P E N A L E

 

DISA PROBLEME TË PAVLEFSHMËRISË RELATIVE TË AKTEVE NË PROCEDURËN PENALE

 

Dr. Henrik LIGORI

Prokuror në Prokurorinë e Krimeve të Rënda,

Tiranë

 

Kuptimi i pavlefshmërisë relative të akteve

 

Ligjvënësi ynë me reformën e procedurës penale të vitit 1995 përshtati modelin italian të vitit 1988 me disa korrigjime, disa herë tepër thelbësore. Sa i takon pavlefshmërive të formës, zgjodhëm një sistem binar, të ndarë prerë në pavlefshmëri absolute dhe relative.

Në vijim, do të ndalemi në aspektin doktrinar të pavlefshmërisë relative dhe në mënyrën se si kuptohet dhe zbatohet ky koncept në praktikën tonë gjyqësore. Gjithashtu, do të hedhim edhe një vështrim përqasës me doktrinën dhe jurisprudencën e huaj në këtë lëmë.

 

Pavlefshmëritë relative janë pavlefshmëri të natyrës së posaçme, të parashikuara shprehimisht nga dispozita konkrete e Kodit, të cilat sanksionojnë vese më pak të rëndësishme të aktit procedural penal se sa pavlefshmëritë e natyrës absolute. Kësisoj, ato nuk u përgjigjen drejtpërsëdrejti kërkesave për të mbrojtur interesa thelbësore, që lidhen me parime themelore të procesit penal, por nevojës për të sanksionuar shkelje të veçanta procedurale, të cilat mund të ndikojnë në dhënien e vendimit. Si rregull, ato ngrihen nga pala e interesuar, duke iu nënshtruar një regjimi që parashikon kufizime lidhur me çastin kohor të ngritjes dhe mundësinë e korrigjimit të tyre, në dallim nga pavlefshmëritë e natyrës absolute të cilat ngrihen kryesisht, në çdo gjendje dhe shkallë të procedimit dhe që karakterizohen nga pakorrigjueshmëria e tyre.[1]

Pra, pavlefshmëritë relative të akteve procedurale penale, në dallim nga pavlefshmëritë absolute i nënshtrohen një regjimi juridik, që karakterizohet nga këto tipare thelbësore:

1)        Ngrihen, si rregull, nga pala e interesuar;

2)        Ngrihen brenda afateve kohore të paracaktuara nga ligji;

3)        Ekziston mundësia e korrigjimit të tyre.

Deklarimi i tyre bëhet nga gjyqtari, por vërejmë edhe një veçori tjetër: në fazën e hetimeve paraprake çmuarja dhe deklarimi i tyre bëhet nga prokurori.[2]

Vërejmë se jurisprudenca e Gjykatës së Lartë paraqit paqartësi të dukshme lidhur me konceptin që normon neni 128.2 i Kodit të Procedurës Penale. Përmendëm që ligji procedural nuk e lidh me afate çastin e ngritjes së pavlefshmërive absolute. Por konstatojmë se kolegji penal,  duke mos e bërë këtë dallim ka krijuar një lloj konfuzioni në praktikën gjyqësore. Në rastin që do të sjellim për ilustrim,[3] duke konstatuar disa pavlefshmëri në mbajtjen e procesverbalit gjyqësor, ai kolegj nxjerr përfundime përgjithësuese krejt të gabuara, duke u shprehur: “... gjithë aktet e saj, pra dhe vendimi, ..., janë të pavlefshme, gjë që del edhe nga përmbajtja e nenit 128, pika 2 e K.Pr.Penale sipas të cilit një akt i cilësuar me ligj si absolutisht i pavlefshëm nuk mund të bëhet i vlefshëm.” Sikurse dihet, shkelja e rregullave për mbajtjen e procesverbalit nuk mund të shkaktojë kurrë pavlefshmëri absolute, por vetëm relative.

Në shumë raste vërejmë se, terminologjia e përdorur është e papërshtashme, në dallim nga saktësia e gjuhës së zgjedhur prej ligjvënësit. Në praktikën gjyqësore qëllon që hasen termat “pavlefshmëri e procedurave të gjykimit”,[4] “proces i pavlefshëm” apo “gjykim nul”,[5] etj., të cilat jo vetëm nuk gjejnë pasqyrim në institutet e Kodit, por edhe nuk sjellin as risi në planin doktrinar.

Pas këtij konstatimi, në vijim do të ndalemi më gjerë në trajtimin dogmatik të tipareve thelbësore të regjimit të pavlefshmërisë relative të akteve, duke e përqasur atë me praktikën gjyqësore, të mishëruar në jurisprudencën e Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë.

 

Mënyra e ngritjes së pavlefshmërive relative

 

Regjimi i pavlefshmërisë absolute të akteve procedurale penale normohet shprehimisht në nenin 128 të Kodit. Ligjvënësi nuk i përcakton në mënyrë të drejtpërdrejtë pavlefshmëritë e natyrës relative, por e bën këtë me anën e një dispozite referuese, duke konsideruar të tilla vetëm pavlefshmëritë e ndryshme nga “... ato të parashikuara nga neni 128, ...”.[6] Me një fjalë, sistemi ynë i pavlefshmërisë të akteve procedurale penale, përcakton si relative pavlefshmëritë e ndryshme nga ato absolute, të parashikuara në mënyrë të shprehur nga neni 128.1 i Kodit. Pavlefshmëritë relative, për nga natyra e tyre janë të posaçme, gjenden të shpërndara në tekstin e Kodit, ndaj mbetet detyrë e palëve në proces që t’i identifikojnë dhe t’i ngrejnë ato, rast pas rasti.

   Në të njëjtën dispozitë, ligjvënësi normon që pavlefshmëritë relative “... mund të deklarohen mbi kërkesën e palëve”. Kjo normë përcakton, në thelb, regjimin e pavlefshmërive relative, duke shërbyer si kriteri i parë dallues i tyre nga kategoria e pavlefshmërive absolute. Ligjvënësi ynë ka përshtatur modelin italian,[7] por duke përjashtuar të quajturat pavlefshmëri “të llojit të tretë” (ndryshe pavlefshmëritë e llojit tertium genus). Norma përmban në vetvete mundësinë e deklarimit të pavlefshmërive relative (nga gjykata), por duke ia lënë nismën e ngritjes së tyre vetëm palës së interesuar, sakaq me një kufizim të rëndësishëm: të mos ketë vepruar ende mekanizmi i korrigjimit automatik të tyre (shih në vijim).

Nisur nga përkimi i modeleve, është e udhës të theksojmë se jurisprudenca e Gjykatës së Kasacionit në Itali i qëndron parimit se pavlefshmëritë relative mund të ngrihen vetëm nga pala e interesuar dhe brenda afateve të paracaktuara, shkelja e të cilave sanksionohet me pasojë mospranimi. Por, nga ana tjetër, pranohet mundësia që gjyqtari të procedojë kryesisht për korrigjimin de plano të një pavlefshmërie relative, të shkaktuar në prani të tij, edhe pas përfundimit të gjykimit (b.fj., të vendosë që nëpunësi gjyqësor të nënshkruajë procesverbalin e mbajtur prej tij dhe që mund të jetë vënë në dispozicion të palës i panënshkruar).[8]

Logjika e kufizimit të mundësisë për të ngritur pavlefshmëritë relative, duke ua lënë këtë të drejtë vetëm palëve në proces, mbështetet në nevojën për të drejtpeshuar interesat e tyre me dobinë e zgjidhjes së procesit brenda një afati të arsyeshëm. Sikurse shihet, në zgjedhjen e ligjvënësit italian, vlerat e efektivitetit mbizotërojnë në krahasim me vlerat e garancive që sistemi merr përsipër t’u sigurojë palëve, në rastet kur në lojë janë vese të natyrës relative, që nuk prekin vlera thelbësore të procesit, zgjedhje e cila është pranuar parimisht edhe nga ligjvënësi ynë, me reformën e procedurës penale të vitit 1995.

 

Afatet

 

Afatet për të ngritur ose për të kundërshtuar pavlefshmëritë e natyrës relative, ligjvënësi i ka ndërtuar në bazë të parimit të dekadencës (humbjes) të së drejtës, i cili në tekstin e Kodit shprehet me termin “afatet që nuk mund të zgjaten”. Për këto afate vlen parimi i taksativitetit, por ato mund të zgjaten, si përjashtim nga rregulli, atëhere dhe vetëm atëhere kur ligji e parashikon shprehimisht.[9]

Pamundësia e zgjatjes së afatit për ngritjen e pavlefshmërive relative është rregull që normohet shprehimisht në nenin 129.4 të Kodit të Procedurës Penale, me këtë formulim: “Afatet për të ngritur ose për të kundërshtuar pavlefshmërinë (lexo: relative – shënimi ynë) nuk mund të zgjaten.” Për të mënjanuar zgjatjen e pavend të procesit apo instrumentalizimin e tij në dëm të drejtësisë, ligjvënësi ka vendosur rregullin e parandalimit të kryerjes së akteve të pavlefshme, kur pala është e pranishme, duke normuar kundërshtimin e pavlefshmërisë para se akti të kryhet. Por, kur kjo nuk është e mundur, pavlefshmëria duhet të ngrihet menjëherë pas kryerjes së aktit.[10]

Por, formulimi i dispozitës është i metë, sepse ligjvënësi nuk sanksionon me pasojë mospranimi rastet kur rregullat e mësipërme shkelen nga pala e pranishme, çka përbën edhe ratio-n e normës. Me fjalë të tjera, në paragrafin 5 të nenit 129 ligjvënësi ka vendosur një normë sjelljeje deklarative, por pa sanksion të shprehur në rast shkeljeje të saj.  Në fakt, jurisprudenca e kolegjit penal ka pranuar që pala e humbet të drejtën e ngritjes së pavlefshmërisë së akteve, nëse ka qenë e pranishme në kryerjen e aktit dhe nuk e ka ngritur atë, të paktën, menjëherë pas kryerjes. Në rastin që po sjellim për ilustrim, mbrojtja pati kërkuar para kolegjit penal të Gjykatës së Lartë pavlefshmërinë absolute të procesverbalit për paraqitjen për njohje të personit të akuzuar. Kolegji, pasi rrëzoi me të drejtë mëtimin për pavlefshmëri absolute, duke pranuar se rasti përfshihej në pavlefshmëritë e natyrës relative, arsyetoi se pavlefshmëria e aktit duhej të ishte ngritur menjëherë pas bërjes së tij, ngaqë pala e interesuar pati qenë e pranishme[11]. Madje, në këtë rast, arsyetimi mund të ishte më rigoroz: pala e pranishme që pretendoi cënimin e të drejtave nuk duhej ta lejonte kryerjen e aktit të vesuar.

Shënojmë se ligjvënësi nuk ka mundur të ndërtojë mekanizmin e duhur procedural që do të shmangte krijimin e pavlefshmërive të qëllimshme, me synimin për të konsumuar afate procedurale në interes të palës që vepron me keqbesim (in mala fides). Gjithashtu, nuk ka arsye që pavlefshmëria relative të mund të ngrihet edhe nga pala që nuk ka asnjë interes, për arsyen e thjeshtë se instituti i pavlefshmërisë synon të mbrojë cënimin e një të drejte apo të një situate juridike që ka rëndësi për palën e që dispozita përkatëse synon ta mbrojë. Bie fjala, i pandehuri nuk ka asnjë interes të thirret në gjykim paditësi civil, ndaj ngritja e një pavlefshmërie të tillë nga ana e tij nuk do të kishte kuptim. Por, sikurse përmendëm, situata të tilla Kodi në fuqi nuk ka mundur dot t’i zgjidhë, por ato mund të adresohen në procesin e reformimit të procedurës penale, në zhvillim e sipër.

Nga një vështrim krahasues, vërejmë se ligjvënësi ynë i është shmangur pa arsye formulimit të Kodit italian,[12] i cili normon saktë që pavlefshmëria relative nuk mund të ngrihet nga pala që:

     - ka marrë pjesë në kryerjen e aktit të pavlefshëm dhe nuk e ka ngritur pavlefshmërinë menjëherë (para se akti të kryhej ose menjëherë pas kryerjes);

     - e ka shkaktuar apo ka bashkëpunuar në kryerjen e aktit të pavlefshëm;

     - nuk i cënohet asnjë interes nga kryerja e aktit të pavlefshëm.

Shënojmë se Kodi ynë i rregullon afatet e ngritjes së pavlefshmërive edhe në lidhje me fazën procesuale ku është kryer akti relativisht i pavlefshëm;[13]

     a) pavlefshmëria lidhur me aktet e kryera gjatë hetimeve paraprake dhe për sigurimin e provës nuk mund të ngrihen pas fillimit të shqyrtimit gjyqësor;

     b) pavlefshmëria e vërtetuar në gjykim, mund të kundërshtohet bashkë me vendimin përfundimtar.

Rasti i dytë (shkronja “b”) meriton të analizohet në përqasje me modelin,[14] për shkak të përdorimit të pavend të termit “mund”, në vend të termit “duhet”. Në fakt, dispozita merr kuptim kur ankimi së bashku me vendimin përfundimtar normohet si detyrim, jo si mundësi. Interpretimi bëhet në raport me parimin e përgjithshëm që pavlefshmëritë relative duhet të kundërshtohen brenda afatesh të shkurtëra. Kështu, një pavlefshmëri relative e konstatuar gjatë gjykimit në shkallë të parë, duhet të ngrihet së bashku me apelimin e vendimit përfundimtar. Nuk ka vend që ajo të ngrihet në rekursin drejtuar Gjykatës së Lartë, në qoftë se pala nuk e ka ngritur në apel, pasi kështu do të rriteshin mundësitë për zgjatje, edhe të qëllimshme, të procesit nga pala e interesuar. Normimi i këtij rregulli nga ligjvënësi ynë thjesht si mundësi shkon në favor të krijimit të paqartësive apo dykuptimësive që bashkëshoqërojnë, në shumë raste, dispozitat e Kodit tonë lidhur me pavlefshmërinë e akteve procedurale penale.

Përsa i përket çastit të ngritjes së pavlefshmërive relative të krijuara në fazën e hetimeve paraprake, praktika gjyqësore e kolegjit penal të Gjykatës së Lartë është e qartë teksa orienton ngritjen e tyre para fillimit të shqyrtimit gjyqësor. Në rast se pala e interesuar nuk e ushtron këtë të drejtë brenda afatit, sikurse përmendëm më sipër, vepron parimi i humbjes së saj; kështu, pavlefshmëritë relative të shkaktuara në fazën e hetimeve paraprake nuk mund të ngrihen drejtpërsëdrejti me aktin e apelit, ngaqë duhej të ishin ngritur para se të fillonte shqyrtimi gjyqësor në shkallë të parë.[15]

Por, krahas zgjidhjeve të drejta, vërejmë edhe raste kur jurisprudenca e kolegjit orienton zgjidhje të pasakta. Kështu, ndonëse pavlefshmëritë relative ngrihen vetëm me kërkesë të palës së interesuar, kolegji vlerëson se ato mund të ngrihen edhe kryesisht nga gjykata.[16]

Si ilustrim zgjidhjesh të gabuara, kemi shkëputur edhe dy raste të tjera nga praktika gjyqësore e kolegjit penal: rasti i parë[17] ka të bëjë me mosngritjen në kohë të pavlefshmërisë së aktit të ekspertimit të kryer në fazën e hetimeve, kurse rasti i dytë[18] lidhet me kërkesën e mbrojtjes për deklarimin e pavlefshmërisë së disa akteve të hetimeve paraprake.

Pra, në jurisprudencën e kolegjit penal ka mungesë orientimi dhe paqartësi të palejueshme lidhur me një problem parimor: Kodi disiplinon afate vetëm kur palët synojnë të ngrejnë pavlefshmëri të natyrës relative. Pavlefshmëritë absolute mund të ngrihen edhe kryesisht, në çdo gjendje dhe shkallë të procedimit, pra, nuk ka kuptim që të flitet për afate të ngritjes së tyre. Si ilustrim i këtij përfundimi shërben vendimi i porsacituar nr. 663, datë 5.10.2005, por edhe vendimi i mëvonshëm nr.533, datë 20.6.2007.[19] Mëtimeve të mbrojtjes për pavlefshmëri absolute të akteve nuk mund t’u jepet përgjigje duke referuar në nenin 129.2 të Kodit, i cili rregullon vetëm pavlefshmëritë e natyrës relative.

 

Mekanizmi i korrigjimit të pavlefshmërive relative

 

Pak më sipër theksuam që mosngritja në kohë e pavlefshmërive relative shkakton humbjen e të drejtës së palës për t’i ngritur ato në një kohë të mëvonshme. Ky pohim, në fakt, është njëra nga format e korrigjimit të pavlefshmërive relative. Por, ligjvënësi ka parashikuar në nenin 130.1 dy raste të përgjithshme të korrigjimit të pavlefshmërive që veprojnë kur:

1)        pala e interesuar heq dorë shprehimisht nga kundërshtimi i pavlefshmërisë ose i pranon pasojat që prodhon akti i pavlefshëm (shkronja “a”);

2)        pala ka përfituar nga e drejta për ushtrimin e së cilës akti i pavlefshëm është urdhëruar më parë (shkronja “b”).

Instituti i korrigjimit të pavlefshmërisë së akteve, në doktrinë, përcaktohet si një “figurë procedurale që formohet në mënyrë progresive”,[20] sepse konstatimi fillestar i pavlefshmërisë pasohet nga një akt i mëvonshëm që, të çmuar së toku, e rregullojnë elementin e vesuar të aktit në atë mënyrë që pavlefshmëria të mos merret parasysh. Me t’u kryer korrigjimi, pasojat e aktit, fillimisht të pavlefshëm, bien edhe për periudhën kohore para se të kryhej korrigjimi.

Sikurse kemi përmendur, Kodi vendos një kufizim të përgjithshëm lidhur me korrigjimin e pavlefshmërisë në nenin 128.2: “Një akt i cilësuar me ligj si absolutisht i pavlefshëm nuk mund të bëhet i vlefshëm.” Ky kufizim nuk lejon korrigjimin e pavlefshmërisë absolute te akteve. E vetmja formë e korrigjimit të tyre është shterimi i procedurave gjyqësore që e bëjnë vendimin penal normalisht të pakthyeshëm.[21] Vetëm në raste të tilla, edhe në qoftë se janë kryer akte absolutisht të pavlefshme, ato nuk merren më parasysh, pra quhen të korrigjuara.

Në vijim, po ndalemi pak më gjatë në dy rastet e përgjithshme të korrigjimit të pavlefshmërive relative të përmendura më sipër:

1) Rasti i parë përmban në vetvete dy nënraste: i) heqjen dorë në mënyrë të shprehur nga kundërshtimi i pavlefshmërisë dhe ii) pranimin e pasojave të aktit. Të dy nënrastet paraqitin rëndësi të posaçme në teorinë e përgjithshme të aktit procedural penal, por, për fat të keq, nuk kemi mundur të gjejmë raste ilustruese të praktikës sonë gjyqësore.

Në pikëpamje doktrinare nuk paraqit probleme rasti i heqjes dorë në mënyrë të shprehur nga kundërshtimi i aktit të pavlefshëm, sepse është e kuptueshme që vullneti i shprehur i palës e korrigjon menjëherë aktin e vesuar nga pavlefshmëri relative. Probleme të interpretimit paraqit rasti kur pala i pranon pasojat e aktit në mënyrë të heshtur, pra kur vullneti i saj deduktohet me facta concludentia. Shprehjen e vullnetit të heshtur të palës mund ta nxjerrim nga papajtueshmëria e synimit për të ngritur pavlefshmëri relative, në raport me faktin e sjelljes së saj procedurale. Rast tipik mund të ishte ai i parashikuar nga neni 158 i Kodit: të afërmve të të pandehurit nuk u bëhet e njohur e drejta për të mos dëshmuar, fakt që e bën dëshminë e tyre të pavlefshme (neni 158.2). Por, në rast se dëshmia e pavlefshme shkon në favor të të pandehurit dhe ai e pranon përmbajtjen e saj (pranim i shprehur) ose nuk e kundërshton atë (pranim me facta concludentia), akti i dëshmisë paraprakisht i vesuar korrigjohet, duke u shndërruar në një akt plotësisht të vlefshëm.

Rastet e trajtuara më sipër, në doktrinë, njihen si rastet e korrigjimit të pavlefshmërisë me pranimin e pasojave të aktit.[22]

2) Rasti i dytë i korrigjimit të përgjithshëm të pavlefshmërive, i parashikuar nga neni 130.1, shkronja “b”, paraqit vështirësi interpretimi për shkak të përkthimit të gabuar të dispozitës simotër të Kodit italian.[23] Shqipërimi i saktë, i cili sqaron njëherësh edhe kuptimin e kësaj dispozite, do të ishte: “kur pala ka përfituar nga e drejta, ushtrimin e së cilës akti i pavlefshëm synon të mbrojë”. Me fjalë të tjera, pala nuk mund të përfitojë për të ngritur një pavlefshmëri të natyrës relative, kur të drejtën që synon të mbrojë dispozita e cënuar, në interes të palës, ajo ka mundur ta realizojë. Rast tipik do të ishte rasti i parashikuar nga neni 171, kur nuk respektohen rregullat për njohjen e personave: në qoftë se personi i thirrur për të bërë njohjen nuk e njeh të pandehurin, atëhere vetë rezultati i njohjes (i pandehuri përfiton në rast mosnjohjeje) është i vlefshëm dhe i korrigjon veset e procedurës së njohjes.

Rastet e korrigjimit të pavlefshmërisë, të parashikuara nga shkronja “b” e nenit 130.1, në doktrinë, njihen si rastet e korrigjimit për shkak të arritjes së qëllimit të aktit.[24]

Përveç rasteve të përgjithshme të korrigjimit të pavlefshmërisë relative, të sipërtrajtuara, Kodi parashikon edhe rastin e posaçëm të korrigjimit të pavlefshmërisë së lajmërimeve, komunikimeve dhe njoftimeve. Parimisht, edhe ky rast mbështetet në nevojën e ekonomisë procesuale, e cila sigurohet me përmbushjen e qëllimit të aktit. Pavlefshmëria e aktit të njoftimit (ose mungesa e njoftimit) korrigjohen në qoftë se pala e interesuar, paraqitet ose refuzon të paraqitet, pasi realizimi i qëllimit të aktit rezulton i përmbushur. Mund të diskutohet nëse ky rregull, i cili vlen për të gjitha palët në proces, a mund të vlejë edhe për të pandehurin, ngaqë shkelja e rregullave për thirrjen e tij shkakton pavlefshmëri absolute, të pakorrigjueshme.[25] Le të marrim rastin kur akti i thirrjes të tij është i pavlefshëm (p.sh., i është komunikuar një personi të papërshtatshëm), por i pandehuri është vënë në dijeni dhe paraqitet në gjyq. A do të kishte kuptim që procesi të shtyhej për pavlefshmëri absolute, të pakorrigjueshme, të aktit të thirrjes? Sensi i së drejtës të thotë se ky do të ishte një veprim i pakuptimtë. Në fakt, neni 128.1, shkronja “c”, sanksionon me pavlefshmëri absolute rastin e mosthirrjes së të pandehurit në proces; në raste të tilla bëhet fjalë për mosekzistencën e aktit të thirrjes. Por, në praktikë, mund të vërehen raste kur akti i thirrjes kryhet, por përmbajtja e tij është me ves, që gjithsesi, nuk e pengon të pandehurin të marrë dijeni për përmbajtjen e tij. Natyrisht, këto raste duhet të përfshihen në sferën e pavlefshmërive relative, që korrigjohen me  paraqitjen e të pandehurit në proces. Pas disa luhatjesh, këtë zgjidhje ka pranuar edhe jurisprudenca italiane, me anën e një vendimi unifikues të vitit 2004.[26]

 

Zgjerimi i pavlefshmërisë së akteve dhe kuptimi i pavlefshmërisë së prejardhur. Ribërja e akteve dhe kthimi prapa i procedimit

 

Gjyqtari dhe prokurori (ky i fundit gjatë hetimeve paraprake) janë subjektet që ligji procedural penal ngarkon për të deklaruar pavlefshmërinë relative të akteve, kur nuk ka kufizime për ngritjen e saj dhe kur nuk kanë vepruar mekanizmat e korrigjimit të përgjithshëm dhe të posaçëm, të cilat u trajtuan më sipër.

Ndërkohë, ligji procedural zgjidh edhe dy probleme të tjera thelbësore:

1) Shtrirjen e pasojave të pavlefshmërisë;

2) Ribërjen e akteve të pavlefshme.

Shtrirja e pasojave dhe pavlefshmëria e prejardhur. Neni 131.1 i Kodit parashikon: “Pavlefshmëria e një akti i bën të pavlefshme aktet e mëpasme që varen nga ai i deklaruar i pavlefshëm.” Sipas këtij formulimi, që pavlefshmëria e një akti të shtrihet mbi një akt tjetër të procedimit duhet të plotësohen dy kushte:

i) Akti në rendin kronologjik procedural duhet të vijë pas aktit të vesuar, pra, mund të preken nga pavlefshmëria vetëm aktet që janë kryer në një kohë të mëvonshme nga akti i deklaruar i pavlefshëm;

ii) Akti duhet të varet nga akti i vesuar, në kuptimin logjik dhe juridik. Kështu, ka lidhje logjike midis arsyetimit dhe vendimit gjyqësor, çka do të thotë se mungesa e arsyetimit e bën vendimin të pavlefshëm. Nga ana tjetër, ky koncept përfshin edhe varësinë në kuptimin juridik të lidhjes së premisave me aktin e pavlefshëm. Vleftësimi i arrestimit në flagrancë nuk është premisë e domosdoshme për caktimin e një mase sigurimi. Janë akte që ndjekin njëri-tjetrin në kuptimin kronologjik, por jo në atë juridik, sepse nuk kanë varësi funksionale nga njëri-tjetri. Ndaj, pavlefshmëria e aktit të vleftësimit të arrestimit në flagrancë nuk i shtrin pasojat e tij edhe mbi vendimin për caktimin e masës së sigurimit, i cili mund të jetë plotësisht i vlefshëm.

Me një fjalë, për zgjerimin e pavlefshmërisë ligji kërkon që akti i pavlefshëm të jetë kusht i domosdoshëm për kryerjen e aktit të mëpasëm që preket nga pavlefshmëria e prejardhur.

Vërejmë se praktika jonë gjyqësore gati nuk operon, në mënyrë të shprehur, me nocionin e pavlefshmërisë së prejardhur në vendimet e saj, duke parapëlqyer t’iu referohet dispozitave të veçanta për pavlefshmërinë e akteve procedurale penale. Në disa raste të shkëputura për ilustrim, vërejmë edhe mangësi të arsyetimit që e lëkundin forcën argumentuese të vendimeve të kolegjit penal në këtë temë.

Në rastin që do të paraqitim në vijim,[27] mbrojtja mëtoi, në të dy shkallët e gjykimit, pavlefshmërinë e procesverbalit të këqyrjes së vendit të ngjarjes (pretendimi i saj për pavlefshmëri absolute nuk gjen asnjë mbështetje ligjore), i cili ishte nënshkruar vetëm nga eksperti kriminalist, por nuk ishte nënshkruar nga oficeri i policisë gjyqësore dhe nga personat e pranishëm. Ky pretendim u pranua si i drejtë nga kolegji duke arsyetuar: “... I tërhiqet vëmendja gjykatave për mospranimin e kërkesës së mbrojtësit për deklarimin e pavlefshëm të procesverbalit të këqyrjes së vendit të ngjarjes, pavarësisht se sa mund të ndikonte ai për të arritur në fajësinë e të gjykuarit.” Nga ana tjetër, kolegji çmoi se ky akt “... nuk ka patur asnjë lloj ndikimi në marrjen e vendimit.” Padyshim një përfundim krejt i gabuar, që u shmanget rregullave procedurale për zgjerimin e pavlefshmërisë, pasi me aktin e këqyrjes është fiksuar gjetja e shtatë gëzhojave, elemente të pashmangshme me vlerë provuese për të deklaruar të pandehurin fajtor për krimet e parashikuara nga nenet 78 dhe 278/II të Kodit Penal. Është tjetër diskutim, mandej, nëse pavlefshmëria e aktit, do të ndikonte në papërdorshmërinë e provës së siguruar përmes tij. 

Në planin e zgjerimit të pavlefshmërisë ka interes të studjohet edhe një vendim tjetër i kolegjit, i cili pati prishur vendimin e gjykatës së apelit për krime të rënda, për faktin se prova e bashkëpunimit të bashkëtëpandehurve buronte prej procesverbalit të këqyrjes së tabulateve telefonike dhe të përpunimit të të dhënave të tyre me anën e programit “i2 Analyse”.[28] Kolegji vërejti se, si procesverbali i këqyrjes, ashtu edhe fletët e stampuara me skemat e përpunimit të të dhënave, nuk ishin nënshkruar në çdo fletë nga oficeri i policisë gjyqësore. Në këtë kuptim, këto u konsideruan akte të pavlefshme që vesojnë edhe vendimin përfundimtar[29](theksojmë se, edhe në këtë rast, kolegji nuk iu referua nenit 131.1 të Kodit).

Gjykojmë se ky është një rast i përkundërt me rastin e sipërshqyrtuar, sepse aktet në fjalë nuk kanë patur asnjë ndikim në marrjen e vendimit. Prova e bashkëpunimit nuk buronte nga akti i këqyrjes, as nga përpunimi i të dhënave (ky përbën thjesht një dokument pune dhe jo akt procedural), por nga prova dokumentare elektronike e tabulateve telefonike, të cilat ishin të fiksuara në mbartës magnetik (compact disk), më pas, edhe në fletë të printuara. Nuk ka asnjë lidhje të drejpërdrejtë logjike dhe juridike midis procesverbalit të këqyrjes dhe vendimit, në mënyrë që veset e të parit t’i transmetohen këtij të fundit. Lidhja e vetme mbetet ajo midis dokumentit elektronik - provë e fakteve historike - dhe vendimit të fajësisë të gjykatës së apelit për krime të rënda, në gjykimin tonë plotësisht i ligjshëm.

Rasti i mësipërm ka ngjashmëri me një rast të vitit 2009, kur mungesa e nënshkrimit të procesverbalit të transkriptimit të përgjimit të bisedave, u korrigjua duke dëgjuar drejpërsëdrejti bisedën e përgjuar në sallën e gjyqit, zgjidhje me të cilën pajtohemi plotësisht.[30]

Praktika gjyqësore propozon për diskutim një larmi rastesh lidhur me kuptimin dhe mënyrën e zbatimit të rregullit që normon neni 131 i Kodit. Gjykata e Lartë ka pranuar konkluzionin kategorik se pavlefshmëria absolute e një seance, për shkak të numrit të papërshtatshëm të gjyqtarëve që formojnë kolegjin,[31] e bën të pavlefshëm edhe vendimin e saj. Lidhja kohore egziston, por nga teksti i vendimit nuk kuptohet lidhja funksionale mes dy akteve. Nëse gjatë seancës së pavlefshme nuk është kryer asnjë akt, por b.fj., vetëm është shtyrë gjykimi duke caktuar seancën e radhës, nuk do të kishim pavlefshmëri të prejardhur që veson vendimin përfundimtar, pasi mungon lidhja përmbajtësore juridike mes akteve. Pra, zgjidhja duhet parë rast pas rasti dhe jo në këndvështrimin kategorik që orienton kolegji penal, jashtë studimit të lidhjes funksionale juridike.

Në rastin vijues, lidhja juridike qëndron.[32] Njëra nga seancat e gjykimit në shkallë të parë pranohet se ka qenë akt absolutisht i pavlefshëm, për shkak të zëvendësimit të mbrojtësit të zgjedhur me një mbrojtës kryesisht, në kundërshtim me rregullat. Në këtë seancë u pyet një dëshmitar. Gjykata e apelit synoi ta korrigjonte pavlefshmërinë, duke ripyetur dëshmitarin. Kjo zgjidhje u rrëzua nga kolegji penal, sipas mendimit tonë me të drejtë, ngaqë prova e marrë ka lidhje juridike me vendimin e dhënë në shkallë të parë, i cili, si akt i prejardhur, ka qenë absolutisht i pavlefshëm dhe nuk mund të korrigjohej nga apeli.

Një rast interesant i praktikës gjyqësore të kolegjit, sqaron raportin mes akuzës penale dhe padisë civile në procesin penal dhe pamundësisë së kësaj të fundit që pavlefshmëritë e saj t’i transferojë, duke diktuar edhe rigjykimin e akuzës penale. Me dy fjalë, rasti mund të përmblidhet si vijon: gjatë gjykimit të padisë civile në procesin penal, gjykata e rrethit gjyqësor është shprehur vetëm për një kërkim të padisë civile, duke ometuar për dy kërkimet e tjera. Nëse ato do të shqyrtoheshin, për shkak të rritjes së vlerës së padisë, çështja nuk duhej të gjykohej me një gjyqtar, sikundër u gjykua, por me trup gjykues. Duke konstatuar këtë mangësi, gjykata e apelit e prishi vendimin dhe e ktheu çështjen për rigjykim, ndërkohë që nuk u konstatua asnjë pavlefshmëri në gjykimin e akuzës penale. Gjykata e Lartë, me të drejtë, nuk e mbështeti këtë zgjidhje, duke theksuar parimin e autonomisë së dy gjykimeve brenda të njëjtit proces, që do të thotë se veset e procesit civil nuk mund t’i vishen edhe procesit penal, në formën e një pavlefshmërie të prejardhur.[33]

5.2 Ribërja e akteve të pavlefshme. Regresi i procedimit. Në rastet kur identifikohet ekzistenca e pavlefshmërive relative dhe deklarohen si të tilla aktet e vesuara prej saj, shtrohet problemi i rregullimit të pasojave që rrjedhin nga deklarimi i pavlefshmërisë. Neni 131.2 i Kodit normon: “Gjykata që deklaron pavlefshmërinë e një akti udhëron përsëritjen e tij, kur është e nevojshme dhe e mundshme, duke ia ngarkuar shpenzimet atij që ka shkaktuar pavlefshmërinë, me dashje ose nga pakujdesia e rëndë.”

Sikurse vërehet nga teksti i normës, jo gjithmonë mund të ketë vend për përsëritjen e akteve të pavlefshme. Së pari, duhet të jetë e nevojshme që kjo të bëhet, në interes të dhënies së drejtësisë penale dhe, së dyti, duhet që ribërja të jetë e mundshme. Nuk është e mundshme që të ribëhen të ashtuquajturat akte të papërsëritshme (siç mund të ishte rasti i procesverbalit të këqyrjes së vendit të ngjarjes, në vendimin e kolegjit që cituam për ilustrim), por është plotësisht e mundshme rimarrja e një dëshmie, e deklaruar e pavlefshme për shkak të shkeljes së rregullave për paraqitjen dhe betimin e dëshmitarit (neni 360).

Domosdoshmëria e ribërjes së akteve procedurale të deklaruara të pavlefshme, kur kjo është e mundshme, shkakton pasoja për gjithë ecurinë e procedimit, sidomos kur ajo konstatohet gjatë gjykimit në apel ose në Gjykatën e Lartë. Në raste të tilla rrezikohet shumë mundësia për përmbylljen e procesit penal brenda një afati të arsyeshëm, pasi mund të shtrohet problemi i rikthimit prapa të tij në shkallët e mëparshme. Si rregull, Gjykata e Lartë kur prish një vendim ia dërgon aktet gjykatës që ka dhënë vendimin e prishur (neni 443.1). Një pushtet i gjerë për kthimin prapa të procedimit i është dhënë edhe gjykatës së apelit (neni 428.1, shkronja “ç”), por vetëm në rastet taksative që lidhen me pavlefshmëri absolute, kur parashikohet pavlefshmëria e vendimit, apo kur shkelen dispozitat lidhur me akuzat e reja. Jurisprudenca e Gjykatës së Lartë ka qenë shumë e kujdesshme në drejtim të kufizimit të gjykatave të apelit për rikthimin e procedimit në shkallë të parë, edhe kur nuk kanë qenë arsyet për ta bërë këtë, me arsyetimin se gjykata e apelit, kur është rasti, vepron si gjykatë fakti[34].

Lidhur me temën e ribërjes së akteve dhe rikthimit të procedimit në gjendjen procesuale ku është shkaktuar pavlefshmëria e tyre, kemi veçuar për ilustrim një rast interesant të kolegjit penal të Gjykatës së Lartë.[35] Ndër shkeljet e tjera, me të drejtë, kolegji ka konstatuar edhe pavlefshmërinë e vendimit për pranimin e kërkesës për sigurimin e provës dhe “... për pasojë edhe të procesverbalit të sigurimit të provës si akt i pasardhur nga një akt tjetër i pavlefshëm.” Përfundimisht, kolegji ka vendosur rimarrjen e dëshmisë së të dëmtuarës (pra, ribërjen e aktit të pavlefshëm), duke e rikthyer procedimin në shkallë të parë, me këtë arsyetim: “... me të drejtë gjykatat kanë konstatuar pavlefshmërinë e procesverbalit të sigurimit të provës, por ato nuk kanë patur parasysh kërkesën e nenit 131.2 të K.Pr.Penale sipas të cilit “Gjykata që deklaron pavlefshmërinë e një akti, urdhëron përsëritjen e tij kur është e nevojshme dhe e mundshme ...””

 

Disa përfundime

 

1)      Nga studimi i pavlefshmërisë së akteve në KPP rezulton se ligjvënësi ka normuar një sistem binar të pavlefshmërive, të ndarë në mënyrë të prerë në pavlefshmëri absolute dhe relative, duke shmangur kategorinë ndërmjetëse të pavlefshmërive të llojit të tretë. Jurisprudenca e Gjykatës së Lartë paraqit paqartësi të dukshme lidhur me konceptin që përcakton neni 128.2 i Kodit të Procedurës Penale. Në shumë raste, vërejmë se terminologjia e përdorur është e papërshtashme, në dallim nga saktësia e gjuhës së zgjedhur nga ligjvënësi. Në praktikën gjyqësore qëllon që hasen termat “pavlefshmëri e procedurave të gjykimit”, “proces i pavlefshëm” apo “gjykim nul”, etj., të cilat jo vetëm nuk gjejnë pasqyrim në institutet e Kodit, por edhe nuk sjellin as risi në planin doktrinar.

2)      Kodi ynë normon që pavlefshmëritë relative ngrihen nga pala e interesuar, duke ia nënshtruar ato një regjimi që parashikon kufizime lidhur me çastin kohor të ngritjes dhe mundësinë e korrigjimit, në dallim nga pavlefshmëritë e natyrës absolute, të cilat ngrihen kryesisht, në çdo gjendje dhe shkallë të procedimit dhe që karakterizohen nga pakorrigjueshmëria e tyre. Jurisprudenca e Gjykatës së Lartë paraqit paqartësi të dukshme lidhur me konceptin që përcakton neni 128.2 i KPP-së, fakt që dikton nevojën e një Vendimi Unifikues të Kolegjeve të Bashkuara.

3)      Shënojmë që ligjvënësi nuk ka mundur të ndërtojë mekanizmin e duhur procedural që do të shmangte krijimin e pavlefshmërive të qëllimshme, me synimin për të konsumuar afate procedurale në interes të palës që vepron in mala fides. Nuk ka arsye që pavlefshmëria relative të mund të ngrihet edhe nga pala që nuk ka asnjë interes; një parashikim i tillë mendojmë se duhet të shtohet në përmbajtje të nenit 129 të Kodit.

4)      Në jurisprudencën e kolegjit penal të Gjykatës së Lartë vërehet mungesë orientimi dhe paqartësi lidhur me problemin parimor të afateve që Kodi i disiplinon vetëm kur palët synojnë të ngrejnë pavlefshmëri të natyrës relative, ndërkohë që, për ngritjen e pavlefshmërisë absolute nuk mund të ketë afate. Zgjidhja që sugjerojmë do të ishte një Vendim Unifikues, i cili do të sqaronte gjithë paqartësitë dhe kundërshtitë e jurisprudencës në vite.

5)      Kodi parashikon rastet e korrigjimit të pavlefshmërisë me pranimin e pasojave të aktit dhe për shkak të arritjes së qëllimit të tij. Neni 130.1, shkronja “b”, paraqit vështirësi interpretimi për shkak të përkthimit të gabuar të dispozitës analoge të Kodit italian (neni përkatës 183.1/b). Shqipërimi i saktë, i cili sqaron njëherësh edhe kuptimin e kësaj dispozite, do të ishte: “kur pala ka përfituar nga e drejta, ushtrimin e së cilës akti i pavlefshëm synon të mbrojë”. Me fjalë të tjera, pala nuk mund të përfitojë për të ngritur një pavlefshmëri të natyrës relative, kur të drejtën që synon të mbrojë dispozita e cënuar, në interes të palës, ajo ka mundur ta realizojë, korrigjim që duhet të gjejë pasqyrim në tekstin e Kodit.

 

-------------------------------------------------

 

Literatura:

 

Doktrinë

- Corso Piermaria (a cura di), Il codice di procedura penale, annotato con la giurisprudenza, 3ª edizione, CELT CasaEditriceLaTribuna, 2004

- Di Geronimo Paolo, La nullità degli atti nel processo penale, Fatto & Diritto, Collana diretta da Paolo Cendon, Giuffrè Editore, 2006

- Spangher Giorgio, (diretto da), Atti processuali penali, patologie, sanzioni, rimedi, Wolters Kluwer, 2013.

 

      Jurisprudencë       

     - Vendime të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë: Nr.663 i Vendimit, datë 5.10.2005, Kulla; Nr.238 i Vendimit, datë 26.4.2006, Hoxhallari; Nr.239 i Vendimit, datë 26.04.2006, Pasholli, Zhulegu; Nr.483 i Vendimit, datë 13.9.2006, Bitanji; Nr.532 i Vendimit, datë 20.6.2007, Zefi, etj.; Nr.533 i Vendimit, datë 20.6.2007, Kuqi, Halili; Nr.702 i Vendimit, datë 31.10.2007, Ahmetaj, etj.; Nr.764 i Vendimit, datë 19.12.2007, Spahiu; Nr.60 i Vendimit, datë 06.02.2008, Shemuni; Nr.280 i Vendimit, datë 4.6.2008, Zeneli, etj.; Nr.147 i Vendimit, datë 1.4.2009, Brushtulli; Nr.00-2010-267 i Vendimit (140), datë 17.2.2010, Yzeiraj, etj.; Nr.00-2010-531 i Vendimit (367), datë 21.4.2010, Kroji; Nr.00-2010-1222 i Vendimi (809), datë 15.9.2010, Meta; Nr.00-2011-859 i Vendimit (125), datë 6.10.2011, Aliu; Nr.00-2012-1117 i Vendimit (224), datë 12.09.2012, Shtëpani, etj.; Nr.00-2013-530 i Vendimit (91), datë 13.3.2013, Merkaj

- Vendime të Gjykatës Italiane të Kasacionit: Seksioni VI i Gjykatës së Kasacionit, vendim n.11415, 20 maj 2002 (seanca 4 mars 2002), Staller Elena Anna; Kolegjet e Bashkuara, Cass. Sez. Un., vendim n.119, 27 tetor 2004, Palumbo

 

 



[1] Neni 128. Pavlefshmëria absolute - ... 2. Një akt i cilësuar me ligj si absolutisht i pavlefshëm nuk mund të bëhet i vlefshëm.

[2] Neni 130. Çmuarja e pavlefshmërisë - ... 4. Gjatë hetimeve paraprake çmuarja e pavlefshmërisë bëhet nga prokurori.

[3] Nr.239 i Vendimit, datë 26.04.2006, Pasholli, Zhulegu. Në këtë rast dhe në vijim, citimi sipas vendimeve që ndodhen në faqen web të Gjykatës së Lartë www.gjykataelartë.gov.al , pa asnjë korrigjim.

[4] Nr.00-2013-530 i Vendimit (91), datë 13.3.2013, Merkaj: “18… Mosnjoftimi i të gjykuarit dhe mosmarrja e vendimit për gjykimin në mungesë sjellin pavlefshmëri të procedurave të mëtejshme të gjykimit.”

[5] Nr.00-2011-859 i Vendimit (125), datë 6.10.2011, Aliu: “28. Në kushtet kur gjykimi në gjykatën e apelit është nul, për të pandehurin A.A. ngelet në fuqi masa e sigurimit “arrest në shtëpi” e vendosur nga Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, me vendimin nr.633 akti, datë 17.05.2011, si gjykatë kompetente.”

[6] Shih nenin 129.1 të KPP.

[7] Art. 181. Nullità relative - 1. Le nullità diverse da quelle previste degli artt. 178 e 179 comma 2 sono dichiarate su eccezione di parte. [Neni 181. Pavlefshmëria relative – 1. Pavlefshmëritë e ndryshme nga ato të parashikuara nga nenet 178 dhe 179, paragrfai 2, deklarohen me kërkesë të palës.  - përkthimi ynë]. In Corso Piermaria (a cura di), Il codice di procedura penale, annotato con la giurisprudenza, 3ª edizione, CELT, CasaEditriceLaTribuna, 2004. Në vijim, citimet e dispozitave të ligjit italian të procedurës do t’i referohen këtij teksti.

[8] Seksioni VI i Gjykatës së Kasacionit, vendim n.11415, 20 maj 2002 (seanca 4 mars 2002), e pandehur Staller Elena Anna: “Neni 181 i KPP [i përkon nenit 129 të Kodit tonë – shënimi ynë] duke parashikuar që pavlefshmëritë relative deklarohen me kërkesën e palëve, nuk pengon aspak që ato të korrigjohen kryesisht nga gjyqtari, për aq kohë sa aktet janë në dispozicion të tij.” In Corso Piermaria (a cura di), vep. e cit., faqe 474.

[9] Neni 145. Afatet që nuk mund të zgjaten. – 1. Afatet që nuk mund të zgjaten janë ato që parashikohen nga ligji për për raste të caktuara. Këto afate mund të zgjaten vetëm kur me ligj disponohet ndryshe.

[10] Neni 129. Pavlefshmëria relative. - ... 5. Kur pala është e pranishme, pavlefshmëria e një akti duhet të kundërshtohet para se ai të bëhet ose, kur kjo nuk është e mundur, menjëherë pasi është bërë.

[11] Nr.60 i Vendimit, datë 06.02.2008, Shemuni: “Në lidhje me zbatimin e dispozitës së nenit 129, është i drejtë konkluzioni që nxjerr gjykata kur arsyeton se pavlefshmëria e aktit do të duhej të ishte kërkuar menjëherë pasi ai është bërë. Në procedurën e njohjes nga ana e shtetasit E.D., procesverbali në fjalë është nënshkruar nga ky i fundit, prokurori, OPGJ, i gjykuari Shemuni dhe nga avokati i tij, persona këta që kanë qenë prezentë. Në referencë të nenit 129/5, 171/3 të K.Pr.Penale, kërkesa për pavlefshmërinë e veprimit procedural të njohjes do të duhej të ishte bërë nga i gjykuari apo mbrojtësi i tij në momentin e caktuar nga ligji, pra menjëherë pas përpilimit të aktit.”

[12] Art. 182. Deducibilità delle nullità — 1. Le nullità previste dagli articoli 180 e 181 non possono essere eccepite da chi vi ha dato o ha concorso a darvi causa ovvero non ha interesse all’osservanza della disposizione violata.

2. Quando la parte vi assiste, la nullità di un atto deve essere eccepita prima del suo compimento ovvero, se ciò non è possibile, immediatamente dopo. Negli altri casi la nullità deve essere eccepita entro i termini previsti dagli articoli 180 e 181 commi 2, 3 e 4.

3. I termini per rilevare o eccepire le nullità sono stabiliti a pena di decadenza.

[13] Neni 129. Pavlefshmëria relative - ... 2. Pavlefshmëria lidhur me aktet e hetimeve paraprake dhe me ato të kryera për sigurimin e provës duhet të kundërshtohet para se të fillojë shqyrtimi gjyqësor.

     3. Pavlefshmëria e vërtetuar në gjykim mund të kundërshtohet bashkë me ankimin kundër vendimit përfundimtar.

[14] Art. 181. Nullità relative — ... 4. Le nullità verificatesi nel giudizio devono essere eccepite con l’impugnazione della relativa sentenza [theksimi ynë].

[15] Nr.00-2010-267 i Vendimit (140), datë 17.2.2010, Yzeiraj, etj.: Kolegji gjen te pabazuar edhe pretendimin e ngritur nga mbrojtja se gjykata e apelit ka vepruar ne kundershtim me ligjin duke mospranuar kerkesen per deklarimin e pavlefshem te disa akteve proceduriale e pasi, sikurse arsyeton edhe gjykata e apelit ne vendimin e saj, ne baze te nenit 129/2 te K.Pr.Penale, pavlefshmeria lidhur me aktet e hetimeve paraprake duhet te kundershtohet para se te filloje shqyrtimi gjyqesor e me qe kjo kerkese nuk eshte realizuar para fillimit te shqyrtimit gjyqesor ne gjykaten e rrethit, nuk mund te behej ne gjykaten e apelit.”

[16] Nr.280 i Vendimit, datë 4.6.2008, Zeneli, etj.: “Vete proces-verbali i sigurimit te proves paraqet parregullsi proceduriale, te cilat megjithese ne veshtrim te nenit 129 te K.Pr.Penale, nuk jane ngritur ne momentin e kerkuar me ligj nga ana e mbrotjes, nga ana e gjykates duheshin vleresuar ne raport me provat dhe aktet e tjera.”

[17] Nr.663 i Vendimit, datë 5.10.2005, Kulla: “Në rekursin e paraqitur është pretenduar se akti i ekspertimit mbi të cilin janë mbështetur gjykatat në dhënien e vendimit (pretendim që është ngritur edhe në gjykatën e rrethit e të apelit) është absolutisht i pavlefshëm pasi vendimi për kryerjen e ekspertimit nuk i është njoftuar të pandehurit ose mbrojtësit të tij. Referuar akteve të administruara, rezulton i pa bazuar ky pretendim. Në bazë të nenit 129/2 të K.Pr.Penale, pretendimet për pavlefshmërinë e akteve të realizuara gjatë hetimit paraprak duhet të ngrihen para fillimit të shqyrtimit gjyqësor të çështjes gjë që nuk është bërë e nuk jep të drejtën mbrojtësit apo të pandehurit të ketë pretendime në Gjykatën e Lartë, pasi mos kërkimi i pavlefshmërisë e bën aktin të ligjshëm[theksimi sipas vendimit]

      Arsyetimi nuk na duket i saktë, sepse mbrojtja pati mëtuar pavlefshmëri absolute që lidhej me mosnjoftimin e të pandehurit lidhur me një akt ekspertimi të urdhëruar nga akuza. Ndaj Kolegji, në radhë të parë, duhet të arsyetonte pse rasti në fjalë nuk përfshihet në rastet e pavlefshmërive absolute, mandej të përfundonte lidhur me bazueshmërinë e pretendimit.

[18] Nr.532 i Vendimit, datë 20.6.2007, Zefi, etj.: “Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë i gjen të pambështetura pretendimet e të gjykuarit lidhur me pavlefshmëritë e akteve të hetimeve paraprake, pasi ato duheshin të ishin kundërshtuar para se të fillonte shqyrtimi gjyqësor, konform kërkesave të nenit 129/2 të K.Pr.Penale.

      Theksojmë se mbrojtja ngriti pretendimin se vendimi i gjykatës së rrethit Shkodër ishte marrë në kushtet e pavlefshmërisë absolute, pasi ishin shkelur dispozitat në lidhje me kushtet për të qenë gjyqtar, neni 128, pika 1, shkronja a) i KPP.

[19] Nr.533 i Vendimit, datë 20.6.2007, Kuqi, Halili: “Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë gjen të pambështetura pretendimet e ngritura në rekurs lidhur me pavlefshmërinë absolute [theksimi ynë] të një sërë aktesh procedurale të administruara gjatë hetimeve paraprake, pasi kjo kërkesë, sipas dispozitës së nenit 129/2 të K.Pr.Penale duhet të ishte ngritur përpara fillimit të shqyrtimit gjyqësor.

[20] Di Geronimo Paolo, La nullità degli atti nel processo penale, Fatto & Diritto, Collana diretta da Paolo Cendon, Giuffrè Editore, 2006, faqe 276

[21] Zakonisht kjo ndodh pas përfundimit të gjykimit në Gjykatën e Lartë. Por, një sërë rastesh dëshmojnë se mund të ndërhyjë edhe Gjykata Kushtetuese dhe çështja të kthehet për rigjykim në Gjykatën e Lartë, pa përmendur rastet kur Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut konstaton cënim të procesit të rregullt ligjor dhe procesi lipset të rishikohet

[22] Spangher Giorgio, (diretto da), Atti processuali penali, patologie, sanzioni, rimedi, Wolters Kluwer, 2013, faqe 799

[23] Art. 183. Sanatorie generali delle nullità — 1. Salvo che sia diversamente stabilito, le nullità sono sanate: ... b) se la parte si è avvalsa della facoltà al cui esercizio l’atto omesso o nullo è preordinato [nënvizimi ynë].

[24] Ibidem.

[25] Neni 128. Pavlefshmëria absolute – 1. Aktet procedurale janë absolutisht të pavlefshme kur nuk respektohen dispozitat që lidhen me: …

     c) thirrjen e të pandehurit ose praninë e mbrojtësit kur ajo është e detyrueshme.

 [26] Cass. Sez. Un., 27.10.2004, n.119, Palumbo: “Në temën e njoftimit të thirrjes së të pandehurit, pavlefshmëria absolute e pakorrigjueshme e parashikuar nga neni 179 i KPP lidhet vetëm me rastin kur thirrja nuk është kryer, ose është kryer në forma të ndryshme nga ato që parashikon ligji dhe nuk mund të realizojë vënien në dijeni efektivisht të të pandehurit mbi përmbajtjen e aktit; kjo pavlefshmëri nuk ka të bëjë me rastet kur vërehet vetëm shkelje e rregullave për njoftimin e aktit, për të cilat zbatohet korrigjimi sipas nenit 184 të KPP.”; In Di Geronimo Paolo, vep. e cit., faqe 296

[27] Nr.483 i Vendimit, datë 13.9.2006, Bitanji

[28] Software, i cili ndihmon që një numër i madh të dhënash, të grupohen sipas subjekteve që paraqitin interes për hetimin, duke ndërtuar një skemë të lidhjeve komunikuese ndërmjet tyre. Software-i shkurton jashtëzakonisht shumë kohën e përpunimit analitik të të dhënave dhe shërben si dokument pune.

[29] Nr.702 i Vendimit, datë 31.10.2007, Ahmetaj, etj.: ”... oficeri i policisë gjyqësore A. Muçaj, ..., hartoi një akt të emërtuar “Proçesverbal të kqyrjes së tabulateve të fluksit të bisedave telefonike të numrave mobil”. Ky akt, së bashku edhe me fletët e tabulateve, ka shërbyer për gjykatën e apelit si një ndër provat për të argumentuar bashkëpunimin midis të gjykuarve në kryerjen e veprës penale për të cilën ata u deklaruan fajtorë dhe u dënuan prej saj.

      Mirëpo gjatë verifikimit të pretendimit të mbrojtësve të të gjykuarve për parregullsinë, sipas tyre, të marrjes dhe administrimit të këtyre akteve si provë, u konstatua që ai qëndron dhe…, padrejtësisht nuk është marrë për bazë nga gjykata e apelit. Kolegji arriti në këtë përfundim, bazuar në dispozitat e neneve 151 e 117 të K.Pr.Penale, të cilat përmbajnë urdhërime qartësisht të shprehura, si për mënyrën se si procedohet për marrjen e provave nga organi procedues, ashtu edhe për nënshkrimet që duhet të shoqërojnë çdo lloj proçesverbali, që shërben për dokumentimin e veprimeve procedurale të kryera prej tij. Ky element mungon, si në fletët e tabulateve telefonike, në fletën e paraqitjes grafike të bisedave telefonike të kryqëzuara midis të pandehurve, ashtu edhe në proçesverbalin e kqyrjes së fluksit të tyre, hartuar nga oficeri i policisë gjyqësore, veprime këto, të cilat duhej të kryhen në përputhje me kërkesat e ligjit, gjatë rigjykimit.

[30] Nr.147 i Vendimit, datë 1.4.2009, Brushtulli: “Eshte e vertete se proçes verbaleve te transkriptimit te bisedave te pergjuara ndermjet deshmitareve N.B. dhe B.B. (e para gruaja dhe tjetra kunata e te pandehurit P.) dhe N.B. e A.Z., ne datat 06 - 07.10.2002 ne ambjentet e Komisariatit te Policise Shkoder, i mungon neneshkrimi i oficerit te policise gjyqesore qe i ka mbajtur, por Gjykata e Apelit Shkoder, duke konstatuar kete fakt, ne pranine e paleve, ka realizuar degjimin ne salle te bisedave te mesiperme.”

[31] Nr.00-2010-1222 i Vendimi (809), datë 15.9.2010, Meta: Nga studimi i akteve të dosjes gjyqësore, Kolegji Penal ka konstatuar se në përbërje të trupit gjykues në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor Tiranë, i cili ka gjykuar çështjen në ngarkim të të gjykuarit Meta, kanë qënë gjyqtarët Shefkie Demiraj (kryesuese), Fehmi Petku e Ridvan Hado (anëtarë). Por në seancën gjyqësore të datës 22.05.2007, çështja rezulton se është gjykuar me një gjyqtar, vetëm nga kryesuesja, pasqyruar në faqe 120 të dosjes gjyqësore. Për pasojë kjo seancë gjyqësore është absolutisht e pavlefshme, në bazë të nenit 128, pika “1”, gërma “a” të K.Pr.Penale, pasi nuk janë respektuar rregullat procedurale në lidhje me numrin e gjyqtarëve të domosdoshëm për formimin e Kolegjit në zbatim të nenit 13, pika “3” të K.Pr.Penale. Pavlefshmëria e aktit që pasqyron seancën gjyqësore, në mbështetje të nenit 131/1 të K.Pr.Penale, bën të pavlefshëm të gjithë veprimet e mëpasshme, pra të gjithë gjykimin e zhvilluar në gjykatën e rrethit dhe vendimin e kësaj gjykate.”

[32] Nr.00-2010-531 i Vendimit (367), datë 21.4.2010, Kroji: “Vazhdimi i seancës gjyqësore të datës 28.6.2006 nga ana e gjykatës së shkallës së parë në kushtet kur i pandehuri ka qënë në mungesë, kur mbrojtësi i tij është zëvendësuar në kundërshtim me rregullat proceduriale nga një mbrojtës i caktuar kryesisht, e bëjnë këtë seancë një akt absolutisht të pavlefshëm, pasi sipas nenit 128, pika 1/c të Kodit te Proçedurës Penale, i cili në mënyrë taksative parashikon se akti është absolutisht i pavlefshem kur nuk respektohen dispozitat “… për thirrjen e të pandehurit ose praninë e mbrojtësit kur ajo është e detyrueshme...”.

      Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë çmon se edhe përsëritja e pjesshme e shqyrtimit gjyqësor nga ana e gjykatës së apelit, duke pyetur dëshmitarin Z.P., nuk mundet të riparonte pavlefshmërinë e seancës së datës 28.06.2006 mbasi në kuptim të nenit 131/1 të Kodit të Procedures Penale “…pavlefshmeria absolute e një akti i bën të pavlefshme aktet e mëpasme….”, siç është edhe vetë vendimi përfundimtar i gjykatës së shkallës së parë. Për këtë arsye, gjykata e apelit, në detyrim të parashikimeve të nenit 428/ç të Kodit të Procedurës Penale, ka qënë e detyruar të vendoste prishjen e vendimit të gjykatës së shkallës së parë duke e dërguar çështjen për rigjykin në po atë gjykatë.”

[33] Nr.00-2012-1117 i Vendimit (224), datë 12.09.2012, Shtëpani, etj.: 16. Kodi i Procedurës Penale ka parashikuar mundësinë e gjykimit njëkohësisht brenda procesit penal dhe të padisë civile nga personi që pretendon se i është shkaktuar dëm nga vepra penale. Në këtë rast, kur padia civile pranohet, ajo do të shqyrtohet së bashku me akuzën penale. Pra në këtë rast do të kemi shkrirjen në të njëjtin gjykim të dy proceseve.

      17. Megjithëse shqyrtimi është i përbashkët, secili prej tyre ruan karakteristikat e veçanta sipas dispozitave që i rregullojnë, por për shkak të elementeve të përbashkët bashkohen në një procedim (Vendimi Unifikues i Gjykatës së Lartë nr.284, datë 06.10.2000).

     18. Konkluzioni për shkelje në shqyrtimin e padisë civile nuk mund të kushtëzojë ecurinë e procesit për aq kohë sa nuk ka shkelje të cilat çojnë në pavlefshmërinë e gjykimit penal. Gjykata e apelit për një shkelje të vërejtur në padinë civile në mënyrë të gabuar ka bërë të pavlefshëm të gjithë procesin, duke iu referuar nenit 428, gërma “ç” të K.Pr.Penale.

     19. Pavarësisht se kemi një shkrirje të dy proceseve të natyrave të ndryshme, në vetvete ato ruajnë autonominë e gjykimit. Kjo autonomi konsiston në mundësinë e ndarjeve e proçeseve dhe gjykimin më vete duke i dërguar aktet e padisë gjykatës civile. Parregullsitë që konstatohen në gjykimin e padisë civile nuk e kondicionojnë dhe nuk e bëjnë të parregullt procesin penal për aq kohë sa nuk vërehen shkelje që e bëjnë atë të pavlefshëm sipas K.Pr.Penale…

      20. Gjykata e apelit duke mos respektuar parimin e autonomisë së proceseve për shkelje që kanë të bëjnë me padinë civile në interpretim të gabuar të ligjit pa marrë në shqyrtim nëse procesi penal ka patur shkelje ka prishur të gjithë vendimin, duke dhënë një vendim të gabuar.”

[34] Nr.764 i Vendimit, datë 19.12.2007, Spahiu.

[35] Nr.238 i Vendimit, datë 26.04.2006, Hoxhallari.