C I V I L E

 

 Ina HOXHAJ[1]

Gjyqtar pranë Gjykatës

së Rrethit Gjyqësor,

Pogradec

Hyrje

Qëllimi i këtij punimi është të trajtojë disa çështje që lidhen me një mjet të provës në procesin gjyqësor civil, pohimin gjyqësor. Përgjatë rradhëve të mëposhtëme do të trajtohet pohimi gjyqësor dhe vlera provuese e tij në procesin gjyqësor civil; parimi i moskontestimit (ficta confesio), kuptimi dhe vlera provuese e moskontestimit në mënyrë të shprehur të fakteve nga palët, ose e thënë ndryshe, vlera provuese e heshtjes së palëve në proces; do të analizohet se cilat janë subjektet e legjitimuara për të bërë pohim gjyqësor; do të trajtohet çështja nëse mund të revokohet pohimi gjyqësor; faza procedurale deri kur mund të bëhet pohimi gjyqësor si dhe deri kur mund të realizohet heqja dorë nga pohimi gjyqësor; po ashtu do të trajtohet çështja e pohimit gjyqësor të personit juridik dhe të përfaqësuesit të palës; do të trajtohet natyra juridike e pohimit si akt vullneti për disponimin e së drejtës, nëse mund të bëhet pohim gjyqësor për të drejtat të cilat nuk mund të disponohen apo nga të cilat për shkak të ligjit apo natyrës juridike të tyre nuk mund të hiqet dorë etj..

 

Nëpërmjet këtij punimi kam vlerësuar të rëndësishme të trajtoj nga pikëpamja shkencore çështje dhe problematika në lidhje me këtë mjet të provës, të cilat i kam konstatuar në praktikën gjyqësore, qoftë në punën e përditshme të gjyqtarit, apo qoftë edhe në punën si ndihmësmagjistrat pranë Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë. Nga ana tjetër, në vëmëndje të lexuesit sjell se Kodi i Procedurës Civile (në vijim KPC) ka mangësi në rregullimin e pohimit gjyqësor. Aktualisht, edhe me ndryshimet e KPC me Ligjin nr. 38/2017 “Për Disa Shtesa dhe Ndryshime në Ligjin Nr. 8116, Datë 29.3.1996, “Kodi i Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar”, ka vetëm 9 dispozita që rregullojnë pohimin gjyqësor dhe jashtëgjyqësor, konkretisht nenet 186, 214, 267/2, 281, 282, 283, 284, 285 dhe 465 të KPC, të cilat përcaktojnë vlerën provuese të pohimit gjyqësor, mënyrën dhe procedurën se si artikulohet pohimi gjyqësor dhe fazën se deri kur mund të bëhet pohimi gjyqësor dhe jashtëgjyqësor. Ndërkohë që ka shumë çështje të tjera të lartpërmendura, që lidhen me pohimin gjyqësor, të cilat kërkojnë përgjigje dhe zgjidhje ligjore.

Në aspektin metodologjik është përdorur vështrimi historik, po ashtu analiza dhe vështrimi krahasues me modelet ligjore të Republikës së Francës dhe Republikës së Italisë, të cilat kanë shërbyer si bazë për hartimin e KPC në fuqi dhe e ndryshimeve të fundit me Ligjin nr. 38/2017 në lidhje me pohimin gjyqësor.

 

Pohimi si mjet prove dhe kuptimi i tij

 

KPC në nenin 214 ka parashikuar, se: “Pohimet e bëra në gjykatë prej palëve apo prej përfaqësuesve të tyre, çmohen nga gjykata pa nënvleftësuar provat e tjera dhe rrethanat e çështjes”. Nisur nga kjo dispozitë, mund të thuhet se ligji procedural nuk jep një përkufizim se çfarë është pohimi gjyqësor, por thjesht e rendit atë si një nga mjetet e provës në procesin civil. Megjithatë ligji procedural civil, përtej përcaktimit të përgjithshëm të nenit 309 të KPC, parashikon edhe në këtë normë lex specialis statusin e kësaj prove. Duke qenë se ligji parashikon që pohimi gjyqësor vlerësohet nga gjykata pa nënvleftësuar provat e tjera dhe rrethanat e çështjes, konkludohet se ligji procedural civil e rendit pohimin gjyqësor apo jashtëgjyqësor në provat e zakonshme, që do të thotë se pohimi nuk ka vlerë të paracaktuar, porse vlera e pohimit përcaktohet dhe i nënshtrohet vlerësimit të lirë të gjykatës.

Në doktrinën juridike, pohimi në procesin gjyqësor civil është përkufizuar si deklarata me anë të të cilës pala pranon si të vërteta faktet që janë të disfavorshme për të dhe të favorshme për palën tjetër. Objekt i pohimit janë faktet juridike, ato që në thelb përbëjnë thema probandum gjatë shqyrtimit gjyqësor, të cilat themelojnë objektin e mosmarrëveshjes në kuptim të nenit 5 të KPC, të kontestueshme dhe relevante për zgjidhjen e çështjes.[2] Nuk mund të përbëjnë objekt pohimi gjyqësor: opinionet, gjykimet, vlerësimet[3] dhe as kualifikimet juridike.[4] Vlerësimet juridike janë në pushtetin ekskluziv të gjykatës, sipas parimit se gjykata e di dhe e njeh ligjin (iura novit curia), të sanksionuar në nenin 16 të KPC apo në nenin 17 të Ligjit Nr. 49/2012 për gjykimin administrativ.

Pohimet (nga doktrina dhe nga ligji, pas ndryshimeve në KPC të vitit 2017) ndahen në pohime jashtëgjyqësore dhe në pohime gjyqësore. Kjo ndarje merr si kriter faktin se ku formësohet apo ku është formësuar pohimi gjyqësor. Pohimet jashtëgjyqësore formësohen jashtë procesit gjyqësor dhe mund të bëhen në mënyrë verbale apo mund të fiksohen në shkresa. Barrën e provës për pohimin jashtëgjyqësor, e ka pala në dobi të së cilës ai është bërë,[5] sipas parimit të sanksionuar në nenin 12 të KPC, se pala që pretendon një të drejtë ka detyrimin që në përputhje me ligjin të provojë faktet mbi të cilat bazon pretendimet e tij. Në varësi të burimit apo mënyrës se si artikulohet pohimi jashtëgjyqësor, ai mund të provohet në proces nëpërmjet mjeteve të tjera provuese të parashikuara nga KPC si: shkresat, dëshmia indirekte (de relato ex parte actoris)[6] etj. Sakaq, në lidhje me të do të zbatohen rregullat për pranueshmërinë dhe formimin e mjetit provues, ku pohimi është fiksuar. Pohimi jashtëgjyqësor merr vlerë relative provuese dhe gjykata e vlerëson lirisht një pohim të tillë duke e bashkuar në tërësinë e të gjitha provave dhe rrethanave të tjera të çështjes.

Ndërsa pohimi gjyqësor formohet para gjykatës. Pohimi gjyqësor mund të jetë i rastit ose i nxitur. Pohim i nxitur është ai që bëhet nëpërmjet pyetjeve të bëra në mënyrë zyrtare nga gjykata për një qëllim të tillë (neni 281 i KPC). Është i rastit pohimi që del përgjatë shpjegimeve të palëve në seancë përgatitore apo gjyqësore, nëpërmjet veprimeve dhe akteve procedurale të kryera prej palëve gjatë procesit (nenet 182 dhe 282 të KPC). Pohimi gjyqësor i nxitur del gjatë pyetjes të organizuar qëllimisht për të nxjerrë pohimin nën një procedurë formale solemne gjyqësore (neni 283 i KPC).

Në çdo rast, pohimi gjyqësor formal duhet të jetë një deklaratë e shprehur (eksplicite) dhe univoke, të cilën pala deklaruese e bën në mënyrë verbale, ose në çdo akt procedural të nënshkruar prej saj (neni 282 i KPC). Asnjëherë pohimi eksplicit nuk mund të deduktohet nga veprimet konkludente të palëve apo të dalë në mënyrë të nënkuptuar nga deklaratat e palëve. Në një situatë të tillë, këto të fundit (veprimet konkludente apo deklaratat implicite) do të konsiderohen si indicie dhe të vlerësohen dhe çmohen lirisht nga gjykata.[7]

Instrumenti nëpërmjet të cilit nxitet zyrtarisht pohimi është ndërpyetja e palëve. Ky është një instrument shumë i rëndësishëm për procedimin provues, pasi palët janë burimi kryesor i informacionit rreth fakteve objekt kontesti. Ato zakonisht dinë më së miri gjendjen faktike me anë të së cilës mbështesin pretendimet e tyre.[8] Në këtë kuptim, palët janë i vetmi burim që mund të japë informacione më të sakta rreth çështjes në aspektin cilësor dhe sasior. Për këtë qëllim gjykata merr vendim të ndërmjetëm ku cakton pyetjet që do i drejtohen palëve, mënyrën dhe afatet e realizimit të saj (neni 283/2 i KPC). Pyetjet realizohen nga pala tjetër dhe bëhen për fakte ose rrethana në mënyrë që të pohohen apo kundërshtohen pretendimet e palëve (neni 283/1 i KPC). Nuk mund të bëhen pyetje mbi fakte të ndryshme nga ato të formuluara në vendimin e gjykatës, përveç kur palët bien dakord dhe gjykata çmon se ato janë të dobishme për procesin gjyqësor.[9]

Pohimi gjyqësor formal në përmbajtje të tij përbëhet nga dy elementë me natyrë objektive dhe subjektive. Elementi objektiv nënkupton se deklarata që bën pala, duhet t’i referohet faktit të disfavorshëm, i cili është relevant për zgjidhjen e çështjes dhe ndikon pjesërisht ose tërësisht në një zgjidhje të disfavorshme të çështjes për palën që e pohon. Ndërsa elementi subjektiv nënkupton se deklarata duhet të jetë shprehje e vullnetit të plotë të palës, e cila pranon dhe njeh vërtetësinë e faktit të disfavorshëm (animus confitendi). Elementi animus nuk kërkon domosdoshmërisht që pala që pranon faktin e disfavorshëm të jetë e ndërgjegjshme, për pasojat juridike procedurale që do të sjellë pohimi në procesin e të provuarit. Pra, nuk është e nevojshme që pohimi të jetë bërë me qëllimin për të avantazhuar palën tjetër në proces.[10] Efektet e pohimit rrjedhin ex legge dhe mjafton që pala deklaruese të ketë pasur qëllimin dhe vullnetin për të njohur vërtetësinë e faktit, objektivisht të disfavorshëm për të.[11]

 

Vlera provuese e pohimit gjyqësor në gjykimin civil.

 

Duke iu kthyer edhe një herë parashikimit ligjor të nenit 214 të KPC, mund të thuhet se pohimi gjyqësor formal dhe joformal, i nxitur apo i rastit, gjyqësor apo jashtëgjyqësor, përbën një mjet prove që i nënshtrohet vlerërimit të lirë nga gjykata sipas parimit të përgjithshëm se asnjë provë nuk ka vlerë të paracaktuar, sikurse edhe as që mund të përjashtohet a priori nga arsyetimi i vendimit të gjykatës.[12] Në bazë të këtij parimi, gjykata formon bindjen e saj të brendshme mbi të vërtetën në lidhje me një çështje gjyqësore, pas vlerësimit të të gjitha provave në tërësinë e tyre (nenet 29/2 dhe 309/2 të KPC[13]).

Përjashtimisht, nuk i nënshtrohen vlerësimit të lirë të gjykatës provat ligjore (me fuqi të plotë provuese) dhe gjykata është e detyruar ta konsiderojë si të provuar faktin e kontestuar, në qoftë se për të flasin lloje të caktuara të mjeteve provuese.[14] Vlerën provuese të provës në këtë rast e paracakton ligji (in abstracto) dhe gjykata nuk ka liri vlerësimi të saj, por e merr si të mirqënë faktin e pasqyruar në të. Sakaq, mund të thuhet se, prova legale, me fuqi të plotë provuese, e çliron palën e detyrurar me barrën e provës, në paraqitjen e provave të tjera për vërtetimin e fakteve të vëna në themel të pretendimit apo prapsimit të saj.

Në doktrinën juridike shqiptare, është pranuar se nuk nevojitet prova për faktet e pranuara njëzëri nga të dyja palët ose të parashtruara nga një palë, por të pranuara nga pala tjetër.[15] Ndërkohë që KPC nuk e parashikon në mënyrë të shprehur, si parim të përgjithshëm, përjashtimin nga barra e provës së fakteve që nuk kundërshtohen, ose siç njihen në doktrinën italiane[16] faktet paqësore. Madje, sikurse u theksua më sipër, neni 214 i KPC duket se i jep vlerë relative provuese dhe jo fuqi të plotë provuese pohimit gjyqësor.

Çështja e parë që natyrshëm shtrohet për diskutim, është se si duhet t’a vlerësojë gjykata pohimin gjyqësor në procesin e të provuarit, si provë me vlerë relative apo si çlirim nga barra e provës, me të njëjtën vlerë si prova me fuqi të plotë provuese.

Në një vështrim krahasues me modelet ligjore që kanë shërbyer si bazë për hartimin e KPC të Republikës së Shqipërisë në fuqi, mund të thuhet që pohimi gjyqësor ka vlerën e provës me fuqi të plotë provuese. Kështu, neni 1356/2 i Kodit Civil të Republikës së Francës ka parashikuar, se: “Pohimi gjyqësor përbën provë të plotë kundrejt atij që e ka bërë”. Ndërsa neni 2733 i Kodit Civil të Republikës së Italisë ka parashikuar, se: “Pohimi gjyqësor përbën provë të plotë kundrejt atij që e ka bërë, nëse nuk lidhet me të drejta që nuk mund të disponohen”. Njëlloj e rregullonte vlerën provuese të pohimit gjyqësor edhe Kodi Civil i vitit 1929 i Mbretnisë së Shqipërisë, i cili kishte zgjedhur të merrte si model pikërisht ligjet civile të këtyre vendeve. Të tre këto kode civile për nga pikëpamja e teknikës legjislative rregullonin aspektin material të së drejtës së provave, ndrësa aspekti procedural i tyre rregullohej nga ligji procedural civil.

Po ashtu, nëse i referohemi Ligjit Kosovar për Procedurat Kontestimore (në vijim LPK, simotra e KPC), në nenin 321.2 të tij parashikohet, se: “Nuk ka nevojë të provohen faktet të cilat pala i ka pohuar para gjykatës gjatë procesit gjyqësor”. Pra, edhe L.P.K në mënyrë eksplicite ka përjashtuar nga barra e provës palën mbi të cilën ka detyrimin të provojë faktet të cilat pala kundërshtare i ka pohuar gjatë procesit gjyqësor.

Në vijim të këtij arsyetimi vlen të theksohet se, ratio e përjashtimit nga barra e provës të fakteve paqësore konsiston në atë që objekti i të provuarit (thema probandi) në procesin civil janë faktet që përbëjnë objektin e mosmarrëveshjes, të vendosura në themel të pretendimeve apo prapësimeve të palëve. Pra, objekt prove në procesin civil janë vetëm faktet e kontestuara dhe jo faktet e pranuara njëzëri. Prezumimi se faktet e pranuara[17] janë të vërteta (për këtë arsye nuk kanë nevojë të provohen) bazohen në filozofinë e thjeshtë njerëzore se: “Askush nuk mund të pranojë një fakt të disfavorshëm për të, në qoftë se ky fakt nuk është i vërtetë.[18]. Sakaq, natyrshëm do të thonim se pohimi gjyqësor është provë me të njëjtën vlerë si prova legale, me fuqi të plotë provuese, e cila e çliron palën nga barra për të sjellë prova të tjera që vërtetojnë pretendimin apo prapsimin e saj.

Por, nëse i rikthehemi edhe njëherë parashikimit të nenit 214 të KPC, pohimet e bëra në gjykatë prej palëve apo prej përfaqësuesve të tyre, nga gjykata çmohen lirisht dhe nuk kanë fuqinë e provës së plotë. Në vlerësimin tim, ky parashikim ligjor vjen në kundërshtim me frymën e KPC dhe me natyrën akuzatore të procesit civil apo parimit bazë që frymëzon filozofinë e tij: parimi i disponibilitetit maksimal të padisë dhe të të drejtave. Dhe nuk duhet të harrohet që natyra akuzatore dhe parimi i disponibilitetit të të drejtave rredh nga neni 11 i Kushtetutës, apo nga filozofia kushtetuese individualiste dhe liberaliste të qarkullimit civil. Arsyeja e kësaj kundërshtie lidhet me faktin se në hartimin e KPC, nuk është ndjekur në mënyrë koherente një model unik ligjor si në pjesën e parimeve të përgjithshme ashtu edhe në pjesën e dispozitave të posaçme që përcaktojnë regjimin juridik të provave.

Paraprakisht vlen të theksohet se sisteme të ndryshme të së drejtës procedurale civile ndjekin kritere të ndryshme në gjetjen e së vërtetës gjyqësore, duke pasur parasysh se kush e ka iniciativën në mbledhjen e provave mbi të cilat gjykata bazon vendimin meritor në lidhje me çështjen konkrete. Ka ligje procedurale që synojnë standardin material të provueshmërisë, duke përcaktuar si garante për arritjen e këtij standardi gjykatën dhe e barazojnë nevojën e garantimit të këtij standardi me nevojën për ruajtjen e rendit publik. Nga ana tjetër ka ligje procedurale që procesin e njohin si domen dhe interes të palëve dhe që gjykatën e aktivizojnë vetëm për të ruajtur procesin e rregullt. Këto ligje procedurale si produkt përfundimtar të procesit, synojnë atë që quhet “e vërteta procedurale”. Sipas këtyre kritereve, ekzistojnë dy sisteme të së drejtës procedurale, sistemi inkuizitor dhe sistemi akuzator.

Në sistemin akuzator iniciativa për kërkimin dhe paraqitjen e provës i përket eksluzivisht palëve. Sipas këtij sistemi, ato kanë barrën e paraqitjes së fakteve, të cilat gjykata i ve në themel të vendimit të saj si dhe barrën e tregimit të provave që vërtetojnë këto fakte. Ndërkohë që, gjykata ka detyrimin të individualizojë normën juridike që i përgjigjet fakteve të konstatuara gjatë procedimit të çështjes. Në këtë sistem, e vërteta gjyqësore është një e vërtetë relative, është më shumë një bindje e gjyqtarit mbi të vërtetën, që vjen si rezultat i debatit gjyqësor kontradiktor. Pohimi i palës kundërshtare, në këtë sistem, e çliron palën e detyruar për të provuar faktet nga barra e provës dhe faktet e pranuara nuk përbëjnë objekt prove. E vërteta gjyqësore është ajo që “ofrohet” nga palët në proces, sipas vlerësimit që ato i bëjnë interesave të tyre ngushtësisht private. Nëse palët nuk kanë kontestime në lidhje me disa fakte, nuk ka mosmarrëveshje për tu zgjidhur nga gjykata dhe për gjykatën faktet e pranuara nga palët duhet të konsiderohen si të vërteta.

Ndërsa në sistemin procedural inkuizitor, gjykata ka një rol përcaktues, determinant në kërkimin dhe marrjen e provës si dhe gjetjen e së vërtetës. Këtu gjyqtari është dominus litis dhe nga ai varet se cilat fakte do të konstatohen dhe cilat mjete provuese do të përdoren[19]. Pohimi i fakteve në këtë sistem ka vetëm vlerën e indicies.[20] Ky sistem ka si bazë gjetjen e së vërtetës objektive, absolute, tej asaj që sjellin dhe pohojnë palët në proces si dhe drejtësinë efikase sepse synon që drejtësia t’i jepet atij që i takon.

Gjatë periudhës së Mbretnisë Shqiptare (1928-1939), me Shtojcën e Dytë të Kodit të Procedurës Civile (1929), ishte vendosur një sistem procedural akuzator, ku parimet bazë ishin disponibiliteti i palëve dhe roli pasiv i gjykatës. E njëjta filozofi sistemi frymëzonte edhe Kodin Civil, konkretisht pjesën e rregullimeve materiale të asaj që përbënte të drejtën e provave. Në lidhje me pohimin gjyqësor, ky ligji procedural i kohës në nenin 100/1 parashikonte se: “Ndërgjyqësi që pretendon një fakt duhet t’a provojë, përveç kur ana kundërshtare e pranon”. Kështu, objekt prove në gjykimin civil sipas këtij ligji ishin vetëm faktet e kontestuara.

Gjatë viteve 1958-1990, e drejta procedurale civile pësoi ndryshime rrënjësore. Kodet e Procedurës Civile, përkatësisht ai i vitit 1958 dhe ai i vitit 1981, ngjizën një sistem procedural me tipare të sistemit inkuizitor, që për standard provues sanksiononte të vërtetën materiale duke ia ngarkuar si detyrë hetimin gjyqësor të fakteve edhe gjykatës kryesisht dhe në mënyrë komplementare. Në nenin 173 të Kodit të Procedurës Civile të vitit 1958, parashikohej se: “Pohimet e bëra në gjykatë prej palëve, ose prej përfaqësuesve të tyre, çmohen nga gjykata, duke u marrë parasysh të gjitha rrethanat e çështjes.”. Procesi gjyqësor civil, u bë akoma më shumë inkuizitorial nga Kodi i Procedurës Civile i vitit 1981, ku gjykata mundej të procedonte me gjykimin edhe në mungesë të interesit apo vullnetit të palëve.

Ndërkohë që pas viteve ’90, me Ligjin nr. 8116, dt. 22.03.1996 u miratua Kodi i Procedurës Civile në fuqi, i cili reformoi krejt sistemin procedural të mëparshëm, nga një sistem të pastër inkuizitor në një sistem me tipare mbizotëruese akuzatore, duke iu rikthyer traditës së vendosur gjatë periudhës së Mbretnisë Shqiptare. Në pjesën e parimeve të përgjithshme, ai pati si model Kodin e Procedurës Civile Franceze (me parashikime thuajse identike), ku parimet bazë të procesit civil ishin parimi i disponibilitetit maksimal i të drejtave nga palët dhe rolit pasiv të gjykatës në të drejtat materiale dhe disponimin procedural të tyre.

Ndërkohë që rregullimi ligjor përsa i përket pohimit gjyqësor dhe vlerës provuese të tij, konkretisht neni 214, nuk u harmonizua dhe nuk u bazua tek modelet ligjore perëndimore, por ngeli i pandryshuar sikur ishte formuluar në kodet e mëparshme të sistemit inkuizitor, i cili pohimit gjyqësor i atribuonte vlerë relative provuese.

Mungesa e harmonizimit sipas një modeli të vetëm të unifikuar, në konceptimin e të gjitha dispozitave të Kodit ka sjellë kundërshti dhe përplasje midis tyre. Kështu, në nenin 259 të KPC është parashikuar se: “Shkresa e thjeshtë e nënshkruar nga personi që e ka lëshuar, përbën provë të plotë se deklarimet që përmban janë të atij që e ka nënshkruar, në rast se personi kundër të cilit paraqitet shkresa pranon se është nënshkruar prej tij.”. Po ashtu, në nenin 267 të KPC është parashikuar se: “Personi ndaj të cilit paraqitet shkresa private është i detyruar të deklarojë menjëherë se e pranon ose jo origjinalitetin e nënshkrimit, ndryshe shkresa konsiderohet si e pranuar”.

Pra, duket se KPC në këto dispozita të posaçme, ndryshe nga parashikimi i përgjithshëm i nenit 214, i jep pohimit vlerën e provës së plotë në lidhje me nënshkrimin e shkresës, si mekanizmi nëpërmjet të cilit një shkresë e thjeshtë me fuqi relative provuese shndërrohet në provë me fuqi të plotë provuese. Në këtë linjë arsyetimi, mund të thuhet, se neni 214 i KPC është rudiment i kodeve të mëparshme, jokoherent me frymën dhe parimet e përgjithshme të KPC në fuqi, të cilat kanë synuar të vendosin një sistem kryesisht akuzator, ku pohimi nuk ka vlerën e provës, por e shkarkon palën e detyruar nga barra e provës.

Vlen të përmendet se në Komisionin e Ekspertëve që u caktua nga Komisioni për Çështjet Ligjore, Administratën Publike dhe të Drejtat e Njeriut, pranë Kuvendit të Republikës së Shqipërisë, me qëllim hartimin e ndryshimeve të KPC në përputhje me analizën e sistemit të drejtësisë në Shqipëri[21] në kuadër të reformës në drejtësi, u propozua një ndryshim i nenit 214 të KPC nën këtë frymë ligjore, por nuk u pranua. Propozimi për ndryshimin e nenit 214 të Kodit të Procedurës Civile ishte formuluar si më poshtë:

Pohimi gjyqësor përbën provë të plotë kundrejt atij që e ka bërë, nëse nuk lidhet me të drejta që nuk mund të disponohen.

Pohimet jashtëgjyqësore të palëve apo prej përfaqësuesve të tyre, çmohen nga gjykata pa nënvleftësuar provat e tjera dhe rrethanat e çështjes.”.[22]

Kjo mënyrë e formulimit të këtij propozimi për ndryshim është frymëzuar edhe nga ligjet procedurale civile të Francës dhe Italisë apo edhe Kosovës. Sa më sipër, megjithëse në vitin 2017 dhe në vitet para tij ky shans është humbur, ndryshimi i nenit 214 të KPC, sipas modeleve ligjore të sistemeve procedurale akuzatore, nga të cilat është frymëzuar një pjesë e mirë e dispozitave të KPC në fuqi, do të ngelet si objektiv për ndryshimet ligjore në të ardhmen. Kjo çështje do të duhet të gjejë vëmëndjen e duhur nga ana e ligjvënësit, i cili do të duhet të unifikojë në mënyrë koherente të gjitha institutet e procesit të të provuarit, sipas parimeve të përgjithshme të procesit gjyqësor civil me natyrë akuzatore, sipas parimit të disponibilitetit dhe parimit të gjykatës pasive.

 

Parimi i barrës së kontestimit (onus contestatio)

Vlera provuese e heshtjes së palëve në gjykimin civil (ficta confesio)

 

Në procesin e të provuarit, përveç parimit të barrës së provës (onus probandi) dhe parimit të barrës së paraqitjes së fakteve (onus proferendi), flitet edhe për parimin e barrës së kontestimit (onus contestatio). Ky trend i së drejtës procedurale civile moderne synon që të thjeshtësojë zgjidhjen e konflikteve gjyqësore duke rritur efektivitetin e prodhimit të së vërtetës procedurale në secilën prej fazave të procesit. Jo pak shtete e kanë pranuar këtë mënyrë të të provuarit në ligj, duke e formalizuar në kodet e procedurave civile edhe mekanizmin se si arrihet të përfitohet një fakt i provuar sipas kësaj mënyre. Nga ana tjetër shumë shtete, përfshirë edhe Shqipërinë, nuk e kanë formalizuar në ligjin procedural këtë mekanizëm të të provuarit, por në to ka gjurmë të këtij mekanizmi dhe se gjykatat në praktikën gjyqësore po aplikojnë mënyra të provimit të fakteve të cilat janë thema probandum.

Parimi i barrës së kontestimit (onus contestatio) do të thotë se pala që nuk është pozicionuar asnjëherë proceduralisht ndaj pretendimeve të palës kundërshtare, merr përsipër riskun që këto fakte të konsiderohen prej gjykatës të pakontestueshme. Pra, mungesa e kontestimit së disa fakteve të vëna në themel të prapsimeve të një pale, nga pala tjetër, pavarësisht se nuk përbën provë në vetvete, merr vlerë si argument prove në varësi me provat e tjera dhe shërben si mjet për tu çliruar nga barra e provës ndaj një fakti juridik të pretenduar. Vetë natyra kontradiktore e procesit gjyqësor civil, krijon në thelb detyrimin e palës që i kundrejtohet një fakt, të marrë e të paraqesë qëndrimin e tij rreth atij fakti nëpërmjet prapsimit apo mbrojtjes, me pasojën ligjore procedurale që, kur nuk e bën një gjë të tillë do të thotë se fakti bëhet i pranuar dhe gjykata mund ta vendosë si të tillë në themel të vendimit të saj.

Në KPC janë parashikuar disa raste kur heshtja e palës apo sjellja inaktive e saj në kuadër të barrës së kontestimit merr vlerë provuese. Më konkretisht përmendim nenet 259, 267/2 dhe 277 të KPC, ku pasoja procedurale ligjore kur pala të cilës i kundrejtohet një shkresë private nuk prapson apo kur nuk paraqitet personalisht kur gjykata ka vendosur të marrë pohimin gjyqësor formal të saj, sipas nenit 182 dhe 285 të KPC, është që shkresa e cila i kundrejtohet kësaj pale shndërrohet në provë me fuqi të plotë provuese apo që gjykata mund t’i marrë si të pranuara faktet për të cilat pala është pyetur dhe nuk është përgjigjur. E njëjta pasojë ligjore procedurale është edhe në lidhje me situatën e parashikuar në nenin 120 të KPC, i cili ka sanksionuar institutin e heqjes dorë heshtazi nga prapsimi procedural i pavlefshmërisë së akteve procedurale.[23]

Në vijim të kësaj analize, vlen për t’u trajtuar dallimi midis fakteve paqësore dhe fakteve për të cilat pala kundërshtare hesht. Faktet paqësore janë faktet të cilat në mënyrë eksplicite pranohen nga pala kundër së cilës ato paraqiten në procesin gjyqësor. Pranimi është eksplicit kur ai rezulton nga deklarata e drejtpërdrejt e palës lidhur me vërtetësinë e fakteve që janë të disfavorshme për të. Ndërsa faktet për të cilat pala kundërshtare hesht, janë ato të cilat as nuk kundërshtohen por as nuk pranohen nga pala tjetër.

Dallimi midis fakteve paqësore dhe fakteve për të cilat pala kundërshtare hesht ka vlera të rëndësishme praktike. Të parat nuk duhet të provohen. Të dytat nuk e shkarkojnë ipso facto palën e detyruar nga barra e provës. Heshtja e palës kundërshtare në këtë rast mund t’i shërbejë gjykatës si indicie apo si argument prove (ficta confesio) për vërtetësinë e faktit lidhur edhe me provat apo rrethanat e tjera të çështjes.[24]

Nga mënyra se si procesi gjyqësor civil shqiptar është hartuar, e sidomos pas ndryshimeve të KPC që hynë në fuqi me datë 05.11.2017, momenti kryesor për të konkluduar lidhur me onus contestatio apo me përmbushjen e barrës së kontestimit, për palën e paditur është deklarata e mbrojtjes. Më tej për palën paditëse do të jetë përgjigja me shkrim pas njoftimit të deklaratës së mbrojtjes apo seanca e parë përgatitore apo gjyqësore nëse nuk ka një përgjigje me shkrim rreth prapsimeve. Më tej, nëse ndryshon shkaku ligjor apo objekti i padisë, atëhere momenti procedural kur duhet të kontestohen faktet e servirura rishtazi për gjykim do të jetë seanca më e parë, apo kur ndryshimet bëhen dhe pranohen menjëherë, aty për aty do të duhet që pala kundërshtare të realizojë kontestimet eventuale. Përndryshe, gjykata, nga moskontestimi i palës kundërshtare të fakteve që janë sjellë për gjykim, mundet të konkludojë mbi ekzistencën e atyre fakteve.

Nga kjo kuptohet se onus contestatio apo edhe ficta confesio do të veprojnë si mekanizma procedural për të konkluduar mbi ekzistencën e fakteve vetëm kur gjykimi zhvillohet në prezencë të palëve. Duke qenë se sistemi procedural civil i gjykimit në mungesë i Shqipërisë hyn në modelet ligjore ku mungesa e palës paditëse apo palës së paditur nuk ka relevancë mbi procesin e të provuarit,[25] atëhere konkludohet se edhe onus contestiatio edhe ficta confesio nuk mundet të veprojë dhe përjashtohet apriori në të gjitha rastet kur gjykimi civil zhvillohet në mungesë të njërës prej palëve.[26] Kjo zgjidhje rrjedh nga fakti që në modelet ligjore simotra të Shqipërisë, ligji procedural civil gjykimin në mungesë e njeh si sjellje të një inaktiviteti të plotë procedural, nga e cila nuk mundet të deduktohet asnjë argument prove.

Vlerësoj se KPC do të duhet të kishte patjetër një rregullim ligjor mbi mënyrën se si gjykata vlerëson rast pas rasti faktet paqësore, veprimin e mekanizmit procedural onus contestatio dhe ficta confesio. Parashikimi ligjor do të bënte të mundur që të respektohej nevoja për garantimin e parimit të sigurisë juridike. Edhe për këtë ometim të ligjit procedural civil ka pasur një propozim konkret në Komisionin e Ekspertëve që draftuan ndryshimet e KPC, por që nuk është miratuar e më tej dhe nuk është bërë ligj. Ky propozim kërkonte ndryshimin e nenit 309 të KPC, duke parashikuar se:

            Vendimi mbështetet vetëm në të dhëna që ndodhen në aktet dhe që janë shqyrtuar në seancë gjyqësore. Gjithashtu gjykata mundet të vlerësojë në raport me provat e tjera edhe faktet e pakundërshtuara shprehimisht nga pala prezent në gjykim.

Gjykata çmon provat e marra gjatë gjykimit të çështjes, sipas bindjes së saj të brendshme, të formuar nga shqyrtimi i të gjitha rrethanave të çështjes në tërësinë e tyre, përveç kur ligji parashikon ndryshe.

Gjykata mundet të vlerësojë si argument prove sjelljet refuzuese të palës, që nuk përgjigjet në procedurën e pohimit gjyqësor të vendosur nga gjykata, nuk pranon të sjellë provën e kërkuar nga pala tjetër, nuk pranon të kryhen kqyrjet e vendosura nga gjykata, apo përgjigjet e palëve dhe sjelljet e tyre përgjatë gjykimit.”.[27]

 

Natyra juridike e pohimit gjyqësor

Afati procedural i paraqitjes së pohimit dhe parevokueshmëria e tij

 

Sikurse u trajtua më sipër, pohimi gjyqësor është një akt vullneti, i realizuar nën një procedurë formale, para organit gjyqësor dhe efektet e tij procedural dhe substancial nuk varen nga deklaruesi, por rrjedhin ex legge.[28] Duke qënë se pohimi merr vlerë provuese, në disfavor të palës që e bën, mund të thuhet se ky akt vullneti përfshihet në kategorinë e akteve të disponimit të së drejtës. Sakaq, pohim gjyqësor mund të bëhet vetëm për faktet në lidhje me të drejtat që mund të disponohen dhe nga të cilat mund të hiqet dorë, për shkak të ligjit apo natyrës juridike të tyre. Në këtë linjë arsyetimi sjellim në vëmendje nenin 2733 të Kodit Civil Italian, i cili parashikon se: “Pohimi përbën provë të plotë kundrejt atij që e ka bërë, për sa kohë nuk lidhet me të drejta që nuk mund të disponohen”.

Duke qënë një akt disponimi të së drejtës, pohimi mund të bëhet në çdo fazë të gjykimit, në shkallë të parë dhe gjatë gjykimit në apel. Në fakt nën këtë logjikë juridike u frymëzuan edhe ndryshimet e KPC me Ligjin nr. 38/2017, në lidhje me momentin procedural se deri kur mund të bëhet pohimi i palës. Kështu neni 186 i KPC (i ndryshuar me Ligjin nr. 38/2017) ka parashikuar, se:

1. Pas urdhrit të gjyqtarit të vetëm për caktimin e seancës gjyqësore, sipas nenit 158/c, të këtij Kodi, nuk mund të kërkohen prova të reja dhe të pretendohen fakte të reja, përveçse kur: a) pala e interesuar provon se, pa fajin e saj, nuk ishte në gjendje të paraqiste këto fakte dhe/ose prova të reja më parë; b) pala e interesuar provon se nuk mund të ishte në dijeni të fakteve dhe/ose provave të reja; c) ekziston një interes publik për pranimin e provave të reja. 2. Kjo dispozitë nuk zbatohet për marrjen e pohimit gjyqësor ose jashtëgjyqësor.[29]

Po ashtu, në nenin 465 të KPC (i ndryshuar me Ligjin nr. 38/2017) ka parashikuar, se:

“...Gjykata e apelit mund të pranojë për shqyrtim fakte dhe prova të reja, nëse: a) pala e interesuar provon se, pa fajin e saj, gjatë shqyrtimit të çështjes para gjykatës së shkallës së parë nuk ishte në gjendje të paraqiste këto fakte dhe/ose prova të reja; b) pala e interesuar i ka kërkuar, por gjykata e shkallës së parë, në kundërshtim me ligjin, nuk i ka marrë këto fakte dhe/ose prova, të cilat kanë rëndësi për çështjen; c) pala e interesuar provon se nuk mund të ishte në dijeni të fakteve dhe/ose provave të reja gjatë gjykimit në shkallën e parë. 6. Kjo dispozitë nuk zbatohet për marrjen e pohimit gjyqësor ose jashtëgjyqësor.[30]

Një çështje tjetër që mund të haset në praktikën gjyqësore është nëse mund të revokohet pohimi gjyqësor dhe si do e vlerësojë gjykata situatën kur pala e mohon faktin të cilin e ka pohuar në fillim. KPC nuk ka një parashikim ligjor që të përcaktojë nëse mund të hiqet apo jo dorë nga pohimi gjyqësor, nëse pala mund t’a revokojë atë dhe deri në çfarë momenti procedural.

Nëse bëhet një vështrim krahasues me modele të tjera ligjore, mundet të gjenden rregullime të ndryshme në lidhje me këtë çështje. Kështu, LPK në nenin 321/3 parashikon se: “Gjykata ka të drejtë të vlerësojë, duke i marrë parasysh të gjitha rrethanat e rastit konkret, se a do ta merr si të pohuar apo si të kontestuar faktin të cilin pala njëherë e ka pohuar e pastaj tërësisht apo pjesërisht e ka kontestuar, apo e ka kufizuar pohimin duke shtuar fakte tjera”. Sipas, LPK mohimi i një fakti të pohuar i nënshtrohet vlerësimit të lirë diskrecional të gjyqtarit, sipas rregullave të çmuarjes së lirë të provave.

Nga ana tjetër, një parashikim të ndryshëm e ka Kodi Civil Italian, i cili në nenin 2732 të tij, parashikon se: “Pohimi nuk mund të revokohet nëse nuk provohet se është bërë si pasojë e gabimit në fakt ose si pasojë e dhunës.”[31]

Po ashtu, në nenin 1356/3 të Kodit Civil Francez, parashikohet se: “Pohimi gjyqësor nuk mund të revokohet, me përjashtim të rastit kur provohet se ai është bërë për shkak të një gabimi në fakt. Ai nuk mund të revokohet për shkak të një lajthimi mbi të drejtën.”[32]

Ratio, e këtyre modeleve ligjore lidhen me natyrën e pohimit gjyqësor, i cili është një akt vullneti, formal, efektet e të cilit rrjedhin ex legge. Po ashtu në doktrinën juridike italiane[33] është mbajtur qëndrimi se nëse do të lejohej revokueshmëria e pohimit gjyqësor formal, në çdo fazë dhe shkallë të procesit, kjo do të krijonte një anomali që do të vinte ndesh me sistemin e rënies në dekadencë të të drejtave dhe kërkimeve gjatë procesit.

Sa më sipër, në lidhje me çështjen e shtruar për zgjidhje, vlerësoj se pohimi gjyqësor formal përbën një akt vullneti disponimi të së drejtës, formal, solemn, i artikuluar nën kushtet e vullnetit të plotë dhe ndërgjegjies më të lartë të deklaruesit, i cili para se të pranojë një fakt, është i vetëdijshëm për pasojat që mund t’i vijnë nga pohimi i bërë para autoritetit gjyqësor. Pohimi gjyqësor sjell pasoja juridike si në marrëdhënien juridike-procedurale ashtu edhe në marrëdhënien juridike-materiale objekt gjykimi. Duke u përcaktuar si heqje dorë nga e drejta, pohimi gjyqësor nuk mund të revokohet përveçse nëse provohet se është bërë nën rrethanat e veseve të vullnetit. Vetë procedura e parashikuar në nenin 283 të KPC është një procedurë tepër formale, pikërisht për të sjellë në vëmendje të palëve rëndësinë e pohimit dhe për t’i bërë të përgjegjshëm për veprimet që kryhen.[34]

 

Konkluzione

 

Pohimi është një nga provat tipike që KPC rregullon në mënyrë eksplicite. Megjithatë, më shumë se sa provë, pohimi është një mekanizëm se si ligji civil parashikon se pala që ka barrën e provës për të provuar një fakt mundet të çlirohet nga ajo nëse pala tjetër pretendon faktin që i kundrejtohet atij. Pra pohimi gjyqësor duket se është një mënyrë ligjore se si çlirohet pala nga barra e provës.

Përveç se në mënyrë eksplicite, KPC e rregullon në një mënyrë kontradiktore pohimin gjyqësor. P.sh. neni 267 paragrafi i dytë i KPC parashikon se, pohimi apo mungesa e tij përballë një shkrese të thjeshtë, arrin të shndërrojë shkresën e thjeshtë njëlloj si shkresë zyrtare, e cila merr fuqi të plotë provuese. Nga ana tjetër, neni 214 i KPC parashikon se në çdo rast pohimi gjyqësor është prove e zakonshme dhe vlera e saj përcaktohet nga vlerësimi i lirë i gjykatës në raport me provat e tjera. Po ashtu, logjika e nenit 214 të KPC nuk është koherente me logjikën e nenit 186 dhe 465 të KPC, ndryshimit më të fundit të ligjit procedural nga ligjvënësi mbi pohimin gjyqësor dhe jashtëgjyqësor.

Duke pasur parasysh parimin e disponibilitetit maksimal të padisë dhe të të drejtave civile, vlerësoj se në KPC nuk ka vend për mënyrën se si është formuluar neni 214 të KPC. Në çdo rast, kur e drejta mundet të jetë objekt disponimi nga pala që do të bëjë pohimin, pohimi gjyqësor duhet të ketë vlerë ligjore provuese, që do të thotë se përbën provë të plotë. Ndërkohë pohimi jashtëgjyqësor i një fakti, për shkak të mosformësimit të tij para gjykatës dhe për shkak se në këto kushte duhet të konfirmohet nga gjykata, duhet të përbëjë prove të zakonshme. Kjo do të thotë se, ndërsa pohimi gjyqësor, i rastit apo i nxitur, nuk i nënshtrohet vlerësimit të lirë të gjykatës sepse vlerën provuese atij ia jep ligji, pohimi jashtëgjyqësor i nënshtrohet vlerësimit të lire të gjykatës, që do të thotë se gjykata e vlerëson atë sipas mënyrës që përcakton neni 309 i Kodit të Procedurës Civile.

Pohimi gjyqësor apo jashtëgjyqësor, tej vlerës procedurale, përbën një disponim mbi të drejtën materiale të palës që e bën. Ndaj nuk mundet të ketë pengesa të vlerës provuese sikurse neni 214 i KPC parashikon. Kjo do të thotë se gjykata nuk mundet të investohet për të zgjidhur çështjet ku palët nuk kanë konflikt, por ka juridiksion eksluziv për të zgjidhur vetëm konfliktet ndërmjet palëve. Si rrjedhojë vlerësoj se neni 214 i KPC duhet të ndryshohet. E nëse ndryshimi nuk vjen me ligj, atëhere gjykatat duhet të bëjnë të mundur që neni 214 i KPC, nga gjykatat për llogari të zgjidhjes së çështjeve gjyqësore, të interpretohet në mënyrë pajtuese me parimet e përgjithshme të procesit gjyqësor civil, sikurse të ishte formuluar në këtë formë: Pohimi gjyqësor përbën provë të plotë kundrejt atij që e ka bërë, nëse nuk lidhet me të drejta që nuk mund të disponohen. Pohimet jashtëgjyqësore të palëve apo prej përfaqësuesve të tyre, çmohen nga gjykata pa nënvleftësuar provat e tjera dhe rrethanat e çështjes.

Gjithashtu vlerësoj se ligji procedural civil duhet të njohë pa ekuivoke parimin e barrës së kontestimit (onus contestatio) dhe vlerën provuese të mungesës së kontestimit të fakteve (ficta conffesio), krahas fakteve paqësore të pakontestuara nga palët në proces. Një regjim i tillë juridik do të forconte rregullat e zhvillimit të gjykimit kontradiktor në procesin civil.

Vlerësoj se propozimi mbi ndryshimin e nenit 309 të KPC ka qenë i drejtë dhe duhet të jetë përsëri pjesë e axhendës së ligjvënësit. Kështu duhet të parashikohet një paragraf që të rregullojë konkluzionin e gjykatës për faktet e pakontestuara, duke parashikuar se faktet e pakotestuara nga pala të cilës i kundrejtohen, kur pala ka qenë prezent në gjykim, duhet të lejohen të përdoren nga gjykata në vlerësimin e saj. Ligji duhet të jetë i qartë se, në dobi të realizimit të gjykimit sipas parimit të kontradiktoritetit, pala ka detyrimin të komentojë dhe të kundërshtojë çdo fakt të pretenduar nga pala kundërshtare (onus contestatio). Për rrjedhojë, nëse një fakt i pretenduar nuk kontestohet nga pala tjetër, atëhere gjykata, duke mbajtur parasysh këtë sjellje të palës së cilës i kundrejtohet, gjithmonë kur ajo është prezente në gjykim, mundet ta konsiderojë të pranuar dhe të provuar. Gjithashtu vlerësoj se duhet të rregullohet me ligj, si një dispozitë e përgjithshme lex generalis për mënyrën se si gjykata vlerëson sjelljet procedurale të palëve gjatë gjykimit, për të deduktuar sakaq argumentet e provës nga ato. Rregulla të tilla ligji procedural i ka në nenin 267 paragrafi i dytë, në nenin 295 paragrafi i dytë, në nenin 214 të KPC. Nën këtë frymë dhe logjikë neni 309 i KPC duhet të ndryshohet si më poshtë:

Vendimi mbështetet vetëm në të dhëna që ndodhen në aktet dhe që janë shqyrtuar në seancë gjyqësore. Gjithashtu gjykata mundet të vlerësojë në raport me provat e tjera edhe faktet e pakundërshtuara shprehimisht nga pala prezent në gjykim. Gjykata çmon provat e marra gjatë gjykimit të çështjes, sipas bindjes së saj të brendshme, të formuar nga shqyrtimi i të gjitha rrethanave të çështjes në tërësinë e tyre, përveç kur ligji parashikon ndryshe. Gjykata mundet të vlerësojë si argument prove sjelljet refuzuese të palës, që nuk përgjigjet në procedurën e pohimit gjyqësor të vendosur nga gjykata, nuk pranon të sjellë provën e kërkuar nga pala tjetër, nuk pranon të kryhen kqyrjet e vendosura nga gjykata, apo përgjigjet e palëve dhe sjelljet e tyre përgjatë gjykimit.”.

Nëse këto ndryshime nuk vijnë me ligj, vlerësoj se duhet të vijnë patjetër nëpërmjet jurisprudencës dhe praktikës gjyqësore. Prandaj, në çdo rast, duhet të jenë gjykatat që duhet ta reformojnë mënyrën se si KPC zbatohet në zgjidhjen e konflikteve gjyqësore dhe në sallat e gjykimit.

---------------------------------------------------------

                  

Literatura:

 

Akte normative

- Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë

- Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut

- Kodi i Procedurës Civile i Republikës së Shqipërisë, i ndryshuar

- Kodi Civil i Republikës së Shqipërisë, i ndryshuar

- Kodi Civil i Republikës së Francës

- Kodi Penal i Republikës së Shqipërisë

- Kodi Civil i Mbretnisë Shqiptare (viti 1928)

- Shtojca e Dytë e Kodit të Procedurës Civile

- Kodi i Procedurës Civile të Republikës së Gjermanisë

- Kodi i Procedurës Civile i Republikës së Italisë

- Kodi i Procedurës Civile i Republikës së Francës

- Ligji nr. 49/2012 “Për gjykatat administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative”

- Kodi i Procedurës Civile i vitit 1958;

- Kodi i Procedurës Civile i vitit 1981

- Ligji nr. 38/2017 “Për disa shtesa dhe ndryshime në Kodin e Procedurës Civile”.

            - Ligji i Republikës së Kosovës për Procedurat Kontestimore

 

Doktrinë

- Prof. Dr. Faik Brestovci, E Drejta Procedurale Civile I, Prishtinë 2006

- Florjan Kalaja, Gjykimi në mungesë në procesin civil, Shtëpia Botuese ‘Fan Noli’, Tiranë 2014

- Michelle Taruffo, Commentario Cendon, VI, Torino 1991

- Alessandro Simoni, Sokol Sadushi, Sokol Çomo, Vështrim i krahasuar mbi procedurën civile”, Shkolla e Magjistraturës, Tiranë 2006

- Faik Brestovci, E drejta procedurale civile, Universiteti i Prishtinës, Fakulteti Juridik, Prishtinë 2006

- Ina Hoxhaj, Roli i gjykatës në procesin e të provuarit gjatë gjykimit në shkallë të parë, Shkolla e Magjistraturës, Viti 2014

- Alban Brati, Procedura Civile, Botimet ‘Dudaj’, Tiranë 2008

- Salvo Leuzzi, I mezzi di prova nel processo civile. Formazione, acquisizione, integrazione”, ‘Giuffre Editore’, Milano 2013

- Cfr.C.FURNO, Confessione (dir.proc.civile), in Enc. Dir. VIII, Milano 1961

 

Jurisprudencë

- Vendime Unifikues të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë të R. Sh.: Nr. 12, datë 14.09.2007; Nr. 3, datë 08.07.2013; Nr.3, datë 27.08.2002;

            - Vendimi nr. 34, datë 19.02.2009 i Koegjit Civil të Gjykatës së Lartë të R. Sh.

- Vendimi Nr. 80-127, datë 20.01.1981 i Këshillit Kushtetues të Republikës së Francës

- Vendimi Nr. 294, datë 04.07.1995 i Dhomës Civile të Kasacionit të Republikës së Francës

- Vendimi Nr. 15, dt. 21.12.2006 i Asamblesë Plenare të Gjykatës Supreme të Kasacionit të Republikës së Italisë

- Vendime të Gjykatës Supreme të Kasacionit të Republikës së Italisë: nr. 3188, datë 14 Shkurt 2006; nr. 28711; datë 3 Dhjetor 2008; nr. 19165, datë 29 Shtator 2005; nr. 16260, datë 3 Gusht 2005; nr. 11266, datë 3 Korrik 2002; nr. 11881, datë 6 Gusht 2003; nr. 6301, datë 26 Maj 1992; 16127, datë 15 Nëntor 2002; nr. 1723, datë 5 Mars 1990; nr. 8923, datë 11 Nëntor 1996; Nr. 11745, datë 1 Gusht 2003; nr. 12803, datë 27 Shtator 2000 

 

Të tjera:

https://www.academia.edu/31108874/Propozim_p%C3%ABr_reform%C3%ABn_n%C3%AB_Kodin_e_Procedur%C3%ABs_Civile

http://www.reformanedrejtesi.al/analiza-e-sistemit-te-drejtesise-ne-shqiperi-2015

http://www.gjykataelarte.gov.al/web/Vendime_Unifikuese_39_1.php

 

 

           

 



[1] Aktualisht dhe përkohësisht e komanduar si Ndihmësmagjistrate pranë Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë të Republikës së Shqipërisë

[2] Vendim nr. 19165, dt. 29 shtator 2005, i Gjykatës Supreme të Kasacionit të Republikës së Italisë

[3] Vendim nr. 16260, dt. 3 gusht 2005; Vendim nr. 11266, dt. 30 korrik 2002 të Gjykatës Supreme të Kasacionit të Republikës së Italisë

[4] Vendim nr. 11881, dt. 6 gusht 2003, i Gjykatës Supreme të Kasacionit të Republikës së Italisë

[5] Alessandro Simoni, Sokol Sadushi, Sokol Çomo, Vështrim i krahasuar mbi procedure civile, Shkolla e Magjistraturës, Tiranë 2006, faqe 254

[6] Dëshmia indirekte, de relato ex parte actoris lidhet me informacione apo të dhëna, për të cilat dëshmitari ka marrë dijeni prej njërës palë të procesit

[7] Vendim nr. 6301, dt. 26 Maj 1992, i Gjykatës Supreme të Kasacionit të Republikës së Italisë

[8] Faik Brestovci, E drejta procedurale civile, Universiteti i Prishtinës, Fakulteti Juridik, Prishtinë 2006, faqe 269

[9] Ina Hoxhaj, Roli i gjykatës në procesin e të provuarit gjatë gjykimit në shkallë të parë, Shkolla e Magjistraturës, Viti 2014, faqe 112-113

[10] Vendim nr. 16127, dt. 15 nëntor 2002; Vendim nr. 1723, dt. 5 mars 1990, i Gjykatës Supreme të Kasacionit të Republikës së Italisë

[11] Vendim nr. 8923, dt. 11 tetor 1996, i Gjykatës Supreme të Kasacionit të Republikës së Italisë

[12] Vendim nr. 34, dt. 19 Shkurt 2009, i Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë

[13] Në fakt neni 309 i Kodit të Procedurës Civile, sikurse dispozita homologe në Kodin e Procedurës Civile të Republikës Federale të Gjermanisë ka një problem në mënyrën se si rregullon procesin e vlerësimit të provave nga ana e gjykatës. Kësaj norme i mungon një togfjalësh “përveç rastit kur ligji parashikon ndryshe.”, megjithëse nuk është vënë re as nga praktika gjyqësore dhe as nga doktrina e së drejtës së procedurës civile. Neni 309 i Kodit të Procedurës Civile rregullon vetëm vlerësimin nga ana e gjykatës së provave të zakonshme dhe nuk rregullon mënyrën se si gjykata vlerëson provat ligjore, pikërisht ato të cilat nuk i nënshtrohen vlerësimit të lirë të gjykatës, por vlera provuese e tyre është paracaktuar nga ligji. Shiko mënyrën se si është formuluar neni 116 i Kodit të Procedurës Civile i Republikës së Italisë. Ky ndryshim sigurisht që do të plotësonte nenin 309 të Kodit të Procedurës Civile dhe do të dallonte qartë vlerësimin e provës ligjore dhe të zakonshme nga ana e gjykatës

[14] Faik Brestovci, E drejta Procedurale Civile I, Universiteti i Prishtinës, Fakulteti Juridik, Prishtinë 2006, faqe 248

[15] Alban Brati, Procedura Civile, Botimet ‘Dudaj’, Tiranë 2008, fq. 279

[16] Salvo Leuzzi, I mezzi di prova nel processo civile. Formazione, acquisizione, integrazione., ‘Giuffre’ Editore, Milano 2013, faqe 78

[17] Në çdo rast bëhet fjalë për faktet e pranuara në gjykatë, pra në kuadër  të një pohimi gjyqësor. Pohimet jashtëgjyqësore nuk mund të shërbejnë si bazë e vetme për konstatimin e një fakti apo një të drejte. Gjykata e çmon një pohim të tillë në tërësi me të gjitha provat dhe rrethanat e tjera të çështjes, sipas rregullave të përgjithshme të çmuarjes së provave

[18] Cfr.C.FURNO, Confessione (dir.proc.civile), in Enc. Dir. VIII, Milano 1961, faqe 879

[19] Faik Brestovci, Procedura Civile I, Universiteti i Prishtinës, Fakulteti Juridik, Prishtinë 2006, faqe 34

[20] Po aty

[23] Edhe kjo dispozitë është ndryshuar nga Ligji Nr. 38/2017, i cili ka hyrë në fuqi më datë 05.11.2017

[24] Shiko Vendimin nr. 294, datë 04.07.1995, të Dhomës Civile të Kasacionit të Republikës së Francës, ku ndër të tjera thuhej, se: “Nuk shkarkohet nga barra e provës, pala së cilës I bie kjo barrë, për shkak të heshtjes së palës kundërshtare.

[25] Florjan Kalaja, Gjykimi në mungesë në procesin civil, Shtëpia Botuese ‘Fan Noli’, Tiranë 2014

[26] Shiko për më tepër nenin 115 të Kodit të Procedurës Civile të Republikës së Italisë, ndryshuar në vitin 2009

[28] Vendim nr. 11745, dt. 1 Gusht 2003; Vendim nr. 12803, dt. 27 Shtator 2000, i Gjykatës Supreme të Kasacionit të Republikës së Italisë

[29] Theksim i autorit

[30] Idem

[31] Përkthim i autorit

[32] Përkthim i autorit

[33] Salvo Leuzzi, I mezzi di prova nel processo civile. Formazione, acquisizione, integrazione., ‘Giuffre’ Editore, Milano 2013, faqe 319

[34] Ina Hoxhaj, Roli i gjykatës në procesin e të provuarit gjatë gjykimit në shkallë të parë, Shkolla e Magjistraturës, Viti 2014, faqe 112