H A R M O N I Z I M E

  

Av. Alfred ÇEREPI

Anëtar i Dhomës së Avokatisë,

Korçë

 

Hyrje          

 

Përfundimi i procesit ligjor brenda një afati të arsyeshëm ndikon drejtpërdrejt në dhënien fund të shkeljes apo cënimit të një të drejte të njohur me ligj, në një kohë sa më të shkurtër që të jetë e mundur, çka i kursen palës së dëmtuar cenime të mëtejshme dhe dytësore, të cilat për nga natyra e tyre janë jo vetëm materiale, por gjithashtu morale e psikologjike.

Prandaj, në kuadrin e reformës në sistemin e drejtësisë u miratua Ligji nr. 38/2017, datë 30.03.2017 “Për disa shtesa dhe ndryshime në Kodin e Procedurës Civile”, në bazë të të cilit u shtua në Titullin III “Gjykimet e Posaçme”, Kreu X i titulluar “Gjykimi i kërkesave për konstatimin e shkeljes së afatit të arsyeshëm, përshpejtimin e procedurave dhe shpërblimin e dëmit”.

Këto dispozita ligjore jo vetëm parashikojnë dhe plotësojnë në mënyrë sasiore afate të arsyeshme, brenda të cilave duhet të përfundohen procedimet ligjore (penale, civile, administrative dhe ekzekutim titulli), por për herë të parë këto dispozita ligjore krijojnë mjete të brendëshme efektive, nëpërmjet të cilave mundësohet shkurtimi i kohëzgjatjes së procedimeve ligjore, si edhe sigurohet shpërblimi i dëmit të shkaktuar prej shkeljes së afatit të arsyeshëm, në rast neglizhence apo mosveprimi në kohën e duhur të autoriteteve shtetërore (prokurori, gjykatë dhe zyrat përmbarimore).

 

 

Koncepti i afatit të arsyeshëm

           

Zhvillimi i procesit ligjor brenda një kohëzgjatje të arsyeshme është një koncept juridik themelor, i sanksionuar në nenin 6§1 të “Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive Themelore të Njeriut”. Në Nenin 6 i kësaj Konvente (në vijim KEDNJ) parashikohet, se: Në përcaktimin e të drejtave dhe detyrimeve të tij civile ose të çdo akuze penale kundër tij, çdo person ka të drejtë që çështja e tij të dëgjohet drejtësisht, publikisht dhe brenda një kohëzgjatje të arsyeshme nga një gjykatë e pavarur dhe e paanshme.

Në aplikim apo përfitim të kësaj të drejte të garantuar nga KEDNJ, Gjykata Evropiane me seli në Strasburg (më poshtë GJEDNJ) ka trajtuar një numër të madh çështjesh me objekt vlerësimin e kohëzgjatjes së arsyeshme të procesit ligjor.[1] Parimi bazë i përdorur prej Saj në vlerësimin e kohëzgjatjes së arsyeshme të procesit ligjor është ai i vlerësimit (in concreto) për secilin rast më vete, dhe me qëllim shmangien e çdo subjektivizmi në gjykim - kritere objektive vlerësimi.[2] Këto kritere janë:

·         Kompleksiteti i gjëndjes faktike dhe juridike e çështjes.

·         Sjellja gjatë procesit e organit që kryen procedurën, si edhe e personave të lidhur me procesin.

·         Sjellja gjatë procesit e ve pas ankuese.

·         Rëndësia që ka çështja për ankuesin.

Procesi i vlerësimit të kohëzgjatjes së arsyeshme është i pandashëm nga procesi i konstatimit të shkaqeve që gjenerojnë vonesa në procedimet ligjore. Për këtë arsye, jurisprudenca e GJEDNJ përbën një burim të vyer informacioni, për të identifikuar problematikat respektive që ndikojnë në zvarritjen e proceseve.

GJEDNJ zhvillon veprimtarinë e saj bazuar në Parimin e Subsidiaritetit, duke mos sugjeruar apo mos imponuar zgjidhje specifike të problematikave të hasura dhe duke e lënë në diskrecionin e Shteteve Palë të KEDNJ krijimin dhe aplikimin e mekanizmave të brendëshme efektive, të cilat do të mundësojnë përfundimin e procesit ligjor në përputhje me standardin evropian të vendosur nga neni 6§1 i Konventës.

Krijimi i mjeteve të brendshme efektive presupozon jo vetëm njohje të hollesishme dhe vlerësim rigoroz të situatës faktike në terren, por gjithashtu kërkon një ndërhyrje të studiuar në legjislacionet kombëtare, me qëllim sanksionimin në ligj të këtyre mjeteve të brendshme.

Për këtë arsye, Komiteti i Ministrave të Këshillit të Evropës ka marrë përsipër rolin për të siguruar eliminimin që në gjenezë të shkaqeve që krijojnë vonesa të paarsyeshme, duke avancuar rekomandime konkrete për metodologjinë që duhet përdorur në identifikimin dhe riparimin e difekteve strukturore të sistemeve juridike kombëtare, si edhe për mënyrën si duhet të modelohet legjislacioni kombëtar, me qëllim menaxhimin efiçient të kohëzgjatjes së procesit ligjor.

Per të realizuar këtë qëllim, Komiteti i Ministrave të Këshillit të Evropës ka krijuar Komisionin Evropian për Efiçiencën në Drejtësi (në vijim edhe me inicialet CEPEJ) në Shtator 2002, që nëpërmjet monitorimit të situatës në terren, si edhe mbledhjes dhe përpunimit të të dhënave statistikore jep një informacion shumë të detajuar për njohjen e difekteve strukturore dhe problematikave specifike të secilës faze të procesit ligjor.[3]

Për të realizuar qëllimin e ngritjes së tij, CEPEJ ka ndërmarrë iniciativa të rëndësishme në nivel evropian dhe në nivel Shtetesh Palë të Këshillit të Evropës, duke krijuar Rrjetin e Gjykatave Pilot për monitorimin dhe mbledhjen e të dhënave,[4] si edhe ka përgatitur Check – lists të Treguesve që shërbejnë për të analizuar kohëzgjatjen e procedimeve.[5]

Kjo skemë është ridizenjuar prej CEPEJ, Working Group on evaluation of judicial systems (CEPEJ-GT-EVAL) në Qershor 2015, duke ndryshuar mënyrën e paraqitjes së të dhënave dhe duke krijuar cikle periodike vlerësimi për gjëndjen e sistemit juridik dhe përparimet e bëra në çdo shtet palë. Gjithashtu, CEPEJ ka krijuar një data – base dinamik, të hapur për publikun në internet, me qëllim bërjen transparente në kohë reale të të dhënave të mbledhura.

Në kryerjen e aktivitetit të vet, CEPEJ ka adoptuar Programin – Kuadër: “Një objektiv i ri për sistemet gjyqësore; procedimin e çdo çështjeje brenda kornizave kohore optimale dhe të parashikueshme”.[6] Në këtë Program Kuadër, në lidhje me konceptin e kornizave kohore optimale dhe të parashikueshme” shpjegohet se: “Ne jemi mësuar t’i referohemi konceptit të kohëzgjatjes të arsyeshme siç parashikohet në nenin 6§1 të Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut. Megjithatë, ky standard është limiti i poshtëm (i cili vendos linjën kufitare midis shkeljeve dhe mosshkeljes të Konventës) dhe nuk duhet të konsiderohet si një rezultat i kënaqshëm ku arrihet.

Prandaj qëllimi duhet të jetë “kryerja e procedurave gjyqësore brenda një kohe optimale”, që do të thotë se rastet menaxhohen dhe zgjidhen “në kohën e duhur” dhe “pa vonesa të panevojshme”.

Për ta bërë këtë, gjykatat dhe politikëbërësit kanë nevojë për një mjet i cili shërben për të matur nëse çështjet janë proceduar në kohën e duhur, për të konstatuar dhe matur vonesat dhe për të vlerësuar nëse politikat dhe praktikat e ndërmarra janë funksionale dhe në përputhje me objektivin e përgjithshëm të procedimit të çështjeve në kohë. Kornizat Kohore janë ky mjet”

Kornizat kohore janë mjete ndërorganizative dhe operacionale, për të vendosur objektiva dhe praktika të matshme për procedimin e çështjeve në kohën e duhur.[7] Këto mjete janë dizenjuar me qëllim rritjen e efiçencës në procesin e dhënies së drejtësisë, të realizuar nëpërmjet:

·         Përcaktimit të afateve brenda të cilave duhet të përfundojë procesi, duke parashikuar një kohëzgjatje të përafërt të secilës etape/fazë të veçantë të përfshirë në proces.

·         Optimizimit të procedurave, duke shmangur vonesat e panevojshme të shkaktuara nga inercia, neglizhenca apo zvarritja e qëllimshme e procesit.

·         Intensifikimit të bashkëpunimit midis organit që kryen procedurën dhe aktorëve të tjerë të përfshirë në dhënien e drejtësisë (palët, avokatët, ekspertët, dëshmitarët etj.), duke krijuar sinergjinë e nevojshme për të rritur produktivitetin në çdo etapë të procesit.[8]

 Por CEPEJ konsideron, se “kornizat kohore” janë të ndryshme nga “limitet kohore”. Këto të fundit janë rregulla procedurale specifike për çdo çështje, ndërkohë që “kornizat kohore” janë mjete organizative që kanë si objektiv funksionimin në tërësi të gjykatave, ato masin procesimin në kohe të çështjeve, identifikojnë shkaqet e vonesave dhe monitorojnë ngarkesën e punës të gjykatave.[9] Në këtë kuptim, Komisioni Evropian për Efiçencën në Drejtësi sugjeron që këto limite/afate optimale mund të parashikohen me marrëveshje mes vetë palëve të përfshira në proces, nën koordinimin e organit që kryen procedurën (foreseeable). Ndërkohë që CEPEJ, duke qënë i vetëdijshëm se arritja e një marrëveshje të tillë në praktikë kërkon një sens të spikatur drejtësie dhe një kulturë të zhvilluar juridike, tek e fundit pranon që këto afate mund të përcaktohen edhe me ligj.

Kështu, afatet e arsyeshme të parashikuara në pikën 1 të nenit 399/2 të Kodit të Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë, të cilat janë produkt i veprimtarisë së CEPEJ, nuk janë afate të përcaktuara në mënyrë arbitrare, por janë rezultat i një vlerësimi objektiv të të dhënave të mbledhura dhe të përpunuara në mënyrë statistikore për kohëzgjatjen e proceseve ligjore. Këto afate përfaqësojnë një kohëzgjatje optimale të procesit ligjor, të përftuar nëpërmjet korrigjimit të problematikave strukturore në sistemet juridike dhe shmangies së vonesave të paarsyeshme, të krijuara në mënyrë të qëllimshme apo për shkak të neglizhencës.

Pra, duke qënë afate të parashikuara në ligj, afatet e arsyeshme janë afate abstrakte që kanë aplikim të përgjithshëm në përcaktimin e kohëzgjatjes të procedimeve, në varësi të shkallës së gjykimit (shkallë e parë/apel/Gjykatë e Lartë) dhe të llojit të procedimit (administrativ/civil/penal).

Në anën tjetër, me qëllim vlerësimin konkret dhe rast pas rasti të kohëzgjatjes së arsyeshme të një procesi ligjor, në nenin 399/9 të K.Pr.Civile janë përcaktuar kriteret, në bazë të të cilave do të bëhet vlerësimi i individualizuar i çdo çështjeje. Dhe këto kritere janë të njëjta me kriteret objektive të përdorura nga GJEDNJ. Një mënyrë e tillë vlerësimi përjashton aplikimin e afateve të përcaktuara qartësisht në kohë dhe të llogaritshme saktësisht në mënyrë matematikore.

           Ekzistenca e njëkohësishme në legjislacionin shqiptar e afateve të arsyeshme dhe e kritereve objektive sjell domosdoshmërinë e saktësimit të konceptit të afatit të arsyeshëm përkundrejt konceptit të kohëzgjatjes së arsyeshme.

           Një afat i përcaktuar në ligj, duke qënë objektivisht i matshëm vetëm mund të respektohet apo të shkelet. Ndërsa një kohëzgjatje, duke qënë relative dhe e papërcaktuar saktësisht, veçse mund të vlerësohet nga gjykata, në bazë të kritereve objektive. Përdorimi i cilësimit “i arsyeshëm”, në mënyrën e vlerësimit (in concreto) është i domosdoshëm, sepse pasi kemi të bëjmë me një kohëzgjatje të papërcaktuar saktësisht dhe që vlerësohet nga gjykata, rast pas rasti, në bazë të rrethanave konkrete të çështjes.

           Nëse konsultojmë tekstin zyrtar të Konventës të publikuar në dy gjuhët kryesore, vërejme formulimet e mëposhtme të nenit 6§1 të KEDNJ; në gjuhën angleze (within a reasonable time) dhe në gjuhën frënge (dans un délai raisonnable). Në të dyja këto formulime zyrtare është përdorur terminologjia “brenda një kohëzgjatje të arsyeshme”, dhe në të njëjtën linjë me këtë formulim edhe Jurisprudenca e GJEDNJ përdor në mënyrë konstante terminologjinë “respektimin e kohëzgjatjes së arsyeshme” apo “shmangien e vonesave të paarsyeshme” të procesit ligjor, duke evituar përdorimin e termit “afat i arsyeshëm”.

Meqënëse vlerësimi konkret i kohëzgjatjes së një procesi ligjor kryhet bazuar në kriteret vlerësuese të parashikuara në nenin 399/9 të K.Pr.Civile, afatet e arsyeshme të sanksionuara në pikën 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile shërbejnë si një sistem referimi për matjen e kohëzgjatjes optimale të procedimeve. Ato përbëjnë një indikator të qartë se, kur shqyrtimi i çështjes shkon përtej këtyre afateve, atëhere rrezikohet në mënyrë serioze të shkelet e drejta themelore për të pasur një proces të rregullt gjyqësor sipas nenit 6 të KEDNJ.

Afatet e arsyeshme të parashikuara në nenin 399/9 të K.Pr.Civile kanë edhe funksione të tjera të natyrës procedurale, të cilat kanë të bëjnë me mjetet e brendshme të dizenjuara në legjislacionin shqiptar, në lidhje me përshpejtimin e procesit ligjor dhe shpërblimin e dëmit, por ky aspekt i afateve të arsyeshme nuk përbën objekt të këtij punimi.

 

Aspekte problematike në lidhje me afatin e arsyeshëm

           

Në pikën 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile parashikohet, se do të konsiderohen afate të arsyeshme: “a) në gjykimin administrativ në shkallën e parë dhe në apel, përfundimi i gjykimit brenda një viti nga fillimi i tij në secilën shkallë (theksimi i autorit të këtij punimi).

Në këtë dispozitë ligjore, kohëzgjatja e afateve të arsyeshme nuk është përcaktuar qartë dhe formulimi ligjor i përdorur është shumë i cunguar, duke lënë vend për interpretime. Në mënyrë që një afat ligjor të jetë efektivisht i zbatueshëm, ai duhet të ketë të përcaktuar saktë momentin e fillimit dhe momentin e përfundimit të tij. Prandaj, edhe CEPEJ nëGuidelines for legislators and policy makers” ka theksuar se legjislacioni duhet të jetë i qartë, i thjeshtë dhe jo i vështirë për tu implementuar. Përcaktimet dhe ndryshimet në ligj duhet të jenë të mirë përgatitura.[10] Në rastin tonë, paqartësia konsiston në faktin nëse me termin ‘gjykim’ të përdorur nga neni 399/2 i K.Pr.Civile, do të kuptojmë vetëm kohën e shqyrtimit gjyqësor të çështjes (stricto sensu), prej seancës së parë deri në shpalljen e vendimit apo ky term ka një kuptim më të gjerë?                         

 Nëse i referohemi jurisprudencës së Gjykatës Kushtetuese vërejmë një praktikë konstante dhe të konsoliduar ndër vite, sipas të cilës, në gjykimet e zhvilluara në shkallë të parë periudha që merret në konsiderate për efekt vlerësimin e afatit të arsyeshëm, fillon në datën e paraqitjes të padisë në gjykatë dhe përfundon në datën e shpalljes së vendimit.

Problemet bëhen më të komplikuara nëse konsiderojmë termin gjykim në proceset e zhvilluara në Gjykatën Administrative të Apelit, si edhe në Gjykatën e Lartë. 

Referuar në mënyrë të posaçme gjykimeve administrative, para këtyre gjykatave drejtojmë vëmendjen te Ligji 49/2012 “Për gjykatat administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative”, i cili përcakton në mënyrë shumë precize dhe të detajuar momentin e fillimit dhe përfundimit të afatit të gjykimit:

·         Gjykata Administrative e Apelit shqyrton çështjen brenda 30 ditëve nga data e ardhjes së ankimit nga gjykata ku është paraqitur ankimi.[11]

·         Gjykata e Lartë shqyrton çështjen brenda 90 ditëve nga data e ardhjes së rekursit.[12]

Përveç faktit se këto dispozita parashikojnë afate që kanë të përcaktuar në mënyrë të qartë kohën e fillimit dhe të përfundimit të afatit, gjithashtu kanë edhe një funksion tjetër shumë të rëndësishëm: këto afate përfshijnë edhe periudhën në të cilën çështja gjyqësore qëndron në pritje të shqyrtimit nga gjykata përkatëse.

Prej monitorimit rigoroz të ushtruar nga CEPEJ mbi sistemin gjyqësor shqiptar rezulton se është pikërisht kjo periudha që konsumon një pjesë të madhe të kohëzgjatjes të procesit të gjykimit, të parë në tërrësi.[13] Vonesat e shkaktuara përgjatë periudhave kur dosja gjyqësore qëndron në pritje të shqyrtimit, nxjerrin në pah një prej problemeve thelbësore strukturore të sistemit ligjor shqiptar; menaxhimi joefiçient i ngarkesës në punë dhe i burimeve njerëzore në dispozicion, si edhe alokimi i pamjaftueshëm i burimeve financiare të nevojshme për mbarëvajtjen e punës.

 Ky menaxhim difektoz shkaktohet prej mosvlerësimit objektiv të të dhënave statistikore në lidhje më numrin e çështjeve që historikisht ka përballuar gjykata përkatëse, trendin e lëvizjes demografike, si edhe perspektivën e zhvillimit ekonomik dhe shoqëror të territorit nën juridiksionin e kësaj gjykate.

Faktorë të tillë ndikojnë drejtpërdrejt në sasinë e çështjeve që një gjykatë efektivisht mund të përballojë në një njësi kohe të caktuar, dhe janë pikërisht këta faktorë që duhet të merren parasysh në përcaktimin e numrit të nevojshëm të gjyqtarëve, të këshilltarëve ligjorë apo personel tjetër ndihmës, si edhe në pajisjen me bazën materiale të nevojshme dhe shpërblimin financiar të duhur.            

Është e papranueshme që një çështje gjyqësore të qëndrojë në pritje për t’u shqyrtuar në gjykatat e Apelit apo në Gjykatën e Lartë për 3 – 4 vjet, ndërkohë që në anën tjetër, pasi çështja kalon për shqyrtim gjyqësor, gjykimi i saj zgjat 1 deri në 2 seanca dhe procesi mbyllet e shumta brenda një muaji.

Për këto arsye, ndoshta do të ishte mirë që të bëhej detajimi në ligj i momentit të fillimit dhe përfundimit të afatit brenda të cilit duhet të përfundojë gjykimi në secilën shkallë, duke përfshirë brenda këtij afati periudhën në të cilën dosja gjyqesore qëndron në pritje të shqyrtimit nga gjykata përkatëse. Ky sugjerim është në përputhje të plotë me R(86)12 CM “Concerning measures to prevent and reduce the excessive workload in the courts”.

Përveç kësaj, konsiderojmë të nevojshme edhe shtrirjen e mënyrës se si është konceptuar përcaktimi i kohëzgjatjes së afateve administrative të parashikuara në nenin 48§2 dhe nenin 60§2 të Ligjit 49/2012, edhe në mënyrën e konceptimit dhe përcaktimit të kohëzgjatjes të afateve të arsyeshme, brenda të cilëve duhet të përfundojë gjykimi civil dhe penal.

Bazuar në sa më sipër, shpreh mendimin që në pikën 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile, mundësisht të saktësohet se afati i arsyeshëm brenda të cilit duhet të përfundojë gjykimi administrativ dhe civil, në shkallë të parë të fillojë në datën e paraqitjes së kerkesës apo padisë në gjykatë, ndërsa në gjykatat e Apelit dhe në Gjykatën e Lartë të fillojë në datën e ardhjes së ankimit apo rekursit, dhe që afati i arsyeshëm të përfundojë në datën e shpalljes së vendimit, në secilën shkallë.

Ky sugjerim bazohet gjithashtu në jurisprudencën e GJEDNJ, pasi konstatojmë se kjo Gjykatë përcakton që përllogaritja e periudhës, e cila duhet të merret në konsideratë fillon “në datën e paraqitjes së ankimit kundër gjykimit në shkallë të parë” dhe përfundon “në datën kur vendimi është shpallur në gjykatën e apelit”. Në çështjen konkrete rezultoi se gjykimi në apel kishte zgjatur pothuajse 8 vjet, dhe për këtë arsye GJEDNJ vlerësoi se kohëzgjatja e procesit ka qënë e paarsyeshme. [14]          

Përfshirja e periudhës në të cilën çështja gjyqesore qëndron në pritje të shqyrtimit, brenda afatit të arsyeshëm të gjykimit, përputhet edhe me qëndrimin në parim të GJEDNJ, e cila konsideron se: Shteti ka detyrimin për të organizuar një sistem gjyqësor në përputhje me dispozitat e nenit 6§1 të KEDNJ. Në zhvillimi të kësaj ideje, Gjykata e Strasburgut ka vlerësuar se, sistemi gjyqësor duhet të organizohet në një formë të tillë që:

·         Të shqyrtojë në një kohë sa më të shkurtër nga data e paraqitjes: ankimet, apelimet dhe rekurset e palëve.[15]

·         Të organizojë punën e brendshme për të shmangur mbingarkesën e gjyqtarëve me çështje dhe të verë në dispozicion një numër të mjaftueshëm gjyqtarësh, në bazë të një vlerësimi objektiv dhe të saktë të nevojave që ka çdo gjykatë, bazuar në numrin e popullsisë dhe në numrin e çështjeve që janë nën juridiksionin e çdo gjykate.[16]

GJEDNJ vlerëson, gjithashtu, se shteti nuk mund të justifikohet për vonesat e ndodhura thjesht me faktin se është duke planifikuar apo realizuar një reformë në sistemin gjyqësor,[17] as se këto vonesa janë shkaktuar nga mungesa e fondeve buxhetore. Kur Shtetet Palë pretendojnë se, një gjykatë po përballet me ndonjë situate të jashtëzakonshme që shkakton vonesa në gjykimin e çështjeve, Gjykata e Strasburgut deklaron: "Neni 6 § 1 i Konventës i detyron Shtetet Kontraktuese për të organizuar sistemet e tyre gjyqësore në mënyrë të tillë që ata të mund të plotësojnë kërkesat e kësaj dispozite", veçanërisht në lidhje me kushtin e arsyeshëm kohor.

Pra, vetë Shteti duhet të angazhohet jo vetëm në zgjidhjen e situatave të ngarkuara, por edhe të parashikojë sa të jetë e mundur ardhjen e një ngarkese të përkohëshme shtesë, për shkaqe të caktuara (reforma strukturore në administratë, forcë madhore, rritje kriminaliteti etj.).

Në anën tjetër, në rast se ai nuk mban një qëndrim pasiv, përkundrazi, ndërmerr masa konkrete që në një hark kohor relativisht të shkurtër japin rezultat pozitiv, atëherë GJEDNJ vlerëson që Shteti nuk e ka shkelur afatin e arsyeshëm.[18]

Në të njëjtën linjë me GJEDNJ edhe Gjykata Kushtetuese e R.SH. ka mbajtur qëndrimin konseguent, sipas të cilit, numri i lartë i çështjeve në ngarkim të këtyre gjykatave nuk është argument kushtetues që mund të justifikojë mosgjykimin e tyre brenda afateve të përcaktuara nga ligjvënësi. [19]   

 

Kohëzgjatja e afatit të arsyeshëm në gjykimin administrativ

           

Një problem tjetër në lidhje me nenin 48§2 të Ligjit 49/2012 qëndron në faktin se ai përcakton një afat ligjor, që është ndjeshëm më i shkurtër se sa afati i arsyeshëm i përcaktuar në gërmën “a” të pikës 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile, megjithëse qëllimi që ndjekin këto dy afate proceduriale është i njëjtë.

Jo më kot edhe Gjykata Kushtetuese në jurisprudencën e saj u është referuar në mënyrë konstante afateve të parashikuara në Ligjin 49/2012, në vlerësimin e tejkalimit të kohëzgjatjes së arsyeshme, sipas nenit 42§2 të Kushtetutës dhe nenit 6§1 të KEDNJ. [20]

 Lindin pyetjet: Në momentin që, krahas afatit të parashikuar në nenin 48§2 te Ligjit 49/2012 egziston dhe afati i arsyeshëm i parashikuar në gërmën “a” të pikës 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile, kujt prej tyre duhet t’i referohemi dhe cili është roli i veçantë që secili prej tyre luan në përcaktimin e kohëzgjatjes së gjykimit administrativ? Nëse shkelja e afatit të arsyeshëm të parashikuar në gërmën “a” të pikës 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile sjell si pasojë shpërblimin e dëmit, atëherë cila është pasoja e shkeljes së afateve të parashikuara në Ligjin 49/2012?

Mungesa e harmonizimit dhe konsistencës në legjislacionin shqiptar në lidhje me përcaktimin e kohëzgjatjes së gjykimit administrativ reflektohet dhe në një antikap tjetër të gërmës “a” të pikës 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile.

Në këtë dispozitë ligjore nuk përcaktohet një afat i arsyeshëm brenda të cilit duhet të përfundojë gjykimi administrativ në Gjykatën e Lartë. Ndërkohë që në gërmën “b” dhe “d” të pikës 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile janë parashikuar afate të arsyeshme brenda të cilëve duhet të përfundojë gjykimi civil dhe ai penal në secilën prej tre shkallëve të gjykimit të juridiksionit të zakonshëm. Egzistenca e kësaj mangësie i detyrohet pikërisht parashikimit të afateve të gjykimit administrativ në Ligjin 49/2012.

Parashikimi i afatit të arsyeshëm brenda të cilit duhet të përfundojë gjykimi në Gjykatën Administrative të Apelit dublon afatin ligjor të parashikuar në nenin 48§2 të Ligjit 49/2012, duke krijuar dy sete/grupe afatesh ligjore me kohëzgjatje të ndryshme për të njëjtat procese gjykimi.

Në sisteme juridike shumë efiçiente, si për shembull, në sistemin gjerman apo atë francez, nuk janë parashikuar fare afate të arsyeshme, por janë parashikuar afate proceduriale për përfundimin e gjykimit në secilën shkallë të gjyqesorit dhe në vartësi të llojit të procedimit, afate këto që janë të ngjashme me ato të parashikuara në Ligjin 49/2012. Pa i etiketuar këto afate si “të arsyeshme”, jurisprudenca e gjykatave supreme dhe kushtetuese të këtyre vendeve i ka konsideruar ato si njësi matëse referenciale për përcaktimin e kohëzgjatjes së arsyeshme të gjykimit.

Në anën tjetër, sistemi juridik italian është një ndër më problematikët në Evropë përsa i përket tejkalimit të kohëzgjatjes së arsyeshme të procesit ligjor. Ligji Pinto, në nenin 2-bis parashikon afate të arsyeshme[21] dhe duket që sistemi shqiptar është bazuar pikërisht në këtë model për formulimin e pikës 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile, ndërkohë që në lidhje me mjetet e brendshme të zgjedhura prej sistemit shqiptar vërejmë ndryshime thelbësore nga ai italian.

Ligji 49/2012 “Për gjykatat administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative” përcakton shumë qartë në nenin 3 të tij se, gjykatat administrative sigurojnë nëpërmjet një procesi të rregullt gjyqësor dhe brenda afateve të shpejta e të arsyeshme mbrojtjen juridike të të drejtave, lirive dhe interesave kushtetuese dhe ligjorë të subjekteve. Është për t’u theksuar se, risitë që ky ligj sjell në nenin 48§2 dhe nenin 60§2 bazohen në praktikat më të mira ndërkombetare dhe iu përgjigjen ekzigjencave të GJEDNJ për kohëzgjatjen e arsyeshme të procesit të gjykimit. Për këto arsye, jam i mendimit se afatet e Ligjit 49/2012 janë ato qe duhet të merren në konsideratë në përcaktimin e afateve të arsyeshme në gjykimin administrativ.

Për analogji me gërmën “ç” të pikës 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile, e cila përcakton se afatet maksimale të parashikuara në K.Pr.Penale konsiderohen njëkohësisht edhe afate të arsyeshme brenda të cilave duhet të përfundojë procesi i hetimeve paraprake, jam i mendimit se gërma “a” e pikës 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile, duhet të ndryshohet.

Në këtë këndvështrim, mund të shprehem pa ndrojtje se, afatet e parashikuara në nenin 48§2 dhe nenin 60§2 të Ligjit 49/2012 duhet të konsiderohen njëkohësisht edhe afate të arsyeshme brenda të cilave duhet të përfundojë gjykimi në Gjykatën Administrative të Apelit dhe në Gjykatën e Lartë. Për këtë bazohem gjithashtu në Rec(95)5 CM të Këshillit të Evropës “concerning the introduction and improvement of the functioning of appeal systems and procedures in civil and commercial cases”. 

Ligji 49/2012 nuk parashikon afate për shqyrtimin e çështjes në shkallë të parë, dhe në anën tjetër afati i arsyeshëm i parashikuar në gërmen “a” të pikës 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile për përfundimin e çështjes në shkallë të parë nuk është proporcional më afatet e parashikuara në nenin 48§2 dhe nenin 60§2. Prandaj jam i mendimit se do të ishte mirë të parashikohej shkurtimi i kohëzgjatjes 1 vjeçare të afatit të arsyeshëm të gjykimit administrativ në shkallë të parë, duke e përshtatur dhe harmonizuar atë proporcionalisht me afatet e parashikuara në nenin 48§2 dhe nenin 60§2 të Ligjit 49/2012.

 

Afati i arsyeshëm në procesin administrativ

           

Afatet e arsyeshme të parashikuara në pikën 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile janë afate ligjore që kanë qëllim optimizimin e procesit ligjor. Përkatësisht:

Ø  Gërma “a”, “b” dhe “d” përcaktojnë afate të arsyeshme brenda të cilëve duhet të perfundojë procesi i gjykimit administrativ, civil dhe penal, në secilën shkallë të sistemit gjyqesor.

Ø  Gërma “c” përcakton afate të arsyeshme brenda të cilëve duhet të perfundojë procesi i ekzekutimit të një vendimi civil apo administrativ.

Ø  Gërma “ç” përcakton se afatet maksimale të parashikuara në K.Pr.Penale konsiderohen njëkohesisht dhe afate te arsyeshme brenda të cilëve duhet të përfundojë procesi i hetimeve paraprake.

Në përmbajtjen e këtij neni, vërejmë mungesën e një afati të arsyeshëm brenda të cilit duhet të përfundojë procesi administrativ, i cili është pjesë përbërëse e procesit ligjor në tërrësi.

Procesi administrativ përbën hallkën e parë dhe më të prekshme të procesit ligjor, përmes të cilit qytetari në përpjekje për të fituar apo mbrojtur të drejtat dhe liritë e tij përballet me administratën shtetërore dhe vendore. Ky proces përcakton në një masë të madhe cilësinë e aksesit në drejtësi, dhe pikërisht gjatë këtij procesi qytetari ndjen dorën e shtetit dhe percepton më qartë mënyrën se si jepet drejtësia. Por, për sa kohë, legjislatori deklaron vokacionin dhe angazhimin e tij për të zhvilluar një proces të rregullt ligjor në përputhje me nenin 6§1të KEDNJ, mungesa e afateve të arsyeshme për përfundimin e procesit administrativ e bën të paplotë këtë angazhim.

Veprimtaria administrative nuk kufizohet vetëm në bërjen e një akti administrativ apo në marrjen e një vendimi administrativ, por përfshin edhe një procedurë ankimi në organin administrativ epror, ezaurimi i së cilës përbën një kusht paraprak për t’iu drejtuar gjykatës.

K.Pr.Administrative dhe Ligji nr. 49/2012 “Për gjykatat administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative” përcaktojnë që e gjithë veprimtaria e organeve administrative i nënështrohet kontrollit gjyqësor. Për këtë arsye konsiderojmë që gjykatat administrative duhet të ushtrojnë kontroll edhe mbi aspektin e kohëzgjatjes së arsyeshme të procesit administrativ, si pjesë e pandashme e kontrollit gjyqësor mbi veprimtarinë që zhvillon administrata publike. Prandaj, do të ishte mirë të parashikohej në pikën 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile, një afat i arsyeshëm brenda të cilit duhet të përfundojë procesi administrativ, afat i cili fillon në ditën e paraqitjes së kërkesës apo ankesës në një organ të administratës publike dhe përfundon në datën e shpalljes së vendimit përfundimtar administrativ.

Ky propozim bazohet edhe në jurisprudencën e GJEDNJ, e cila mban qëndrimin në parim: Shteti përgjigjet para GJEDNJ për aktivitetin e të gjitha organeve shtetërore dhe jo vetëm të atyre gjyqësore.[22]

            Në çështjet lidhur me përfitimin e pensionit të paaftësisë në punë, data e paraqitjes së kërkesës në organin administrativ përkatës është konsideruar si data e fillimit të përllogaritjes së kohëzgjatjes të arsyeshme. [23]

Gjithashtu, data e paraqitjes së ankimit në autoritetin administrativ, i cili i kishte hequr ankimuesit autorizimin për të praktikuar profesionin e mjekut dhe për të drejtuar klinikën e tij mjekësore, nga GJEDNJ është konsideruar si data e fillimit të përllogaritjes së kohëzgjatjes të arsyeshme. [24]

           

Aspekte problematike në lidhje me fragmentizimin e procesit të gjykimit

           

Afatet e parashikuara në gërmën “a”, “b” dhe “d” të pikës 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile janë afate të arsyeshme brenda të cilëve duhet të përfundojë gjykimi në secilën shkallë të sistemit gjyqësor. Nëse analizojmë në mënyrë të sintetizuar pikën 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile, nuk mund të mos vërejmë që procesi i gjykimit ështe i vetmi proces ligjor, optimizimi i të cilit është i fragmentizuar në varësi të shkallëve të gjykimit.

Proceset e tjera ligjore, të cilët janë procesi i ekzekutimit (gërma “c”) dhe procesi i hetimeve paraprake (gërma “ç”) janë konceptuar si procese unitare, megjithëse edhe ato përbëhen nga faza të shumta proceduriale.

Fragmentizimi i procesit të gjykimit në pikën 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile reflekton faktin, sipas të cilit, origjina e këtyre parashikimeve ligjore është doktrina e zhvilluar nga CEPEJ, që fokusohet në menaxhimin sa më efiçient të secilës fazë procedurale më vete. Gjithashtu, kjo mënyrë formulimi e pikës 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile është bazuar dukshëm në nenin 2-bis të Ligjit Pinto, nen i cili ka të njëjtën strukturë me nenin shqiptar.

Konceptimi në mënyrë të fragmentizuar i procesit të gjykimit ka përparësinë, se lejon një fokusim të plotë në procesin e gjykimit në secilën shkallë, duke nxjerrë në pah përgjegjësinë e çdo aktori në proces për vonesat e shkaktuara, në mënyrë të veçantë, përgjegjësinë e organit që kryen procedurën, i cili ka detyrimin primar për zhvillimin e procesit brenda një kohëzgjatje të arsyeshme.

GJEDNJ ka përcaktuar në mënyrë të përsëritur, se: “pasiviteti i gjykatave, inertësia në prodhimin e provave, shtyrja e përsëritur e seancave gjyqësore” përbëjnë shkaqe që ngarkojnë gjykatat me përgjegjësi për tejkalimin e kohëzgjatjes të arsyeshme. Për më tepër, gjykatat mbajnë përgjegjësi për sigurimin e përmbushjes së kërkesave kohore të arsyeshme të nenit 6§1, veçanërisht duke përdorur kompetencat e tyre për të kundërshtuar çdo taktikë vonese nga palët në procedim, siç ka deklaruar Gjykata në një rast kur shteti kishte argumentuar se sjellja e të pandehurit ishte arsyeja kryesore për vonesat në procedurat e njohjes së atësisë.[25] Në të njëjtën linjë me GJEDNJ, edhe jurisprudenca e Gjykatës Kushtetuese të R.Sh. vendos theksin në rolin thelbësor të gjykatave në krijimin e kushteve për zhvillimin e një procesi të rregullt ligjor.[26]

Nga anën tjetër, konceptimi në mënyrë të fragmentizuar i procesit të gjykimit dhe parashikimi i afateve të arsyeshme brenda të cilave duhet të përfundojë gjykimi në secilën shkallë të sistemit gjyqësor, sigurisht që krijon problematikat e veta.

Ø  Në praktikën gjyqësore shqiptare janë të zakonshme rastet kur në mënyrë të përsëritur, një vendim gjyqësor prishet për shkak të shkeljeve procedurale apo materiale në gjykim, dhe kështu çështja kthehet disa herë për gjykim. Por, rigjykimi i çështjeve ndikon ndjeshëm edhe në kohëzgjatjen totale të procesit të dhënies të drejtësisë. Nëse analizojmë procesin gjyqësor në mënyrë të fragmentuar, mund të krijohet përshtypja se kohëzgjatja e gjykimit të çështjes në secilën shkallë është kryer brenda një afati të arsyeshëm, por kur përllogarisim kohëzgjatjen totale të procesit prej paraqitjes së padisë dhe deri në marrjen e vendimit të formës se prerë, shpesh herë vërejmë se për të fituar të drejtën e tyre ligjore, qytetarët kanë shpenzuar deri në 10 ose më shumë vjet.

Gjithashtu, duke iu referuar jurisprudencës së GJEDNJ rezulton që kjo Gjykatë ka konsideruar, se: Shteti është përgjegjës për gabimet e gjyqtarëve në shkeljen e afateve, si edhe në dhënien e vendimeve.[27] Prishja e vendimeve dhe kthimi për rishqyrtim i çështjeve në mënyrë të përsëritur është një tregues i qartë i cilësisë së ulët në gjykim dhe mbi të gjitha ndikon në mënyrë të drejpërdrejtë në shkaktimin e vonesave të paarsyeshme në dhënien e drejtësisë. [28]

Për të gjykuar objektivisht mbi kohëzgjatjen e arsyeshme të gjykimit është e nevojshme një përqasje gjithpërfshirëse dhe sintetizuese, e cila do të konsideronte të gjithë kohën e harxhuar për përfundimin e gjykimit. Pra, është i nevojshëm parashikimi në ligj i një afati të arsyeshëm, brenda të cilit duhet të përfundojë gjykimi, në të treja shkallët e sistemit gjyqësor. Ky afat i arsyeshëm do të sintetizonte të gjithë procesin gjyqësor prej paraqitjes së padisë në shkallë të parë dhe deri në dhënien e vendimit përfundimtar në Gjykatën e Lartë. Këtë mendim e bazoj edhe në parashikimin e nenit 2-ter të Ligjit Pinto, i cili përcakton një afat të tillë sintetizues.[29]

Në vlerësimin e afatit të arsyeshëm GJEDNJ përdor gjithashtu kriterin e vlerësimit të kohëzgjatjes globale, ose në total të të gjithë procesit të dhënies së drejtësisë, prej momentit fillestar të inicimit të procedurave ligjore para organit kompetent deri në momentin e përfundimit, i cili është momenti i rivendosjes së të drejtës së shkelur dhe/ose shpërblimit të dëmit të shkaktuar.[30] Kjo mënyrë e vlerësimit të afatit të arsyeshëm tregon për fokusin që Gjykata e Strasburgut ka në lidhje me mbrojtjen e të drejtave të njeriut si një proces unitar, i pafragmetizuar në faza procedurale (hetim/gjykim/ekzekutim titulli). Në të njëjtën frymë dhe në përputhje të plotë me jurisprudencën e GJEDNJ, edhe Gjykata Kushtetuese e R.SH. vlerëson kohëzgjatjes në total të gjykimit, duke marrë në konsideratë periudhën e zhvillimit të gjykimit në të gjitha shkallët e gjyqësorit.[31]

Ø  Parashikimi në ligj i një afati të arsyeshëm, brenda të cilit duhet të përfundojë gjykimi në të tri shkallët e sistemit gjyqësor ka edhe një funksion tjetër shumë të rëndesishëm. Midis përfundimit të gjykimit në një shkallë dhe fillimit të gjykimit në shkallën pasardhëse ekziston një periudhë e ndërmjetme, kur zhvillohen veprimtari që - ndonëse teknikisht nuk mund të kualifikohen si pjesë e shqyrtimit gjyqësor (stricto sensu) - përbëjnë një pjesë funksionale dhe të pandashme të procesit të dhënies së drejtësisë.

Pas shpalljes së vendimit, gjyqtari duhet të dorëzojë në sekretarinë e gjykatës, dosjen gjyqësore së bashku me vendimin e arsyetuar, brenda afateve procedurale të parashikuara në ligj. Gjithashtu, sekretaria gjyqësore duhet t’u njoftojë palëve ndërgjyqëse vendimin, të administrojë ankimet apo rekurset, si edhe t’i dërgojë ato së bashku me dosjen në gjykatën kompetente.

Prej konstatimeve të përsëritura të CEPEJ, të bazuara në monitorimet rigoroze të kryera në sistemin gjyqësor shqiptar, rezulton se shpesh herë kohëzgjatja e kësaj periudhe është e pajustifikuar. Ky organ i Këshillit të Evropës ka rekomanduar marrjen e masave për një monitorim të rreptë dhe rritjen e kërkesës së llogarisë për sa i përket dorëzimit në afat të vendimit të arsyetuar, si edhe shtimit të personelit ndihmës (këshilltarë ligjorë), masa të cilat do të shkurtonin ndjeshëm vonesat në arsyetimin e vendimeve.[32] Gjithashtu, CEPEJ ka avancuar sugjerime në lidhje me optimizimin e kësaj periudhe të ndërmjetme, duke rekomanduar krijimin e një sistemi të saktë adresash në nivel kombëtar dhe përdorimin në shkallë të gjerë të risive teknologjike në fushën e komunikimit elektronik, me qëllim kryerjen në një kohë sa më të shkurtër të njoftimeve.[33]

Në këtë kuadër theksoj, se parashikimi në ligj i nje afati te arsyeshem, brenda të cilit duhet te perfundoje gjykimi ne te treja shkallet e sistemit gjyqesor, do të zgjidhte më së miri edhe këtë problematikë, sepse ky afat i arsyeshëm do të përfshinte dhe optimizonte edhe periudhat e ndërmjetme midis dy gjykimeve.   

 

Konkluzione

           

Këshilli i Evropës konsideron se vonesa në dhënien e drejtësisë përbën një shkelje e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut. Komiteti i Ministrave të kësaj organizate kontinentale, në përpjekje për të përmbushur ekzigjencën e Gjykatës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive Themelore të Njeriut (GJEDNJ) për respektimin e kohëzgjatjes së arsyeshme të proceseve ligjore ka krijuar instrumente të atilla, të cilat identifikojnë difektet strukturore dhe propozojnë zgjidhje konkrete të problematikave që gjenerojnë vonesa në procedim. Krijimi i Komisionit për Efiçiencën në Drejtësi (CEPEJ) dhe iniciativat që ky organizëm ka ndërmarrë në rang Shtetesh Palë të Konventës është një tregues i qartë i rëndësisë së veçantë që Këshilli i Evropës i jep parandalimit dhe eliminimit që në gjenezë të këtij problemi. Efektet e një veprimtarie të tillë, pa dyshim që është bërë e mundur të shtrihen edhe në Shqipëri. Konkretisht, parashikimi i afateve të arsyeshme në Kodin tonë të Procedurës Civile ( neni 399/2, pika 1) përbëjnë një sistem referimi për matjen e kohëzgjatjes së procedimeve.

Por, gjatë analizës së mësipërme janë bërë përpjekje për të identifikuar edhe disa probleme në mënyrën e konceptimit të këtyre afateve dhe në lidhje me to janë ofruar disa mendime e sugjerime. Për shembull, për mënyrën e llogaritjes së afatit të arsyeshëm është shprehur propozimi që në pikën 1 të nenit 399/2 të K.Pr.C. të parashikohet se, ky afat brenda të cilit duhet të përfundojë gjykimi administrativ, civil dhe penal; në shkallë të parë do të ishte mirë të fillonte në datën e paraqitjes së kerkesës apo padisë në gjykatë, kurse në gjykatat e apelit dhe në Gjykatën e Lartë ai të niste në datën e ardhjes së ankimit apo rekursit. Ndërsa përfundimi i afatit të arsyeshëm në secilën shkallë të gjykimit të përfundonte datën e shpalljes së vendimit.

Ndërsa për kohëzgjatjen e afatit në gjykimin administrativ, më lart është shprehur opinioni që afatet e parashikuara në nenin 48§2 dhe nenin 60§2 të Ligjit 49/2012 duhet të konsiderohen njëkohësisht edhe afate të arsyeshme, brenda të cilave duhet të përfundojë gjykimi në Gjykatën Administrative të Apelit dhe në Gjykatën e Lartë. Njëkohësisht, kohëzgjatja 1 vjeçare e afatit të arsyeshëm të gjykimit administrativ në shkallë të parë, mund të shkurtohet duke e përshtatur dhe harmonizuar proporcionalisht me afatet e parashikuara në nenin 48§2 dhe nenin 60§2 të Ligjit 49/2012.

Gjithashtu, në lidhje me afatin e arsyeshëm në procesin administrativ brenda të cilit duhet të përfundojë një proces i tillë, ndoshta do të ishte më me efekt që në pikën 1 të nenit 399/2 të K.Pr.Civile të parashikohej fillimi i afatit në ditën e paraqitjes së kërkesës apo ankesës në një organ të administratës publike, dhe përfundimi i tij në datën e shpalljes së vendimit përfundimtar administrativ.

Sidoqoftë, në lidhje me fragmentizimin e procesit të gjykimit është i nevojshëm edhe parashikimi në ligj i një afati të arsyeshëm brenda të cilit duhet të përfundojë gjykimi në të treja shkallët e sistemit gjyqësor. Edhe për këtë çështje, ashtu si edhe për problemet e identifikuara gjatë këtij punimi, opinionet janë shprehur duke u mbështetur edhe në Rekomandime të Këshillit të Evropës, në doktrinën e zhvilluar nga Komisioni Evropian për Efiçencën në Drejtësi, në jurisprudencen e GJEDNJ Strasbourg si dhe në jurisprudencen e Gjykates Kushtetuese të R.SH.

-------------------------------------------------------

 

Literatura:

 

Akte normative

- Konventa Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive Themelore të Njeriut

- Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë

- Kodi i Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë

-Ligji 49/2012 “Për gjykatat administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative”.

- Ligji italian nr. 89, datë 24.03.2001, i ashtuquajtur Pinto

 

Doktrinë

- Resolution Res(2002) 12 i Komitetit të Ministrave të Këshillit të Evropës

- Recommendation Rec(2001) 3 CM i Këshillit të Evropës, On the delivery of court and

other legal services to the citizen through the use of new technologies

- Check-list of Indicators, CEPEJ (2005) 12 Rev.

- Framework Programme, A new objective for judicial systems: the processing of each

case within an optimum and foreseeable timeframes, CEPEJ (2004) 19

- Saturn Guidelines (CEPEJ): Guidelines for the Courts

- Saturn Guidelines (CEPEJ): Guidelines for the Legislators and Policy makers

- Compendium of best practices on the time management of judicial proceedings

 

Jurisprudencë

- Vendime të Gjykatës Kushtetuese të R.Sh.: Nr. 69/2015; Nr. 81/2015; Nr. 32/2017 dhe

Nr. 59/2017

            - Vendime të GJEDNJ për çështjet:  Pretto and others v. Italy; Frylander v. France; Portington v. Greece; Philis v. Greece; Muti v. Italy; Fisanotti v. Italy; Hajdidjanis v. Greece; Buchholz v. Germany; Union Alimentaria Sander S.A. v. Spain; Moreira de Azevedo v. Portugal; Mocie v. France; Koëning v. Federal Republic of Germany; Costa Ribeiro v. Portugal; Moldovan & others v. Romania; Pavlyulynets c. Ukraine; Delic v. Croatia dhe Martial Lemoine v. France



[1] Këto çështje mund të konsultohen lehtësisht në faqen e internetit HUDOC

[2] Shih, për shembull, çështjen Pretto and others v. Italy dhe çështjen Frylander v. France

[3] Resolution Res(2002) 12 të Komitetit të Ministrave të Këshillit të Evropës

[4] CEPEJ Network of Pilot courts

[5] Check- of Indicators, CEPEJ (2005) 12 REV.

[6] Framework Programme: A new objective for judicial systems: the processing of each case within an optimum and foreseeable timeframes, CEPEJ (2004) 19

[7] Compendium of best practices on the time management of judicial proceedings

[8] Saturn Guidelines (CEPEJ): Guidelines for the Courts

[9] Compendium of best practices on the time management of judicial proceeding

[10] CEPEJ (2014) 16, Strasbourg 11-12 December 2014, Revised Saturn Guidelines for judicial time management

[11] Neni 48, pika 2, i Ligjit 49/2012

[12] Neni 60,pika 2, i Ligjit 49/2012

[13] Albanian Survay (2016)

[14] Çështja Portington v. Greece

[15] Çështja Philis v. Greece

[16] Çështja Muti v. Italy

[17] Çështja Fisanotti v. Italy dhe Çështja Hajdidjanis v. Greece

[18] Çështja Buchholz v. Germany dhe Çështja Union Alimentaria Sander S.A. v. Spain

[19] Shih vendimin e Gjykatës Kushtetuese nr. 69/2015 dhe vendimin nr. 81/2015

[20] Në Vendimin nr. 69/2015 të Gjykatës Kushtetuese përcaktohet, se: “...25. Nga sa më lart, Gjykata çmon se përderisa ligjvënësi ka përcaktuar këto afate kohore (90 ditë në rastin në fjalë), do të thotë se ai i ka konsideruar ato si afate të arsyeshme për t’u zbatuar nga gjykatat administrative. Në këtë drejtim, respektimi rigoroz i ligjit përbën detyrim për Gjykatën e Lartë, për shkak të pozicionit dhe rolit të saj si gjykatë ligji, për sa kohë ajo ka për detyrë të kontrollojë mënyrën e zbatimit të ligjit material dhe procedural nga ana e gjykatave më të ulëta”.

[21] Ligji italian i ashtuquajtur Pinto, nr. 89, datë 24.03.2001

[22] Çështja Moreira de Azevedo v. Portugal

[23] Çështja Mocie v. France

[24] Çështja Koëning v. Federal Republic of Germany

 

[25] Çështja Costa Ribeiro v. Portugal

[26] Në Vendimin nr. 32/2017 të Gjykatës Kushtetuese përcaktohet, se: “14. Në këtë drejtim gjykatat kanë për detyrë të sigurojnë që të gjitha subjektet që marrin pjesë në proces të sillen në mënyrë që të evitojnë çdo vonesë të panevojshme. Kjo detyrë e gjykatave gjen rregullimin e saj edhe në dispozitat procedurale civile, e konkretisht në nenin 4 të KPC, sipas të cilit “...gjykata kujdeset për zhvillimin e rregullt të procesit gjyqësor. Për këtë qëllim, në bazë të kompetencave që i jep ky Kod, vendos për afatet dhe urdhëron marrjen e masave të nevojshme”, dhe në nenin 171/a të KPC-së, sipas të cilit “...gjykata ushtron të gjitha të drejtat e përcaktuara në këtë Kod, që janë të nevojshme për zhvillimin sa më të mirë të procesit gjyqësor. Gjykata cakton seancat  dhe afatet brenda të cilave palët dhe personat e tjerë të thirrur prej saj duhet të kryejnë aktet procedurale dhe veprimet e tjera të kërkuara prej saj.

[27] Çështja Moldovan & others v. Romania

[28] Çështja Pavlyulynets v. Ukraine

[29] Neni 2-ter i Ligjit Pinto përcakton: “Si considera comunque rispettato il termine ragionevole se il giudizio viene definito in modo irrevocabile in un tempo non superiore a sei anni

[30] Çështja Delic v. Croatia dhe Çështja Martial Lemoine v. France

[31] Në Vedimin nr. 59/2017 të Gjykatës Kushtetuese përcaktohet : “...35. Lidhur me periudhën e kohës që duhet të marrë në konsideratë, Gjykata vëren se pretendimet e kërkuesve për cenimin e të drejtës për një proces të rregullt ligjor lidhen me periudhën prej vitit 1994 kur ka filluar procesi gjyqësor, deri në vitin 2016 kur çështja është gjykuar në Gjykatën e Lartë.”

[32] Saturn Guidelines (CEPEJ): Guidelines for the Legislators and Policy makers

[33] Recommendation Rec.( 2001) 3 CM i Këshillit të Evropës : “On the delivery of court and other legal serviced to the citizen through the use of new technologies”