H O R I Z O N T E

 

 

Av. Loreta OGRENI

Anëtare e Dhomës së Avokatisë,

Tiranë

 

Hyrje

 

Gjatë viteve të fundit është evidentuar një mbingarkesë në depozitimin e ankesave në Gjykatën[1] Evropiane për të Drejtat e Njeriut, dhe shumë ankesa janë rrëzuar për shkak se nuk plotësonin kushtet e pranueshmërisë[2]. Ky punim është menduar që të analizojë shkurtimisht shkaqet procedurale për pranueshmërinë, në mënyrë që çdo ankesë e depozituar në Gjykatë të pranohet.

 

Në këto rradhë janë trajtuar kushtet e pranueshmërisë në kontekstin e organeve të Strasburgut. Pas ndryshimeve që kanë ndodhur në Kushtetutë,[3] aktualisht Gjykata Kushtetuese ka kompetencë të shqyrtojë çdo ankim që depozitohet nga një individ, i cili pretendon se i është cënuar një e drejtë e parashikuar në Kushtetutë, pra kushtet e pranueshmërisë të përcaktuara në Konventë[4] mund të zbatohen edhe nga Gjykata Kushtetuese për aq sa është e mundur. Çdo individ, i cili pretendon se i është cënuar një e drejtë që sanksionohet në Konventë mund të depozitojë një ankesë në Gjykatë, por para se të depozitojë ankesën ai duhet të plotësojë disa kushte në lidhje me pranueshmërinë. Në mënyrë që një ankesë të shpallet e pranueshme nga Gjykata duhet të plotësohen këto kushte: kërkuesi para se të depozitojë një ankesë në Strasburg duhet të ketë shteruar mjetet e brendshme juridike; ai duhet ta depozitojë ankesën brenda gjashtë muajve[5] nga data në të cilën është dhënë vendimi përfundimtar i brendshëm;[6] ankesa nuk duhet të jetë anonime; ankesa nuk duhet të jetë e njëjtë në thelb me një çështje tjetër që tashmë është shqyrtuar nga Gjykata, ose i është nënshtruar një hetimi apo zgjidhjeje ndërkombëtare; ankesa nuk duhet të përbëjë abuzim me të drejtën e ankimit.[7]

Për të respektuar formatin e punimit, në këtë trajtesë do të shtjellohen vetëm kushtet procedurale (të përmendura më lart) në lidhje me pranueshmërinë para Gjykatës. Mbeten për t’u trajtuar në shkrime të ardhshme shkaqet e pranueshmërisë sa i takon juridiksionit të Gjykatës (ratione personae, ratione loci, ratione temporis dhe ratione materiae) dhe shkaqet e pranueshmërisë, të cilat lidhen me themelin e çështjes (ankesat haptazi të pabazuara dhe ato të cilat nuk kanë pësuar një dëm të konsiderueshëm).

 

Detyrimi për të shteruar mjetet juridike të brendshme

 

Neni 35 (1) parashikon që: “Gjykata mund ta marrë në shqyrtim çështjen vetëm pasi të jenë shteruar të gjitha mjetet e brendshme juridike sipas rregullave përgjithësisht të pranuara të së drejtës ndërkombëtare dhe brenda një periudhe prej gjashtë muajsh nga data në të cilën është marrë vendimi përfundimtar”.[8]

Ky është rregulli i quajtur i “shterimit të mjeteve juridike të brendshme” (epuisement des voies de recours internes) (referuar në vijim: rregulli i shterimit të mjeteve juridike të brendshme), i cili duhet të konsiderohet si një rregull i përgjithshëm i të drejtës ndërkombëtare proceduriale.

Duhet të përmendet që në fillim se rregulli i shterimit të mjeteve juridike të brendshme nuk zbatohet për proceset që ofrojnë dëmshpërblim  sipas nenit 41 të Konventës.[9] Në fakt këto procese nuk përbëjnë ankesë të re, por përbëjnë një vazhdimësi të ankesës fillestare pasi një shkelje është konstatuar nga Gjykata. Çështjet për pranueshmërinë nuk përfshihen këtu.[10] Neni 35 (1) i referohet shprehimisht rregullave të përgjithshme të së drejtës ndërkombëtare në lidhje me këtë çështje, në jurisprudencën e tij Komisioni shpesh është udhëhequr nga vendimet gjyqësore ndërkombëtare dhe të arbitrazhit përsa i përket ketij rregulli. Për shembull, ai i është referuar shprehimisht vendimit të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë për çështjen Interhandel lidhur me arsyetimin e rregullit të shterimit të mjeteve juridike të brendshme.[11] Në çështjen Nielsen, Komisioni e formuloi këtë arsyetim si vijon: “Shteti i Paditur fillimisht duhet të ketë një mundësi për ta korrigjuar me mjetet e veta padrejtësinë që pretendohet se i është bërë individit, brenda kuadrid të vet të sistemit të së drejtës vendase”.[12]

Rregulli i shterimit të mjeteve juridike të brendshme zbatohet në parim si për ankesat e depozitura nga shtetet ashtu edhe për ankesat individuale. Ky përfundim del nga formulimi i nenit 35 (2) dhe (3) kur krahasohet nenin 35 (1). Paragrafi i dytë dhe i tretë i Nenit 35 deklarojnë shprehimisht kushtet për pranueshmërinë të përmendura aty, të cilat do të zbatohen vetëm për ankesat e depozitura sipas nenit 34, ndërsa paragrafi i parë i nenit 35, ku përcaktohet rregulli i shterimit të mjeteve juridike të brendshme, është formuluar në mënyrë të përgjithshme dhe si pasojë gjithashtu zbatohet për ankesat e depozitura nga shtetet. I njëjti përfundim rrjedh nga fakti se rregulli i shterimit të mjeteve juridike të brendshme është një rregull i përgjithshëm i së drejtës ndërkombëtare proceduriale.[13]

Ndonëse në rastin e çdo ankese individuale mjetet juridike të brendshme duhet të jenë shteruar nga vetë kërkuesi, përsa u përket ankesave të paraqitura nga shtetet rregulli nënkupton se mjetet juridike të brendshme duhet të jenë shteruar nga ata individë në lidhje me të cilët, është shkelur Konventa sipas pretendimit të shtetit kërkues.[14]

Rregulli i shterimit të mjeteve juridike të brendshme nuk është një kusht për pranueshmërinë me karakter absolut. Në çështjen Aksoy, Gjykata konkludoi  se rregulli i shterimit nuk është as absolut dhe as nuk mund të zbatohet automatikisht.[15] Duke u bazuar në fjalinë e Nenit 35 (1) për “rregullat përgjithësisht të pranuara të së drejtës ndërkombëtare”, ky rregull zbatohet me fleksibilitet.[16] Një pikë nisjeje është se çdo rast konkret duhet të gjykohet ‘në këndvështrimin e fakteve të tij të veçanta’.[17] Sipas Gjykatës kjo nënkupton, ndër të tjera, se duhet patur parasysh në të vërtetë jo vetëm ekzistenca e mjeteve juridike formale në sistemin e të drejtës të Palës Kontraktuese në fjalë, por edhe konteksti i përgjithshëm ligjor dhe politik në të cilin ata veprojnë si edhe rrethanat personale të kërkuesve.[18]  Kështu, në çështjen Sharxhi Etj k. Shqipërisë,[19] Gjykata konstatoi se: “ankuesit nuk u ankuan se nuk u kompensuan për mosekzekutimin e masës së sigurimit të padisë, por ata u ankuan për mosveprimin e autoriteteve për ta zbatuar masën e sigurimit të padisë, e cila u’a bëri atyre të pamundur të gjykuarit me saktësi të themelit të pretendimeve të tyre. Gjithashtu, Gjykata Kushtetuese kishte kompetencë vetëm të konstatonte mosekzekutimin e vendimeve dhënë në favor të ankuesve, por nuk ishte kompetente t’u siguronte atyre mjete kompensimi për dëmet e pësuara”.

 

 

Masat dhe praktikat për të cilat nuk zbatohet

rregulli i mjeteve juridike të brendshme

 

Ankesat ndërshtetërore - Ky rregull nuk zbatohet kur shteti ankohet për legjislacionin apo praktikën administrative të një shteti tjetër, në rastin kur ankesa nuk ka të bëjë me një ose disa persona konkret si viktima të këtij legjislacioni apo praktike administrative (të quajturat ankesa ‘abstrakte’). Në një rast të tillë, nuk është e detyrueshme që individët të kenë shteruar mjetet juridike të brendshme, ndonëse nuk mund të pretendohet që vetë shteti kërkues t’i fillojë proceset para autoriteteve të brendshme të shtetit të paditur. Një shembull është rasti i parë i Qipros, ku Greqia parashtroi se disa ligje për gjendjen e jashtëzakonshme, të cilat ishin në fuqi në Qipro në atë kohë ishin në kundërshtim me dispozitat e Konventës. Në këtë rast Komisioni ka vendosur, se: “dispozita e nenit 35 (1) në lidhje me shterimin e mjeteve juridike të brendshme (...) nuk zbatohet për ankesën në fjalë, qëllimi i së cilës është që të përcaktojë pajtueshmërinë e masave legjislative dhe praktikave administrative në Qipro me Konventën.”[20]

            Jurisprudenca e mëvonshme lidhur me ankesat ndërshtetërore e ka konfirmuar këtë qasje.[21] Sipas jurisprudencës, çdo praktikë administrative përmban dy elementë: përsëritjen e veprimeve dhe tolerancën zyrtare. Elementi i parë është përkufizuar si: “një grumbullim i shkeljeve identike ose analoge, të cilat janë të shumta dhe të ndërlidhura, të cilat nuk konsiderohen thjesht incidente të rastësishme apo përjashtime të veçuara, por janë një zakon ose sistem.”[22] Me termin tolerancë zyrtare nënkuptohet që “edhe pse aktet e torturës apo të keqtrajtimit janë qartësisht të paligjshme ato tolerohen, në kuptimin se eprorët e atyre që janë drejtpërdrejtë përgjegjës, edhe pse kanë dijeni për këto veprime, nuk marrin asnjë masë për t'i ndëshkuar ata ose për të parandaluar përsëritjen e veprimeve, ose që një autoritet më i lartë, përballë akuzave të shumta, shfaqet indiferent duke refuzuar çdo hetim të përshtatshëm që mund provojë nëse pretendimet janë të vërteta apo jo, ose që në proceset gjyqësore këtyre ankesave u është mohuar procesi i rregullt ligjor”.[23]

Ankesat individuale - Në rastin e ankesave individuale as nuk mund të bëhet fjalë për një ankesë tërësisht abstrakte në lidhje me një praktikë administrative. Kërkuesi duhet të parashtrojë se ai është viktimë e shkeljes së pretenduar, që nënkupton se ai në të njëjtën kohë është edhe personi i cili duhet t'i ketë shteruar të gjitha mjetet e brendshme juridike në dispozicion.[24]

Mungesa e efektivitetit të mjeteve juridike mund të ndodhë sidomos në rastin e praktikave të torturës dhe të trajtimit çnjerëzor. Për këtë arsye, në çështjen Donnelly Komisioni ka arsyetuar se në një situatë të tillë nuk është i zbatueshëm rregulli i shterimit të mjeteve juridike të brendshme, me kusht që kërkuesi të provojë prima facie se një praktikë e tillë ka ndodhur dhe se ai ka qenë viktimë.[25] Ndryshe nga kërkesat e lartpërmendura ndërshtetërore, në këtë rast rregulli nuk është i pazbatueshëm sepse supozohet që ankesa ka karakter abstrakt, por si rezultat i parimit, gjithashtu të njohur në të drejtën e përgjithshme ndërkombëtare, që nuk është e domosdoshme të shterohen ato mjete juridike të cilat paraprakisht nuk janë të sigurta se do jenë efektive apo të përshtatshme.[26]          

Mjetet juridike në dispozicion - Në lidhje me rregullin e shterimin të mjeteve juridike të brendshme, para së gjithash është e rëndësishme të dihet se çfarë mjetesh juridike janë në dispozicion. Përgjigjia e kësaj pyetje gjendet në të drejtën e brendshme. Shteti i paditur duhet të parashtrojë çdo kundërshtim për të provuar se kërkuesi nuk i ka shteruar mjetet juridike të brendshme[27] dhe ka barrën që të provojë se ekzistojnë mjete të brendshme juridike të disponueshme dhe të përshtatshme.[28] Shteti i paditur gjithashtu ka barrën që të provojë se mjetet juridike ekzistuese janë efektive, megjithëse vetëm në rastet kur ka ‘dyshim të rëndë’.[29]

Nuk gjendet asnjë përkufizim i termit ‘mjet juridik’ në jurisprudencë. Megjithatë, në vende të ndryshme ka të dhëna për kuptimin e tij. Gjithsesi, koncepti i ‘mjeteve juridike’ nuk përfshin ato procese në të cilat nuk pretendohet një e drejtë, por përpiqet të merret një leje. Disa shembuj janë akti për rehabilitim në Belgjikë,[30] i ashtuquajturi ‘peticion drejtuar Mbretëreshës’ në Angli,[31] e drejta e peticionit sipas nenit 5 të Kushtetutës holandeze,[32] kërkesë në Këshillin Kryesor të Shtetit në Gjykatën e Lartë në Turqi[33] dhe kërkesa për rishikim mbikëqyrës.[34]

Nuk duhet të shterohen vetëm mjetet gjyqësore, por çdo mjet juridik i disponueshëm sipas të drejtës së brendshme, i cili mund të çojë në marrjen e një vendimi që është detyrues për autoritetet,[35] duke përfshirë mundësinë e ankesës tek organet administrative, me kusht që mjeti juridik në fjalë të jetë i përshtatshëm dhe efektiv.

Çështja nëse duhen shteruar edhe mjetet juridike të jashtëzakonshme nuk mund të trajtohet në një mënyrë të përgjithshme.[36] Në çështjen Nielsen, Komisioni kërkoi që ky shterim të ishte kryer, me kusht që mund të sillte një rezultat efektiv dhe të përshtatshëm. Duhet të vendoset për çdo rast individual nëse mjeti juridik është efektiv dhe i përshtatshëm. Komisioni e konsideroi ankesën në Gjykatën Speciale të Rishikimit si një mjet juridik që duhet të ishte shteruar.[37] Megjithatë, në jurisprudencën e mëvonshme, ankesat për rihapjen e proceseve nuk u konsideruan si ‘mjete juridike të brendshme’ sipas nenit 35 (1) të Konventës,[38] përveç rasteve kur është përcaktuar sipas të drejtës së brendshme që një ankesë e tillë në fakt përbën një mjet juridik efektiv.[39] Si rregull i përgjithshëm, një ankesë për rigjykim ose mjetet e jashtëzakonshme juridike të ngjashme nuk mund të merren parasysh për zbatimin e nenit 35 të Konventës.[40]

Kur kërkuesi ka shteruar më kot një mjet juridik në dukje efektiv, ai nuk është i detyruar që t’i shterojë edhe mjetet e tjera juridike që mund të jenë të disponueshme, por ndoshta nuk janë efektive.[41] Për më tepër, në mënyrë që një mjet juridik të konsiderohet efektiv, ai duhet të jetë i aftë që ta ndreqë në mënyrë të drejtpërdrejt situatën e kërkuesit.[42]

Një çështje që është lënë e pazgjidhur për një kohë të gjatë në jurisprudencë, është sesi duhet të veprojë një kërkues kur ai ka në dispozicion disa mjete të ndryshme juridike? A duhet t'i shterojë ato të gjitha, apo mund të kufizohet vetëm duke kryer atë veprim që sipas pikëpamjes së tij ka më shumë gjasa që të jetë i suksesshëm? Teksti i nenit 35 (1) duket se sygjeron alternativën e parë, sepse i referohet ‘të gjitha mjeteve juridike të brendshme’.[43]

Në çështjen Airey, Gjykata u shpreh se ishte thelbësore që kërkuesi të zgjidhte se cilin mjet juridik do të shteronte.[44] Në këto raste i takon kërkuesit që të thotë se çfarë mjetesh juridike ka zgjedhur dhe për çfarë arsye. Këto shkaqe duhet të jenë objektive dhe të arsyeshme.[45]

Mjetet juridike efektive dhe të përshtatshme - Asnjë individ nuk është i detyruar që t’i shterojë disa mjete të brendshme juridike, nëse në prani të rrethanave konkrete të rastit të tij, këto mjete nuk janë efektive apo të përshtatshme.[46] Në të njëjtën linjë arsyetimi gjendet edhe përgjigjja për pyetjen nëse proceset jo gjyqësore përfshihen tek mjetet e brendshme juridike që duhet të shterohen, përgjigjja varet nga fakti nëse këto procese ofrojnë garanci të mjaftueshme për të siguruar një mbrojtje efektive ligjore kundër autoriteteve.[47] Ankimi tek një organ që mbikëqyr administratën, por që nuk mund të marrë vendime detyruese, siç është avokati i popullit, nuk përbën një mjet juridik të përshtatshëm dhe efektiv sipas nenit 35 (1).[48]

Këtë pikëpamje Gjykata e ka evidentuar edhe në Çështjen “Qufaj CO. SHPK kundër Shqipërisë”, në të cilën e ka hedhur poshtë pretendimin e Qeverisë Shqiptare, që ankuesi nuk i ka ezauruar të gjitha mjetet e brendshme efektive të ankimit, se ankuesi nuk e ka paraqitur çështjen para Avokatit të Popullit. Gjykata ka konstatuar se: “Përsa i përket mundësisë për t’u ankuar tek Avokati i Popullit, Gjykata vëren se Avokati i Popullit, si një institucion i pavarur nga ekzekutivi, nuk mund të marrë vendime juridikisht të detyrueshme ndaj organeve shteterore (Ligji nr. 8454, datë 4.2.1999). Në këtë mënyrë, ankimi tek Avokati i Popullit nuk mund të konsiderohet mjet efektiv, sipas kuptimit të nenit 35.1. Gjykata rithekson se vërtet neni 35.1 i Konventes vendos detyrimin për ezaurimin e mjeteve të brendshme të ankimit, por kjo nuk nënkupton përdorimin e mjeteve jo të duhura dhe jo të përshtashme të ankimit”.[49]

Me qëllim që një mjet i brendshëm juridik i caktuar të konsiderohet i përshtatshëm dhe efektiv, në të vërtetë nuk kërkohet që pretendimi në fjalë të jetë pranuar nga gjykata e brendshme. Në këtë fazë të shqyrtimit nga Gjykata nuk është në diskutim çështja nëse kërkesa është e bazuar, por vetëm çështja nëse, duke supozuar që ankesa është e bazuar, ky mjet juridik i veçantë a do t'i kishte siguruar kërkuesit mundësinë që të dëmshpërblehej.[50] Në këtë kontekst duhet të theksohet se pikëpamja personale e kërkuesit për efektivitetin apo mos efektivitetin e një mjeti juridik të caktuar në vetvete nuk është përcaktuese.[51]

Në rastin kur autoritetet e brendshme qëndrojnë pasive përballë akuzave të rënda, për kryerjen e veprave penale apo për shkaktim dëmi nga ana e zyrtarëve të shtetit, ky është një kriter relevant që e përjashton kërkuesin nga detyrimi për të shteruar mjetet e brendshme juridike. Për të vlerësuar efektivitetin e mjetit juridik, një faktor relevant mund të jetë gjithashtu shpejtësia me të cilën mund të realizohet ai.[52]

Në çështjen Tsomtsos, Gjykata përsëriti se mjetet e vetme juridike që duhen shteruar sipas nenit 35 të Konventës, janë ato që konsiderohen të disponueshme, të përshtatshme dhe që lidhen me shkeljet e pretenduara.[53]

Komisioni dhe Gjykata kanë krijuar një jurisprudencë të gjerë për të përcaktuar se çfarë mund të konsiderohet si një mjet juridik efektiv dhe i përshtatshëm. Nga kjo jurisprudencë elementët e mëposhtëm evidentohen si më të rëndësishmit.

            Në radhë të parë kërkuesi duhet të ketë shteruar mjetet juridike që parashikohen deri në nivelet më të larta, vetëm nëse dhe për sa kohë që ankimi në një gjykatë më të lartë mund të ndikojë ndjeshëm në vendimin e themelit.[54] Përveç kësaj, duhet përdorur çdo mjet procedurial i cili mund ta kishte parandaluar një shkelje të Konventës.[55] Sigurisht, çdo kërkues mund të heqë dorë nga ankimi nëse gjykata në fjalë nuk ka kompetencë lëndore për pretendimin e tij.[56] Në disa sisteme ligjore, një gjykatë më e lartë ose më e larta, ka juridiksion vetëm në lidhje me çështjet ligjore dhe nuk mund të vendosë për faktet. Nëse ankesa e paraqitur në Komision në mënyrë specifike ka të bëjë me faktet, nuk është e domosdoshme që kërkuesi të jetë ankuar më parë në një gjykatë të tillë.[57] E njëjta gjë vlen edhe për sa i përket mundësisë së ankimit në një gjykatë kushtetuese për një vendim të një gjykate tjetër. Një ankesë e tillë i përket mjeteve juridike që duhet të jenë shteruar nëse dhe për sa kohë që vendimi i gjykatës kushtetuese mund të ketë ndonjë ndikim në situatën për të cilën paraqitet ankesa në Komision.[58] Në Sllovaki, një ankesë në Gjykatën Kushtetuese nuk është një mjet juridik efektiv, për aq sa procedura formale e institucionit varet nga një vendim i asaj gjykate dhe gjykata nuk mund të ndërhyjë ose të shfuqizojë vendimet e gjykatave të zakonshme.[59] Në Irlandë dhënia e lejes për ankim në Gjykatën e Lartë është në diskrecionin e Prokurorit të Përgjithshëm dhe në Danimarkë është Ministri i Drejtësisë i cili ka diskrecion të gjerë për të dhënë lejen për ankim. Për më tepër, në të dy sistemet ligjore, një leje e tillë jepet vetëm në raste përjashtimore. Në lidhje me të dyja rastet, Komisioni ka vendosur që ankimi në Gjykatën e Lartë nuk përbën një mjet juridik efektiv sipas nenit 35.[60] Në çështjen Brozicek, Gjykata konstatoi se në sistemin ligjor italian një individ nuk ka të drejtë që të ankohet drejtpërdrejt në Gjykatën Kushtetuese për shqyrtimin e kushtetutshmërisë së një ligji. Vetëm një gjykatë që shqyrton themelin e çështjes ka të drejtë që t’i drejtohet Gjykatës Kushtetuese, qoftë me iniciativën e vet ose me kërkesë të njërës palë. Rrjedhimisht, një ankesë e tillë nuk mund të jetë një mjet juridik, që duhet shteruar sipas nenit 35 të Konventës.[61]          

            Në një çështje kundër Irlandës, Gjykata konkludoi se në çdo sistem të së drejtës, i cili parashikon mbrojtje kushtetuese për të drejtat themelore, është detyrë e individëve të dëmtuar që të testojnë se deri ku shtrihet ajo mbrojtje dhe në një sistem common law, tu japë mundësinë gjykatave të brendshme që t’i zhvillojnë këto të drejta me anë të interpretimit. Në këtë kuadër, u kujtua se një veprim deklarues para Gjykatës së Lartë, me një mundësi për tu ankuar në Gjykatën e Lartë, përbën metodën më të përshtatshme sipas të drejtës irlandeze për të kërkuar pohimin dhe mbrojtjen e të drejtave kushtetuese.[62]

Mundësia e marrjes së kompensimit në disa rrethana të caktuara mund të jetë një mjet juridik i përshtatshëm, në veçanti kur ka të ngjarë që të jetë mjeti i vetëm i mundshëm ose praktik me anë të cilit mund t'i jepet dëmshpërblimi individit për dëmin që ka pësuar.[63]

 Mjetet juridike dhe mundësia reale për të patur sukses - Çdo mjet juridik është joefektiv dhe për pasojë, nuk duhet të shterohet nëse, duke pasur parasysh jurisprudencën e konsoliduar, ai nuk ofron asnjë mundësi reale që të ketë sukses.[64] Megjithatë, në këtë rast, kërkuesi duhet të provojë ekzistencën e një jurisprudence të tillë.[65]

Veçanërisht në një sistem common law ku gjykatat i zgjerojnë dhe i zhvillojnë parimet përmes jurisprudencës, në përgjithësi është detyrë e individit të dëmtuar që tu japë mundësinë gjykatave të brendshme për të zhvilluar të drejtat ekzistuese nëpërmjet interpretimit.[66]

Prandaj duket se është e rrezikshme që çdo kërkues të bazohet në një interpretim specifik, nëse ky i fundit nuk mbështetet nga një jurisprudencë e brendshme e qartë dhe konstante.[67] Për më tepër, një kërkues nuk mund të mbështetet në jurisprudencë nëse dispozitat ligjore mbi të cilat bazohet kjo jurisprudencë, ndërkohë kanë ndryshuar. Në të vërtetë, në një rast të tillë nuk është e sigurtë se vendimi në rastin e tij do të ishte identik me vendimet e mëparshme, pra se mjeti juridik relevant nuk mund të cilësohet paraprakisht si joefektiv dhe i papërshtatshëm.[68]

Kohëzgjatja e proceseve - Gjithashtu, efektiviteti konsiderohet se nuk ekzison kur procesi është jashtëzakonisht i tejzgjatur.[69] Megjithatë, kjo ndodh vetëm në rast se një proces i caktuar është zgjatur nga ana e ligjit, pra në të gjitha rastet;[70] fakti që një proces i caktuar është shumë i gjatë në një rast konkret, në vetvete nuk e anullon kushtin e Konventës që të shterohet çdo mjet juridik për një proces të tillë. Në të vërtetë, në këtë rast, kërkuesi së pari duhet të kërkojë kompensim për tejzgjatjen e afateve në sistemin e brendshëm ligjor në fjalë.[71]

Në çështjen Plaksin, Gjykata theksoi se, sipas jurisprudencës të konsoliduar të organeve të Konventës, ankesat lidhur me kohëzgjatjen e proceseve mund të paraqiten para saj, përpara se të kenë përfunduar proceset në fjalë.[72]

Pavarësia e gjykatës - Shterimi paraprak i mjeteve të brendshme juridike nuk është i detyrueshëm nëse gjykata kompetente nuk është plotësisht e pavarur, dmth. nuk ofrohen garancitë e nevojshme për një gjykim të drejtë.[73]

Paraqitja në themel e shkeljeve të pretenduara te autoritetet e brendshme kompetente - Rregulli i shterimit të mjeteve të brendshme juridike konsiderohet se është plotësuar vetëm nëse çështjet për të cilat është paraqitur ankesa në Strasburg janë parashtruar edhe në procesin relevant të brendshëm.[74]

            Formula e përdorur në jurisprudencë kërkon që çështja e caktuar të jetë parashtruar ‘në themel’ tek autoritetet e brendshme.[75] Pasojat e sakta të këtij kushti do të varen nga rrethanat konkrete të rastit. Në përgjithësi nuk do të kërkohet që kërkuesi të përmendë shprehimisht nenet relevante të Konventës në proceset e brendshme.[76]

Megjithatë, referimi shprehimisht te dispozitat e Konventës mund të jetë i domosdoshëm, kur: “Në rrethana të caktuara, mund të ndodhë që mbështetja shprehimisht në Konventë, para autoriteteve të brendshme përbën mënyrën e vetme të përshtatshme, për të parashtruar para këtyre autoriteteve së pari, siç kërkohet nga neni 35, një çështje që pretendohet, nëse është e nevojshme, të depozitohet më pas tek organet evropiane të rishikimit.”[77] Me fjalë të tjera, referimi shprehimisht tek dispozitat e Konventës është i domosdoshëm nëse nuk ekziston asnjë mundësi tjetër për ta parashtruar çështjen ‘në thelb’ në mënyrë të përshtatshme tek organet e brendshme.[78]

Argumenti i mësipërm vlen për ato Shtete Kontraktuese ku Konventa ka efekt të brendshëm. Sigurisht, gjërat janë ndryshe në Shtetet Kontraktuese ku Konventa nuk ka status të brendshëm dhe nuk është inkorporuar. Në të vërtetë, në një rast të tillë, duke përmendur drejtpërdrejt Konventën përpara autoriteteve të brendshme në shumicën e rasteve nuk do të ketë vlerë. Si pasojë, Komisioni ka vendosur në një çështje kundër Mbretërisë së Bashkuar: “Para paraqitjes së kësaj ankese, kërkuesi ka paraqitur ankesë kundër dënimit dhe vendimit të saj. Megjithëse në procesin e apelit ajo nuk përmendi të drejtat e garantuara në nenet 5, 9 dhe 10, ajo duhet të konsiderohet se i ka shteruar mjetet e brendshme juridike sepse Konventa e cila garanton të drejtat e përmendura nuk është ligj i detyrueshëm për gjykatat britanike dhe nuk është e sigurtë nëse të drejtat dhe liritë në fjalë përbëjnë parime të përgjithshme, që mund të debatohen me sukses nga mbrojtja në procesin penal përpara gjykatave britanike.”[79] Gjithësesi, kërkuesit mund t’i duhet që të përmendë rregullat ligjore ose parimet e të drejtës së brendshme, të cilat ‘në thelb’ janë të njëjta me dispozitat relevante të Konventës.[80]

Në çështjen “Laska dhe Lika kundër Shqipërisë”, Qeveria parashtroi se ankuesit nuk i kanë raportuar autoriteteve pretendimet e tyre për keqtrajtim gjatë hetimit penal dhe se  ata nuk e kanë shprehur këtë ankesë as gjatë apelimeve të tyre në Gjykatën e Apelit dhe Gjykatën e Lartë. Ndërsa ankuesit pohuan që, në rrethanat e çështjes, një referencë e thjeshtë e mosshterimit nuk mund të lirojë Qeverinë Shqiptare nga detyrimi i saj sipas Konventës apo të paraqitet si një argument i besueshëm para kësaj Gjykate. Gjykata e rrëzoi ankesën e kërkuesve duke argumentuar se: “rregulli i shterimit të mjeteve ligjore vendase sipas nenit 35 të Konventës detyron ata që kërkojnë të paraqesin çështjen e tyre kundër shtetit para Gjykatës, të përdorin së pari mjetet ligjore të parashikuara nga sistemi ligjor. Ankesat duhej t’i ishin bërë organeve vendase të duhura, të paktën në thelb dhe në përputhje me kushtet formale dhe afatet e përcaktuara në të drejtën vendase dhe, më tej, mund të përdorej çdo mjet procedural që mund të pengonte shkeljen e Konventës. Gjykata konstaton se më 24 maj 2002 gjykata e rrethit rrëzoi kërkesën e ankuesve për keqtrajtim të pretenduar duke argumentuar se ishte e ndaluar në atë periudhë. Nga dosja e çështjes nënkuptohet që ankuesit nuk apeluan kundër këtij vendimi. Gjithashtu ata nuk e ngritën këtë ankesë, të paktën në thelb, në apelimet e tyre pranë gjykatës së apelit dhe Gjykatës së Lartë. Gjykata arriti në përfundimin që ankuesit nuk shteruan mjetet ligjore vendase të ofruara nga sistemi ligjor vendas”.[81]

Barra e provës - Në përgjithësi, Gjykata është e mirëinformuar – në veçanti nëpërmjet anëtarit të zgjedhur në lidhje me Shtetin në fjalë – për mjetet juridike të disponueshme në sistemet e ndryshme të së drejtës së brendshme dhe në rastet kur ka dyshime, mund ta vërtetojë ekzistencën e tyre nëpërmjet Sekretarisë së saj. Nëse Gjykata ka vërtetuar se çfarë  mjete juridike ekzistojnë sipas të drejtës së brendshme, i takon kërkuesit që të provojë se këto mjete juridike janë shteruar ose që nuk janë efektive apo të përshtatshme.

Burimi kryesor i informacionit në këtë drejtim është Shteti i paditur. Megjithatë, Gjykata heton ex officio nëse është zbatuar rregulli i shterimit të mjeteve të brendshme juridike. Në shumicën e rasteve të ankesave individuale, të cilat janë shpallur të papranueshme sipas këtij rregulli, ky përfundim u arrit në bazë të një hetimi të tillë ex officio, para se t’i ishte transmetuar ankesa shtetit kundër të cilit ishte drejtuar. Nëse ankesa i komunikohet Shtetit të paditur - dhe me ankesat ndërshtetërore kjo ndodh gjithmonë (rregulli 51 i Rregullores së Gjykatës) - barra e provës në lidhje me rregullin e shterimit të mjeteve të brendshme juridike ndahet si më poshtë: Shteti i paditur që bazohet tek rregulli duhet të provojë se ekzistojnë disa mjete juridike efektive dhe të përshtatshme sipas sistemit të së drejtës të tij të cilat duhet të ishte shteruar.[82]

Nëse Shteti arrin të provojë pretendimin e tij, më pas i takon kërkuesit që të provojë se këto mjete juridike janë shteruar, ose se ato nuk janë efektive apo të përshtatshme.[83] Në çështjen Akdivar, Gjykata e shtjelloi rregullin e barrës së provës duke lënë të kuptohet se mund të ketë rrethana të veçanta që nuk e detyrojnë kërkuesin për të plotësuar kushtin e shterimit të mjeteve të brendshme juridike. Sipas Gjykatës, një arsye e tillë mund të jetë rasti kur autoritetet e brendshme qëndrojnë krejtësisht pasive përballë akuzave të rënda për vepra penale ose për shkaktim të dëmeve nga zyrtarët e shtetit, për shembull, kur nuk kanë ndërmarrë hetime apo kur nuk kanë ofruar ndihmë. Në këto rrethana mund të thuhet se barra e provës ndryshon edhe një herë, pra është detyrë e shtetit të paditur që të justifikojë përgjigjen e tij në lidhje me shkallën dhe seriozitetin e çështjeve të ankimuara.[84]

Momenti kur duhet të parashtrohet kundërshtimi paraprak; hetimi ex officio - Gjykata merr dijeni për kundërshtimet paraprake që lidhen me shterimin e mjeteve të brendshme juridike vetëm nëse Shteti i paditur i ka parashtruar ato në fazën e shqyrtimit fillestar të pranueshmërisë, nëse karakteri dhe rrethanat ia mundësonin Shtetit që të vepronte kështu në atë moment.[85]

Mund të shtrohet çështja nëse Gjykata duhet ta nisë hetimin ex officio për të vërtetuar nëse është zbatuar rregulli i mjeteve të brendshme juridike pasi çështja i është komunikuar Shtetit, në rast se shteti i paditur nuk ka patur ndonjë kundërshtim për pranueshmërinë sipas nenit 35 (1).[86]

       Rregulli i shterimit të mjeteve të brendshme juridike synon kryesisht që të mbrojë interesin e shtetit të paditur. Fakti që ky i fundit nuk e ka përdorur  atë mjet mund të nënkuptojë se ai nuk e konsideron se është në interes të tij që ta parashtrojë këtë kufizim. Në fund të fundit, rrëzimi i çdo ankese pas një hetimi tërësor mund të jetë më bindës dhe rrjedhimisht më i kënaqshëm për shtetin e paditur sesa shpallja e papranueshmërisë për shkaqe formale.[87] Zakonisht në rastet të cilat i janë komunikuar shtetit të paditur, Komisioni nuk e ka shpallur ankesën të papranueshme se nuk janë shteruar mjetet e brendshme juridike, vetëm nëse kjo çështje është pretenduar nga shteti në vëzhgimet e veta. Komisioni ka mbajtur të njëjtin qëndrim, nëse shteti i paditur nuk kishte parashtruar asnjë vërejtje[88] apo nëse shteti, pas zgjatjes së afatit, as nuk kishte parashtruar vërejtje dhe as nuk kishte kërkuar shtyrje të mëtejshme të afatit, por e kishte parashtruar çështjen e mos-shterimit në ‘vëzhgimet paraprake’ shumë kohë pas përfundimit të afateve të përcaktuara nga Komisioni.[89]

Momenti në të cilin duhet të jenë shteruar mjetet e brendshme juridike - Komisioni ka mbajtur një qëndrim fleksibël në lidhje me momentin në të cilin duhet të jenë shteruar mjetet e brendshme juridike. Ai e ka konsideruar të mjaftueshme nëse vendimi i gjykatës më të lartë të brendshme është dhënë në momentin kur Komisioni ka vendosur për pranueshmërinë e ankesës.[90] Pra, Komisioni ka konstatuar se nuk ishte i detyruar që ta rrëzonte çdo ankesë për mos-shterimin e mjeteve të brendshme juridike, për shkak të faktit se ankesat ishin ende duke u gjykuar në sistemin e brendshëm, në kohën kur ishin depozituar.[91] Dhe në një rast lidhur me kohëzgjatjen e procesit, Komisioni ka konstatuar se sipas nenit 6 (1), duke pasur parasysh afatet e zgjatura të proceseve, nuk ishte i detyruar që ta rrëzonte çdo ankesë për mos-shterimin e mjeteve të brendshme juridike për shkak pse ankesat ishin ende duke u gjykuar në sistemin e brendshëm, në kohën kur u depozitua ankesa.[92]

Pasojat e shpalljes së papranueshmërisë - Efekti i çdo shpallje të papranueshmërisë për shkak të mos-shterimit të mjeteve të brendshme juridike përgjithësisht ka karakter të ngadaltë. Kërkuesi mund ta paraqesë rastin e tij përsëri në Gjykatë pasi të ketë marrë një vendim nga gjykata e brendshme përkatëse. Në fakt, një vendim i tillë konsiderohet si informacion i ri relevant nga Gjykata, kështu që ankesa nuk do të rrëzohet se është e njëjtë në themel, si një çështje tashmë e shqyrtuar nga Gjykata sipas nenit 35 (2) (b). Çështja nëse rregulli i shterimit të mjeteve të brendshme juridike duhet të zbatohet edhe në qoftë se ndërkohë afati kohor i brendshëm për apelim ka përfunduar, pra se në fakt mjetet e brendshme juridike nuk janë më të disponueshme, do të vendoset rast pas rasti. Zbatimi i rregullit në një rast të tillë ka efekt përfundimtar, pasi si procedura e brendshme ashtu dhe ajo ndërkombëtare janë të mbyllura. Një pasojë e tillë justifikohet vetëm kur individi në fjalë e ka fajin, se e ka lejuar vetë përfundimin e afatit. Një përgjigje e qartë për këtë, si dhe për disa çështje të tjera lidhur me zbatimin e rregullit të shterimit të mjeteve të brendshme juridike, nuk mund të jepet in abstracto. Për udhëzim, mund të përdoret pikënisja e përgjithshme se ajo çfarë mund të kërkohet nga individi nuk është “ajo që është e pamundur ose joefektive, por vetëm ajo që kërkohet nga mendimi praktik, domethënë, “the diligence of a bonus pater familias””.[93]

Rrethanat e veçanta që nuk janë detyruese për shterimin paraprak të mjeteve juridike të brendshme - Komisioni dhe Gjykata kanë pranuar mundësinë që sipas rregullave të pranuara përgjithësisht të së drejtës ndërkombëtare, mund të ekzistojnë rrethana të veçanta në të cilat mund të lihen pa u shteruar edhe ato mjete juridike që janë efektive dhe të përshtatshme.[94] Rrethanat e veçanta vijuese janë përmendur nga kërkuesit: dyshimi nga ana e kërkuesit për efektivitetin e mjetit juridik relevant;[95] mungesa e njohurive nga ana e tij për (ekzistencën) e një mjeti juridik specifik;[96] mos pranimi i ankesës për shkak të një gabimi procedurial nga kërkuesi;[97] shëndeti i dobët i kërkuesit;[98] mosha e kaluar e kërkuesit;[99] gjendja e dobët financiare e kërkuesit ose kostot e larta të procesit;[100] mungesa e ndihmës juridike falas;[101] frika e pasojave;[102] gabime ose këshilla të gabuara nga avokati apo nga autoritetet;[103] fakti që dy kërkues kanë parashtruar të njëjtën ankesë, ndërsa vetëm njëri kërkues ka shteruar mjetet e brendshme juridike.[104] Deri më tani, rrethanat e veçanta që justifikojnë mos-shterimin janë pranuar vetëm në raste të jashtëzakonshme në jurisprudencë.

 

Detyrimi për ta depozituar ankesën brenda gjashtë muajve

pas vendimit  përfundimtar të brendshëm

 

Afati gjashtëmujor i përcaktuar në nenin 35 (1) shërben për të evituar që të dyshohet pajtueshmëria e çdo vendimi të brendshëm, veprimi ose mosveprimi me Konventën, pas një periudhe të konsiderueshme kohore, pasi ankesa është depozituar në Gjykatë. Qëllimi i tij është që të garantojë një siguri të arsyeshme juridike dhe të sigurojë që rastet të cilat trajtojnë çështje sipas Konventës të shqyrtohen brenda një kohe të arsyeshme. Gjithashtu duhet për të parandaluar që autoritetet dhe personat e tjerë në fjalë të mos mbahen në gjendje të pasigurtë për një periudhë të gjatë kohe. Së fundmi, rregulli është menduar për të lehtësuar verifikimin e fakteve të çështjes, të cilat në të kundërt, me kalimin e kohës, do të bëhen gjithnjë e më të vështira, pra bëhet e vështirë që çështja e pretenduar sipas Konventës të shqyrtohet në mënyrë të drejtë.[105] Nga ana tjetër, periudha gjashtë mujore konsiderohet se i jep personit në fjalë kohë të mjaftueshme për të vlerësuar nëse dëshiron që ta depozitojë ankesën në Gjykatë dhe për të vendosur mbi përmbajtjen e saj.[106]

Depozitimi i ankesës, dhe jo regjistrimi i saj nga Sekretaria e Gjykatës, duhet të bëhet brenda një periudhe prej gjashtë muajsh nga vendimi përfundimtar.[107]

Rregulli gjashtë mujor është një kusht për pranueshmërinë i cili zbatohet si për ankesat e shteteve ashtu edhe për ankesat e individëve.

Vendimi përfundimtar - Ekziston një lidhje e ngushtë midis kushtit për pranueshmërinë e afatit gjashtë mujor dhe atij që lidhet me shterimin e mjeteve të brendshme juridike.[108] Ato nuk ndodhen vetëm në të njëjtin Nen, por ato gjithashtu janë të shprehura në një fjali të vetme, struktura gramatikore e të cilës e nënkupton këtë ndërveprim. Nga ndërtimi gramatikor i nenit 35 (1), në të cilin janë përcaktuar të dy kushtet, Komisioni ka konkluduar se “termi “vendim përfundimtar”, pra, në nenin 35 i referohet vetëm vendimit përfundimtar që lidhet me shterimin e të gjitha mjeteve të brendshme juridike sipas rregullave përgjithësisht të njohura të së drejtës ndërkombëtare, në mënyrë që periudha gjashtëmujore të funksionojë vetëm në këtë kontekst.”[109] Komisioni nga kjo ka konkluduar në një rast të mëvonshëm se, nëse asnjë mjet i brendshëm juridik nuk është i disponueshëm, ligji ose vendimi i kundërshtuar duhet të konsiderohen si ‘vendim përfundimtar’.[110]

Lidhja e lartpërmendur ndërmjet dy kushteve të pranueshmërisë të përcaktuara në Nenin 35 (1) ka tjetër pasojë, kriteret e përdorura nga Gjykata për tju përgjigjur pyetjes nëse një mjet i brendshëm juridik i caktuar duhet apo nuk duhet të shterohet, janë gjithashtu relevante për përcaktimin e çështjes nëse është respektuar afati kohor;[111] afati fillon në momentin e vendimit të fundit të brendshëm në zinxhirin e mjeteve të brendshme juridike që duhen shteruar. Kjo do të thotë që mjetet juridike të cilat kërkuesi nuk duhet t’i ushtrojë, për shembull, sepse ato nuk janë efektive dhe të përshtatshme, nuk merren parasysh si fllim i llogaritjes së afatit. Prandaj, çdo kërkues nuk mund ta vonojë afatin, për shembull, duke paraqitur një kërkesë për falje, duke aplikuar në një organ jokompetent ose duke kërkuar rihapjen e çështjes së tij. Vendimet për këto kërkesa nuk konsiderohen si vendime përfundimtare të brendshme sipas nenit 35 (1).[112]

Lidhja e ngushtë ndërmjet dy kushteve të pranueshmërisë të nenit 35 (1) mund ta vendosë kërkuesin në një situatë të vështirë, në qoftëse ai nuk është i sigurt nëse një mjet juridik specifik duhet apo nuk duhet shteruar. Nëse ai, së pari fillon një veprim të caktuar dhe pret rezultatin, ai rrezikon që më vonë të mos pranohet nga Gjykata për shkak të tejkalimit të afatit prej gjashtë muajsh, nëse mjeti juridik në fjalë nuk duhej shteruar sipas mendimit të Gjykatës. Nëse, nga ana tjetër, ai nuk e shteron atë mjet juridik, ai rrezikon të mos pranohet për shkak të mos shterimit të mjeteve juridike. Në një rast të tillë, kërkuesi këshillohet që të paraqesë një ankesë në Gjykatë dhe në të njëjtën kohë të shterojë mjetin juridik në fjalë. Nëse më vonë Gjykata konkludon se shterimi i mjetit juridik në fjalë nuk ishte i domosdoshëm, të paktën afati kohor do të jetë respektuar. Dhe nëse Gjykata vendos të kundërtën, vendimi përfundimtar i brendshëm si rregull do të jetë ende në kohë, pasi mjetet e brendshme juridike duhet të jenë shteruar vetëm në momentin kur Gjykata vendos për pranueshmërinë. Nëse vendimi i brendshëm nuk është në kohë, kërkuesi përsëri mund të paraqesë një ankesë në Gjykatë, vendimi përfundimtar i brendshëm përbën një fakt të ri.[113]

Fillimi i afatit kohor - Megjithëse afati gjashtëmujor formalisht fillon të llogaritet nga momenti në të cilin merret vendimi përfundimtar i brendshëm, Komisioni ka pranuar datën në të cilën ky vendim iu njoftua kërkuesit si moment relevant, me kusht që kërkuesi të mos kishte dijeni më parë për vendimin.[114] Nëse vendimi nuk shpallet në një seancë publike, afati gjashtë mujor fillon në momentin që i është dorëzuar kërkuesit.[115]

            Në varsësi të natyrës së çështjes në fjalë, njoftimi i pjesës detyruese të vendimit mund të jetë i pamjaftueshëm. Për të filluar llogaritjen e periudhës gjashtëmujore, njoftimi pasues i tekstit të plotë që ka arsyetimin e vendimit mund të jetë vendimtar.[116] Në këtë kontekst, Komisioni ka theksuar se nevoja për t’i ofruar personit në fjalë kohë të mjaftueshme për të vlerësuar nëse dëshiron ta depozitojë ankesën në Komision (Gjykatë) dhe të vendosë për përmbajtjen, mund të plotësohet vetëm në momentin kur kërkuesi ka qenë në gjendje që të njohë jo vetëm vendimin e dhënë nga autoritetet gjyqësore të brendshme, por gjithashtu kur ka dijeni edhe për faktet dhe bazën ligjore të atij vendimi.[117] Megjithatë, nëse kërkuesi e dinte se vendimi ishte marrë, por nuk ka bërë përpjekje të mëtejshme për t'u njohur me përmbajtjen e tij, data e vendimit konsiderohet si fillimi i llogaritjes së afatit.[118]

Ndryshe nga rasti i rregullit të shterimit të mjeteve të brendshme juridike, kur momenti në të cilin gjykata vendos për pranueshmërinë është vendimtar, për afatin e periudhës gjashtëmujore është data e marrjes së ankesës e cila ka më shumë rëndësi.[119]

Në çështjen “Izet Haxhia kundër Shqipërisë”, Qeveria Shqiptare argumentoi se ankesa ishte depozituar jashtë afatit gjashtëmujor, kurse kërkuesi parashtroi se ai depozitoi një ankim pranë Gjykatës pasi ishte arrestuar nga autoritetet turke, kur për herë të parë ishte vënë në dijeni mbi vendimin e autoriteteve shqiptare në mungesë. Gjykata e rrëzoi kundërshtimin e Qeverisë Shqiptare me argumentin se: “ajo ‘mund të shqyrtojë një çështje ... brenda gjashtë muajve nga data kur është marrë vendimi i formës së prerë’. Periudha gjashtëmujore fillon që nga data në të cilën ankuesi ka marrë dijeni të mjaftueshme dhe efektive mbi vendimin e brendshëm të formës së prerë. Është detyrë e shtetit, i cili bazohet në mosrespektimin e afatit gjashtëmujor të përcaktojë datën kur ankuesi u njoftua për vendimin e brendshëm të formës së prerë. Në çështjen në fjalë, Gjykata konstatoi se dënimi i ankuesit në mungesë është lënë në fuqi me anë të vendimit të formës së prerë të Gjykatës së Lartë më 14 shkurt 2003. Ankuesi është njoftuar për këtë vendim më 3 qershor 2006 kur është arrestuar nga autoritetet turke. Ky fakt nuk është kundërshtuar. Ai depozitoi një ankim pranë Gjykatës më 28 gusht 2006, brenda afatit gjashtëmujor të njoftimit të dënimit të tij në mungesë”.[120]

Në çështjen Papageorgiou, Gjykata konstatoi se çdo ankesë konsiderohet se është paraqitur në datën e letrës së parë të kërkuesit, me kusht që kërkuesi të ketë përshkruar mjaftueshëm qëllimin e ankesës.[121]

Në çështjen Monory, Gjykata kujtoi që kishte deklaruar më parë, se kur arsyetimi për çdo vendim është i domosdoshëm për depozitimin e çdo ankese, periudha gjashtë mujore zakonisht nuk fillon të llogaritet nga data e njoftimit të pjesës detyruese të vendimit, por nga data në të cilën është dhënë arsyetimi i plotë i vendimit.[122]

Situata e vazhdueshme - Një datë e veçantë e fillimit të llogaritjes së afatit kohor zbatohet për rastet që përfshijnë një të ashtuquajtur ‘gjendje e vazhdueshme’, ku shkelja nuk konsiston (vetëm) nga një veprim i kryer ose një vendim i marrë në një moment të caktuar, por (gjithashtu) nga pasojat e tij, të cilat vijojnë dhe në këtë mënyrë e përsërisin shkeljen çdo ditë. Për sa kohë ekziston situata e vazhdueshme, periudha gjashtë mujore nuk fillon të llogaritet, pasi ajo shërben për të bërë veprimet dhe vendimet e së kaluarës jofunksionale pas një periudhe të caktuar.[123]

Në çështjen McDaid dhe të tjerët, Komisioni ka konstatuar se një “situatë e vazhdueshme” i referohet një gjendje pune e cila operonte me aktivitete të vazhdueshme nga ose në anën e Shtetit për t'i bërë ankuesit viktima. Kur ankesat lidhen me ngjarje të veçanta të cilat kanë ndodhur në data të identifikueshme, fakti që ngjarjet vazhdojnë të kenë pasoja të rënda në jetën e kërkuesve nuk përbëjnë situatë të vazhdueshme.[124]

Rrethanat e veçanta që e përjashtojnë kushtin e rregullit gjashtëmujor - Në lidhje me rregullin e afatit gjashtëmujor, Komisioni ka pranuar gjithashtu se rrethanat e veçanta mund të ndodhin, sipas të cilave kërkuesi nuk duhet ta plotësojë këtë kusht. Jurisprudenca për këtë çështje është pothuajse e njëjtë, pasi i vlerëson rrethanat e veçanta në lidhje me rregullin e shterimit të mjeteve të brendshme juridike.[125] Në çështjen Toth, Gjykata zbatoi qasjen liberale që kishte mbajtur Komisioni dhe konstatoi se nuk ishte realiste të pritej që një i paraburgosur pa trajnim ligjor, të kuptonte plotësisht kompleksitetin e çështjes në fjalë, veçanërisht në lidhje me dallimin midis dy llojeve të proceseve në fjalë. Prandaj, kërkuesi u justifikua që nuk e kishte  zbatuar  në mënyrë strikte rregullin e afatit gjashtë mujor.[126]

Në situata të jashtëzakonshme mund të zbatohet një vlerësim i veçantë, p.sh. kur kërkuesi fillimisht përdor një mjet juridik të brendshëm dhe vetëm në një fazë të mëvonshme merr dijeni, ose duhet të kishte marrë dijen për rrethanat që e bëjnë këtë mjet juridik joefektiv. Në një situatë të tillë, periudha gjashtë mujore mund të llogaritet nga koha kur kërkuesi mori dijeni ose duhet të kishte marrë dijeni për këto rrethana.[127]

 

Ankesat anonime

 

Neni 35 (2) (a) parashikon se ankesa nuk duhet të jetë anonime. Ky kusht bën të mundur që të përjashtohen ankesat të cilat janë depozituar për qëllime krejtësisht politike ose propagandistike, megjithëse mund të ekzistojnë raste në të cilat kërkuesi dëshiron të mbetet anonim nga frika e pasojave. Megjithatë, pas depozimit të ankesës së tij, kërkuesi pyetet nëse ai ka kundërshtim që të zbulohet identiteti i tij. Nëse kundërshton, identiteti i tij nuk do të zbulohet gjatë procesit para Gjykatës, as në gjykim apo në vendim.[128] Për arsye të dukshme, kushti nuk zbatohet për ankesat ndërshtetërore.

Në praktikë ky kusht i pranueshmërisë nuk paraqet shumë probleme. Shumica e ankesave përmbajnë emrin e kërkuesit dhe informacionet e tjera që duhet të ofrohen sipas Rregullave të Gjykatës.

 

Ankesa të njëjta në thelb

 

Neni 35 (2) (b) parashikon se ankesa nuk duhet të jetë në thelb e njëjtë me atë të një çështje që tashmë është shqyrtuar nga Gjykata ose tashmë është dorëzuar në një proces tjetër të hetimit apo zgjidhjes ndërkombëtare, përveç nëse përmban informacion të ri relevant. Ky shkak i papranueshmërisë nuk zbatohet në lidhje me ankesat ndërshtetërore.[129] Megjithatë, kjo nuk e parandalon Gjykatën që të vlerësojë në fazën e themelit nëse dhe nëse po, se çfarë nënkupton një ankesë ndërshtetërore e cila është në thelb e njëjtë me një të mëparshme.[130]

Një ankesë që është e njëjtë në thelb - Për tju përgjigjur pyetjes nëse një rast konkret, që lidhet me një çështje e cila në thelb është e njëjtë me një çështje e cila tashmë është shqyrtuar nga Gjykata, është përcaktuese nëse faktet e reja janë parashtruar në ankesë. Këto fakte duhet të jenë të një natyre të tillë që ato të shkaktojnë një ndryshim në të dhënat ligjore dhe / ose faktike, mbi të cilat Gjykata është bazuar kur ka dhënë vendimin e saj të mëparshëm. Pra, vetëm parashtrimi i një ose më shumë argumenteve të reja ligjore është i pamjaftueshëm, nëse faktet mbi të cilat bazohet ankesa janë të njëjta.[131] Komisioni nuk i ka konsideruar si fakte të reja ato që tashmë ishin të njohura për kërkuesin në kohën e depozitimit të ankesës së tij dhe prandaj mund të ishin paraqitur prej tij në atë rast.[132]

Një fakt i ri në të vërtetë kuptohet kur çdo kërkues, ankimi i të cilit më herët është shpallur i papranueshëm për shkak të mos-shterimit të mjeteve të brendshme juridike, më pas ka marrë një vendim në shkallën e fundit të sistemit të së drejtës së brendshme.

Një fakt i ri gjithashtu kuptohet kur detyrimet e reja lindin nga Konventa për shtetin kontraktues në fjalë.

I njëjti kërkues - Nga formulimi i nenit 35 (2) (b) mund të konkludohet se fjalët “në thelb e njëjta çështje” përfshijnë gjithashtu çdo ankesë që është në një mënyrë identike, por është depozituar nga një kërkues tjetër. Megjithatë, dispozita duhet të interpretohet në kuptimin se ajo i referohet vetëm ankimeve identike nga i njëjti kërkues. Nuk do të ishte në përputhje me qëllimin e Konventës për të siguruar mbrojtje individuale ligjore, nëse çdo ankesë nga X, që e konsideron veten viktimë të një shkeljeje të Konventës, nuk do të pranohej në bazë të faktit se një shkelje identike në lidhje me Y tashmë po shqyrtohet apo tashmë është shqyrtuar. Në fakt, Komisioni nuk i ka kundërshtuar ankimet identike nga kërkues të ndryshëm, megjithëse kur ishte e mundur më pas i ka bashkuar këto çështje.[133]

Megjithatë, neni 35 (2) (b) mund t’i përjashtojë ankesat nga kërkues të ndryshëm, të cilat kanë të bëjnë me të njëjtën shkelje ndaj të njëjtit person, për shembull nëse, në lidhje me të njëjtën shkelje, si viktima e drejtpërdrejtë dhe ajo indirekte depozitojnë një ankesë.

Çështja e ankesave identike, gjithashtu mund të lindë në lidhje me depozitimin e çdo ankese si nga një shtet ashtu dhe nga një individ. Ankesa e çdo Shteti dhe ajo e çdo individi janë dukshëm të ndryshme, si në karakter ashtu edhe në interesat e përfshira. Kjo e fundit në mënyrë të veçantë ka të bëjë me interesat personale të kërkuesit si individ, ndërsa i pari ka për qëllim më shumë denoncimin e një situate të përgjithshme në lidhje me “rendin publik evropian”. Prandaj, është e diskutueshme nëse në rastin e depozitimit të dy ankesave kaq të ndryshme në karakter ende mund të flitet për ‘një çështje e cila është në thelb e njëjtë’.[134]

Një çështje që tashmë është depozituar në një proces tjetër hetimor, ose zgjidhje ndërkombëtare - Deri më tani janë publikuar shumë pak vendime, në të cilat një ankesë është shpallur e papranueshme për shkak se një çështje është dorëzuar tashmë në një organ tjetër ndërkombëtar për hetim apo zgjidhje. Duke pasur parasysh numrin e vogël të organeve ndërkombëtare të autorizuara për mbikëqyrjen e zbatimit të detyrimeve të të drejtave të njeriut kjo nuk është e habitshme. Megjithatë, është disi e habitshme në lidhje me Konventën e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat Civile dhe Politike[135] dhe Protokollin Shtesë që e shoqëron atë.[136] Ky Protokoll u jep individëve të drejtën për të paraqitur një ankesë (‘komunikim’) në Komitetin për të Drejtat e Njeriut,[137] pra që një rast i përmendur në Nenin 35 (2) (b) të jetë i mundshëm.[138] Komisioni ka konstatuar se do të ishte kundër përmbajtjes dhe frymës së Konventës nëse e njëjta çështje depozitohet njëkohësisht në dy institucione ndërkombëtare. Neni 35 (2) (b) i Konventës synon të shmangë pluralitetin e proceseve ndërkombëtare në lidhje me të njëjtën çështje.[139] Gjatë shqyrtimit të kësaj çështje Komisioni më parë dhe tani Gjykata, duhet të verifikojë nëse ankesat e depozituara në institucione të ndryshme, kanë të bëjnë kryesisht me të njëjtin person, fakte dhe pretendime.[140]

            Për të mos rrezikuar që të deklarohen të papranueshme nga Gjykata sipas Nenit 35 (2) (b), kërkuesi duhet të tërheqë ankesën e tij të paraqitur pranë organit tjetër. Nuk mjafton që të kërkohet pezullimi i proceseve që janë duke u gjykuar pranë atij organi, sepse kjo nuk ka të njëjtin efekt si një revokim i plotë i ankesës, e cila është hapi i vetëm që e lejon Gjykatën të shqyrtojë një ankesë që është depozituar edhe para saj.[141]

Në çështjen Kovaçiç, Mrkonjiç dhe Goluboviç, Gjykata pranoi se institucionet e Konventës e kanë interpretuar konceptin e “ankesave të njëjta në thelb” në mënyrë shumë strikte. Ato e kanë kufizuar veten që të trajtojnë një ankesë nëse kërkuesi në procesin tjetër ndërkombëtar ishte i njëjti kërkues i cili depozitoi ankesën në Komision ose në Gjykatë.[142]

 

Ankesat që përbëjnë abuzim me të drejtën e ankimit

 

Neni 35 (3) parashikon që ankesa nuk duhet të përbëjë abuzim me të drejtën e ankimit. Edhe përsa i përket këtij shkaku, në praktikë shumë pak ankesa janë shpallur të papranueshme. Kjo mund të ndodhë ndoshta nga fakti se është shumë e vështirë që të provohet një abuzim i tillë, pasi motivet e kërkuesit nuk mund të konstatohen lehtësisht - sigurisht jo në një fazë kaq të hershme të shqyrtimit.

Kujdesi që ka treguar Komisioni në këtë drejtim u shfaq në interpretimin e tij të termit ‘abuzim’. Pra, fakti që kërkuesi është frymëzuar nga motive të publicitetit dhe propagandës politike nuk nënkupton domosdoshmërisht që ankesa përbën një abuzim me të drejtën e ankimit.[143] Në një rast të tillë, është e justifikuar që të flitet për abuzim vetëm nëse një kërkues në mënyrë të padrejtë thekson aspektet politike të çështjes.[144]

Një abuzim mund të konsistojë kryesisht tek objekti që dëshiron të arrijë kërkuesi me ankimin. Jo vetëm qëllimi që synohet në depozitimin e ankesës, por edhe sjellja e kërkuesit gjatë procesit mund të çojë në shpalljen e  papranueshmërisë për shkak të abuzimit. Pra, ankesat janë rrëzuar për shkak se kërkuesi kishte bërë me qëllim deklarata të rreme në një përpjekje për të mashtruar Komisionin,[145] ose për shkak se kërkuesi nuk arriti të ofronte informacionin e domosdoshëm edhe pas kërkesave të përsëritura,[146] ose për shkak se kërkuesi nuk kishte respektuar lirimin me kusht dhe kishte ikur,[147] ose për shkak se ai kishte përdorur gjuhë kërcënuese ose fyese vis – a – vis Komisionit ose shtetit të paditur.[148]

Gjykata ka konstatuar në mënyrë të përsëritur se, megjithëse përdorimi i gjuhës ofenduese në proceset para Gjykatës padyshim është i papërshtatshëm, përveç rasteve të jashtëzakonshme, çdo ankim mund të rrëzohet si abuziv vetëm nëse qëllimisht bazohet në fakte të pavërteta.[149]

Fakti që një kërkues nuk e kishte informuar Komisionin se pas depozitimit të ankesës së tij kishte filluar procese para gjykatave të brendshme lidhur me të njëjtat fakte, nuk u konsiderua abuzim i të drejtës së ankimit.[150] Fakti që një kërkues publikon detaje të caktuara të shqyrtimit të çështjes së tij, mund të sjellë që ankesa të shpallet e papranueshme për shkak të abuzimit.

Kushti aktual i pranueshmërisë nuk zbatohet për ankesat e Shteteve. Sidoqoftë, jurisprudenca e Komisionit tregon se Komisioni nuk e ka përjashtuar mundësinë që çdo ankesë nga një shtet gjithashtu mund të rrëzohet për shkak të abuzimit. Kjo nuk do të bëhet për shkak të kushtit të pranueshmërisë të përmendur në nenin 35 (2), por në bazë të parimit të përgjithshëm ligjor se e drejta për të paraqitur një pretendim përpara çdo organi ndërkombëtar nuk duhet të abuzohet.[151]

 

Konkluzione

 

Në këtë punim kushtet e pranueshmërisë janë trajtuar në kuadër të organeve të KEDNJ-së. Por, pas ndryshimeve që janë bërë në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, këto kushte mund të zbatohen edhe nga Gjykata Kushtetuese, kur kjo vlerëson pranueshmërinë e kërkesës. Duke qenë se të drejtat e sanksionuara në KEDNJ janë të parashikuara edhe në Kushtetutën tonë, Konventa zbatohet në mënyrë të drejtpërdrejtë nga gjykatat shqiptare. Pra, Gjykata Kushtetuese mund t’i referohet jurisprudencës së GJEDNJ-së kur të vlerësojë pranueshmërinë e ankesës.

Më lart u trajtuan kushtet e pranueshmërisë në aspektin procedural para Gjykatës. Një ndër rregullat e rëndësishëm është ai i shterimit të mjeteve të brendshme juridike, Komisioni dhe Gjykata kanë mbajtur një qëndrim fleksibël në lidhje me këtë kusht. Rregulli i shterimit të mjeteve të brendshme juridike në lidhje me Gjykatën Kushtetuese nënkupton që para se të depozitohet një kërkesë në Gjykatë duhet të jenë shteruar mjetet e tjera juridike, si: Gjykata e Rrethit Gjyqësor, Gjykata e Apelit dhe Gjykata e Lartë. Por është pranuar se, në raste të veçanta ky rregull nuk zbatohet, këto raste përjashtimore vlejnë edhe për Gjykatën Kushtetuese si p.sh: kur mjetet juridike nuk janë efektive dhe të përshtatshme; kur gjykata nuk është e pavarur; kur proceset janë të tejzgjatura në sistemet e së drejtës së brendshme; kur ekzistojnë rrethana të veçanta.

Një tjetër kusht thelbësor për pranueshmërinë  është që ankesa duhet depozituar brenda gjashtë muajve pas dhënies së vendimit përfundimtar të brendshëm, megjithëse pasi të hyjë në fuqi Protokolli 15 afati kohor do të bëhet katër muaj, afati katër muaj zbatohet edhe për Gjykatën Kushtetuese. Rregulli i shterimit të mjeteve të brendshme juridike dhe kushti për ta depozituar ankesën brenda gjashtë muajve (pasi është marrë vendimi përfundimtar i brendshëm) zbatohen si për ankesat e depozitura nga Shtetet, ashtu edhe për ato të depozitura nga individët.

Për sa i përket pranueshmërisë në aspektin procedural, Neni 35 i Konventës parashikon që ankesat nuk duhet të jenë anonime; ankesat nuk duhet të jenë të njëjta në thelb me një tjetër çështje që është gjykuar nga Gjykata, ose që i është nënshtuar një procesi hetimi apo zgjidhjeje ndërkombëtare; ankesa nuk duhet të përbëjë abuzim me të drejtën e ankimit, disa raste mund të jenë kur kërkuesi përdor gjuhë ofenduese ose kërcënuese, kur kërkuesi ofron informacion të rremë etj  

Mendoj se Gjykata Kushtetuese duhet të jetë më fleksible kur vlerëson pranueshmërinë e ankesës dhe duhet ta realizojë atë sipas rrethanave të çdo rasti konkret.

-------------------------------------------------

 

Literatura:

 

Akte normative

-          Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë

-          Konventa Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore, ratifikuar nga Republika e Shqipërisë me miratimin e ligjit Nr. 8137, datë 31.7.1996

-          Protokolli 15 i Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive Themelore të Njeriut

-          Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike, ratifikuar nga Shqipëria me datë 04.09.1991

 

Doktrinë

-          Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, ‘Intersentia’ 2006

-          Practical guide on admissibility criteria, Council of Europe/European Court of Human Rights, 2014

 

Jurisprudencë

-          Vendimi Gjyqësor i GJND për çështjen Zvicra kundër Shteteve të Bashkuara, datë

21.03.1959

-          Vendime të Komisionit Evropian për të Drejtat e Njeriut për çështjet: De Wilde, Ooms and Versyp kundër Belgjikës, datë 10.03.1972; Irlanda kundër Mbretërisë së Bashkuar, datë 18.01.1978; De Becker kundër Belgjikës, datë 09.06.1958; Donnelly kundër Mbretërisë së Bashkuar, datë 15.12.1975; Mc. Da dhe të Tjerë kundër Mbretërisë së Bashkuar, datë 09.04.1006; Schoun Nielsen kundër Danimarkës, datë 12.03.1987

-          Vendime Gjyqësore të GJEDNJ për çështjet: Selmouni kundër Francës, datë 28.07.1999; Akdivar kundër Turqisë, datë 16.09.1996; Aksoy kundër Turqisë, datë 18.12.1996; Moreira Barbosa kundër Portugalisë, datë 2004; Plaksin kundër Rusisë, datë 29.04.2004; Mentes dhe të Tjerë  kundër Turqisë, datë 28.12.1997; Dogan dhe të Tjerë kundër Turqisë, datë 29.06.2004; Papageorgiou kundër Greqisë, datë 22.10.1997; Monory kundër Rumanisë dhe Hungarisë, datë 05.04.2005; Airey kundër Irlandës, datë 9.10.1979; Tsomtsos kundër Greqisë, datë 15.11.1996; Brozicek kundër Italisë, datë 1989; Toth kundër Austrisë, datë 12.12.1991; Qufaj co SH.P.K kundër Shqipërisë, date 2.10.2003; Laska dhe Lika kundër Shqipërisë, datë 20.04.2010; Izet Haxhia kundër Shqipërisë, datë 5.11.2013

 

 



[1] Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut (referuar në vijim si “Gjykata”)

[2] Practical guide on admissibility criteria, Council of Europe/European Court of Human Rights, 2014, fq.7

[3] Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, Pegi 2016. Shih nenet 131 dhe 134

[4] Konventa Evropiane Për Mbrojtjen E Të Drejtave Të Njeriut Dhe Lirive Themelore (referuar në vijim si “Konventa”), pranuar nga Shqipëria me ligjin Nr.8137, datë 31.7.1996  “Për Ratifikimin E Konventës Evropiane Për Mbrojtjen E Të Drejtave Të Njeriut Dhe Lirive Themelore”

[5] Sipas Protokollit 15 të Konventës afati gjashtë mujor do të bëhet katër mujor, ky afat katër mujor do të fillojë të zbatohet gjashtë muaj pasi të ketë hyrë në fuqi Protokolli (Protokolli do të hyjë në fuqi pasi të jetë pranuar nga të gjitha shtetet anëtare në Këshillin e Evropës)

[6] Neni 35 (1) i Konventës

[7] Neni 35 (2) dhe (3) i Konventës

[8] Neni 35 (1) i Konventës

[9] Neni 41 i Konventës

[10] Vendimi Gjyqësor i 10 Marsit 1972, De Wilde, Ooms dhe Versyp (Çështjet “Vagabondazhi”), para. 16.

[11] Vendimi Gjyqësor i GJND për çështjen Zvicra kundër Shteteve të Bashkuara, datë 21.03.1959. Raportet e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, 1959, fq. 6 (27)

[12] Ankesa 343/57, Schouw Nielsen kundër Danimarkës, shih edhe Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, ‘Intersentia’ 2006, fq. 126

[13] Po aty

[14] Ky kusht zbatohet në të drejtën ndërkombëtare vetëm kur veprimi i një shteti ka të bëjë me trajtimin e individëve. Nëse një shtet parashtron pozitën e vet ligjore, kushti nuk zbatohet, pasi si rregull një shtet nuk mund ti nënshtrohet  juridiksionit të çdo shteti tjetër kundër vullnetit të tij. Shih Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, ‘Intersentia’ 2006, fq. 127

[15] Vendimi Gjyqësor i 18 Dhjetorit 1996, para.53; Vendimi Gjyqësor i 28 Korrik 1999, Selmouni, paragr. 77

[16] Gjykata shpesh ka deklaruar se neni 35 duhet të zbatohet me fleksibilitet dhe pa formalizëm të tepruar. Shih p.sh.  Vendimi Gjyqësor i 19 Mars 1991, Cardot, paragr. 36; Vendimi Gjyqësor i 16 Shtator 1996, Akdivar, para.69;  Vendimi Gjyqësor i 29 Gusht 1997, Worm, para.33;  Vendimi Gjyqësor i 27 Qershor 2000, Ilhan, paragr. 51

[17]  Ankesa 343/57, Schouw Nielsen kundër Danimarkës.

[18] Vendimi Gjyqësor  16 Shtator 1996, Akdivar, para. 69

[19] Vendimi Gjyqësor i 11 Janarit 2018, Final 28 Maj 2018 “Sharxhi Etj k. Shqipërisë” (Ankim Nr. 10613/16)

[20] Ankesa 176/56, Greqia kundër Mbretërisë së Bashkuar

[21] Shih p.sh. Ankesa 5310/71, Irlanda kundër Mbretërisë së Bashkuar; Ankesa 4448/70, Çështja e Dytë Greke; Ankesat 9940-9944/82, Franca, Norvegjia, Danimarka, Suedia dhe Hollanda kundër Turqisë; Ankesa 25781/94 Qiqpro kundër Turqisë. Shih edhe Vendimin Gjyqësor të 16 Shtatorit 1996, Akdivar, paragr. 67

[22] Vendimi Gjyqësor 18 Janar 1978, Irlanda kundër Mbretërisë së Bashkuar, para. 159;  Vendimi Gjyqësor 16 Shtator 1996, Akdivar, paragr. 67

[23] Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, Intersentia 2006, fq. 128-129

[24] Po aty, fq. 129

[25] Ankesat 5577-5583/72; Ankesat  9911/82 dhe 9945/82,  R, S, A dhe C kundër Portugalisë. Shih edhe Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, ‘Intersentia’ 2006, fq. 130

[26] Shih Ankesën 299/57, Greqia kundër Mbretërisë së Bashkuar dhe Ankesën 5493/72, Handyside kundër Mbretërisë së Bashkuar

[27] Ankesa 9120/80, Unterpertinger kundër Austrisë; Ankesa 25006/94, I.S kundër Sllovakisë; Vendimi Gjyqësor 28 Korrik 1999, Selmouni, paragr. 76

[28] Ankimi 9013/80, Farrel kundër Mbretërisë së Bashkuar; Vendimi Gjyqësor, 9 Dhjetor 1994, Stran Greek Refineries and Stratis Andreadis, paragr. 35; Vendimi Gjyqësor, 16 Shtator 1996, Akdivar, paragr. 68; Vendimi Gjyqësor, 20 Shkurt 2003, Djavit, paragr. 29

[29] Ankesat 8805/79 dhe 8806/79, De Jong dhe Baljet kundër Hollandës; Vendimi Gjyqësor, 16 Shtator 1996, Akdivar, para.68; Vendimi Gjyqësor, 29 Qershor 2004, Dogan dhe të tjerë, paragr. 102

[30] Ankesa 214/56, De Becker kundër Belgjikës

[31] Ankesa 299/57, Greqia kundër Mbretërisë së Bashkuar

[32] Vepër e cituar, fq. 133

[33] Vendimi Gjyqësor, 28 Tetor 1998, Çiraklar, paragr. 29-32

[34] Vendimi i 8 Shkurtit 2001, Pitkevich

[35] Ankesa 332/57, Lawless kundër Irlandës, Vendimi Gjyqësor 29 Korrik 1999, Selmouni, paragr. 75

[36] Ankesa 20471/92, Kustannus Oy Vapaa Ajattelija dhe të tjerë kundër Finlandës

[37] Ankesa 343/57, shih edhe Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, ‘Intersentia’ 2006, fq. 133

[38] Shih p.sh. Ankesën 2385/64, X kundër Norvegjisë; Ankesën 4311/69, X kundër Danimarkës, Ankesën 23949/94, Pufler kundër Francës

[39] Ankesa 19117/91, K.S. dhe K.S. AG kundër Zvicrës

[40] Vendimi i 22 Qershorit  1999, Tumilovich; Vendimi i 29 Janarit 2004, Berdzehnishvili

[41] Ankesa 9248/81, Leander kundër Suedisë; Ankesa 14838/89, A kundër Francës; Vendimi i 25 Prillit 2002, Günaydin; Vendimi i 29 Prillit 2004, Moreira Barbosa

[42] Ankesa 11660/85, X kundër Portugalisë, Vendimi Gjyqësor i 16 Shtatorit 1996, Akdivar, para.66; Vendimi Gjyqësor i 28 Korrikut 1999, Selmouni, paragr. 66

[43] Vepër e cituar, fq. 135

[44] Vendimi Gjyqësor i 9 Tetorit 1979, para.23

[45] Po aty

[46] Shih p.sh. Ankesën 7011/75, Becker kundër Danimarkës; Ankesën 7465/76, X kundër Danimarkës; Ankësën 7397/76, Peyer kundër Zvicrës. Shih edhe Ankesat 8805/79 dhe 8806/79, De Jong dhe Baljet kundër Hollandës. Vendimi Gjyqësor i 9 Tetorit 1997, Andronicou dhe Constantinou, paragr. 159

[47] Shih p.sh. Ankesën 155/56, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë

[48] Ankesa 11192/84, Montion kundër Francës; Vendimi Gjyqësor i 23 Majit 2001, Denizci, paragr. 362

[49] Ankesa  54268/00, Qufaj CO. SHPK kundër Shqipërisë

[50] Ankesa 1474/62, Belgian Linguistic Case

[51] Ankesa 289/57, X  kundër Republikës Federale të Gjermanisë; Ankesa 6271/73, X  kundër Republikës Federale të Gjermanisë; Ankesa 7317/75, Lynas kundër Zvicrës; Ankesa 10148/82, Garcia kundër Zvicrës.

[52] Ankesa 25803/94, Selmouni kundër Francës

[53] Vendimi Gjyqësor i 15 Nëntorit 1996, paragr. 32

[54] Ankesa 788/60, Austria kundër Italisë; Ankesa 2690/65, Televizier kundër Hollandës; Ankesa 6289/73, Airey  kundër  Irelandës; Ankesa 6870/75, Y kundër Mbretërisë së Bashkuar; Ankesat 9362/81, 9363/81 dhe  9387/81, Van der Sluijs, Zuiderveld dhe Klappe kundër Hollandës; Ankesa 16839/90, Remli kundër Francës; Vendimi Gjyqësor i 19 Marsit 1991, Cardot, paragr. 39

[55] Vendimi Gjyqësor i 6 Dhjetorit 1988, Barbera, Messegue dhe Jarbardo, para 59; Vendimi Gjyqësor i 19 Marsit 1991, Cardot, paragr. 36

[56] Shih p.sh. Ankesën 7598/76, Kaplan kundër Mbretërisë së Bashkuar; Vendimi Gjyqësor i 6 Nëntorit 1980, Guzzardi, paragr. 69

[57] Shih p.sh. Ankesën 1437/62, X kundër Belgjikës (nuk është publikuar) dhe Ankesën 10741/84, S kundër Mbretërisë së Bashkuar

[58] Shih p.sh. Ankesën 1086/61, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë; Ankesat 5573 dhe 5670/72, Adler kundër Republikës Federale të Gjermanisë

[59] Ankesa 26384/95, Samkova kundër Sllovakisë

[60] Ankesa 9136/80, X kundër Irlandës dhe Ankesa 8395/78, X kundër Danimarkës. Shih edhe Ankesën 8950/80, H kundër Belgjikës; Ankesat 14116/88 dhe 14117/88, Sargin dhe Yagci kundër Turqisë; Ankesa 12604/86, G kundër Belgjikës; Ankesa 20471/92, Kustannus Oy Vapaa Ajattelija dhe të tjerë kundër Finlandës

[61] Vendimi Gjyqësor i 19 Dhjetorit 1989, para.34; Vendimi i 6 Marsit 2003, De Jorio

[62] Vendimi i 19 Qershorit 2003, plc, Lajmet, Media dhe Gazetat e Pavaruara (Irlandë)

[63] Ankesa 12719/87, Frederiksen dhe të tjerë kundër Danimarkës

[64] Ankesa 27/55, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë; Ankesa 8378/78, Kamal kundër Mbretërisë së Bashkuar; Ankesat  9362/81, 9363/81 dhe 9387/81, Van der Sluijs, Zuiderveld dhe Klappe kundër Hollandës; Ankesa 9697/82,  J dhe të tjerë kundër Irlandës; Ankesa 10103/82, Farragut kundër Francës; Ankesa 13134/87, Costello-Roberts kundër Mbretërisë së Bashkuar; Ankesa 20948/92, lşiltan kundër Turqisë; Vendimi Gjyqësor i  20 Shkurtit 1991, Vernillo, paragr. 66; Vendimi Gjyqësor i 19 Shkurtit 1998, Dalia, para.38; Vendimi i 11 Marsit 2004, Merger dhe Cros

[65] Shih p.sh. Ankesën 788/60, Austria kundër ltalisë; Ankesën 15404/89, Purcell kundër Irlandës

[66] Ankesa 20357/92, Whiteside kundër Mbretërisë së Bashkuar; Vendimi i 27 Marsit 2003, Martin

[67] Shih Ankesën 10789/84, K. F. dhe P. kundër Mbretërisë së Bashkuar

[68] Ankesa 8408/78, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë; shih edhe Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, Intersentia 2006, fq. 148

[69] Shih p.sh. Ankesën 222/56, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë; Ankesën 7161/75, X kundër Mbretërisë së Bashkuar; Ankesën 13156/87, Byrn kundër Danimarkës; Ankesën 26757/95, Wojcik kundër Polonisë.

[70] Shih p.sh. Ankesën 14556/89, Papamichalopoulos kundër Greqisë; Vendimin Gjyqësor të 29 Prillit të 2004, Plaksin, paragr. 35

[71] Vepër e cituar, fq.149

[72] Vendimi Gjyqësor i 29 Prillit 2004, paragr. 35

[73] Vepër e cituar, fq. 150

[74] Ankesa 26629/95, Litwa kundër Polonisë; Vendimi Gjyqësor i 15 Nëntorit 1996, Ahmed Sadik, para. 30; Vendimi Gjyqësor i 28 Korrikut 1999, Selmouni, para. 74; Vendimi i 11 Dhjetorit 2003, Debelic

[75]Shih p.sh. Ankesën 9186/80, De Cubber kundër Belgjikës; Ankesën 16810/90, Reyntjes kundër Belgjikës; Ankesën 14524/89, Yanasik kundër Turqisë; dhe Vendimin Gjyqësor të 28 Gushtit 1986, Glasenapp, para. 44; Vendimi Gjyqësor i 16 Shtatorit 1996, Akdivar, para. 65-67; Vendimi Gjyqësor i 18 Dhjetorit 1996, Aksoy, paragr. 51-52

[76] Vendimi Gjyqësor i 6 Nëntorit 1980, Van Oosterwijck, para.39. Ankesa 1661/62, X dhe Y kundër Belgjikës; Ankesa 9228/80,  X kundër Republikës Federale të Gjermanisë; Ankesa 17128/90, Erdagőz kundër Turqisë

[77] Vendimi Gjyqësor i 6 Nëntorit 1980, Van Oosterwijck, paragr. 37

[78] Ankesa 8130/78, Hans and Marianne Eckle kundër Republikës Federale të Gjermanisë; Ankesa 20948/92, Işiltan kundër Turqisë

[79] Ankesa 7050/75, Arrowsmith kundër Mbretërisë së Bashkuar; Ankesa 6871/75, Caprino kundër Mbretërisë së Bashkuar 

[80] Vendimi Gjyqësor i 16 Dhjetorit 1992, Geouffre de Ia Pradelle, paragr. 26

[81] Ankesa 12315/04 dhe 17605/04, Laska dhe Lika kundër Shqipërisë

[82] Vendimi Gjyqësor i 18 Qershorit  1971, De Wilde, Ooms dhe Versyp (çështjet e “Vagabondazhit”), para.16; Vendimi Gjyqësor i 27 Shkurtit 1980, De Weer, para.29; Vendimi Gjyqësor i 16 Shtatorit 1996, Akdivar, paragr. 68; Vendimi Gjyqësor i 28 Nëntorit 1997, Mentes dhe të tjerë, para. 57; Vendimi Gjyqësor i 29 Prillit 2003, Dankevich, para.107; Vendimi Gjyqësor i 29 Qershorit  2004, Dogan dhe të tjerë, paragr. 102

[83] Ankesa 788/60, Austria kundër  Italisë dhe Ankesa 4649/70, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë

[84] Vendimi Gjyqësor i 16 Shtatorit 1996, para.68; Vendimi Gjyqësor i 18 Dhjetorit 1996, Aksoy, para. 56-57; Vendimi Gjyqësor i 9 Dhjetorit 1994, Stran Greek Refineries dhe Stratis Andreadis, paragr.35; Vendimi i 5 Shkurtit 2004, Cenbauer

[85] Vendimi Gjyqësor i 18 Qershorit  1971, De Wilde, Ooms dhe Versyp (çështjet e “Vagabondazhit”), para.60; Vendimi Gjyqësor i 13 Majit 1980, Artico, para.27; Vendimi Gjyqësor i 6 Nëntorit 1980, Guzzardi, para.63; dhe Vendimi Gjyqësor i 10 Dhjetorit 1982, Foti, paragr.44

[86] Vepër e cituar, fq. 155

[87] Vendimi për Ankesën 9120/80, Unterpertinger kundër Austrisë

[88] Ankesa 23178/94, Aydin kundër Turqisë; Ankesa 23182/94, Dündar kundër Turqisë; Ankesa 23185/94,  Asker kundër  Turqisë; Ankesat 22947/93 dhe 22948/93, Akkoç kundër Turqisë

[89] Ankesa 22493/93, Berktay kundër Turqisë

[90] Ankesa 2614/65, Ringeisen kundër Austrisë; Ankesa 13370/87, Deschamps kundër Belgjikës. Shih gjithashtu edhe Vendimin Gjyqësor të 16 Korrikut të 1971, Ringeisen, para. 91; Ankesën 16278/90, Karaduman kundër Turqisë

[91] Ankesa 9019/80, Luberti kundër Italisë; Ankesat 15530/89 dhe 15531/89, Mitap dhe Müftüoglu kundër Turqisë; Ankesa 16278/90, Karaduman kundër Turqisë

[92] Ankesa 12850/87, Tomasi kundër Francës; Ankesat 15530/89 dhe 15531/89, Mitap dhe Müftüoglu kundër Turqisë

[93] Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, ‘Intersentia’ 2006, fq. 158

[94] Ankesa 2257/64, Soltikow kundër Republikës Federale të Gjermanisë; Ankesa 6861/75, X kundër Mbretërisë së Bashkuar.

[95] Ankesa 3651/68, X kundër Mbretërisë së Bashkuar; Ankesa 19819/92, Storksen kundër Norvegjisë

[96] Ankesa 5006/71, X kundër Mbretërisë së Bashkuar; Ankesa 15488/89, Dello Preite kundër Italisë

[97] Ankesa 23256/94, Hava kundër Republikës Çeke; Ankesa 25046/94, Grof kundër Austrisë

[98] Ankesa 3788/68, X kundër Suedisë

[99] Ankesa 568/59, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë

[100] Ankesa 181/56, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë

[101] Ankesa 1295/61, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë (nuk është publikuar)

[102] Ankesa 2257/64, Soltikow kundër Republikës Federale të Gjermanisë

[103] Ankesa 41250/98, Steglich-Petersen kundër Danimarkës. Vendimi Gjyqësor i 13 Majit 1980, Artico, para.27; Ankesa 10000/82, H kundër Mbretërisë së Bashkuar

[104] Ankesa 9905/82, Shoqata A dhe H kundër Austrisë

[105] Ankesa 15213/89, M kundër Belgjikës

[106] Ankesa 22714/93, Worm kundër Austrisë; Ankesa 32026/96, Lacour kundër Francës

[107] Ankesa 24909/94, Bonomo kundër Italisë; Vendimi i 6 Shkurtit 2003, Belchev

[108] Vendimi i 29 Janarit 2004, Berdzenishvili

[109] Ankesa 214/56, De Becker kundër Belgjikës

[110] Shih p.sh. Ankesën 7379/76, X kundër Mbretërisë së Bashkuar; Vendimi i 10 Janarit 2002, Hazar; Vendimi i 6 Majit 2004, Miconi

[111] Shih p.sh. Ankesën 5759/72, X kundër Austrisë; Ankesën 7805/77, Pastori X dhe Kisha e Shkencës kundër Suedisë; Ankesën 152013/89, M kundër Belgjikës

[112] Ankesa 10431/83, G kundër Republikës Federale të Gjermanisë dhe Ankesa 10308/83, Altun kundër Republikës Federale të Gjermanisë

[113] Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, ‘Intersentia’ 2006, fq. 164

[114] Ankesa 899/60, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë; Ankesa 9991/82, Bozano kundër Italisë.

[115] Vendimi i 9 Korrikut 2002, Venkadajalasarma

[116] Ankesa 9299/81, P kundër Zvicrës

[117] Ankesa 10889/84, C kundër Italisë

[118] Ankesa 458/59, X kundër Belgjikës; Vendimi i 23 Shtatorit 2004, Çelik

[119] Vepër e cituar, fq. 166

[120] Ankesa 34783/06, Izet Haxhia kundër Shqipërisë

[121] Vendimi Gjyqësor i 22 Tetorit 1997, paragr. 32

[122] Vendimi i 17 Shkurtit 2004

[123] Ankesa 214/56, De Becker kundër Belgjikës; Ankesa 4859/71, X kundër Belgjikës

[124] Ankesa 25681/94; Vendimi i 30 Marsit 2004, Koval

[125] Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, ‘Intersentia’ 2006, fq. 172

[126] Vendimi Gjyqësor i 12 Dhjetorit 1991, paragr. 82

[127] Vendimi Gjyqësor i 29 Qershorit 2004, Dogan dhe të tjerë, paragr. 113

[128] Rregulli 47 (4) i Rregullave të Gjykatës

[129] Ankesa 25781/94, Qipro kundër Turqisë.

[130] Vepër e cituar, fq. 174

[131] Shih Ankesën 202/56, X kundër Belgjikës dhe Ankesën 8206/78, X kundër Mbretërisë së Bashkuar.

[132] Ankesa 13365/86, Ajinaja kundër Mbretërisë së Bashkuar.

[133] Shih p.sh. Ankesat 6878/75, Le Compte kundër Belgjikës dhe 7238/75, Van Leuven dhe De Meyere kundër Belgjikës

[134] Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, ‘Intersentia’ 2006, fq.178-179

[135] Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike, pranuar nga Shqipëria me datë 04.09.1991.

[136] Konventa e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat Civile dhe Politike dhe Protokolli Shtesë kanë hyrë në fuqi në 26 Mars të 1976.

[137] Shih Nenin 1 të Protokollit

[138] Vepër e cituar, fq.179

[139] Ankesa 17512/90, Calcerrada Fornielles dhe Cabeza Mato kundër Spanjës

[140] Ankesa 11603/85, Këshilli i Sindikatave të Shërbimit Civil kundër Mbretërisë së Bashkuar; Ankesa 24872/94, Pauger kundër Austrisë

[141] Ankesa 16717/90, Pauger kundër Austrisë.

[142] Ankesa 11603/85, Këshilli i Sindikatave të Shërbimit Civil dhe të tjerë kundër Mbretërisë së Bashkuar

[143] Ankesa 332/57, Lawless kundër Irlandës. Shih edhe Ankesën 8317/78, Mc Feeley kundër Mbretërisë së Bashkuar

[144] Ankesa 1468/62, Iversen kundër Norvegjisë.

[145] Ankesat 2364/64, 2584/65, 2662/65 dhe 2748/66, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë dhe Ankesa 6029/73, X kundër Austrisë

[146] Ankesa 244/57, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë dhe Ankesa 1297/61, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë.

[147] Ankesa 9742/82, X kundër Irlandës

[148] Ankesa 2625/65, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë dhe Ankesa 5267/71, X kundër Republikës Federale të Gjermanisë; Ankesat 29221/95 dhe 29225/95, Stankov dhe Organizata e Maqedonasve të Bashkuar “Ilinden” kundër Bullgarisë

[149] Vendimi Gjyqësor i 16 Shtatorit 1996, Akdivar, para.53-54; Vendimi Gjyqësor i 5 Tetorit 2000, Varbanov, para.36; Vendimi i 6 Prillit 2000, I.S. kundër Bullgarisë; Vendimi i 10 Prillit 2003, S.H.K. kundër Bullgarisë

[150] Ankesa 13524/88, F kundër Spanjës

[151] Pieter van Dijk, Fried van Hoof, Arjen van Rijn and Leo Zwaak (eds.), Theory and Practice of the European Convention on Human Rights, Intersentia 2006, fq.197