C I V I L E

                            

Av. Vladimir F. MOLLA

Studiues i së drejtës,

Korçë

 

Hyrje

Çështjet e trashëgimisë vakante mbi pasurinë trashëgimore në përgjithësi janë të një rëndësie të veçantë. Për kontrollin dhe administrimin e tyre, në rradhë të parë duhet të interesohet shteti. Mund të thuhet prej çdokujt se, të drejtat e shtetit nga njëra anë dhe të qytetarit nga ana tjetër duhet të jenë të barabarta për ruajtjen e ekuilibrave të ndryshëm. Por është shteti ai që e ushtron sovranitetin në emër të popullit, i cili është tërësia e individëve që e përbëjnë atë, pavarësisht nga raca, besimi fetar, etnia etj.[1] Të drejtat që shteti gëzon, për shembull, mbi pasuritë e lëna trashëgim nuk i nënshtrohen parimit të barazisë, sepse shteti, megjithëse i rradhës së fundit të trashëgimisë, përsëri është trashëgimtar, ndërsa qytetarët (shtetasit) janë trashëgimtarë të rradhëve paraardhëse. Përparësia këtu anon nga të drejtat e individit, ndërsa në rastin e vakancës trashëgimore shteti dërgon nën posedimin e vet çdo send që përbën pasurinë trashëgimore vakante.

 

Pra, shteti duket sikur ka epërsi, por me t’u hequr gjendja e vakancës (nëqoftëse hiqet), të gjitha të drejtat i kalojnë individit (njeriut, qytetarit, shtetasit) si trashëgimtar ligjor apo testamentar. Në këtë kuptim, shtetit mund t’ i drejtohen vërrejtje të ndryshme, sidomos përsa i përket  kujdesit që duhet të tregojë për pasuritë trashëgimore vakante, kujdes ky që duhet thënë se mungon.

Legjislacionet e tjera evropiane e njohin të drejtën e shtetit për të fituar çdo pasuri, qofshin këto edhe trashëgimore, por  jo duke e mbështetur të drejtën në cilësinë e trashëgimtarit, veçse në atë të sovranit. Pavarësisht nga dy mendime të kundërta lidhur me mënyrën e fititimit të të drejtave të shtetit mbi një pasuri trashëgimore të caktuar, duhet thënë se e rëndësishme në këtë rast është vetënxitja e  shtetit për të fituar të drejtën, e cila në të dy rastet i përket atij, qoftë si sovran, qoftë si trashëgimtar.

 

Trashëgimia në mungesë të trashëgimtarëve

     

Në të vërtetë, ligji trashëgimor shqiptar i pas Luftës II Botërore nuk e përmend shprehimisht trashëgiminë vakante, por tërthorazi e nënkupton atë. Kjo jo vetëm se botime të legjislacioneve të huaja (në disa raste) përmbajnë trajtim të përbashkët, si për trashëgimitë vakante, ashtu dhe për trashëgiminë në mungesë të trashëgimtarëve, duke i përmbledhur  në një togfjalësh: trashëgimitë vakante. Por, gjatë evoluimit të instituteve të veçanta (siç janë trashëgimitë vakante apo mungesa e trashëgimtarëve) legjislacionet evropiane të kohës së sotme i trajtojnë gjëndjet e posaçme të pasurisë trashëgimore të ndara nga njëra tjetra. Ligji ynë në fuqi[2] përmend shprehimisht veprimet që duhen kryer mbi pasurinë trashëgimore, kur: nuk dihet në ka trashëgimtarë, ose  kur trashëgimtarët mungojnë, por pa përmendur fjalën“vakante” në  njëjës të shprehjes “trashëgimitë vakante” në shumës.. Është kjo arsyeja  që shtjellimi i kësaj  teme duhet të fillojë  me trajtimin e gjendjeve të posaçme, në të cilat ndodhet pasuria trashëgimore, si “kur trashëgimtarët nuk dihen”, apo “kur trashëgimtarët mungojnë” (të cilat  nga e drejta civile franceze përfshihen në shprehjen “trashëgimia në mungesë të trashëgimtarëve)për të vijuar më tej, me trashëgimitë vakante, ndonjë rast i së cilës gjen vend si pa dashur në ligjin tonë trashëgimor në fuqi.

Rregullimi i gjendjeve të mësipërme në të cilat ndodhet pasuria trashëgimore ka qënë objekt trajtimi që me hyrjen në fuqi të Kodit Civil të parë shqiptar, më 1 prill të vitit 1929. Në nenet 706 -709 të atij Kodi janë parashikuar rregulla vetëm për trashëgimitë vakante, të cilat do të përmenden më poshtë.

Deri në vitin 1954 janë zbatuar rregulla trashëgimorë që kanë qenë në fuqi në Kodin pararendës të vitit 1929. Më 1954 u miratua një dekret i veçantë “Mbi trashëgiminë”[3]

Në Kodin Civil të hyrë në fuqi më 1 janar të vitit 1982 nuk përmenden trashëgimitë pa trashëgimtarë: a) kur ata nuk dihenb) kur trashëgimtarët mungojnë, c) kur trashëgimia është  vakante. Gjithësesi, në nenin 102 të tij është parashikuar e drejta e gjyqtarit të vetëm për të dhënë urdhërin e kryerjes të inventarit të pasurisë trashëgimore dhe, kur shihej e nevojshme, caktonte kujdestarin e trashëgimit, që me lejën e saj (gjykatës) paguante detyrimet dhe jepte llogari me t’u paraqitur trashëgimtarët. Siç shihet, qendrimi i ligjvënësit të asaj kohe përqendrohet në gjysmën e asaj që mund të quhet trashëgimia “në mungesë të trashëgimtarëve”. Nuk përmendet natyra e këtij instituti dhe shkaku i lindjes së tij, por me anën e emërimit të kujdestarit të trashëgimit lejohet  hamendësimi i ndodhjes para një trashëgimie në mungesë të trashëgimtarëve. Fjalia “…jep llogari [4] kur paraqiten trashëgimtarët” e vërteton mendimin e mësipërm. Nga ana tjetër, kur përmendet kujdestari (që si detyrë parësore ka administriimin e pasurisë trashëgimore) mendimi shkon pa asnjë dyshim për trashëgiminë vakante. Zgjidhje të tilla në mënyrën më të thjeshtë të mundëshme dhe me një interes që mungonte, nuk mund të qenë as në interes të qytetarit, as në atë të shtetit. Nuk parashikoheshin rregulla të zbatimit të publicitetit të posaçëm mbi emërimin e kujdestarit, detyra të hollësishme të tij të përmendura në ligj jo e jo, duke pasur në këtë mënyrë jo vetëm ligje të ngurta, por  edhe  të mangëta që nuk sqaronin dhe nuk shërbenin për asgjë.

Me qenë se Kodi Civil i hyrë në fuqi më 1 nëntor 1994 (fuqia e zbatimit të të cilit vijon edhe sot) riprodhon të njëjtën gërmë me atë të dekretit “Mbi trashëgiminë” që filloi të zbatohet mbas 30 gushtit të vitit 1954, përsa i përket trashëgimisë “kur nuk dihen trashëgimtarët” dhe “kur ata mungojnë”, do të përqendrohemi në analizën e ligjit të sotëm.

 

Nenet 336 dhe 344 të Kodit tonë Civil në fuqi

 

Këto janë të vetmet nene që përmendin “mos ditjen e trashëgimtarëve” apo “mungesën e tyre dhe “vakancën trashëgimore”.

Interpretimi i nenit 336 të Kodit Civil në fuqi. Kjo është dispozita që në mënyrën më të paqartë të mundëshme, me kundërshti brenda vetes, përmban në pjesën e parë të tij gjendjen e trashëgimisë “në mungesë të trashëgimtarëve” dhe “mosditjen e trashëgimtarëve”. Ky nen pa paragrafe të veçanta është hartuar si një i tërë. Për lehtësi interpretimi e mendoj si të drejtë ndarjen në dy pjesë: a. kur nuk dihet a ka trashëgimtarë dhe trashëgimtarët mungojnë apo trashëgimia në mungesë të trashëgimtarëve; b. Në pjesën e dytë të nenit 336, gjendet një element  themelor i dallueshëm me anën e të cilit, përcaktohet trashëgimia vakante kur ndodh “ heqja dorë nga trashëgimia.” Pra, përmendja e këtij elementi të veçantë vërteton ratin e një gjendje tjetër të posaçme, që nuk lidhet me “mungesën e trashëgimtarëve”, por me “vakancën trashëgimore”. Mirëpo, nga mënyra si është ndërtuar neni përkatës, kjo gjendje nuk vjen si  fakt i kryer, që do të thotë se tashmë ajo ka ndodhur, por si një gjendje e pasigurt,  një mundësi që të ndodhë, nëse trashëgimtarët i përgjigjen ftesës të gjykatës “për t’u paraqitur para saj kur i thërret vetë, a me kërkesën e personave të interesuar”, por pa përmendur këtu rastin e mundshëm se trashëgimtarët paraqiten para gjykatës dhe s’duan të heqin dorë nga trashëgimia.

 Përplasjet dhe kundërshtitë që bëhen të dukshme midis rradhëve të nenit 336 janë të tilla që s’duhen lënë mënjanë, por të vihen nën kujdesin për t’u ndrequr në të ardhmen, brenda kërkesave dhe standardeve të një ligji të rëndësishëm jo vetëm për trashëgimtarët, por edhe për të tretët që lidhen me ta, si dhe të vetë shtetit.

Ky nen nisur nga leximi i drejtpërdrejtë i tij [5] krijon largësinë e duhur për të mos kuptuar se, kryerja e këtij veprimi - si një e drejtë përjashtuese - është vetëm në dorë  të trashëgimlënësit,  që varet vetëm nga hiri (vullneti) i tij. Mirëpo ligji parashikon (nga mënyra se si është shkruar) se, “heqja dorrë nga trashëgimia” duhet të dalë thjesht si një përgjigje e pyetjes që duhet t’u bëjë gjykata trashëgimtarëve:  “duan apo s’duan  të heqin dorë nga trashëgimia” Veprimi i sipërm duhet të kryhet  brenda një afati të vetëm, atij 6 mujor, caktimi i të cilit është lënë në dorë të gjykatës kur për heqjen dorë nga trashëgimia ligji parashikon dy afate, tre muaj për trashëgimtarët që janë brenda vendit dhe 6 muaj për ata që janë jashtë tij.[6] 

Përmbajtja e këtij neni parashikon lindjen e një prezumimi ligjor, duke u nisur vetëm nga fakti i mos paraqitjes të trëshëgimtarëve para gjykatës, por e lë çështjen të pa zgjidhur nëse trashëgimtarët paraqiten dhe nuk pranojnë të heqin dorë nga trashëgimia. Ndërlikimi i çështjes rritet nëse përgjigja është mohuese. Këtu shfaqet hapur një teknikë artificiale, e cila duket se ka gjetur mekanizmin, veglën, kleçkën (t’i quajmë si të duam), por në të vërtetë lë çështjen e pa zgjidhur.  Trashëgimtarëve nuk mund t’u kërkohet të zgjedhin njërën prej mundësive: duan apo s’duan  të heqin dorë nga trashëgimia, por të lihen të lirë të zgjedhin.

Në rastin kur përgjigja e pyetjes është mospranuese bëhet e qartë prania e trashëgimtarëve, për të cilët nuk ka asnjë dyshim  se ata janë gjallë. Si pasojë e pranisë së tyre shkaktohet rënia e dy gjendjeve të posaçme : a)  e trashëgimtarëve që nuk diheshin, por që tashmë dihen;  b) e trashëgimtarëve që mungonin, por që nuk mungojnë.

Rënia e dy gjendjeve të posaçme në mungesë të deklarimit “mbi heqjen dorë nga pronësia”, merr me vete edhe “prezumimin ligjor, sipas të cilit trashëgimlënësi nuk ka lënë trashëgimtarë”.  

Interpretimi i  nenit 344 të Kodit Civil në fuqi. Duhen lexuar shtatë nene pas nenit 336, për të mbritur te neni 344 ku thuhet: “Kur nuk dihet a ka trashëgimtarë ose kur trashëgimtarët mungojnë dhe nuk ka lajme për ata ose kur trashëgimtarët ligjorë apo testamentarë kanë hequr dorë nga trashëgimi dhe nuk dihen trashëgimtarët e tyre, gjykata e rrethit ku është çelur trashëgimi, kryesisht ose me kërkesën e çdo të interesuari, emëron një kujdestar të trashëgimit. Shkurtimi i vendimit të emërimit të kujdestarit shpallet në fletoren zyrtare”.

       Siç mund të vihet re lehtësisht, këtu parashikohen dy gjendjet trashëgimore të përmbledhura sipas ligjit francez në shprehjen “trashëgimitë në mungesë të trashëgimtarëve”a) kur trashëgimtarët nuk dihen; b) kur trashëgimtarët mungojnë dhe, të ndarë prej saj, trashëgimitë vakante. Pra, ndryshe prej ligjit tonë që i trajton këto gjendje (siç shpieguam më sipër) në mënyrë  të turbullt dhe pa efekte të dobishme.

Neni 344 i K. C. parashikon gjendjen e faktit të kryer. Rastet e parashikuara prej tij, “gjendjet e posaçme” i japin të vërtetuara, pa krijuar dyshimin e kundërt se ato mund edhe të mos kenë ndodhur. E veçantë tjetër që vihet re në këtë nen është përmendja e”heqjes sorë nga trashëgimia” që është një rast i trashëgimisë vakante. Me këtë trashëgimi është lidhur ngushtë dhe emërimi i kujdestarit të pasurisë trashëgimore, edhe zbatimi i rregullave të publicitetit për të.  Tjetër risi e sjëllë në këtë ligj, e ndryshme nga ligjet e tjera trashëgimore të pas Luftës II Botërore është përmendja për herë të parë e trashëgimtarëve të trashëgimtarit që ka hequr dorë, duke i përfshirë  edhe këta në gjendjen e posaçme “të mungesës së trashëgimtarëve”.

            Një e metë e ligjit tonë është se nuk parashikohet roli i shtetit dhe i të drejtave të tij mbi pasuritë trashëgimore, të atyre “në mungesë të trashëgimtarëve” dhe në “trashëgimitë vakante”.

I vetmi rast kur shteti përmendet në mënyrë të përgjitshme, si subjekt që mbrohet prej ligjit në të drejtat e tij te të gjitha ligjet trashëgimorë të pas luftës, kushtëzohet me vlerësimin e gjyqtarit apo gjykatës sipas kornizës së “masave të sigurimit të pasurisë trashëgimore” dhe jo si një e drejtë që e çmon vetë shteti, se ku dhe kur do të ndërhyjë për të realizuar të drejtat e veta mbi këto pasuri.[7] Ndërtimi i ligjit në këtë mënyrë do të thotë që në emër të shtetit kujdeset gjykata, dhe ky kujdes realizohet prej saj në zbatim të të famshmit “rol aktiv”.[8]

Nga gjykata sot kërkohet që ajo të shprehet në vendim”mbi gjithçka që kërkohet e vetëm për atë që kërkohet”.[9]  Gjykatës nuk duhet t’i lejohet të dalë prej rolit të arbitrit, që i është ngarkuar nga ligji. Kësisoj duhet kuptuar nga të gjithë, se ka rënë njëherë e përgjithmonë i ashtuquajturi “rol aktiv i gjykatës” dhe, për pasojë, gjykata as nuk mund të therrasë trashëgimtarë, aq më pak të kërkojë mendim prej tyre.[10] Zgjidhjet që jep ligji trashëgimor në fuqi ku gjenden nëpër dispozita që ripohojnë”rolin aktiv të gjykatës” duhet të marrin fund. Shteti duhet të jetë mbrojës aktiv i interesave dhe i të drejtave të veta. Rolin aktiv të shtetit e dallojmë mjaft qartë në nenin 811 të K.C. francez [11] ku parashikohet e drejta e tij si mëtues dhe njëkohësisht si kërkues i pasurisë trashëgimore. Kur  shteti mëton trashëgiminë e dikujt tjetër, që ka vdekur pa lënë trashëgimtarë, ose kur një trashëgimi është braktisur , atëhere i lind e drejta për të kërkuar nëpërmjet gjykatës vendosjen në posedim të asaj pasurie.

 

Themelimi i të drejtës të shtetit për të përfituar pasurinë trashëgimore

 

Kjo e drejtë e shtetit, themelohet mbështetur në ushtrimin e sovranitetit. Vetëm mbi këtë të drejtë ai mbledh të gjitha sendet e  trashëgimisë në mungesë dhe dërgimin e tyre nën posedimin e tij, veprim i cili ka për qëllim kryesor dorëzimin e tyre te trashëgimtarët, në rast se ndonjëri prej këtyre të fundit paraqitet. Pakësimi i pasurisë trashëgimore në një rast të tillë nuk mund të shkaktojë asnjë  pengesë., aq më tepër kur ndonjëri prej trashëgimtarëve ka hequr dorë më parë nga trashëgimia.[12]                                       

Mosndikimi i klauzolës “të mungesës së përgjithshme”në vështrimin e shtetit. Kjo klauzolë, e vlefshme në vështrimin e të afërmve të testatorit, nuk mundet në mungesë të caktimit të legatarëve të sjellë dështimin  e të drejtës së shtetit për të mbledhur trashëgiminë, në rastet kur vërtetohet mungesa e përgjithshme e trashëgimtarëve.

Vakancat trashëgimore. Kur flasim për vakancën,  mirë është që termin përkatës ta përdorim në shumës, pra “vakancat”, mbasi në këtë përfundim ka mbritur doktrina gjatë evolucionit të saj. Dhe, kur flasim për doktrinë  e jurisprudencë kemi parasysh atë franceze, më pak atë italiane dhe akoma më pak atë të vendeve të tjera.

Kësisoj, kur përmendim gjendjet e posaçme që krijojnë vakancën në vendet që përmendëm më sipër, nuk kemi pse të mos saktësojmë se, ato janë shtuar edhe në vetë ligjin civil francez. Kështu, jurisprudenca franceze përcakton tre gjendje të posaçme, që kanë të bëjnë me trashëgimitë vakante: 1. kur nuk paraqitet askush për të kërkuar trashëgiminë; 2. kur trashëgimtarët e njohur kanë hequr dorë nga trashëgimia; 3. kur pas kalimit të një afati prej 6 muajsh të çeljes së trashëgimisë, trashëgimtarët e njohur nuk kanë zgjedhur mënyrën e heshtur apo të shprehur të pranimit të trashëgimisë.[13]

Në  trajtimin e kësaj çështjeje dalin probleme që duhen zgjidhur në të ardhmen. Prandaj mendoj që është me rëndësi të jepen disa shpiegime, duke filluar nga shkaku kur nuk paraqitet askush për të kërkuar trashëgiminë. Ky  shkak nuk është parashikuar në ligjin tonë civil që trajton rastet e vakancës. Arsyet merren lehtë me mend. Sistemi ynë trashëgimor ka në themel të tij, atë që quhet  sistem i fitimit,[14] i cili shfuqizoi sistemin e mëparshëm trashëgimor të quajturin sistem “ i pranimit”, të njëjtin  sistem që zbatohet ende sot në Francë, Itali e gjetkë.

Ndryshimet ndërmjet dy sistemeve janë thelbësore. Sistemi i fitimit  është shtrëngues, jo vetëm sepse nga çasti i vdekjes të trashëgimlënësit sistemi fillon të japë efektet e tij, por edhe për shkak të afateve shumë të shkurtra, ecja e të cilëve fillon menjëherë pas vdekjes dhe ndikon drejtpërdrejt në cënimin e të drejtave të trashëgimtarëve. Përmbajtja e ligjit bëhet e vështirë për t’u kuptuar jo vetëm për shkak të thjeshtësisë, por edhe prej numrit të pakët të dispozitave, që kufizojnë kuptimin e tyre.   

Siç mund të vihet re lehtësisht, kur analizojmë vakancat sipas ligjit civil shqiptar në fuqi[15] vërrejmë se ato në vend që të jenë të përfshira në një dispozitë të vetme[16] vendosen në dispozita të tjera. Nenit 344 të K.C. në fuqi, edhe pse ky  përmban një qëllim të ndryshëm krahasuar me nenin 336, i shtohet edhe një qëllim tjetër për krijimin e së njëjtës marrëdhënie, që është emërimi i kujdestarit të trashëgimisë vakante. Qënia e pasurisë trashëgimore vakante vërtetohet kur vakanca shpallet prej gjykatës të vendit ku është çelur trashëgimia.

 

Kur trashëgimia quhet vakante

 

Vakanca është një gjendje pushimi e pasurisë trashëgimore mbi të cilën nuk ushtrohet asnjë e drejtë prej askujt, as prej trashëgimtarëve, as prej të tjerëve të interesuar. Vakanca nuk haset aq shpesh për arsye të njohura, sepse rrallë ndodh që pasuri të ndryshme të mbeten pa trashëgimtarë dhe këta të mos kenë vëmendjen e duhur në këtë drejtim. Interesi i tyre mund të jetë i madh apo i pakët, por gjithsesi mbetet interes. Çdo shoqëri nxjerr ligje me anën e të cilëve synon mbi gjithçka të rregullojë marrëdhënie të caktuara pasurore, që janë  marrëdhënie midis një grupi  njerëzish që lidhen  ndërmjet tyre si njerëz të një gjaku, të bashkuar në martesë etj., dhe kur vdes njëri prej tyre, të gjithë ata që përfitojnë të drejta prej tij mundohen që këto të drejta t’i plotësojnë me anë të pasurisë që është lënë trashëgim. Këta janë si të thuash njerëz me marrëdhënie të ngushta me trashëgimlënësin. Mirëpo, për pasurinë trashëgimore ndërhyjnë veç trashëgimtarëve edhe të tjerë, si për shembull, legatarët, kreditorët e trashëgimlënësit, debitorët etj., të cilët marrin pjesë në këtë marrëdhënie  aq  vjetër sa dhe vetë shoqëria njerëzore. Vakanca në kuptim të së Drejtës do të thotë trashëgimi pa zot, pa trashëgimtarë. Këto cilësime duhen marrë në kuptimin relativ, mbasi sendet pa zot përfundojnë në pronësi vetëm të shtetit sipas një rregjimi juridik të caktuar, ndërsa sendet trashëgimore që përbëjnë trashëgiminë vakante, dërgohen jo në pronësi, por nën posedimin e Shtetit me mundësinë për t’u kthyer në gjendjen e mëparëshme juridike me paraqitjen e trashëgimtarit të parë që pranon trashëgiminë.  Qenia e pasurisë trashëgimore vakante vërtetohet kur vakanca, shpallet prej gjykatës të vendit ku është çelur trashëgimia.

Kush e kërkon deklarimin e vakancës? Në ligjin tonë civil në fuqi [17] nuk del e qartë ideja e ligjvënësit se këta nene përmbajnë rregulla që trajtojnë trashëgiminë vakante, sikundër është vepruar në Kodin Civil të Mbretërisë Shqiptare (KCMSH). Gjithsesi, ajo çka përmban neni 336 i K.C. aktual është pikërisht trashëgimia vakante, por me mangësi të theksuara, të cilat ndreqen e plotësohen deri në një farë mase në nenin 344 të këtij Kodi, që pavarësisht vendosjes së tyre kanë si qëllim kryesor emërimin e kujdestarit mbi pasurinë trashëgimore vakante. Por, siç do të shohim më poshtë, të dyja dispozitat do t’i trajtojmë të lidhura njëra me tjetrën, duke i shtuar nenit 336 të K.C. në fuqi edhe një shkak tjetër vakance, atë të heqjes dorë nga trashëgimia, sipas formulimit të bërë në nenin 344, për të mbritur te zgjidhja e njëjtë që na ka lënë K.C.M.SH. (neni 706 i tij). Kjo mund të bëhet nëse vendos ligjvënësi, sepse në të dyja nenet përmendet heqja dorë nga trashëgimia, por neni 336 kërkon për të mbritur deri te “heqja dorë…” pjesëmarrjen e disa subjekteve të caktuara, ndër të cilët gjykata e vendit ku është çelur trashëgimia, që kryesisht ose me kërkesën e çdo të interesuari cakton një afat jo më pak se gjashtë muaj nga çelja e trashëgimisë, brenda të cilit ata duhet të deklarojnë se heqin dorë nga trashëgimia. Mungesa e këtij deklarimi bën të mundur lindjen e një prezumimi se ndodhemi para mungesës të trashëgimtarëve. Këtu gjendemi para disa kontradiktave që duhen zgjidhur nga ligjvënësi, sepse gjatë interpretimit, sidomos gjatë zbatimit të dispozitave të sipërme shkaktohet dukuria e kolizionit, përplasjes të neneve me njëri tjetrin. Kësisoj, e drejta e gjykatës për të thirur trashëgimtarët dhe për të caktuar afatin gjashtë mujor, brenda të cilit ata duhet të deklarojnë heqjen dorë nga trashëgimia, bie në kundërshtim me parimet që zbatohen nëpërmjet ligjit në fuqi për heqjen dorë nga trashëgimia. Së pari,  bien ndesh me të drejtën e trashëgimtarëve, që është thellësisht vetiake dhe, mbështetur te kjo e drejtë, secili prej tyre çmon vetë nëse do ose jo të heqë dorë nga trashëgimia; së dyti, gjykata nuk ka mundësi të vërtetojë sjelljen e trashëgimtarit që shfaq së jashtëmi interesin për pasurinë trashëgimore.

Çdo i interesuar mund të paraqesë kërkesë për deklarimin e një pasurie trashëgimore vakante. Kur flasim për mungesën e kërkimit së trashëgimisë, ligjvënësi francez nuk ka parasysh njohjen e trashëgimtarëve apo dijeninë për ta në se janë gjallë ose jo, por qënien e tyre të vëmendshëm në respektimin e afatit prej 3 muaj e 40 ditë, brenda të cilit ata duhet të vlerësojnë ligjin dhe të zbatojnë në këtë rast qëllimin kryesor të tij, që është ndërgjegjësimi i qytetarëve  që të kërkojnë sa të jetë e mundur më shpejt trashëgiminë. Afati prej 3 muaj e 40 ditë i caktuar prej ligjvënësit francez ka si qëllim kryesor të tij kryerjen e inventarit të pasurisë trashëgimore. Nga ana tjetër, nuk pengohet trashëgimtari për të kërkuar trashëgiminë apo për të hequr dorë prej saj.

Vërtetimi i gjendjeve të tilla i krijon mundësinë gjykatës shqiptare që kryesisht ose me kërkesën e çdo të interesuari të caktojë një afat jo më pak se 6 muaj nga çelja e trashëgimisë, brenda të cilit ata duhet të deklarojnë në se heqin dorë nga trashëgimia. Siç shihet, të drejtën për të shpallur vakancën (trashëgiminë pa trashëgimtarë) e ka gjykata kryesisht apo edhe çdo person i interesuar. Për të mbrritur në këtë përfundim, çështja duhet të sqarohet brenda një afati 6 mujor. Për këtë arsye gjykata fton trashëgimtarët të bëjnë deklarimin në se heqin dorë nga trashëgimi.

Në K.C.M.SH [18] kjo çështje trajtohet në një mënyrë krejtësisht të ndryshme. Për gjendjen e vakancës qëndrimi është më i qartë e pa ndërlikime. Sipas nenit të sipërm ndodhemi para vakancës kur heqja dorë nga trashëgimi ka ndodhur, është bërë fakt i kryer, dhe jo si gjendja e parashikuar në nenin 336 të K.C. aktual, i  cili i njeh të drejtën  gjykatës për të pritur  gjashtë muaj deklarimin nga ana e trashëgimtarëve, çka ka të bëjë me heqjen dorë nga trashëgimia. Mungesa e paraqitjes, për pasojë edhe e deklarimit, passjell sipas nenit 336, prezumimin se trashëgimlënësi nuk ka lënë trashëgimtarë.

5- Një trajtim i  tillë i së Drejtës, për të përfituar ose jo nga trashëgimi shkakton keqkuptime të shumta lidhur me zbatimin e ligjit. Në parim, asnjë trashëgimi nuk mbetet pa trashëgimtarë. Ky është një përfundimi i pakundërshtueshëm po të vlerësohet se trashëgimtari i një rradhe të caktuar, pavarësisht se i rradhës së fundit, pra shteti është i pranishëm në të drejtën e tij të patjetërsueshme për të trashëguar.Ai asnjëherë nuk heq dorë nga kjo e drejtë, pavarësisht qëndrimit në dukje të pa vëmendshëm e asnjëanës, sidomos kur nuk ndërmerr asnjë veprim për dërgimin e sendeve trashëgimore nën posedimin e tij. Cilësia e Shtetit Shqiptar si trashëgimtar (siç e kemi shpieguar edhe herë tjetër) është zgjidhje e ligjit shqiptar. Nga ana tjetër, në këtë dispozitë [19] kemi përsa i përket heqjes dorë nga trashëgimi një afat të vetëm trashëgimor, të ndryshëm nga ai i parashikuar prej nenit 335-1, i  cili cakton dy afate, 3 muaj dhe 6 muaj, ku ky afat i fundit është vetëm për  trashëgimtarët që banojnë jashtë shtetit. Çështja e afateve ka rëndësinë e vet dhe në të ardhmen duhet ndrequr, por ajo që nuk shkon këtu është futja në lojë e gjykatës, e cila vendos për gjëndjen e mungesës së trashëgimtarëve nisur vetëm nga një prezumim, që realisht nuk mund të jetë i tillë.

Kush e kërkon heqjen dorë nga trashëgimi? Sipas nenit 336 të K.C: a) gjykata kryesisht; b)  çdo i interesuar. Këta mund të jenë: kreditori, debitori, legatari me titull të veçantë, shteti. Gjykata që në këtë rast mund të administrojë edhe kërkesën e të interesuarve

Pra, në këtë rast, gjykata në funksion të detyrave të saj administrative urdhëron përmbaruesin gjyqësor, ose një noter, për të bërë inventarin e pasurisë trashëgimore. Secili nga këta të fundit mund të caktojë mbas kryerjes së inventarit ruajtësin e pasurisë trashëgimore (neni 343 i K.C.). Këtu mund të bëhet një parantezë: Siç shihet, ligjërisht caktohet gjykata, e cila pa ia kërkuar kush mund të ndërmarrë veprime të natyrës administrative, e drejtë kjo  që bie ndesh me funksionin gjyqësor të saj. Më e drejtë dhe më e ligjshme në raste të tilla do të ishte njohja e kësaj kompetence kryetarit të gjykatës, i cili duhet të ndërmarrë nismën si administrator dhe jo si gjyqtar.

Nuk thuhet se kur do të fillojë të ecë afati 6 mujor: nga dita e paraqitjes së kërkesës apo nga dita e çeljes së trashëgimisë? Në këtë gjëndje që ndodhet trashëgimia, mendojmë se ky afat duhet të ecë nga dita e paraqitjes së kërkesës, ose e ftesës së gjykatës bërë trashëgimtarëve. Nëse ligjvënësi do të urdhëronte që afati duhet të ece nga çelja e trashëgimisë, pra nga dita e vdekjes së trashëgimlënësit, atëherë ky afat është parashikuar njëherë në një dispozitë të mëparshme dhe nuk kishte pse të trajtohej edhe nje herë tjetër e njëjta çështje. Siç kemi shpieguar më lart, periudha 3 dhe 6 mujore është caktuar nga ligjvënësi si një periudhë refleksioni e trashëgimtarëve, të cilët peshojnë me kujdes gjatë ecjes të afatit pasojat e marrjes së këtij vendimi të vështirë, pa folur këtu që në shumë raste kjo e drejtë shfrytëzohet prej trashëgimtarëve për të rregulluar në mënyrë të menjëherëshme marrëdhëniet ndërmjet tyre për pasurinë trashëgimore. Pra, në lidhje me këtë nuk duhet konsideruar si vakante as trashëgimia që u bie në pjesë trashëgimtarëve të njohur, por që nuk kanë vendosur ende nëse do të heqin dorë nga trashëgimia. Më e dobishme është gjetur heqja dorë nga trashëgimia, sepse kjo i mbetet vetëm atij/atyre trashëgimtar/i/ëve, që nuk ka/kanë hequr dorë; e thënë ndryshe, trashëgimtarit për të cilin bashkëtrashëgimtarët duan që të fitojë trashëgiminë. Ndërsa, nëse nuk kryhet një veprim i tillë brenda afateve të caktuara, i vetmi rregullim i pasurisë trashëgimore ndërmjet trashëgimtarëve mbetet kalimi i pjesëve të trashëgimisë me anë të veprimeve juridike, që nuk bëhen pa shpenzime noteriale, shlyerje tatimesh etj.

Për fëmijën e palindur, afati për heqjen dorë nga trashëgimia fillon nga dita e lindjes.[20] Ky afat pezullohet nëse vërtetohen të njëjtat shkaqe që kërkohen edhe për pezullimin e padisë.[21] (neni 335-3 i K.C.). Kurse, sipas gërmës -b- të nenit 129 po të K.C. në fuqi parashkrimi midis fëmijëve e prindërve llogaritet gjersa këta të ushtrojnë të drejtën prindërore (përgjegjësinë prindërore), deri në arritjen e moshës madhore të fëmijës, që është caktuar 18 vjeç. Kjo moshë mund të jetë edhe më e vogël, kur lidhet martesa sipas kushteve të përcaktuara në ligj nga persona që nuk e kanë mbushur ende moshën e duhur, çka parashikohet në ligj.

Shpallja e trashëgimisë vakante është e nevojshme sidomos për trashëgimitë me probleme. Që të ndodhemi para një gjendje  vakance, pasivi duhet të jetë më i madh se aktivi. Në se do të ishte e kundërta, pra që aktivi kalon pasivin, atëherë kushdo nga të afërmit e trashëgimlënësit do të vërsulej (qoftë ky edhe shteti) që të kërkonte trashëgiminë. Një gjendje mungese nuk do të mbetej pa zgjidhje. Shlyerja e kreditorëve është problem më vete. Do të lejohet thellimi i pasivit e pakësimi i mëtejshëm i aktivit dhe pasuria trashëgimore të marrë të tatëpjetën, të shkojë drejt fundit? Kështu ligjvënësit kanë vendosur dispozita, që formojnë një regjim të veçantë trashëgimor, atë të trashëgimisë vakante.

Vakanca duhet që juridikisht të shpallet prej gjykatës së vendit ku është çelur trashëgimia. Në të vërtetë heqja dorë nga trashëgimia prej trashëgimtarëve ligjorë të rradhës së parë mjafton vetëm nëse ekzistojnë, dhe zgjidhja justifikohet nga fakti se, duke pasur më të largët në trashëgimi nuk mundet që ata të kenë të drejtën e “heqjes dorë nga trashëgimia”, ndërkohë që janë trashëgimtarë të rradhës së mëpasme. Nëse trashëgimtarët ligjorë mungojnë, për këtë arësye nuk mund të paraqesin kërkesën për heqjen dorë nga trashëgimia. Nga ana tjetër, trashëgimtarët nuk mund t’i pengojë as deklarata e vakancës (e bërë prej gjykatës). Kësisoj, nuk mund t’u nxirret asnjë pengesë trashëgimtarëve prej legatarëve apo kontratuesve, me përjashtim të rastit kur ata e pranojnë trashëgiminë. Këtu mund të dalin probleme në ligjin tonë lidhur me të drejtat që kanë trashëgimtarët e rradhës së dytë për të hequr dorë nga trashëgimia. Afati 3 dhe 6 mujor i së drejtës për të hequr dorë nga trashëgimia nuk thuhet se kur do të fillojë; kur të mbarojë afati për heqjen dorë nga trashëgimia për trashëgimtaret e rradhës së parë apo kur  vertetohet data e marrjes dijeni se u hoq dorë prej tyre? Për këtë duhet të vërtetohen dy kushte: a. Të kenë hequr dorë nga trashëgimia të gjithë trashëgimtarët, sepse edhe një trashëgimtar sikur të mbetet nga ata të rradhës së parë, i kalojnë atij pjesët e atyre që kanë hequr dorë, vetëm kur nuk kanë zëvendësues të vijës së drejtë zbritëse pa kufizim apo të vijës së tërthortë gjer në vëllezër e motra të mitur apo fëmijë të mitur të vëllezërve dhe motrave të paravdekur; b. Vendimi i gjykatës që përmban heqjen dorë nga trashëgimia duhet të ketë marrë formë të prerë. c. Përsa u trajtua më sipër  lidhur me“heqjen dorë nga trashëgimi”, kushdo që ka interes, por sidomos gjykata duhet të vlerësojë që në rastet e çeljes së një trashëgimie, kur një trashëgimtar nuk ka lindur ende, atëherë afati i heqjes dorë nga trashëgimia  fillon nga dita kur ai ka lindur.[22]  d) Afati “për heqjen dorë nga trashëgimi” pezullohet  për shkaqet që vlejnë për parashkrimin e padisë.[23]

 

Emërimi i kujdestarit të trashëgimive vakante

 

Emërimi i kujdestarit mund të quhet vendimi më i rëndësishëm që duhet të kryejë organi shtetëror kompetent, çka rëndom legjislacione të huaja (për shembull, ai francez) i quajnë “autoritete të fushës”, duke kuptuar me ministri të ndryshme, si ministrinë e ekonomisë, të financave, deri dhe këshillin e ministrave. Në Kodin tonë Civil në fuqi nuk përmendet asnjë organ apo zyrë publike që të ushtrojë kompetenca të tilla, kur vetëm në Kodin Civil pararendës, atë të vitit 1982, në një nen, atë që mban nr. 45  janë përcaktuar të drejtat e shtetit si subjekt i marrëdhënieve juridike civile, ndër të cilat ai ushtron të drejtën e administrimit për çdo pasuri shtetërore, që nuk i është dhënë për këtë qëllim ndonjë personi juridik [24] dhe të drejtën për të vepruar në emër të shtetit sa herë krijohen marrëdhënie të tilla.[25]

Mbas hyrjes në fuqi të Kodit Civil të ri më 1 nëntor të vitit 1994, shteti apo organe të ndryshme të ngarkuara me ligj si subjekte të veçanta, që duhet të veprojnë në interes të shtetit në marrëdhënie juridike pasurore civile, nuk përmenden më. Kjo ndodhi (siç thuhej atëherë) për arsye të mos prishjes të balancës  së të drejtave të shtetit në raport me ato të individit. Në  të vërtetë nuk është kështu. Përsa i përket pasurive domaniale (pasuri që zotërohen vetëm nga shteti) llogaritë duhet të jenë të qarta. Këto pasuri dhe e drejta ekskluzive e zotërimit të shtetit mbi to, nuk mund të vihen në bisedim. Ndryshon puna kur flasim për pasuri trashëgimore vakante, për të cilat duhet të kuptojmë se shteti apo organe të ngarkuara prej tij shtrëngohen të sillen përgjithësisht si administratorë. Edhe ushtrimi i së drejtës  me të rëndësishme të shtetit në rastin e vakancës, nuk shkon më tepër se dërgimi i sendeve trashëgimore nën posedimin e tij. E drejta e zotërimit (pronësisë) të shtetit mbi pasuri të ndryshme private përmbushet me mënyra të tjera ligjore. Ndryshon puna kur shteti vepron si trashëgimtar. Në këtë rast, e drejta e pronësisë së tij mbi pasurinë trashëgimore është e sigurt.

            Neni 345 i K.Civil në fuqi, i cili fillon me fjalët: “Kujdestari kërkon kryerjen e inventarit të pasurisë trashëgimore”, mund të shkaktojë lindjen e një pyetje, përgjigja e së cilës pa asnjë dyshim do të ishte: Kërkesa i drejtohet përmbaruesit gjyqësor apo një noteri, njëri prej të cilëve  urdhërohet prej gjykatës të rrethit ku është çelur trashëgimi që të kryejë inventarin e pasurisë trashëgimore.[26]                

 

Të drejtat dhe detyrat e kujdestarit në administrimin e pasurisë trashëgimore

           

Nenet 345 dhe 346 të Kodit Civil janë të vetmit që përcaktojnë të drejtat dhe detyrat  e kujdestarit gjatë administrimit të pasurisë trashëgimore. Në të drejtat përfshihen: ushtrimi i të drejtës të padisë, përfaqësimi në gjykimet e filluara nga të tretët lidhur me mëtime ndaj pasurisë trashëgimore, depozitimi në bankë i të hollave që ndodhen në trashëgim, ose që rrjedhin prej saj, kryerje veprimesh të tjera të kësaj natyre dhe dhënie llogari në mbarim të administrimit.

            Për shlyerjen e detyrimeve që rëndojnë mbi pasurinë trashëgimore kuptohen hipotekat e ndryshme, pengje mbi sende të luajtëshme, dorëzani të mundshme për garancitë e dhëna kreditorëve nga huamarrësit etj. Tjetërsimi i sendeve të ndryshme, që përbëjnë pasurinë trashëgimore, mund të bëhet gjithashtu prej kujdestarit. Për të gjitha këto veprime, ligji kërkon  për kryerjen e tyre miratimin e gjykatës.[27] Me miratimin e gjykatës, gjithashtu, kujdestari ekzekuton detyrimet në lidhje me legët dhe barrët.

Kur ligji [28] ngarkon kujdestarin e trashëgimisë vakante për të ekzekutuar detyrimet në lidhje me legët dhe barrët ka parasysh një kujdestar të çfarëdoshëm, i cili mund të mos ketë asnjë lidhje me trashëgimlënësin, as me pasurinë trashëgimore të krijuar prej tij dhe të trashëgimtarëve që e përfitojnë atë pasuri. Nga ana tjetër, sipas një interpretimi që mund t’i bëhet nenit 384-1 të K.C. vihen re kufizime të veçanta, të cilët nuk mund të mos krijojnë vështirësi në zbatimin e ligjit dhe në njohjen e plotësimin e të drejtave të qytetarëve.

Kështu, e drejta e trashëgimlënësit për caktimin e ekzekutorit të testamentit përsa u përket legëve dhe barrës, kufizohet nga disa kushte:  a) Ekzekutori i testamentit mund të caktohet vetëm brenda rrethit të trashëgimtarëve,[29] ndërsa një tjetër dispozitë [30] ngarkon kujdestarin me ekzekutimin e detyrimeve në lidhje me legët dhe barrët; b) disponimi i legut dhe i barrës mund të bëhet me anë testamenti [31] vetëm brenda rrethit të trashëgimtarëve ligjorë; c) kur trashëgimlënësi nuk lë trashëgimtarë nga ata që përmenden në nenet 361, 363, 364 të K.C. në fuqi dhe ka caktuar në testament si trashëgimtarë persona të tjerë, atëherë mund t’i  ngarkojë këta me legë në dobi të çdo njeriu; ç) legatari nuk përgjigjet për detyrimet që rëndojnë mbi pasurinë trashëgimore, pavarësisht qenies brenda apo jashtë rrethit të trashëgimtarëve. Përcaktimi në ligj i kësaj kategorie përfituesish nga pasuria trashëgimore me shprehjen pa i bërë trashëgimtarë flet për një cilësi të ndryshme nga ajo e trashëgimtarit. Mirëpo, duke qenë nën presionin e vazhdueshëm të mos cënimit të parimit të barazisë, që në legjislacionin tonë në përgjithësi nuk mungon, atëherë është vendosur një dispozitë tjetër me anën e së cilës nuk përjashtohet legu dhe barra nga detyrimet që rëndojnë mbi pasurinë trashëgimore.[32] I vetmi lehtësim që mund t’u bëhet atyre, sipas të njëjtit nen,  përsa u përket detyrimeve në lidhje me legun dhe barrën është që detyrimet mbi legun etj. duhet të ekzekutohen pas shlyerjes së detyrimeve që rëndojnë mbi pasurinë trashëgimore. Ky urdhërim i ligjit krijon mundësinë e interpretimit se, legatari etj. përjashtohen nga ekzekutim i detyrimit që rëndon mbi pasurinë e përfituar si leg etj. vetëm kur detyrimet mbi pasurinë trashëgimore në përgjithësi janë shlyer, dhe pasuria e ngelur përbën aktivin e saj. Në të kundërt, edhe legatari duhet të përgjigjet njëlloj si trashëgimtari ndaj detyrimeve që rëndojnë mbi pasurinë trashëgimore brenda vlerës të sendit (sendeve) të përfituar si leg.                  

 

Përfundime    

 

1. Ligji ynë trashëgimor rrjedh prej një sistemi të veçantë të të ashtuquajturit sistem i fitimit të trashëgimisë, pasojat e të cilit fillojnë nga dita e vdekjes së trashëgimlënësit. Ky sistem nisi të zbatohej në Shqipëri mbas miratimit të ligjit të parë trashëgimor në Shqipërinë e pasluftës, në gusht të vitit 1954. Para miratimit të këtij ligji në Shqipëri është zbatuar një sistemem tjetër, i ashtuquajturi sistem i pranimit, i cili zbatohet edhe sot në vendet e Evropës Perëndimore, në Francë, Itali etj. Shfuqizimi i ligjit të sotëm trashëgimor dhe rivendosja e ligjit të 1 prillit 1929 nëpërmjet përshtatjes së evolucionit që ka pësuar e drejta franceze e trashëgimisë nga viti 1954  e deri më sot, është një nevojë e domosdoshme. Ligji ynë trashëgimor i gushtit të  vitit 1954 ishte i pari që zëvendësoi ligjin e miratuar më 1 prill të vitit 1929. Miratimi dhe rivendosja në fuqi e ligjit trashëgimor të 1 prillit të vitit 1929 do të jetë i pari që do të fillojë pjesë - pjesë ndryshimin e gjithë Kodit Civil, që ende duket sikur qëndron me zor në fuqi. Ligji trashëgimor i 1 prillit 1929 (si e gjithë përmbajtja e Kodit Civil), në thelb është ligji i Francës, Italisë etj., pra një ligj evropian.

2. Në të vërtetë heqja dorë nga trashëgimia prej trashëgimtarëve ligjorë të rradhës së parë mjafton vetëm në se ekzistojnë  trashëgimtarë të rradhës së dytë, duke iu krijuar edhe këtyre mundësinë e heqjes dorë nga trashëgimia. Për më tepër mësojmë se, nëqoftë që trashëgimtarët ligjorë (pa testament) pengohen nga vetë ekzistenca e tyre, dhe ndërkaq nuk e kanë paraqitur heqjen dorë nga trashëgimia, atëherë edhe trashëgimtarët e tyre pengohen të heqin dorë nga trashëgimia. Deklarata e vakancës (prej gjykatës), legatarët dhe pjesëmarrësit në kontrata nuk mund t’i pengojnë ata (trashëgimtarët), me përjashtim të rastit kur e pranojnë trashëgiminë. Këtu mund të dalin probleme në ligjin tonë lidhur me të drejtat që kanë trashëgimtarët e rradhës së dytë për të hequr dorë nga trashëgimia. Afati 3 dhe 6 mujor i të drejtës për të hequr dorë nga trashëgimia nuk thuhet se kur do të fillojë, ose kur të mbarojë afati për heqjen dorë nga trashëgimia për trashëgimtaret e rradhës së parë apo kur lidhur me ta vertetohet fakti i marrjes dijeni se trashëgimtarët e rradhës së parë hoqën dorë nga trashëgimia. Për këtë duhet të vërtetohen dy kushte: 1) të kenë hequr dorë nga trashëgimia të gjithë trashëgimtarët; 2) vendimi i gjykatës që përmban heqjen dorë nga trashëgimia duhet të ketë marrë formë të prerë.

3. Emërimi i kujdestarit të pasurisë trashëgimore, nuk mund të jetë një person i thjeshtë. Ai duhet të dalë nga rradhët e personave të rëndësishëm të administratës të vendit, bie fjala, nga administrata e thesarit, ajo tatimore e financiare në qarqe deri dhe ministri i financave, por nuk përjashtohet as Këshilli i Ministrave, që mund të merret me administrimin e pasurive vakante. Detyra e parë e kujdestarit në Francë është inventari vlerësues i pasurisë. Kryerja e tij, bëhet jo më vonë se tre muaj e dyzet ditë nga vdekja e trashëgimlënësit. Ky afat i miratuar në Francë disa muaj para Luftës II Botërore i duhej Shtetit Francez për të vendosur marrjen e masave të mëtejshme. Kuptohet se marrja e masave të tilla do të varej nga interesi që ai do të kishte për këtë pasuri. Te ne aktualisht po publikohen emrat e  më të pasurve në Shqipëri, por harojmë se trashëgimia e ndonjërit prej tyre mund të jetë nesër pasnesër me probleme. Këta dhe të tjerë mund të lenë trashëgim jahte, avionë, anije, ndërmarrje, fabrika etj., administrimi dhe ruajtja e të cilave mund të kërkojë një ushtëri me specialistë. Prandaj, detyrën e vështirë të administrimit të pasurive trashëgimore vakante, vendet e organizuara nuk e lënë në duar çfarëdo. Siç del nga sa thamë më sipër, nevoja për përmirësimin e ligjit trashëgimor është domosdoshmëri, për të cilën legjislacione të huaja tregojnë kujdes .

4. Nenet 336 dhe 344 të K.C. janë mekanizma artificialë, me kundërshti të theksuara dhe të pa dobishëm. Shkrimi i këtyre neneve ku ngatërohen dhe futen subjekte të ndryshme në gjendje të koklavitura, i ngjet asaj që në letërsi quhet Deus ex machinaQë do të thotë se, autori i një vepre letrare për të dalë nga gjendja pa rrugëdalje ku kanë rënë personazhet, përdor pikërisht  mekanizmin  artificial si ai që thamë më sipër.

-------------------------------------------------------

 

Literatura:

Akte normative

- Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, e ndryshuar

- Kodi Civil i Republikës së Shqipërisë, hyrë në fuqi më 1 nëntor 1994

            - Kodi Civil i Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë, hyrë në fuqi më 1 janar 1982

- Kodi Civil i Mbretërisë Shqiptare, hyrë në fuqi më 1 prill 1929

- Dekreti nr. 1892, 5.7.1954, hyrë në fuqi i kthyer në ligj më 30.8.1954, ndryshuar në vitin 1960

            - Kodi Civil i Republkës së Francës, ‘Dalloz’, botim i vitit 2015

 

            Doktrinë         

            - Nota e Bulanzhë (Boulanger), ‘Dalloz’ 1995, Sommer 45, Vështrim i Grimaldi, Juris Classeur Periodice (Regjistrat Juridikë Periodikë)

 

Jurisprudencë

            - Vendim i Dhomës së Parë Civile të Gjykatës së Kasacionit të Francës, më 8 Prill 1994, Buletini Viti I, 146, ‘Dalloz’ 1994

                                                                                 

 



[1] Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, Pjesa e Parë – Parime Themelore

[2] Neni 336 i K.C

[3] Dekreti nr. 1892, datë 5.7.1954, botuar në G.Z. nr. 11, datë 30.7.1954, hyrë në fuqi më 30.8.1954

[4] Është fjala për kujdestarin (shpjegim i autorit të këtij punimi)

[5] Përsa i përket “heqjes dorë nga trashëgimia

[6] Dekreti nr. 1892, datë 5.7.1954, botuar në G.Z. nr. 11, datë 30.7.1954, hyrë në fuqi më 30.8.1954 sipas urdhërimit të nenit 65 të këtij Dekreti

[7] Shih nenin 15 të ligjit “Mbi trashëgiminë” i 30 gushtit 1954;  nenin 102 të K.C., hyrë në fuqi më 1 janar 1982;  nenin 343 të K.C., hyrë në fuqi më 1 nëntor të vitit 1994

[8] Kuptohej nisma e gjykatës, pa ia kërkuar kush, për të  hetuar e vendosur  për gjithçka që prekte interesat e shtetit

[9] Neni 6 i K.Pr.C.

[10] Shih nenin 336 të Kodit Civil në fuqi

[11] Roli dhe e drejta e shtetit mbi pasuri trashëgimore, që nuk kërkohen apo braktisen prej trashëgimtarëve

[12] Dhoma e Parë Civile e Gj.Kasacionit, Francë, 8 prill 1994, Buletini civil I, 146, ‘Dalloz’ 1994, 505. Notë e Bulanzhe (Boulanger); Dalloz 1995; Sommer 45, Vështrim i Grimaldi, JCP (Regjistra Juridikë Periodikë-Juris Classeur Periodice)

[13] Të treja gjendjet e posaçme të mësipërme për të përcaktuar vakancën janë parashikuar në nenin  809 të Kodit Civil francez, ‘Dalloz’, botim i  vitit 2015, faqe 1049

[14] Neni 5 i dekretit nr. 1892, datë 5.7.1954,  hyrë në fuqi më 30 gusht 1954, me anë të nenit 65 të këtij dekreti

[15] Sih nenet 336 dhe 344 të Kodit Civil në fuqi

[16] Po aty, në nenin 336

[17] Nenet 336 dhe 344

[18] Shih nenin 706 të Kodit Civil të Mbretërisë Shqiptare (1929)

[19] Neni 336 i Kodit Civil në fuqi

[20] Shih nenin 335-2 të Kodit Civil në fuqi

[21] Shih nenin 335-3 të këtij Kodi

[22] Neni 335-2 i K.C. në fuqi

[23] Neni 335-3 i K.C.në fuqi

[24] Paragrafi i parë i nenit 45

[25] Paragrafi i dytë i nenit 45 të Kodit Civil, hyrë në fuqi më 1 janar 1982. Fjala është për organe që mund të vepronin në emër, si ministria e Financave dhe seksionet e Financës të komiteteve ekzekutive të këshillave popullore të rretheve

[26] Neni 343-1 i Kodit Civil në fuqi

[27] Neni 346 i K.C. në fuqi

[28] Neni 346 i Kodit Civil në fuqi

[29] Shih nenin 384 – 1 të Kodit Civil në fuqi

[30] Neni 346 i Kodit Civil në fuqi

[31] Sipas nenit 384 – 1 të Kodit Civil në fuqi

[32] Neni 391-3 i Kodit Civil në fuqi