C I V I L E

 

 

Av. Krenar B. TROCI

Anëtar i Dhomës Vendore të Noterisë,

Durrës

 

Hyrje

 

Instituti i Trashëgimisë është një nga institutet më të vjetra të së drejtës civile, sepse trashëgimia, përveç se është një domosdoshmëri mbart edhe një rëndësi të jashtëzakonshme, në funksion të vazhdimësisë së marrëdhënieve juridike të caktuara ndërmjet subjekteve të së drejtës edhe pas vdekjes së titullarit të së drejtës të “de cuius”-it, sipas parimit is de cuius hereditate agitur (është e trashëgimlënësit trashëgimia që është e përfshirë).

Instituti i Trashëgimisë garanton vazhdimësinë dhe qëndrueshmërinë në qarkullim civil të të mirave materiale të vetësuara (pronësinë) nga individi. Pronësia shfaqet e kushtëzuar në momentin e çeljes së një trashëgimie, si në kuptimin ekonomik, ashtu edhe në atë juridik, pasi ajo ka mbetur pa titullarin e saj, dhe për rrjedhojë ka humbur mundësia për t’u ushtruar të drejtat subjektive të pronësisë, pikërisht për shkak të vdekjes së titullarit të së drejtave.

Mbrojtja dhe garantimi i pronësisë shfaqet si në aspektin indivual, por edhe në atë shoqëror, e domosdoshme për ekzistencën e një ekonomie në zhvillim dhe konsolidimit të shtetit të së drejtës.

Pikërisht, në kuadrin e nevojës së vazhdimësisë dhe qëndrueshmërisë së të mirave në qarkullimin civil, por edhe nevojës për garantimin e të drejtave objektive të pasurisë trashëgimore, projektohet domosdoshmëria e një kuadri ligjor efikas.

Që nga viti 2013, proçesi i lëshimit të dëshmisë së trashëgimisë nuk realizohet më nga gjykatat, por nga noteri, të cilit i është besuar ky proçes, me qëllim lehtësimin e proçedurave, rritjen e cilësisë së shërbimit për qytetarët dhe lehtësimin e punës së gjykatave. Noteri ndër vite, si institucion besueshmërie, shpesh është zëvendësuar nga gjyqtari në veprimtarinë e tij, por edhe ka bërë veprimtari që janë kryer nga gjykatat.

Ky punim synon pikërisht një ndihmesë në funksion të zhvillimit dhe përmirësimit të kuadrit ligjor të aplikueshëm mbi institutin e trashëgimisë, në një kohë që edhe pse sot kemi një ligj të ri “Për noterinë”,[1] problematikat e hasura në punën e përditshme të noterit, për aq sa lidhen më proçesin e lëshimit të dëshmisë së trashëgimisë, nuk janë zgjidhur në mënyrë përfundimtare. Dhe, ky ligj mendoj që ka lënë vend për debate konstruktive ndërmjet juristëve, por edhe për intepretime, të cilat shfaqen shpesh të dëmshme, sidomos kur bëhen nga institucione apo subjekte publike të së drejtës që nuk kanë autoritetin përkatës për interpretim të ligjit. Këto problematika do të pasqyrohen në këtë punim nëpërmjet një analize të ligjit të ri nr. 110/2018 (më poshtë emërtuar edhe thjesht: ligji “Për noterinë”) dhe kuadrit ligjor mbi të cilin funksionon dhe zhvillon veprimtarinë e tij noteri si një institucion i së drejtës, duke sugjeruar disa ndryshimet që mund të bëhen në këtë ligj. Gjithësesi, kryesisht për shkak të formatit apo hapësirës në këtë revistë, nuk mund të pretendohet që ky punim të zhvillojë një analizë shteruese, por besoj që do të jetë premisë për të stimuluar një debat juridik edhe me të zgjeruar mbi çështjet që trajtohet këtu.

 

Kërkesa për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë

 

            Forma dhe përmbajtja e kërkesës. Neni 111 “Kërkesa për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë” i ligjit nr. 110/2018  “Për noterinë” parashikon, se: “Noteri, pasi vihet në dijeni zyrtarisht nëpërmjet një kërkese të shkruar nga personat e interesuar:..” (theksimet – të miat).

Me kërkesë të shkruar, ç’do person i interesuar duhet t’i drejtohet noterit për lëshimin e dëshmisë së trashgimisë sipas nenit të sipërcituar. Kërkesa në formë është një akt proçedural,[2] i cili bën të mundur realizimin e të drejtave të subjekteve të së drejtës apo synon njohjen e një të drejte dhe nuk është një akt noterial. Si akt proçedural, edhe kërkesa duhet të përmbajë elemente formale dhe substanciale/përmbajtesorë si në kuptim të ligjit nr. 110/2018 “Për noterinë”, ashtu edhe në kuptim të K.Pr.A.,[3]/[4] dhe në kuptim të K.Pr.C.[5]

Ligji nr. 110/2018 “Për noterinë”, ka sanksionuar si kusht vetëm elementin “e formës së shkruar” për realizmin e së drejtës për t’iu drejtuar noterit më këtë kërkesë.

Në kushtet që asnjë dispozitë e ligjit nr. 110/2018 “Për noterinë” nuk parashikon se cila do jetë përmbajtja e kërkesës, atëhere duhet që ky ligj të parashikojë një normë referuese apo normë blanket, me qëllim që kjo kërkesë në këtë kontekst të bazohet në një nga kodet respektive sipas natyrës së proçesit që synon kjo kërkesë (dhe për të cilin do të flitet më poshtë në këtë punim). Parë në këtë këndvështrim duket sikur kësaj kërkese, duke mos u parashikuar përmbajtja e saj, ligjbërësi i ka dhënë karakterin e një shkrese të thjeshtë, e cila në fakt ndryshon nga aktet proçeduriale sa lidhen kërkesat e ligjit për vlefshmërinë e saj dhe, për rrjedhojë, edhe me efektet dhe pasojat juridike[6]. Në këto kushte, çdo vendim i noterit për refuzimin e kërkesës me argumentet se nuk përmbush kërkesat e ligjit, përsa lidhet me elementet përmbajtësore/substanciale, do të ishte i pabazuar në ligj.

Në ligjin 110/2018 “Për noterinë” nuk parashikohet se, përveç kërkesës, cilat janë dokumentet që shoqërojnë këtë kërkesë dhe që ka si detyrim ta paraqesë kërkuesi bashkëngjitur me kërkesën, pasi nga mos-plotësimi i tyre varet dhe lloji i vendimit të noterit, i cili krijon, ndryshon, shuan duke drejtuar pasoja juridike[7] për palët e interesuara që u drejtohet ky vendim, por duke patur parasysh që është një vendim i ankimueshëm.

Kodi Civil në nenin 348 parashikon, se: “Cilësia si trashëgimtar dhe pjesët takuese në trashëgimi caktohen në dëshminë e trashëgimisë, të lëshuar nga noteri, pas paraqitjes së çertifikatës së vdekjes së trashëgimlënësit, sipas rregullave të caktuara në këtë Kod dhe në ligjin për noterinë.” Shohim që Kodi Civil kusht të vetëm vendos paraqitjen e çertifikatës së vdekjes.

Në këto situata, logjikisht mund të arrihet në konkluzionin se mjafton depozitimi i kërkesës, me qoftë edhe të një çertifikate vdekje nga pala e interesuar, që kërkesa të mos mund të refuzohet nga noteri. Sepse, ë të kundërt, vendimi i refuzimit me argumentet se nuk plotëson dokumentacionin e kërkuar nga ligji (dhe dokumentacioni i kërkuar mund të jetë një çertifikatë martese, vendim gjykate apo akt tjetër) do të ishte i pabazuar në ligj dhe, si i tillë, do të sillte pasoja për noterin, por edhe për palët që mund të kërkojnë të dëmshpërblehen nga noteri, pikërisht për refuzim të pabazuar në ligj (!).

Afatet për shqyrtimin e kërkesës me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë. Në ligjin nr.

110/2018  “Për noterinë” dy janë afatet që parashikohen për trajtimin e kërkesave me objekt lëshimin e dëshmive të trashegimisë.

Konkretisht, neni 111/3/b “Kërkesa për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë” parashikon, se: Brenda 3 ditëve pas marrjes së përgjigjes nga Dhoma, noteri:

a) drejton personin e interesuar te noteri, i cili ka lëshuar dëshminë e trashëgimisë ose pranë të cilit është hartuar testamenti, nëse ka;

b) procedon me lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë ligjore ose testamentare, në përputhje me parashikimet e Kodit Civil, dhe e regjistron atë në Regjistrin Kombëtar të Dëshmive të Trashëgimisë” (theksimet – të autorit të këtij punimi).

Ndërsa, neni 113/1/b  “Lëshimi i dëshmisë së trashëgimisë” parashikohet, se:

1.   Brenda 3 ditëve nga përgjigja e ardhur nga Dhoma, noteri:

a) informon personin e interesuar për përgjigjen e ardhur nga Dhoma dhe e adreson atë pranë noterit i cili ka kompetencën  për lëshimin e dëshmisë;

b) procedon me lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë ligjore ose testamentare, në përputhje me parashikimet e Kodit Civil, duke bërë regjistrimet përkatëse (theksimet - të autorit të këtij punimi).

Që në fillim mendoj se parashikimet e mësipërme janë të përsëritura në mënyrë krejt të panevojshme, kjo nisur nga situatat juridike që synojnë të rregullojnë, pasi duket qartë që rregullojnë situata të njëjta, dhe përsëritja në ligj në këtë mënyrë nuk është pozitive, qoftë edhe në aspektin e teknikës legjislative.

Afati i trajtimit të kërkesave është e një rëndësie të veçantë, pasi respektimi apo mos-respektimi i afateve sjell pasoja juridike për noterin dhe për palët subjekte të të drejtave. Afatet kanë për qëllim garantimin e të drejtave për subjektet titullare të tyre, por në anën tjetër edhe detyrimin për respektim të këtyre të drejtave nga institucionet që ofrojnë mundësi për realizimin e tyre. Afati gjithashtu përbën edhe një detyrim për respektim nga subjekti që parashtron një kërkesë. Në këtë kontekst, problematikat që evidentojnë dy afatet e parashikuara më sipër, mund të sjellin anomali dhe pasoja të padëshiruara në zbatim.

Sa lidhet me afatet e mësipërme, nisja e tyre duhet të ishte referuar edhe në disa situata të tjera juridike, të cilat nuk varen nga noteri, por edhe nga përkushtimi i palëve të interesuara për të përmbushur detyrimet ligjore. Një situatë juridike, që mund të detyrojë apo kushtëzojë zgjatjen e afatit, ka të ngjarë të jetë mungesa e një dokumenti, i cili përmban fakte juridike që lidhen drejtëpërdrejt me proçesin e shqyrtimit të kërkesës me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë (për shembull, një vendim gjyqësor apo një akt tjetër që vërteton padenjësinë e trashëgimtarit).

Duke menduar që afatet janë vendosur nga grupet e punës, duke studiuar dhe referuar traditat sipas legjislacioneve të ndryshme po marr një shembull në analizë vertikale të legjislacionit tonë. Konkretisht, neni 10 i Dekretit nr. 2812, date 22.12.1958 “Për noterinë” parashikon afatin tre ditor si detyrim të Noterit për të kryer aktet apo veprimet e kërkuara nga subjektet e së drejtës, por duke vendosur dhe përcaktuar mirë momentin se kur nis ky afat: “nga dita që janë paraqitur dokumentat e kërkuara (nënkupto: të kërkuara nga noteri referuar ligjit – K.T.) dhe janë paguar taksat dhe tarifat e shërbimit”. Ndërsa ligji nr. 110/2018 “Për noterinë”, aktualisht në fuqi, parashikon tre ditë afat nga marrja përgjigje prej Dhomës Kombëtare të Noterisë. Në këtë ligj, siç edhe parashtruam më lart, në asnjë dispozitë nuk përcaktohet se cilat janë dokumentat që duhet t’i bashkëlidhen kërkesës me objekt lëshimin e një dëshmie trashëgimie, sikurse edhe nëse mosparaqitja e tyre përbën shkak për shtyrjen e këtij afati. Në fakt, si rregull, afatet ligjore nuk shkurtohen ose zgjaten.[8]/[9]/[10] Si do proçedojë noteri në këtë rast? Kodi Civil në nenin 348 parashikon se lëshimi i dëshmisë bëhet vetëm me paraqitjen e çertifikatës së vdekjes, dhe e lë krejtësisht të hapur këtë situatë për t’u rregulluar me ligjin “Për noterinë”. Në këto kushte mendoj që pala e interesuar mjafton të depozitojë një kërkesë, të cilës - referuar K.C. - i bashkëngjitet një çertifikatë vdekje që në rrugë zyrtare e depoziton pranë noterit. Ky, sipas nenit 111 të ligjit nr. 110/2018 “Për noterinë” proçedon, se noteri, pasi vihet në dijeni zyrtarisht nëpërmjet një kërkese të shkruar nga personat e interesuar: “a) kontrollon kompetencën vendore të tij, kur kërkohet lëshim dëshmie trashëgimie ligjore, në përputhje me parashikimet e Kodit Civil; b) dërgon një kërkesë pranë Dhomës Kombëtare të Noterisë, së cilës i bashkëlidh një kopje të kërkesës së personit të interesuar dhe një kopje të çertifikatës së vdekjes së trashëgimlënësit.” 

Pra, me të marrë dijeni për kërkesën së cilës i është bashkëngjitur një çertifikatë vdekje, noteri duhet të nisë një kërkesë në Dhomën Kombëtare te Noterisë. Mirëpo, ligji edhe në këtë periudhë të ndërmjetme (nga marrja dijeni deri në dërgimin e kërkesës në Dhomë) nuk ka vendosur një afat, ç’ka nënkupton që duhet proçeduar menjëherë, në po atë ditë, pasi po të ndodhte e kundërta do të kishim një kohë të papërcaktuar dhe mund të linte vend për abuzim në trajtimin e këtyre kërkesave.

Është thuajse e pamundur që në një periudhë kohe prej tre ditësh apo në rastin më të mirë 6 ditësh (në rast se me intepretim të zgjeruar do të llogarisnim edhe afatin tre ditor që ka Dhoma në dispozicion për të kthyer përgjigje, sipas nenit 111/2 të ligjit “Për noterinë”) që palët apo qoftë edhe noteri kryesisht të përpunojë dhe përgatisë të gjithë dokumentacion e nevojshëm për plotësimin/pranimin për shqyrtimin e kërkesës me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë. Duke referuar gjithmonë këtë bazë ligjore (neni 348 i Kodit Civil dhe nenet 111 – 113 të ligjit “Për Noterinë”), noteri asnjë mundësi nuk ka të refuzojë kërkesën me argumentin që nuk janë plotësuar dokumentat e kërkuara brenda një afati ligjor, sepse vendimi me një argument të tillë do të ishte i pabazuar në ligj. Mirëpo, asnjë dispozitë ligjore nuk i jep autoritet noterit të shtyjë afatin e trajtimit të kërkesës.

Nga ana tjetër, ligji nr.110/2018 “Për noterinë” parashikon në nenin 125 që palët, në pamundësi për të tërhequr çertifikata dhe dokumenta të caktuara nga zyrat e gjendjes civile, t’i japin autoritet noterit që të kërkojë nga zyrat e gjendjes civile dokumentacionin që ai e vlerëson të nevojshëm për lëshimin e dëshmisë së trashëgimsië. Edhe dispozitat e ketij neni, në rastin më të mirë, nuk janë të sintonizuara me nenet 111 – 113 (pasi në mendimin tim, ato kundërshtojnë njëra tjetrën), të cilat parashikojnë afatet, duke e bërë thuajse të pamundur respektimin e tyre, në rast se do të kemi parasysh se sa vonon një korrespondencë e tillë ndërmjet noterit dhe zyrave të gjendjes civile.

Pra, qartasi jemi para një situate të pa rregulluar me ligj (autoriteti i noterit për të shtyrë afatin), pasi momenti kur nisin dhe ecin afatet për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë është përcaktuar gabim, në mënyrë shumë të ngurtë dhe, në këtë mënyrë, ligji ka krijuar një vakum sa i përket detyrimit të palëve të interesuara për të përmbushur kërkesat e ligjit për dokumentacionin e nevojshëm mbi lëshimin e një dëshmie trashëgimie, ose duke mos parashikuar një mundësi në ligj për t’i dhënë autoritet noterit (si përjashtim nga rregulli), që në varësi të rastit të shtyjë me vendim afatin për këtë qëllim. Për më shumë, asnjë referencë në ligj nuk është parashikuar sa lidhet me pezullimin apo ndërprerjen e këtyre afateve(!).

Në mendimin tim, në mënyrë që të lë hapësirë edhe për trajtimin e disa problematikave të tjera në këtë punim, pasi konstatoj që ligji lë shumë për të dëshiruar sa lidhet me afatet, që janë të një rëndësie të jashtëzakonshme për shkak se prej tyre lindin dhe shuhen të drejta, e domosdoshme është që të punohet për përimrësimin e këtij ligji edhe në këtë aspekt. Ndaj, unë vazhdoj të sugjeroj, shtu si nëpërmjet opinioneve të mia shprehur pranë Komisionit të Ligjeve të Kuvendit të Shqipërisë, se duhet me patjetër që ligji për Noterinë të referohet nëpërmjet një dispozite blanket në K.Pr.C. apo qoftë edhe në K.Pr.A.[11] (në këtë të fundit mbetet për diskutim), përsa lidhet me ndëprerjen apo pezullimin e afateve, përsa lidhet me përllogaritjet e afateve, etj.

Shqyrtimi i kërkesës dhe hetimi. Çështja që trajtohet në këtë punim, përsa lidhet me shqyrtimin e kërkesës për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë, konsiston në analizën mbi shtrirjen e kompetencave të noterit për shqyrtimin e kësaj kërkese, dhe konkretisht mendoj që ligji në këtë kontekst duhet t’i japë përgjigje/zgjidhje pyetjeve/situatave si më poshtë:

1.      A përcakton ligji nr. 110/2018  “Për Noterinë” mënyrën e komunikimit të noterit me

Dhomën Kombëtare të Noterisë gjatë shqyrtimit të kërkesave për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë? Shqyrtimi i kërkesës me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë bëhet nga noteri sipas parashikimeve të Kodit Civil (pjesa III) dhe  ligji nr. 110/2018  “Për Noterinë” (Kreu III, neni 111 - 125. Kjo është baza ligjore që parashikon legjislacioni ynë. Kodi i Proçedurave Administrative dhe Kodi i Proçedurës Civile nuk mund të referohen nga noteri për zbatim gjatë shqyrtimit të këtyre kërkesave, sepse në ligj noterit nuk i është dhënë ky autoritet. Kodi Civil në nenin 348 parashikon, se: “Cilësia si trashëgimtar dhe pjesët takuese në trashëgimi caktohen në dëshminë e trashëgimisë, të lëshuar nga noteri, pas paraqitjes së çertifikatës së vdekjes së trashëgimlënësit, sipas rregullave të caktuara në këtë Kod dhe në ligjin për noterinë.”

Ky Kod, pasi vendos kërkesat bazë për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë, sepse i njeh autoritetin noterit për të lëshuar dëshminë, lejon vendosjen e rregullave të tjera proçeduriale të hollësishme me ligjin për Noterinë, përsa nuk është parashikuar në këtë Kod.

Nenet 111 – 113 të ligjit “Për Noterinë” parashikojnë rregullat proçeduriale që duhet të zbatojë noteri për shyrtimin e kërkesës, bazuar në nenin 348 të K.C. Është parashikuar në këto dispozita se noteri i drejtohet Dhomës Kombëtare të Noterisë (këtu e në vijim: Dh.K.N.) me kërkesë për verifikimin/kontrollin në Regjistrin Kombëtar të Testamenteve dhe Regjistrin Kombëtar të Dëshmive të Trashëgimisë.[12]/[13] Mirëpo, në asnjë dispozitë të këtij ligji nuk parashikohet proçedura që duhet ndjekur për kërkesën që noteri i drejton Dh.K.N., dhe cila është proçedura që ndiqet për të marrë përgjigje nga Dh.K.N. Gjithashtu, nuk gjendet asnjë dispozitë që të autorizojë Ministrin e Drejtësisë që të nxjerrë akte nënligjore për të vendosur rregulla të hollësishmë për rregullimin e kësaj situate juridike. Dhe, në fakt, kjo për mendimin tim është çështje e ligjit dhe jo e akteve nënligjore(!). E konsideroj këtë çështje të rëndësishme, sepse interpretimi i kësaj situate në mungesë të parashikimit ligjor do të sillte pasoja që nuk janë qëllim i ligjit. Komunkimi, aktet e komunikimit, proçedurat e komunikimit dhe mënyra e komunikimit duhet të përcaktohen qartë dhe saktë, sepse në aktet e komunikimit pasqyrohen fakte juridike që sjellin pasoja për palët e interesuara, por edhe për noterin, çka përbëjnë edhe prova në rast të një proçesi gjyqësor apo edhe proçesi administrativ; çështë edhe më e rëndësishme, ato janë të ankimueshme.

2.      A refuzon dot noteri kërkesën për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë me

argumentin se nuk përmbush elementet formale të një akti proçedurial (siç është kërkesa) apo se kjo kërkesë nuk i përmbush kërkesat e ligjit për kryerjen e një akti apo veprimi noterial? Që në fillim është për të përcaktuar se ç’do akt, qoftë ky akt noterial apo jo noterial, i cili parashikohet në një ligj[14] siç ai nr. 110/2018  “Për Noterinë, synon të sjellin pasoja të caktuara në një proçedurë të caktuar, domosdoshmërisht ka karakter proçedurial dhe, për rrjedhojë, është një akt proçedurial. Ky përcaktim është i vlefshëm për të bërë analizën sipas pyetjes që ngremë: pra, a është e mundur të refuzohet nga noteri kërkesa me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë me argumentin se nuk përmbush elementët formal?

Për të ezauruar ç’do mundësi për interpretim, ndoshta duhet të analizojmë nëse kërkesa me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë, referuar ligjit nr. 110/2018  “Për noterinë”, a e ka natyrën e një akti proçedurial apo jo. Për këtë t’i referohemi doktrinës,[15] si edhe jurisprudencës. “Kuptimi i aktit proçedurial: një deklarim ose manifestim i mendimit i bërë në mënyrë të vullnetshme nga njëri prej subjekteve të proçesit, cili hyn në njërën prej kategorive të akteve të parashikuara nga ligji proçedurial dhe i takon  proçedimit, i cili ka efekte krijuese, ndryshuese dhe shuese mbi marrëdhënien proçeduriale korresponduese”. Ky është përkufizimi që doktrina bën për aktin proçedurial, duke iu referuar akteve që synojnë të nxisin fillimin dhe zhvillimin një proçesi gjyqësor. Edhe kërkesa me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë, derisa lëshimi i saj ishte në komptencë lëndore të gjykatave, konsiderohej akt proçedurial. Mendoj që edhe sot kjo kërkesë de facto nuk e humb karakterin proçedurial, përsa kohë synon një proçes që ka për qëllim të krijojë, ndryshojë apo shuajë marrëdhënie juridike të caktuara, ose thënë ndryshe, sa kohë kemi të bëjmë me një kërkesë që synon një vendim, i cili krijon pritshmërinë e ligjshme te individi se do të vihet në posedim të një prone, duke iu referuar edhe jurisprudencës sonë kushtetuese dhe të Gjykatës së Lartë, që referojnë edhe te jurisprudenca e Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut.[16] Në këtë kontekst, palëve duhet t’i njihet e drejta edhe t’i kundërshtojnë këto kërkesa sipas parashikimeve ligjore, për shembull, gotitjen për pavlefshmëri të tyre për shkak të mungesës së elementëve formal, ose goditjen e tyre për shkak të mungesës së legjitimitetit.

Kjo analizë vjen si pasojë, sepse në asnjë dispozitë të ligjit nr. 110/2018  “Për noterinë” kjo mundësi (refuzimi i kërkesës me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë) nuk është e parashikuar. Ligji parashikon vetëm katër raste kur noteri refuzon kryerjen e një akti noterial, ose veprimi noterial, dhe konkretisht nenet 62/1/o[17], 63/1/gj[18], 97/1[19] dhe 108/4.[20] Të gjitha këto raste që ligji rregullon nuk kanë të bëjnë me kërkesën me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë. Në këto kushte, vendimi i noterit për refuzimin e kërkesës për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë do të ishte i pabazuar në ligj.

Në rastet e neneve 62/1/p/q,[21] 63/1/gj,[22] 97/1[23] dhe 108/4[24] të ligjit nr. 110/2018  “Për noterinë”, na duhet të bëjmë të qartë që në këto dispozita përfshihen dhe bëhet fjalë vetëm për aktet noteriale dhe veprimet noteriale. Kërkesa me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë nuk ka karakterin as të akteve noteriale dhe as të veprimeve noteriale. Kjo kërkesë është thjesht një akt proçedurial, edhe për shkak se kërkesa nuk është një akt apo veprim që kryhet pranë noterit. Kërkesa mund të përpilohet nga kërkuesi apo përfaqësuesi i tij[25] jashtë zyrës së noterit dhe të depozitohet pranë noterit nëpërmjet komunikimit postar apo në mënyrat tjera që ligji parashikon, me qëllim që të krijojë pasoja juridike të caktuara dhe me synimin që të realizojë pritshmëritë e individit.

Për të bërë dallimin e kërkesës nga aktet noteriale, parashtrojmë se aktit noterial, ligji nr. 110/2018  “Për noterinë”,[26] i ka dhënë definicion jo të qartë në një dispozitë konkrete (siç duhej të ishte teknikisht), mirëpo nga përmbajtja dhe tërësia e dispozitave që rregullojnë aktet dhe veprimet noteriale mund të merret një definicion i përgjithshëm, se ç’kuptohet me akt noterial apo edhe me veprim noterial. Nga analiza e këtyre dispozitave kuptojmë qartë që akti noterial, si një nga kushtet kryesore për të qenë i tillë, duhet të nënshkruhet nga palët (ose nga pala, në rastet e akteve që i japin formë veprimeve juridike të njëanshme), por edhe nga noteri. Ndërsa, siç pasqyrova më sipër, kërkesa me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë nuk nënshkruhet nga noteri dhe jo domosdoshmërisht hartohet apo redaktohet pranë noterit nga kërkuesi. E njëjta analizë vlen dhe për veprimet noteriale, sepse çdo veprim juridik merr karakterin e veprimit noterial vetëm pasi është formalizuar nga noteri sipas proçedurës së caktuar. Mjafton ky dallim (aktet proçeduriale të thjeshta të kryera nga subjektet e së drejtës, pavarësisht noterit dhe aktet e veprimet noteriale të cilat formalizohen nga noteri) për të arritur në konkluzionin se  kërkesa me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë nuk është akt noterial dhe as veprim noterial. Në këto kushte duket krejt pa vend që kërkesa (por dhe vendimi për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë, siç do të përpiqem të argumentoj më poshtë) të përfshihet në Kreun III “Aktet dhe veprimet noteriale” të ligjit nr. 110/2018  “Për noterinë” dhe të trajtohet si i tillë. Për më tepër që asnjë dispozitë e ligjit nr. 110/2018  “Për noterinë” nuk parashikon përmbajtjen e kërkesës, si element i domosdoshëm dhe thelbësor për vlefshmërinë e saj.

Duke qenë se kërkesa për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë nuk mund të konsiderohet një akt noterial, mendoj se si rregull duhet të ishte bërë e mundur me ligj të zbatohenin rregullat e Kodit të Proçedurës Civile për vlerësimin e vlefshmërisë së tyre. Por ligji “Për noterinë”, përveç se nuk i jep autoritet noterit të referojë te K.Pr.C., duke mos parashikuar një bazë ligjore për ankimin e kësaj kërkese dhe praktikisht duke e bërë të pamundur ankimin, de iure mohohet njëkohësisht edhe e drejtën e palëve për t’a kundërshtuar këtë akt. Në këtë mënyrë, ky ligj jo vetëm nuk e garanton ushtrimin e një të drejte themelore, siç është e drejta ankimit në këtë rast, por e ka kufizuar atë duke mos parashikuar ankimin apo duke mos referuar në ligje të posaçme sa lidhet me ankimi e kësaj kërkese.[27] Për të mos vazhduar me trajtimin e së drejtës së ankimit thellësisht, sepse kjo kërkon një analizë të thelluar që ky ky punim nuk e ezauron dot, kthehemi për t’i dhënë përgjigje pyetjes që ngremë në këtë pikë.

Sa më sipër, duke qenë se kërkesa me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë nuk është as akt dhe as veprim noterial, asnjë mundësi të bazuar në ligj nuk ka noteri ta refuzojë këtë kërkesë “me argumentin se nuk përmbush elementet formale apo përmbajtësore të një akti proçedurial dhe as me argumentin se nuk përmbush kërkesat e ligjit që duhet të përmbushen për kryerjen e akteve dhe veprimeve noteriale sa kohë nuk kemi të bëjmë më një akt apo veprim noterial dhe sa kohë në ligj nuk është parashikuar në mënyrë “të posaçme” forma (elementet formale) dhe përmbajtja e saj (kërkesës), apo sa kohë nuk ka një dispozitë referuese në një ligj proçedural dhe material tjetër që rregullon pikërisht këtë situatë. Kjo mungesë në ligj mund të sjellë pasoja, ndoshta edhe të parikuperueshme, në rast se do të analizonim të gjithë shtrirjen e një vendimi të lëshuar nga noteri si pasojë e një kërkesë drejtuar atij, duke mos patur mundësi për të referuar në vendimarrje elementet e vlefshmërisë të përcaktuara qartë në ligj si një detyrim ligjor. Por, ndoshta do të sjellë edhe përgjegjësi ndaj noterit, sepse mendoj që kjo situatë do të lërë vend për interpretim, siç ndodh rëndom në këto raste, ku edhe pse interpretimi i ligjit është në autoritetin absolute të gjykatave, shpesh shikojmë që kjo bëhet arbitrarisht edhe nga subjekte që nuk mund të bëjnë kurrësesi interpretime të ligjit.

 

Vendimi për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë

 

Një akt noterial tipik apo tiparet e një akti administrativ? Që në fillim më duhet të parashtroj,

se: 1) vendimi për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë është një akt publik individual i noterit. Kjo nisur nga premisat se ky akt nxirret nga a. një funksionar i pavarur, b. me karakter publik, c. që ushtrohet nëpërmjet hartimit të akteve juridikë (neni 4 i ligjit nr.110/2018 “Për noterinë”). 2)Vendimi për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë, referuar kuadrit ligjor në përgjithësi dhe posaçërisht ligjit “Për noterinë”, nuk mund të konsiderohet një vendim quasi gjyqësor, pavarësisht se në bindjen time i duhej dhënë me ligj karakteri quasi gjyqësor (siç do të trajtoj më poshtë në këtë punim). Në këtë pikë është shumë e rëndësishme të bëjmë dallimin e vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë nga aktet dhe veprimet e tjera noteriale por edhe një krahësim me aktet administrative në përgjithësi.

Aktet noteriale janë kryesisht veprime juridike të njëanshme apo të dyanshme, të cilat i kryejnë subjekte të së drejtës në prani të noterit dhe të cilave noteri u jep fuqinë e ligjit, duke u dhënë formën dhe përmbajtjen bazuar në ligj. Por, edhe veprimet apo aktet noteriale që i kryen noteri kryesisht dhe pavarësisht vullnetit të subjekteve. Në ligjin për noterinë nuk ka një përkufizim të aktit noterial dhe në fakt as në Kodin Civil nuk gjendet një përkufizim i tillë në një nen të posaçëm; vetëm duke interpretuar disa dispozita të Kodit Civil dhe ligjit “Për noterinë” mund të arrihet në përfundimin, se në mënyrë absolute aktet noteriale janë akte publike.[28]

Një mungesë e tillë nuk më rezulton, për shembull, në legjislacionin e Italisë, si një nga vendet me traditë në fushën e noterisë. Kodi Civil Italian në nenin 2699 ka përkufizuar aktin publik duke e njësuar atë edhe me aktin noterial, dhe neni 2700 i këtij Kodi parashikon edhe efektet e aktit publik. Pikërisht, neni 2699 përcakton dy kushtet bazë për të parashikuar nëse kemi një akt publik apo noterial, konkretisht: 1) Besimi publik,[29] i cili ka të bëjë me forcën ligjore të aktit për të dhënë siguri jurdike mbi çdo veprim të bërë para një autoriteti publik dhe 2) redaktimi apo formalizimi i një akti nga autoriteti i njohur me ligj për t’a nxjerrë aktin. Për të mos u zgjatur në analize krahësuese më të thelluar në këtë pikë, shkurtimisht dua të qartësoj se ndryshe nga legjislacioni italian, që ka bërë përkufizimin e aktit noterial në Kodin Civil duke i lënë hapësirë ligjvënësit ta harmonizojë përmbajtjen dhe formën e akteve noteriale më ligjin për noterinë dhe aktet nënligjore, legjislacioni ynë nuk i ka dhënë në dispozita të veçanta një përkufizim aktit noterial as në Kodin Civil dhe as në ligjin për noterinë.

Përsa kohë nuk ka parashikim në një normë juridike konkrete, mund të konkludojmë se, për sa kohë që noteri kryen veprimtari apo funksione publike,[30] edhe aktet e nxjerra prej tij janë të karakterit publik, për rrjedhojë ai kryen edhe veprimtari publike, përfshi këtu edhe në rastin e vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë.

Por ndryshe nga aktet të tjera noteriale, vendimi për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë është një akt publik me karakter deklarativ, që ka për qëllim njohjen (krijimin, ndryshimin, shuarjen e një të drejte) e një të drejte pasi janë vërtetuar disa fakte juridike të caktuara, të cilat mund të jenë ngjarje (vdekja), por mund të jenë edhe veprime juridike (testamenti, heqja dorë nga trashëgimia, padenjësia, etj..)[31] që synojnë përcaktimin e rrethit të trashëgimtarëvë që thirren për të trashëguar pasurinë e de cuius-it dhe për t’u dhënë atyre legjitimitetin ta disponojnë dhe gëzuar lirisht[32] pasurinë trashëgimore, duke njohur edhe detyrimet që i drejtohen kësaj pasurie. Nëpërmjet këtij akti krijohen/ndryshohen/shuhen të drejta dhe rrjedhin detyrime jo detyrimisht me vullnetin e shprehur të të gjitha palëve që u drejtohen këto detyrime apo atyre palëve që u kalojnë të drejta. Pra, më këtë akt nuk formalizohet një veprim vullneti i të gjitha palëve, të cilave i drejtohet. Për shembull, akti lëshohet nga noteri me kërkesë të njërit prej trashëgimtarëve, kërkesë të cilën noteri mund edhe të mos e pranojë nëse nuk plotësohen kushtet ligjore, por edhe pavarësisht vullnetit të kreditorëve të mundshëm që mund të kenë interesa krejt të ndryshëm nga çfarë përcakton dhe njeh vendimi për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë.

Për t’i dhënë përgjigje në mënyrë përfundimtare pyetjes që ngrita në fillim të kësaj çështjeje, mendoj të shohim edhe kuptimin që i jep  ligji nr. 110/2018  “Për noterinë” këtij akti publik, për të qartësuar nëse mund të konsiderohet ky një akt administrativ.

Ligji “Për noterinë”, në nenin 99 “Mënyra e hartimit të akteve noteriale” parashikon, se: “Aktet noteriale hartohen në bazë të vullnetit të lirë, të plotë dhe të pavesuar të palëve pjesëmarrëse në aktin noterial, si dhe referuar qëllimit që synon të rregullojë dhe/ose të sjellë akti noterial. Aktet noteriale hartohen pastër, qartë dhe në mënyrë që të mos lënë vend për moskuptime ose keqinterpretime” (theksimet – të autorit të këtij punimi).

Gjithashtu, në nenin 102 “Nënshkrimi i aktit noterial nga palët”, ky ligj parashikon. se: “Aktet noteriale nënshkruhen rregullisht nga pjesëmarrësit në aktin noterial, në prani të noterit, pasi noteri ka hartuar aktin dhe ia ka bërë të ditur përmbajtjen e tij palëve. Nënshkrimi shoqërohet me emrin dhe mbiemrin e plotë të palëve. Palët vendosin nënshkrimin e tyre në çdo faqe të aktit noterial dhe në fund të aktit noterial vendosin emrin, mbiemrin si dhe nënshkrimin e tyre. Personat përfaqësues, pjesëmarrës në aktin noterial, duhet të evidentojnë këtë fakt në fund të aktit noterial. Në këtë rast, një kopje e aktit të përfaqësimit i bashkëlidhet aktit noterial. Noteri përmend në aktin noterial të gjitha veprimet e mësipërme” (theksimet – të autorit të këtij punimi).

Referuar përmbajtjes së dispozitave të mësipërme arrijmë në konkluzionin se, për të patur një akt noterial duhet që akti të plotësojë disa kritere, të cilat synojnë normimin e elementeve thelbësore si kushte kumulative të aktit noterial: i. të formalizohet bazuar në vullnetin e palëve, ii. Të jetë i lirë, iii. i plotë, iv. i pavesuar, v. Palët të jenëpjesëmarrëse në akt, vi. të bëhet sipas qellimit, vii. Të jetë nënshkruar rregullisht nga palët dhe noteri, viii. pasi t’u jetë bërë e ditur palëve përmbajtja e aktit.

Sa më sipër, mendoj që vendimi për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë nuk plotëson thuajse asnjë nga këto elemente[33] që janë kërkesa thelbësore të ligjit për aktet noteriale.  Konkretisht, vendimi për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë jo detyrimisht referon dhe formalizon vullnetin e plotë të palë/s/ve, për shembull, kur deklaron pavlefshmëri absolute të plotë apo të pjeshme të testamentit, edhe pse kërkesa sipas vullnetit të kërkuesit nuk është kjo. Kërkuesi që ka dashur lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë nuk është pjesëmarrës në akt. Jo detyrimisht referohet nga noteri qëllimi i kërkuesit apo palëve në nxjerrjen e këtij vendimi. Vendimi nuk nënshkruhet në asnjë rast nga pala apo palët dhe, së fundmi, noteri nënshkruan vendimin, pavarësisht se është apo jo në dijeni të përmbajtjes së vendimit pal/a/ët kërkuese kërkuese dhe vihet në dijeni kërkuesi vetëm pas lëshimit të vendimit.

Në këto kushte, referuar analizës së mësipërme mund të arrijmë në përfundimin, se vendimi nuk përmbush kërkesat e ligjit për të qenë një akt tipik noterial.

Ligji nr. 110/2018  “Për noterinë”, edhe pse nuk ka bërë një përcaktim të qartë mbi natyrën e këtij akti (vendimit për lëshimin e dëshmisë), në nenin 97/4 të lë të “dyshosh” se kemi të bëjmë më një akt administrativ përsa kohë parashikon, se: “Përveç padive të përcaktuara në nenin 46 të Kodit të Procedurës Civile, ndaj çdo veprimi ose vendimi të noterit për lëshimin, refuzimin e lëshimit, ndreqjen e gabimeve, ndryshimin dëshmisë së trashëgimisë, mund të bëhet ankim në gjykatë, sipas rregullave për gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative.” (theksimet – të autorit të këtij punimi). Në të njëjtin nen, në pikën 3 parashikohet, se: Personave që u është refuzuar shërbimi noterial, brenda një muaji nga dita e njoftimit të këtij refuzimi me shkrim, mund të ankohen në gjykatën administrative të shkallës së parë në territorin e së cilës vepron zyra noteriale. Pra, ky nen synon të rregullojë dy situata të ndryshme duke mbajtur të njëjtin qëndrim sa i përket komptencës lëndore. Si në rastin kur noteri nuk jep asnjë shërbim të cilin e ka detyrim me ligj (neni 97/3), ashtu dhe në rastin kur noteri jep shërbimin që detyrohet me ligj (neni 97/4), por jo siç është interesi i palës mbi të drejtën material dhe kur ky interes vjen në të kundërt dhe nuk përputhet me veprimin ose vendimin e noterit.

Por, a është në përmbatje të akteve të parashikuara në nenin 97/3 dhe 97/4 e njëjta lëndë si element përcaktues në kompetencën lëndore të gjykatave për shqyrtimin e tyre? Mendoj që jo, sa kohë kjo dispozitë parashikon mundësinë për ankim “ndaj çdo veprimi, ose vendimi të noterit”, por akoma më shumë edhe në rastin e “...lëshimit, ndryshimit të dëshmisë…”. Këto dispozita të parashikuara në nenin e cituar më sipër lënë vend për intepretim dhe ngatërrojnë situatat juridike që duhet të synojë të rregullojë saktësisht ligji “Për noterinë”.

Dispozitat e mësipërme parashikojnë një përjashtim nga rregulli i përgjithshëm i zbatueshëm mbi aktet noteriale, të cilat goditen në gjykatat që kanë në kompetencë lëndore shqyrtimin e çështjeve civile, siç edhe parashikohet në nenin 138 të ligjit nr. 110/2018  “Për noterinë”, duke referuar (mendoj kështu, pasi nuk është shumë e qartë) edhe kërkesat e Kodit Civil të Republikës së Shqipërisë. Neni 138 është përfshirë në Kreun IV “Pavlefshmëria e Akteve dhe e Veprimeve Noteriale dhe Regjistrat e Noterisë” të ligjit 110/2018 “Për noterinë”. Referuar dispozitave të parashikuara në këtë nen, kërkesa[34] që synon kundërshtimin e një akti noterial siç është testamenti, apo siç mund të jetë edhe një kontratë sipërmarrje prej së cilës mund të ketë ardhur një dëm, me synimin për t’i deklaruar apo shpallur të pavlefshmme, duhet të shqyrtohet nga gjykata e rrethit gjyqësor, në territorin e së cilës ushtron veprimtarinë “zyra noteriale” [35] që ka kryer këto veprime.  Mirëpo, edhe ky nen bie në kundërshtim me K.Pr.C., për shembull, me nenin 46 të tij, që parashikon, se përsa i përket komptencës tokësore për shqyrtimin e padive me objekt pavlefshmërinë e testamentit, tagrin e ka gjykata ku ka patur vendbanimin e fundit trashëgimlënësi, ose kur nuk dihet ku ndodhet pjesa me e madhe e pasurise se tij, ose e gjithe pasuria e tij. Ndaj duket krejt pa vend parashikimi dhe përcaktimi i komptencës tokësore të gjykatës në këtë ligj, përsa kohë edhe rastet e pavlefshmërisë të parashikuara në nenin 137 nuk janë shteruese[36] dhe në kushtet që K.Pr.C. parashikon në mënyrë të posaçme komptencën tokësore në të gjitha rastet. Për më shumë, më duket krejt pa vend që të referohet vendndodhja e noterit për të përcaktuar kompetencën tokësore, edhe për faktin se jo detyrimisht noteri është palë në proçeset që mund të ngrihen, qoftë edhe referuar nenit 137 dhe 138 të ligjit “Për noterinë”. Sa më sipër, qartazi dilet në përfudnimin se, nenet 97, 137 dhe 138 të ligjit “Për noterinë” parashikojnë përjashtime nga rregullat e përgjithshme. Dhe, në kushtet që nenet 97, 137 dhe 138 të ligjit “Për noterinë” parashikojnë përjashtime nga rregullat e përgjithshme, çdo përjashtim duhet bërë konkret, në mënyrë të shprehur dhe shteruese, duke parashikuar rastet konkrete se kur mund të jetë kompetente në lëndë gjykata administrative apo gjykata e rrethit, dhe ku referon ligji për përcaktimin e lidhje me komptencën territoriale/tokësore.

Për të vazhduar analizën, përsa lidhet me pyetjen që ngritëm (a është vendimi për lëshimin e dëshmisë një akt administrative apo jo?), në mënyrë që edhe t’i bëjmë më të qarta dallimet e dy rasteve të mësipërme, duhet të shfletojmë Kodin e Proçedurave Administrative, neni 3/a i të cilit përkufizon, se “Akti administrativ individual” është çdo shprehje e vullnetit nga organi publik, në ushtrimin e funksionit të tij publik, kundrejt një apo më shumë subjektesh të përcaktuara individualisht të së drejtës, i cili krijon, ndryshon, ose shuan një marrëdhënie juridike konkrete.

Pra, qartazi kuptohet se, që të jemi para një akti administrativ duhet që ky akt të jetë i nxjerrë nga një organ publik, si kusht themelor i vendosur nga K.Pr.A.. Por, a është noteri një organ publik? Është e rëndësishme këtu të theksohet, se akti administrativ është një akt nënligjor dhe si i tillë është burim i së drejtës, siç përcaktohet edhe në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë.[37] Noteri nuk mund të konsiderohet organ publik sipas doktrinës,[38] por pavarësisht kësaj noterit mund t’i jepet me ligj autoriteti që të prodhojë akte administrative, si përjashtim nga rregulli. Përjashtimi nga rregulli i përgjithshëm duhet të parashikohet shprehimisht në ligjin “Për noterinë”, në mënyrë që të mos këtë ngatërime në interpretimin për rastin konkret, duke iu përmbajtur rregullave të teknikës ligjore dhe referuar për përshtatje me të gjithë kuadrin ligjor të aplikueshëm.

Një dallim tjetër, që krijon paqartësi mbi natyrën e vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë si një akt publik që nxirret nga noteri, është edhe fakti që ky akt - referuar nenit 97/4 të ligjit “Për noterinë” - goditet drejtëpërdrejt në gjykatën që shqyrton mosmarrëveshjet administrative. Por në rastet e akteve administrative ( (pë shembull, kur kërkohet ndryshimi i tyre etj.), e nevojshme është që këto akte të goditen/ankimhen pranë një organi më të lartë. Mirëpo, ligji “Për noterinë” ka parashikuar ankim të drejtëpërdrejtë në gjykatë në këtë rast dhe nuk ka asnjë organ të parashikuar me ligj që mund të rishikojë aktet e noterit, përveç gjykatës.

Neni 97/4, në një intepretim literal, pavarësisht se nuk parashikon shprehimisht, s’lë asnjë dyshim që synon t’i njohë vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë natyrën, fuqinë ligjore të një akti administrativ, përsa kohë parashikon se përbën lëndë edhe për gjykatat që zgjidhin mosmarrëveshjet administrative. Mirëpo rregullimi në këtë ligj, në mënyrë jo të shprehur qartë dhe saktë, përsa lidhet me natyrën e aktit dhe me rastet kur vendimi goditet në gjykatat administrative, përbën shkak për krijimin e pasojave dhe efekteve juridike të padëshiruara për vetë noterin, por edhe për palët, të cilave u drejtohet akti në rast konflikti gjyqësor, çka do të “përplaste” shumë situata/elemente të një proçesi gjyqësor (për shembull, paqartësi apo kushtëzim në lidhje me ndërgjyqësinë).

            Që nga viti 2012 mosmarrëveshjet administrative zgjidhen nga gjykatat administrative, bazuar në ligjin nr. 49/2012 “Për organizimin dhe funksionimin e gjykatave administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative”. Në nenin 7 të këtij ligji përcaktohet rrethi i çështjeve që mund të shqyrtojë gjykata administrative, si vijon: a) mosmarrëveshjet që lindin nga aktet administrative individuale, aktet nënligjore normative dhe kontratat administrative publike, të nxjerra gjatë ushtrimit të veprimtarisë administrative nga organi publik; b) mosmarrëveshjet që lindin për shkak të ndërhyrjes së paligjshme ose të mosveprimit të organit publik; c) mosmarrëveshjet e kompetencave ndërmjet organeve të ndryshme administrative në rastet e parashikuara nga Kodi i Procedurave Administrative; ç) mosmarrëveshjet në fushën e marrëdhënieve të punës, kur punëdhënësi është organ i administratës publike; d) kërkesat e paraqitura nga organet administrative për shqyrtimin e kundërvajtjeve administrative, për të cilat ligji parashikon heqjen e lirisë deri në 30 ditë, si një lloj të dënimit administrativ për kundërvajtësin; dh) kërkesat e paraqitura nga kundërvajtësit për zëvendësimin e dënimit administrativ me heqje lirie deri në 30 ditë me dënimin me gjobë”. Ndërkohë, neni 8/2 i Ligjit 49/2012 parashikon se çfarë nuk mund të gjykojë kjo gjykatë, duke përcaktuar, se: “Gjykata administrative nuk shqyrton mosmarrëveshjet; b) shqyrtimi i të cilave, sipas legjislacionit në fuqi, është në kompetencën e një gjykate tjetër”. Kështu, nuk mund të arrihet në përfundimin që - referuar këtij neni - vendimi i noterit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë mund të bëhet objekt shqyrtimi në gjykatat administrative dhe në cilat raste!

Paqartësi krijon edhe neni 116 i ligjit “Për noterinë”, i cili është titulluar “Pavlefshmëria e dëshmisë së trashëgimisë”: “1. Kur, me vendim gjyqësor të formës së prerë, shpallet pavlefshmëria e testamentit, dhe ky vendim sjell efekte mbi përmbajtjen e dëshmisë së trashëgimisë, noteri, i cili ka lëshuar dëshminë e trashëgimisë, brenda 3 ditëve nga marrja dijeni ose me kërkesë të të interesuarit, konstaton pavlefshmërinë e dëshmisë së trashëgimisë të lëshuar prej tij dhe procedon me lëshimin e një dëshmie të re trashëgimie. 2. Dëshmia e re e trashëgimisë i njoftohet menjëherë të gjithë personave, të cilëve u është lëshuar një kopje fillestare e dëshmisë së trashëgimisë”. Pra, ky nen i jep autoritet noterit, qoftë edhe kryesisht, që të konstatojë pavlefshmërinë dhe të lëshojë një dëshmi të re, pasi gjykata ka shpallur të pavlefshëm testamentin (dhe jo dëshminë). Tipik autoriteti i një organi administrativ, që prodhon akte administrative, i cili edhe kryesisht mund të anullojë apo konstatojë pavlefshmërinë e akteve.

Nenet 97, 116, 137 dhe 138 i ligjit nr. 110/2018 “Për noterinë” bien ndesh, dhe në rastin më të mirë ngatërrohen me njëri tjetrin në rast se do të ishim para një kërkese me objekt pavlefshmërinë e vendimit për lëshimin e dëshmsië së trashëgimisë (jo të testamentit), me argumentin se është referuar baza ligjore e gabuar dhe si e tillë është nxjerrë në kundërshtim me ligjin (për shembull, në vend që të aplikohej K.C. i 1981 është aplikuar K.C. në fuqi). Cilat janë elementet/rastet, duke patur parasysh edhe ato të nenit 137 të ligjit “Për noterinë”, mungesa e të cilave sjell pavlefshmërinë e aktit (vendimit) dhe mbi të cilat do të bëhet analiza: elementet/rastet e parashikuara në dispozitat e Kodit Civil (pavlefshmëria e veprimeve juridike?), e Kodit të Proçedurës Civile (pavlefshmëria e akteve?) apo dispozitat e Kodit të Proçedurave Administrative (pavlefshmëria e akteve administrative?). Kjo situatë juridike e pa rregulluar saktë me ligj, domosdoshmërisht do të sillte anomali gjatë shqyrtimit të këtyre akteve në proçese gjyqësore, sepse mund të konsiderohet në raste të caktuara që këto akte janë produkt i një veprimtarie në kundërshtim me ligjin (bie fjala, në kuptim të nenit 64 të ligjit “Për noterinë”[39]) dhe, si të tilla, bazuar në një intepretim gjyqësor (i pamundur për t’a bërë noteri, kur vendos lëshimin e një dëshmie trashëgimie) mund ta bëjë noterin përgjegjës, edhe pse ligji nuk sqaron mirë cilat janë rastet/shkaqet që ai ta ngarkohet me këtë përgjegjësi, kur objekti i veprimtarisë së noterit është lëshimi i aktit të dëshmisë së trashëgimisë.

Pra, përsa lidhet me proçesin e lëshimit të dëshmisë së trashëgimisë duhet përcaktuar qartë natyra e këtij vendimi/akti, duhet të referohen qartë baza ligjore mbi të cilën zhvillohet kjo proçedurë, autoriteti dhe përgjegjësia e noterit në raport me vendimarrjen e tij (në këtë rast, në një kapitull të posaçëm) etj.  Opsione më të detajuara mund të jenë pjesë e veprimtarisë së një grupi ekspertësh të angazhuar.

Fuqia ligjore e vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë dhe mundësia për

ekzekutimin i tij. Ligji nr.110/2018 nuk parashikon në mënyrë të posaçme fuqinë ligjore që ka vendimi, nuk parashikon as mënyrën e ekzekutimit të tij, as momentin kur bëhet i ekzekutueshëm ky vendim, siç duhet të parashikohet në të gjitha rastet kur kemi një akt publik, ndaj të cilit mund të bëhet ankim nga subjektet që lidhen me interesa të ligjshme me të.

Duhet të kujtoj se qëllimi që kishte iniciativa në kuadrin e reformës në drejtësi, referuar të cilës iu kalua me ligj noterit autoriteti ligjor për të lëshuar vendimet për lëshimin e dëshmive të trashëgimive, ka qenë pikërisht dhënia e një shërbimi sa më të lehtë, të shpejtë dhe cilësor individëve, subjekte të së drejtës, por gjithmonë duke respektuar dhe pa cënuar asnjë të drejtë të tyre. Në këtë kontekst lind natyrshëm pyetja: Në rast se nuk i jepet e njëjta fuqi ligjore vendimit të noterit me atë të vendimit të gjykatës që lëshonte më parë këto vendime, a cënohen të drejtat e subjekteve të së drejtës?

Parë në këtë këndvështrim mendoj që po, sepse së pari, vendimit i noterit i nënshtrohet të treja shkallëve të gjykimit, ndryshe nga vendimi i gjykatës së rrethit (deri në vitin 2013) që i nënshtrohej shqyrtimit të gjykatave të apelit dhe Gjykatës së Lartë. Pra kishim një proçedurë më të shkurtër shqyrtimi në rast ankimi, kur ky proçes zhvillohej nga gjykata. Në këto kushte, minimalisht zgjatet periudha kohore e proçesit në rast ankimi të mundshëm, për të mos thënë që mund të cënohet e drejta e individit për një proçes brënda një periudhe kohore të arsyeshme.[40]

Së dyti, vendimi i gjykatës i nënshtrohej rregullave të parashikuara nga neni 451 i K.Pr.C., i cili përcakton rastet kur merr formë të prerë, me qëllim që ky vendim të bëhet i detyrueshëm për zbatim. Ligji për noterinë as nuk parashikon rastet kur konsiderohet i hyrë në fuqi vendimi për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë dhe as nuk referon për zbatim rregullat e parashikuara në K.Pr.C., në mënyrë që ekzekutimi i tij të bëhet i mundur, duke respektuar edhe të drejtat e subjekteve të tjera që preken prej tij.

Së treti, duke mos përcaktuar momentin e hyrjes në fuqi të vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë (sa kohë nuk referon për zbatim K.Pr.C..), ligji nuk mund të garantojë të drejtën e individit për ankim ndaj këtij vendimi. Nuk besoj që garantohet e drejta e ankimit, si një e drejtë themelore, pa u përcaktuar qartë se cili është momenti që bën të mundur realizmin e kësaj të drejte.

Duke patur parasysh që vendimi për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë është për nga natyra një vendim njohjeje, mendoj që mund të bëhet një analizë e thjeshtë krahasuese e ligjit “Për noterinë” me ligjin nr. 133/2015 “Për trajtimin e pronës dhe përfundimin e procesit të kompensimit të pronave”, i cili pikërisht në nenin 2, 5, 6 dhe 29 shprehet për qëllimin e ligjit, duke referuar fuqinë ligjore të vendimeve, të mënyrës së ekzekutimit, momentin kur mer formë të prerë, ndërkohë që shprehet edhe për pasojat dhe efektet juridike të tij, për ankimin dhe afatet në mënyrë shteruese dhe në referim të zbatimit të rregullave, normave të K.Pr.C. Bëj këtë krahasim, sepse vendimet e ATP dhe vendimet e noterit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë janë vendime njohjejeje dhe në aspektin proçedurial janë të ngjashëm me njëri-tjetrin. Në këtë kuptim, edhe ankimi ndaj vendimit të noterit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë ndoshta duhet të ankimohet drejtëpërdrejtë në gjykatat e apelit, të cilat gjykojnë në këtë rast si gjykata të shkallës së parë.

Për t’i lënë hapësirë edhe trajtimit të disa çështjeve të tjera që i vlerësoj si të rëndësishme, por edhe se mendoj që në mungesë të dispozitave ligjore është e panevojshme të zgjatemi më tej, mbase nuk do të ishte i tepërt rishikimi i ligjit sa më shpejt për rregullimet përkatëse, sepse fuqia ligjore e akteve publike, afatet e mirë përcaktuara, edhe ato të ankimit, edhe ekzekutimi i vendimit, janë të një rëndësie të posaçme proçeduriale, ngaqë me to varen dhe lidhen ngushtë të drejta themelore të subjekteve.

Detyrimi i regjistrimit të vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë nuk është

parashikuar në K.C.,[41] për rrjedhojë refuzimi nga ZVRPP për regjistrim është i ligjshëm. Ligji nr. 110/2018 “Për noterinë” parashikon në nenin 113/8/9 se, një kopje e dëshmisë së trashëgimisë dërgohet për regjistrim në institucionin përgjegjës të regjistrimit të pasurive të paluajtshme, që aktualisht është Zyra e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme. Nenet 25, 44 dhe 45[42]Ligjit nr. 33/2012Për regjistrimin e pasurive të paluajtshme” (por edhe nenet 24, 25, 30, 46/4, dhe 47 të ligjit nr.111/2018 “Për kadastrën” në fuqi prej datës 22.03.2019)[43] parashikojnë të gjitha aktet që regjistrohen në këtë regjistër dhe në asnjë gërmë nuk parashikohet që ka detyrim kjo Zyrë për regjistrimin të vendimeve të noterit me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë. Në mënyrë të posaçme, ky ligj parashikon të gjitha rastet që detyrojnë këtë Zyrë të regjistrojnë aktet, duke referuar vetëm te dispozitat e Kodit Civil të Republikës së Shqipërisë, pasi ky ligj në nenin 45/2 (apo neni 47 i ligjit nr.111/2018 “Për kadastrën) e kufizon regjistrimin me plotësimin e kushteve të parashikuara në nenin 193 të Kodit Civil.

Në fakt, edhe Kodi Civil, te i cili referohet edhe ligji “Për regjistrimin e pasurive të paluajtshme”, si edhe ligji “Për kadastrën”, në nenin 193 nuk ka përshirë vendimin e noterit ku njihet cilësia e trashëgimtarët si të detyrueshëm për regjistrim. Konkretisht, Kodi Civil në nenin 193/ç ka parashikuar, se duhet të regjistrohen në Regjistrin e Pasurive të Paluajtshme vendimet e gjykatave me të cilat njihet cilësia e trashëgimtarit dhe fitohet pasuria e trashëguar. Kjo pikë e këtij neni është e pandryshuar, edhe pse që nga viti 2013 vendimin për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë (nëpërmjet të cilit bëhet e mundur njohja e cilësisë së trashëgimtarit dhe fitohet pasuria e trashëguar) lëshohet nga noteri dhe jo nga gjykata. Por, që nga viti 2013 e deri më sot vendimet për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë të lëshuara nga noteri regjistrohen regullisht në zyrat e regjistrimit të pasurive të paluajtshme. Pyetja që ngrihet është: mbi çfarë baze ligjore?!

Në rast se nëpërmjet një interpretimi të zgjeruar do të referonim si bazë ligjore nenin 193/h të Kodit Civil, duke pretenduar që vendimi i noterit duhet të konsiderohet organ shtetëror, kjo më duket se është e pamundur, sepse noteri në të gjitha rastet nuk mund të konsiderohet organ shtetëror pasi nuk ka tiparet e një organi të tillë, pavarësisht analizës (në pikën 3 më lart në këtë punim) mbi natyrën e aktit të vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë. Gjendur në këto kushte, mendoj që refuzimi i zyrave të Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme mbi regjistrimin e vendimeve te noterëve për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë, me argumentin se nuk parashikohet në ligj, përkundrazi, ky detyrim do të ishte i bazuar në ligj. Prandaj, mendoj që nenit 193/ç i duhet shtuar edhe togfjalëshi: “...vendimet e noterëve...”.

Me keq ardhje konstatohet, gjithashtu, se edhe fuqia ligjore e vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë dhe detyrimi i regjistrimit të tij në regjistra të posaçëm publik të sendeve të luajtshme apo regjistrave të tjerë publik nuk ka asnjë parashikim në këtë ligj. Në fakt, tek ky ligj nuk gjen asnjë parashikim që rregullon veprimtarinë noteriale, kur objekt i saj janë të drejta që nuk lidhen me pasurite e paluajtshme.

A e ka të mundur noteri të zgjidhë të gjitha rastet që i parashtrohen për zgjidhje vetëm me

dy mjete proçeduriale (lloje vendimi) që ai disponon (refuzimi dhe lëshimi)? A e pezullon apo pushon dot noteri shqyrtimin e kërkesës? Ligji nr.110/2018, hyrë në fuqi më 28.02.2019 “Për noterinë” ka parashikuar mjetet proçeduriale apo llojet vendimeve me të cilat noteri administron proçesin për trajtimin e kërkesave me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë, konkretisht dy: vendimin për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë (neni 113), ose refuzimin e kërkesës më objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë (neni 97/4, 111,112,113) çka në fakt nuk është parashikuar shprehimisht në nenet 111, 112 dhe 113, por që nënkuptohet se noteri, për shembull, duke shpallur[44] apo deklaruar pavlefshmëri të pjesëshme të testamentit ka refuzuar pjesërisht edhe kërkesën!

Megjithatë në këtë pikë është e rëndësishme të analizojmë nëse mundet noteri t’i zgjidhë të gjitha rastet apo aituatat që lindin gjatë shqyrtimit të kërkesave me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë vetëm me këto dy mjete proçeduriale? Le të shqyrtojmë rastin kur noteri nuk verifikon dot një fakt juridik dhe as pala nuk e provon dot me shkresë (bie fjala, martesën e trashëgimlënësit me bashkëshort/in/en, akti i martesës mungon). Noteri në këtë rast nuk verifikon dot statusin e trashëgimlënësit në momentin e martesës: Beqar, i Ve apo i Divorcuar. Ky është një fakt juridik shumë i rëndësishëm për përcaktimin e rrethit të trashëgimtarëve. Noteri detyrimisht duhet t’i drejtojë të interesuarit/palët drejt gjykatës për të nisur një proçes gjyqësor, pikërisht me këtë objekt: vërtetimin e faktit juridik të martesës dhe gjendjes civile të bashkëshortit trashëgimlënës në momentin e martesës. Mirëpo, deri në këtë moment noteri ka kryer disa proçedura si, për shembull, regjistrimi i kërkesës dhe çertifikatës së vdekjes (detyrim i përcaktuar nga K.C., siç argumentuam me lart) së trashëgimtarit/kerkuesit menjëherë me paraqitjen e saj nga ky i fundit, shkresat për korrespodencën me zyrat e Gjendjeve Civile (sipas nenit 125 të ligjit nr.110/2018 “Për noterinë”), të cilat nuk pranojnë të lëshojnë çertifikatat respektive apo dokumentacionin e nevojshëm. Pra ka nisur një proçedurë e mirëfilltë juridike, dhe jemi në një fazë proçeduriale të këtij proçesi nga i cili burojnë të drejta dhe detyrime për subjektet pjesmarrëse. Në këto akte të lëshuara dhe hartuara deri në këtë fazë janë fiksuar disa fakte juridike, dhe noterit i duhet me patjetër ta mbyllë këtë proçes me një proçedurë juridike, me mjete juridike legjitime, për të mos cënuar asnjë të drejtë të individëve, por edhe për të mos e ngarkuar veten me përgjegjësi ligjore.

Në mendimin tim, noterit i duhet të zbatojë normat proçeduriale që parashikon Kodi i Proçedurës Civile (varësisht nga natyra e vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë), që rregullojnë dhe sanksionojnë proçedurën dhe mjetet proçeduriale. Sigurisht, Kodi i Proçedurës Civile parashikon edhe mjetet edhe proçedurën se si proçedohet në një rast të tillë, por këtu subjekt është gjykata! Kjo duhej të ishte parashikuar dhe referohej nga normat e ligjit “Për noterinë”, ku janë vendosur disa rregulla të karakterit proçedurial, por që nuk do të ishin të nevojshme nëse do të referonim në një nga kodet e proçedurës. Duhej medoemos të ishte normuar një dispozitë e veçantë referuese në ligjin “Për noterinë” që:edhe Noteri të kishte kompetencë, në aplikimin e të gjitha mjeteve proçeduriale që ky kod parashikon dhe vendos në dispozicion të Gjykatës për zhvillimin e këtij proçesi, pa kaluar kufijtë e kuadrit ligjor që rregullon këtë marrëdhënie juridike (trashëgiminë)”, proces (i çeljes dhe lëshimit të dëshmisë së trashëgimise) që, pavarësisht se tashmë realizohet nga noteri, nuk duhet ta humbë natyrën “quasi gjyqësore” të tij, nëse analizojmë pasojat dhe efektet juridike që synon ky proçes.

A duhet noteri të verifikojë pasurinë objekt testamenti? Cila është proçedura referuese për

zbatim? Cila është baza ligjore referuese për zbatim? A është dhe a kërkon hetim kjo proçedurë?

Pyetja, nëse duhet apo jo noteri të verifikojë pasurinë objekt testamenti, në rastin e lëshimit të dëshmisë së trashëgimisë testamentare, natyrshëm vjen nëse do të kemi parasysh se ekzistenca e pasurisë në momentin e çeljes se trashëgimisë dhe gjendja juridike e saj në këtë moment ka të bëjë drejtëpërdrejtë me vlefshmërinë e testamentit.[45] Mungesa e objektit të pasurisë së disponuar me testament sjell pavlefshmërinë e tij, dhe në këtë rast deklarohet pavlefshmëria absolute e testamentit. Ligji “Për noterinë” në nenin 111/4/5 “Kërkesa për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë” parashikon që noteri deklaron pavlefshmërinë e testamentit kur disponimet e bëra me testament nuk janë të vlefshme sipas parashikimeve të Kodit Civil. Edhe në nenin 113 “Lëshimi i dëshmisë së trashëgimisë” parashikon se si vepron noteri kur konstaton pavlefshmërinë e testamentit. Teknkisht, mendoj se nuk është e saktë që pikat 4 dhe 5 të nenit 111 të ligjit “Për noterinë” të përfshiheshin në këtë nen.

Sa më sipër konstatohet që ligji për noterinë nuk parashikon asnjë detyrim të noterit për të verifikuar pasurinë objekt testamenti. Ndërkohë që duhej të ishte parashikuar shprehimisht në këtë ligj edhe proçedura për të bërë verifikimin mbi gjendjen juridike të pasurisë objekt testamenti.

Një tjetër problem konstatohet në ligjin nr.110/2018 “Për noterinë” përsa lidhet me përdorimin e termave “deklaron pavlefshmërinë[46] dhe “shpall pavlefshmërinë”.[47] Duket qartë që nuk është pasur parasysh dallimi ndërmjet dy llojeve të pavlefshmërisë.[48]

Mendoj që noteri nuk mund të shpallë pavlefshmërinë e testamentit po të kemi parasysh se shpallja ka të bëjë vetëm me pavlefshmërinë relative dhe se pavlefshmëria relative shpallet vetëm nga gjykata me kërkesë të palës së interesuar. Në këtë përfundim arrihet duke patur parasysh edhe rastet e pavlefshmërisë relative të parashikuara nga Kodi Civil, të cilat janë fakte apo ngjarje juridike (për shembull, kanojsa e testatorit, mashtrimi, lajthimi etj..), që duhet të vërtetohen në një proçes gjyqësor themeli, bazuar në një kërkesë konkrete të palës/palëve të interesuar/a, duke respektuar rregullat mbi ndërgjyqësinë, e cila i nënshtrohet një hetimi të plotë dhe të gjithanshëm gjyqësor etj.

Por noteri mund të konstatojë në çdo rast pavlefshmërinë absolute të testamentit, duke e deklaruar atë tërësisht apo pjesërisht të pavlefshëm, sipas përcaktimeve të Kodit Civil dhe ligjit “Për noterinë”. Dalllimi i qartë i këtyre situatave parandalon shkelje të rënda të së drejtave themelore të individëve, mbrojtja dhe garancia e të cilave janë detyrë dhe synim në ligjbërje.

Po në këtë kontekst, pavarësisht mendimit që noteri ka autoritet për të konstatuar kryesisht dhe më pas deklaruar pavlefshmërinë absolute të testamentit, proçedurialisht ai nuk ka autoritet për të deklaruar pavlefshmërinë absolute përsa kohë nuk mund ta ushtrojë autoritetin e tij duke referuar te dispozitat e K.Pr.C. Prandaj e përsëris edhe këtu që do të ishte mirë të qe normuar një nen i posaçëm referues/blanket në ligjin “Për noterine”, i cili të referonte dhe normonte që: edhe noteri të kishte autoritet në aplikimin e të gjitha mjeteve proçeduriale që (K.Pr.C.) parashikonte dhe vendoste në dispozicion të gjykatës për zhvillimin e këtij proçesi, pa kaluar kufijtë e kuadrit ligjor që rregullon këtë marrëdhënie juridike (trashëgiminë)”; proçesi i çeljes dhe lëshimit të dëshmisë së trashëgimisë, pavarësisht se tashmë realizohet nga noteri, de facto nuk e humb natyrën “quasi gjyqësore”, ndonëse de iure nuk i është dhënë ky karakter.

A vjen në kundërshtim neni 116 i ligjit 110/2018 “Për noterinë” me nenin 410 të Kodit Civil

të Republikës së Shqipërisë? Neni 116/1 i këtij ligji parashikon, se: Kur, me vendim gjyqësor të formës së prerë, shpallet pavlefshmëria e testamentit, dhe ky vendim sjell efekte mbi përmbajtjen e dëshmisë së trashëgimisë, noteri i cili ka lëshuar dëshminë e trashëgimisë, brenda 3 ditëve nga marrja dijeni ose me kërkesë të të interesuarit, konstaton pavlefshmërinë e dëshmisë së trashëgimisë të lëshuar prej tij dhe procedon me lëshimin  e një dëshmi të re trashëgimie”.

Nga përmbajtja e dispozitave të parashikuara në këtë nen arrihet në përfundimin, se i është dhënë autoriteti noterit që, kur kemi një vendim të formës së prerë i cili ka shpallur pavlefshmërinë e testamentit, të konstatojë pavlefshmërinë e dëshmisë dhe të proçedojë për lëshimin e një dëshmie të re.

Për të bërë sa më të qartë situatën juridike që rregullojnë dispozitat e këtij neni (116/1) duhet të parashtrojmë rastet në të cilat gjykata mund të proçedojë për shpalljen e pavlefshmërisë. Në një rast mund të ndodhë që në gjykatë të bëhet objekt gjykimi edhe një testament, i cili është çelur, por që ende nuk është lëshuar një dëshmi trashëgimie. Në këtë situatë, noteri nuk mund të lëshojë një dëshmi të re, por lëshon dëshminë e trashëgimisë së parë. Vështruar kështu, qartazi duket që gjatë hartimit të këtij neni nuk janë patur parasysh të gjitha situatat juridike të krijuara nga një veprim juridik, siç edhe është testamenti.

Në një rast tjetër mund të ndodhë që pavlefshmëria e shpallur nga gjykata mund të bëhet e ditur pasi të jetë lëshuar një dëshmi trashëgimie, bazuar në testamentin objekt gjykimi. Por në këtë rast, neni 410 i Kodit Civil ka parashikuar, se: “Kur testamenti deklarohet nga gjykata i pavlefshëm, në trashëgim thirren trashëgimtarët ligjorë, përveç kur është rasti i shtimit në dobi të trashëgimtarëve të caktuar në testament sipas nenit 381. Kur deklarohen të pavlefshme vetëm disa nga disponimet e testamentit, disponimet e tjera mbeten në fuqi”. Nga përmbajtja e këtij neni del qartë se gjykata, kur konstaton pavlefshmërinë e testamentit (për shembull, se është prekur rezerva ligjore) është ajo, gjykata, që proçedon duke thirrur trashëgimtarët ligjorë dhe, për rrjedhojë, edhe me lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë së re. Ndaj në këtë rast noteri nuk mund të lëshojë një dëshmi të re, sepse është gjykata që e lëshon këtë të fundit.[49] Në gjykimin tim duhet të ishte rregulluar me ligj që, pasi noteri të vihet në dijeni zyrtarisht nga gjykata apo personat e interesuar, ai duhet vetëm të bëjë pasqyrimin në dosjen përkatëse ku të arkovihet edhe një kopje e vendimit të gjykatës që ka ndryshuar vendimin e lëshuar më parë nga noteri, në mënyrë që në çdo rast lëshimi të kopjes së vendimit apo në rastin e kthimit të përgjigjeve ndaj çdo kërkese të subjekteve të legjitimuara për t’u njohur me vendime të tilla, me dije të bëhet prej noterit edhe ndryshimi i tij sipas vendimit të gjykatës.

Një aspekt tjetër që vlerësohet për t’u trajtuar është edhe titulli i nenit 116 të ligjit “Për noterinë”, konkretisht: “Pavlefshmëria e Dëshmisë së Trashëgimisë”. Gjykata në rastet e shqyrtimit të një padie me objekt pavlefshmërinë e testamentit dhe njohjen si trashgimtarë ligjorë të “X” e “Y”, si edhe lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë ligjore, absolutisht nuk mund të shprehet për vlefshmërinë e dëshmisë së trashëgimisë testamentare të lëshuar më parë nga noteri, sepse është e detyruar të zgjidhë vetëm pasojat e kërkuara nga pala/palët ndërgjyqëse. Duke mos u shprehur gjykata për vlefshmërinë e dëshmisë së trashëgimisë, noteri kryesisht nuk mund të të konstatojë pavlefshmërinë e akteve të tij, sepse kjo cënon rëndë të drejtat themelore të subjekteve të së drejtës. Në opinionin tim, në të gjitha rastet konstatimi dhe deklarimi apo shpallja e pavlefshmërisë së vendimit të noterit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë duhet t’i nënshtrohet një proçesi gjyqësor themeli. Noteri në këtë rast mund vetëm të pasqyrojë ndryshimet përkatëse në dosjen, pjesë e së cilës është vendimi i ndryshuar nga gjykata. Për rrjedhojë, pa vend e gjej parashikimin e këtyre dispozitave në një nen më vete të emërtuar “Pavlefshmëria e Dëshmisë së Trashëgimisë”, të cilat mendoj se duhet të ishin parashikuar në nenin 115 i emërtuar “Ndryshimi i dëshmisë së trashëgimisë”, si një nga rastet kur ndryshohet kjo dëshmi.

Sa më sipër, dilet në përfundimin, se neni 116/1 i ligjit “Për noterinë” bie në kundërshtim të hapur me nenin 410 të K.C., por edhe me praktikën unifikuese.

 

Konkluzione

 

Vendimi i refuzimit me argumentet që kërkesa nuk plotëson dokumentacionin e kërkuar nga ligji (dokumentacioni i kërkuar mund të jetë një çertifikatë martese, vendim gjykate apo akt tjetër) nuk mbështetet në bazë ligjore të plotë në ligjin nr. 110/2018 “Për noterinë” për shkak të vakumit ligjor të këtij ligji në këtë aspekt.

Parashikimi jo i qartë dhe i saktë i afateve, llojeve të afateve, natyrës së afateve, mënyrës së llogaritjes, përcaktimit të momentit kur nisin të ecin këto afate, në ligjin nr.110/2018 “Për noterinë” mungesa e parashikmit të referencave ligjore, përsa lidhet me pezullimin dhe ndërprerjen e tyre janë mungesa thelbësore, që mund të cënojnë rëndë të drejtat themelore kushtetuese të individëve dhe ngarkojnë padrejtësisht noterin me përgjegjësi.

Mungesa e një parashikimi të detajuar të proçedurave të komunikimit dhe akteve të komunikimit, për shkak të rëndësisë së veçantë të tyre në këndvështrimin e fiksimit apo pasqyrimit të fakteve juridike, që mund të përbëjnë edhe provë në kuptim të ligjeve proçeduriale, përveç se cënon të drejtat themelore kushtetuese (siç është, për shembull, e drejta e ankimit mbi këto akte etj.), gjithashtu bëhet pengesë për një gjykim të drejtë të mundshëm, në të cilin subjektet e së drejtës mund të pretendojnë të drejta apo mund të ngarkohen me detyrime.

Mungesa e parashikimit në mënyrë të shprehur të elementeve formale dhe përmbajtësore/thelbësore të kërkesës me objekt lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë, dhe e kualifikimit saktë të saj në ligjin nr.118/2018 “Për noterisë”, duke e përfshirë atë teknikisht në Kreun III të këtij ligji që rregullon aktet dhe veprimet noteriale, sa kohë ky akt nuk mund të jetë në asnjë rast as akt dhe as veprim noterial mbetet një anomali në këndvështrim të pasojave dhe efekteve juridike mbi të cilat subjektet kanë pritshmëritë e tyre për realizmin e të drejtave të veta, pavarësisht natyrës së tyre.

Mungesa e parashikimit të përkufizimit të aktit noterial në ligj, për t’i dhënë noterit si institucion i së drejtës autoritetin që duhet të ketë në zhvillimin e proçesit të lëshimit të dëshmisë të trashëgimisë, referenca e gabuar e elementeve të vlefshmërisë së vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë në dispozitat që parashikojnë vlefshmërinë e akteve noteriale; mos parashikimi i mjeteve proçeduriale me të cilat noteri duhet të proçedojë në proçesin për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë; parashikimi i gabuar sa lidhet me autoritetin e noterit për të shpallur pavlefshmërinë e testamentit; mungesa e parashikimeve të posaçme të fuqisë ligjore të këtij vendimi, duke qartësuar natyrën e tij dhe duke e diferencuar atë nga aktet e zakonshme noteriale për shkak të elementeve që bëjnë qartë dallimin; mungesa e parashikmit të posaçëm për proçedurën dhe detyrimin e regjistrimit të vendimit për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë në regjistrat publik dhe kujt i drejtohet ky detyrim; mungesa e një parashikimi të qartë përsa lidhet mbi përgjegjësinë e noterit në ushtrim të autoritetit të tij në këtë proçes, duke diferencuar përgjegjësinë për shkaqe që lidhen me arsyetimin e vendimit (kryesisht me të drejtën materiale) me përgjegjësinë proçeduriale (e drejtë proçeduriale), duke diferencuar shkaqet ligjore në raste konkrete jo vetëm që e vështirëson punën e noterit dhe sjell pasoja të padëshiruara në këtë aspekt për të gjithë subjektet që janë pjesëmarrëse në këtë proçes, por nuk përmbush as qëllimin që ka në thelb institucioni i noterit si pjesë e sistemit të drejtësisë.

Një mungesë tjetër e pajustifikuar ligjërisht është fakti se në ligjin nr.110/2018 “Për noterinë” nuk gjen asnjë parashikim që rregullon veprimtarinë noteriale, kur objekt i saj janë të drejta që nuk lidhen me pasuritë e paluajtshme, por që lidhen me sende të luajtshme apo me të drejta të cilat janë të fiksuara në regjistra publik të posaçëm.

---------------------------------------------------------

 

Literatura:

 

Akte normative

-          Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë

-          Konventa Evropiane për të Drejtat dhe Liritë Themelore të Njeriut

-          Kodi Civil i Republikës së Shqipërisë

-          K. Pr. Civile i Republikës së Shqipërisë

-          K. Pr. Civile i RPSSH (27.06.1981)

-    Kodi i Procedurave Administrave i Republikës së Shqipërisë

-    Ligji nr. 110/2018 “Për noterinë”

-    Ligji nr. 111/2018 “Për kadastrën”

-    Ligji nr. 113/2015 “Për trajtimin e pronës dhe ppfundimin e procesit të kompensimit tëpronave”

            -    Përmbledhës i Përgjithshëm i Legjislacionit në Fuqi të R.P.S.SH, Vëllimi i Parë dhe Vëllimi i

Dytë (1945-1985)

-          Kodifikimi i Përgjithshëm i Legjislacionit në Fuqi të R.P.SH, Vëllimi i parë, Tiranë 1961

 

Doktrinë

-          A. Lamani, Proçedurale Civile e R.P.Sh., Tiranë 1962

-          V. Lama , Proçedura Civile Shqiptare, Universiteti Tiranës 1974

-          S. Çeço, E Drejta Proçeduriale Civile, Tiranë1986

-          F. Brestovci, E Drejta Proçedurale Civile, Prishtinë 1986, Tiranë 1989

-          L. Bobbio, E. Gliozzi, L. Lenti L, Corso di Dirritto 2 dhe 3, Janar 1992

-          John Henry Merryman, Tradita e së Drejtës Civile, The Civil Law Tradition,1993

-          A. Simoni, S. Sadushi, S. Çomo, Vështrim Krahasues Mbi Proçedurën Civile, Tiranë 2006

-          R. Gjata, E drejta Civile, Tiranë 2007

-          R. Gjata, Sendet dhe Pronësia, Tiranë 2007

-          J. Latifi, E Drejta Civile, Trashëgimia, Tiranë 2007

-          A. Brati, Proçedura Civile, Tiranë 2008

-          J. Vasili, Proçedura Civile, Tiranë 2010

-          S. Sadushi, Drejtësia Kushtetuese në Zhvillim, Botimet “Toena”, Tiranë 2012

-          A. Nuni, E Drejta e Trashëgimisë, Tiranë 2010

 

Jurisprudencë

-          Vendimet e Gjyjkatës Kushtetuese: nr. 19, datë 3.05.2007; nr. 9, datë 23.03.2010; nr. 27, datë 26. 10. 2010; nr. 23, datë 8.06.2011

-          Vendimet Unifikues të Kolegjeve të Bashkuara të  Gjykatës së Lartë: nr. 5, datë 30.10.2012; nr. 1, datë 24.03.2005; nr.4, datë 10.12.2003

-          Vendimi 00-2015-1997 (286), datë 04.06.2015 i Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë

 

 

 



[1] Ligji nr. 110/118, datë 20.12.2018, hyrë në fuqi më 01.03.2019

[2] Shënim: Mbi kërkesën si akt proçedurial do të bëhet analizë më e zgjeruar më poshtë

[3] Neni 58 i ligjit nr. 44/2015 “Kodi i Procedurave Administrative të Republikës së Shqipërisë”.

[4] Shënim: Referohet K.Pr.A. herë pas herë në këtë punim vetëm me qëllim që të zhvillojmë analizën edhe në metodën krahësuese.

[5] Neni 389 i Kodit të Proçedurës Civile

[6] Shih: A. Lamani , Proçedura Civile e R.P.Sh., Tiranë 1962, faqe 142-143

[7] Si psh: ndryshimi i dëshmisë së trashëgimisë (neni 115 i ligjit nr. 110/2018  “Për noterinë”, ), veprimet e noterit ne rastet e heqjes dorë nga trashëgimia (neni 117 i ligjit nr. 110/2018  “Për noterinë””), etj.

[8] Shih: A. Lamani, Proçedura Civile e R.P.Sh., Tiranë 1962, faqe 161

[9] Shih: A. Brati, Proçedura Civile, Tiranë 2008, faqe 218-220

[10] Shih: J. Vasili J, Proçedura Civile, Tiranë 2010, faqe 10-103

[11] Si psh: ligji nr. 133/2015 “Për trajtimin e pronës dhe përfundimin e procesit të kompensimit të pronave”, refron në nenin 27 /5, duke detyruar përmbushjen e kërkesave të K.Pr.A. për lëshimin e vendimit.

[12] Neni 111/2 i ligjit nr. 110/2018  “Për noterinë”: “Pas marrjes së kërkesës, Dhoma Kombëtare e Noterisë, brenda 3 ditëve, kontrollon në Regjistrin Kombëtar të Testamenteve dhe Regjistrin Kombëtar të Dëshmive të Trashëgimisë nëse trashëgimlënësi ka lënë një testament dhe/ose është lëshuar dëshmia e trashëgimisë ligjore apo testamentare nga ndonjë noter tjetër”

[13] Këtu dhe në të gjitha dispozitat e ligjit, mendoj që duhet të ishte specifikuar: Regjistrin Kombetarë të Testamenteve dhe Regjistrin Kombëtar të Dëshmive të Trashëgimisë Ligjore; edhe neni 140 i ligjit duhej të titullohej Regjistri Kombëtar i Testamenteve dhe Regjistri Kombëtar i Dëshmive të Trashëgimisë Ligjore

[14] Shënim: kujtojmë që shpesh gabohet duke iu referuar ligjit për noterinë si ligj organik. Ligjet organike kanë kusht kryesor votimin me shumicë të cilësuar, referuar edhe hierarkisë së akteve parashikuar në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë. Ky ligj nuk është trajtuar si i tillë.

Shih: vendimet nr.19, datë 3.5.2007; nr.9, datë 23.3.2010; nr.23, datë 8.6.2011, të Gjykatës Kushtetuese

[15] Shih: A, Brati, Proçedura Civile, Tiranë 2008, fq. 209

[16] Shih: Vendimin nr.27, datë 26.10.2010 të Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Shqipërisë; Vendimin Unifikues nr. 4, datë 10.12.2013 të Gjykatës së Lartë të Republikës së Shqipërisë

[17] Refuzon kryerjen e veprimeve ose akteve noteriale në rast se dokumentacioni i paraqitur nga pala kërkuese nuk është i plotë; objekti ose përmbajtja e tyre është në kundërshtim me ligjin dhe parimet e përgjithshme të së drejtës, ose në raste të tjera ku noteri krijon bindjen personale se veprimi ose akti noterial i kërkuar është fiktiv

[18] refuzon kryerjen e veprimeve noteriale në rastet e ndaluara, sipas legjislacionit në fuqi;

[19] Noteri refuzon hartimin e aktit, ose kryerjen e çdo veprimi noterial, përmbajtja e të cilit bie në kundërshtim të hapur me kërkesat e ligjit.

[20] Noteri refuzon përpilimin e aktit nëse disponimet e trashëgimlënësit nuk respektojnë elementet e vlefshmërisë së testamentit, sipas parashikimeve të Kodit Civil.

[21] p) kërkon nga personat fizikë e juridikë të dhëna e dokumente që janë të domosdoshme për kryerjen e akteve dhe veprimeve noteriale

q) Refuzon kryerjen e veprimeve ose akteve noteriale në rast se dokumentacioni i paraqitur nga pala kërkuese nuk është i plotë; objekti ose përmbajtja e tyre është në kundërshtim me ligjin dhe parimet e përgjithshme të së drejtës, ose në raste të tjera ku noteri krijon bindjen personale se veprimi ose akti noterial i kërkuar është fiktiv

[22] refuzon kryerjen e veprimeve noteriale në rastet e ndaluara, sipas legjislacionit në fuqi;

[23] Noteri refuzon hartimin e aktit, ose kryerjen e çdo veprimi noterial, përmbajtja e të cilit bie në kundërshtim të hapur me kërkesat e ligjit.

[24] Noteri refuzon përpilimin e aktit nëse disponimet e trashëgimlënësit nuk respektojnë elementet e vlefshmërisë së testamentit, sipas parashikimeve të Kodit Civil.

[25] Mendoj që duhej specifikuar në nenin 111 të ligjit “Për noterinë” në mënyrë të posaçme mundësia për t’u përfaqësuar me prokurë edhe në rastin e aplikimit të kërkesës për lëshimin e dëshmisë së trashëgimisë në kushtet që nuk kemi të bëjmë më një akt noterial. Duhej të ishte shtuar: “.....ose përfaqësuesi me prokurë....”.

[26] Ligji nr. 110/2018  “Për noterinë”, KREU II -të dhe i III –të.

[27] Shih Neni 13 i Konventës Europiane Neni 42 i Kushtetutës së Shqipërisë dhe Vendimin nr.9, datë 02.04.2003, të Gjykatës Kushtetuese: Ajo parashikohet si “ankim efektiv” në nenin 13 të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Sipas kësaj të drejte, çdo individ, mund t’i drejtohet instancave kombëtare kur pretendon se është viktimë e një mase të marrë nga autoritetet shtetërore dhe që sipas tij vjen në kundërshtim me Kushtetutën, Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe ligjet e brendshme. E drejta e ankimit presupozon të drejtën e qytetarit për t’iu drejtuar një organi më të lartë shtetëror, pranimin e ankimit, ekzistencën e organit për shqyrtimin e ankimit, afatet optimale të shqyrtimit, shqyrtimin objektiv, kontrollin gjyqësor si kontrollin përfundimtar ndaj ankimit dhe një garanci për një rehabilitim të mundshëm si pasojë e shqyrtimit dhe pranimit të ankimit.

  Dispozitat objekt kërkese kushtëzojnë të drejtën e ankimit me pagimin paraprak të vlerësimit tatimor, gjë që përbën kufizim të kësaj të drejte. Si çdo e drejtë subjektive, edhe e drejta e ankimit, nuk e përjashton mundësinë që ligjvënësi të vendosë kufizime në ushtrimin e saj për të mbrojtur një interes publik ose të drejtat e të tjerëve. Por, kufizimet mund të vendosen duke u përmbushur kushtet garanci për mbrojtjen e të drejtave që parashikon neni 17 dhe pikërisht që kufizimi duhet të bëhet me ligj, të jetë në përpjestim me gjendjen që e ka diktuar atë, të mos cënojë thelbin e të drejtës dhe të mos tejkalojë kufizimet e parashikuara në Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Megjithatë, për shkaqet që ka parashtruar kërkuesi Gjykata Kushtetuese nuk arrin në përfundimin se dispozitat objekt kërkese janë antikushtetuese.

[28] Shih neni 192 dhe 193 të Kodit Civil të Republikës së Sqhipërisë.

[29] Shih: A. Lamani, Proçedura Civile e Republikës Popullore të Shqipërisë, autori Lamani A., botuar në Tiranë, 1962, faqe 141, 142

[30] Neni 4 i nr. 110/2018  “Për noterinë”

[31] A. Nathanaili, E Dreta Civile e R.P. të Shqipërisë, Dispenca I, fq. 87

[32] Sepse posedimi prezumohet të ketë kaluar që në momentin e çeljes së trashëgimisë që përkon me momentin e vdekjes së trashëgimlënësit (shih nenin 331 të Kodit Civil)

[33] Shënim: si elemente vlefshmërie të akteve noteriale, mungesa e të cilëve sjell pavlefshmëri sipas nenit 137 të ligjit “Për noterinë”

[34] Mendoj që dhe mjeti proçedurial “kërkesë” nuk qëndron, pasi nuk mendoj që si rregull mund të jetë e mundur të goditet një akt për pavlefshmëri me kërkesë

[35] Termi zyra noteriale me duket jo saktë. Mendoj që duhet të jetë “Noteri”

[36] Përsa kohë neni 137 shprehet, se: Veprimet dhe aktet noteriale janë të pavlefshme në të gjitha rastet kur pavlefshmëria parashikohet shprehimisht në ligj, ose është një sanksion i nevojshëm, sipas qëllimit të ligjit, veçanërisht në rastet në vijim, por pa u kufizuar në to (theksimet – të autorit të këtij punimi).

[37] Sokol Sadushi, E Drejta Aministrative 2, fq. 33

[38] Po aty

[39]Kur noteri e zhvillon veprimtarinë e tij në kundërshtim me ligjin, ai është përgjegjës ndaj palëve për dëmin e shkaktuar.”

[40] Shih: Neni 6 i Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe jurisprudencën e saj

[41] Neni 193/ç i pandryshuar

[42] Neni 25:Mënyra e regjistrimit fillestar”: Regjistruesi, një person ose çdo grup i ngarkuar nga Kryeregjistruesi kërkojnë që pronësia, si dhe kufijtë e çdo pasurie që duhet regjistruar, të dokumentohen në bazë të kritereve të mëposhtme: a) pronësia dhe kufijtë e pasurive të paluajtshme përcaktohen nga aktet e fitimit të pronësisë, sipas nenit 193 të Kodit Civil;

Neni 44/3: “Regjistrimi i pasurisë së paluajtshme të fituar me parashkrim fitues”: Regjistrimi i fitimit të pronësisë, sipas këtij neni, bëhet nga Zyra e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme pas plotësimit të kushteve të regjistrimit, të përcaktuara në shkronjën “h” dhe në paragrafin e fundit të nenit 193 të Kodit Civil. Në rast se nuk plotësohen kushtet e sipërpërmendura, regjistruesi propozon refuzimin e kërkesës për regjistrim dhe dosja e plotë e praktikës, së bashku me projekturdhrin e refuzimit, i kalojnë për kompetencë Kryeregjistruesit.

Neni45/2:”Regjistrimi i kalimit të pronësisë me anë të ligjit, me vendim të gjykatës apo të një akti
administrativ”: Regjistrimi i fitimit të pronësisë mbi një pasuri të paluajtshme, sipas këtij neni, bëhet nga Zyra e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme, pas plotësimit të kushteve të regjistrimit, të përcaktuara në shkronjën “h” dhe në paragrafin fundit të nenit 193 të Kodit Civil.

[43] Shënim: Në kushtet që ligji nr.110/2018 “Për noterinë” ka hyrë në fuqi para se të hyjë në fuqi para se të hyjë në fuqi ligji nr. 111 “Për kadastrën” dhe ky punim shkon për botim përpara hyrjes në fuqi të tij, analizojmë duke i referuar të dy ligjet, pra edhe ligjin nr. 33/2012 “Për regjistrimin e pasurive të paluajtshme”.

[44] Shënim: termi “shpall” pavlefshmërinë është i gabuar, siç analizojmë në këtë punim më poshtë në pikën 6.

[45] Shih: Vendimin Unifikues nr. 1 datë 24.03.2005 i Gjykatës së Lartë

[46] Shih: Neni 111/5 i ligjit nr.110/2018 “Për noterinë”

[47] Shih: Neni 113/2/3/6 i ligjit nr.110/2018 “Për noterinë”

[48] Shih: Vendimin e Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë nr. 13, datë 09.03.2006, i cili ndër të tjera parashikon edhe se: Kodi Civil Shqiptar bën dy klasifikime te veprimeve juridike te pavlefshme. Ne grupin e pare hyjnë veprimet juridike që konstatohen te pavlefshme dhe ne grupin e dyte veprimet juridike qe shpallen te pavlefshme.

Veprimet juridike qe konstatohen te pavlefshme perbejne grupin e veprimeve, të cilat ne traditen ligjore dhe gjyqesore shqiptare jane cilësuar "absolutisht te pavlefshme". Ndersa veprimet juridike qe shpallen te pavlefshme perfshihen ne grupin e quajtur "relativisht te pavlefshme". Ne mes te pavlefshmerise absolute dhe asaj relative ka dallime:

   - Veprimet juridike relativisht te pavlefshme jane te anullueshme vetem nga gjykata, ndersa veprimet juridike absolutisht te pavlefshme jane te tilla qe ne momentin e berjes se tyre dhe nuk eshte e nevojshme te anullohen nga gjykata.

   - Veprimet juridike relativisht te pavlefshme kane vlere ligjore deri ne momentin kur shpallen te pavlefshme nga gjykata, ndersa veprimet juridike absolutisht te pavlefshme nuk kane asnje vlere ligjore, qofte kur realizohen, qofte edhe me vone.

   - Veprimet juridike absolutisht te pavlefshme nuk krijojne asnje pasoje juridike, ndersa veprimet juridike relativisht te pavlefshme krijojne pasoja juridike gjer ne momentin qe ato shpallen te pavlefshme. Vetem pas shpalljes se tyre te pavlefshme, veprimet juridike relativisht te pavlefshme, quhen te tilla por pasojat e pavlefshmerise zgjidhen qe nga momenti qe jane kryer.

- Anullueshmeria e veprimeve juridike relativisht te pavlefshme është e kushtëzuar kurdohere nga paraqitja e kërkesës në gjykatë nga personi i interesuar. Kjo situatë nuk vërehet në veprimet juridike absolutisht të pavlefshme, sepse këto veprime nuk shpallen të pavlefshme, por konstatohen të pavlefshme

Në varësi të llojit të pavlefshmërisë së veprimit juridik, relative apo absolute, kuadri ligjor shqiptar jep zgjidhje të ndryshme. Vetëm për veprimet juridike relativisht të pavlefshme është e domosdoshme iniciativa e palëve, e cila shoqërohet me ngritjen e një padie në gjykatë

 

[49] Shih: Vendimin nr. 5, datë 30.10.2012 i Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë; dhe Vendimin nr. 00-2015 -1997 (286), datë 04.06.2015 i Kolegjit Civil të Gjykatës së Lartë