Av. Erilda PAPAGJONI

Anëtare e Dhomës së Avokatisë,

Tiranë

 

Hyrje

Mjeku gëzon një status të veçantë profesional që evidentohet qysh në antikitet rreth viteve 450 p.e.s, pozitë e cila e ngarkon atë edhe me një përgjegjësi të veçantë.[1] Edhe pse perëndia e shërimit që na vjen nga mitologjia greke do të ishte Asklepi,[2] nderi për ngritjen në nivel shkencor të mjekësisë dhe përhapjen e saj nëpërmjet mësimdhënies i takon Hipokratit. Aristoteli, babai i të cilit ishte mjek vlerësonte se mjeku duhet të ishte i pavarur në profesionin e tij dhe se ai nuk mund të vlerësohej veçse nga kolegët e vet. Megjithatë, do të ishte e drejta romake ajo që do të përcaktonte për herë të parë, shekuj më vonë, përgjegjësinë civile të mjekëve në rast të paaftësisë apo pakujdesisë së treguar në ushtrimin e profesionit, si një detyrim ky që buronte si nga e drejta kontraktore ashtu edhe ajo jashtëkontraktore (lex Aquilia). Rregulla të njëjta mbi përgjegjësinë vazhduan të ndiqen edhe në mesjetë duke patur një ndikim të dukshëm pothuajse në të gjithë vendet e civil law.[3]

Edhe në territorin e sotëm Shqiptar, të dhënat historike e arkeologjike tregojnë zbatimin e praktikave mjekësore që në lashtësi, dhe vazhdimin e tyre edhe në mesjetë. Sigurisht, në varësi të periudhës, edhe nën ndikimin e botës helene, romake, bizantine dhe osmane që e rrethonin.[4] Gjithësesi, oranizimi institucional shtetëror i kujdesit shëndetësor do të arrihej vetëm pas periudhës së Pavarësisë (1912) me krijimin e drejtorive dhe ministrive të para në fushën e shëndetësisë. Mjekësia ushtrohej nëpërmjet mjekëve të shkolluar jashtë vendit dhe në pjesën dërrmuese nga mjekë popullor. Kodi Penal i vitit 1928 dhe Kodi Civil i vitit 1929, të cilat shënuan edhe përfundimin e zbatimit të legjislacionit të trashëguar nga periudha otomane, për herë të parë normojnë në mënyrë ligjore dhe bashkëkohore në shtetin e pavarur Shqiptar përgjegjësinë penale dhe civile të mjekëve, farmacistëve dhe personave të tjerë të kujdesit shëndetësor, për dëmet e ardhura me faj të tyre gjatë ushtrimit të profesionit.[5] Pas vitit 1944, me shufuqizimin e këtyre kodeve nga Ligji Nr. 61, datë 17/05/1945 “Mbi abrogimin e dispozitave ligjore të proglumuara gjatë okupacionit të huaj dhe mbi vleftën e dispozitave ligjore që ishin në fuqi para datës 7 prill 1939”, përgjegjësinë penale për mjekimin e pakujdesshëm e gjejmë të rregulluar me Kodin Penal të miratuar me Ligjin Nr. 5591, datë 15/06/1977,[6] kurse përgjegjësia civile ka qenë e shpërndarë në ligje të ndryshme,[7] duke u arritur që të kodifikohet vetëm në vitin 1981 me miratimin e Kodit Civil.[8] Përveç kuadrit legjislativ me karakter të përgjithshëm, në këtë periudhë filluan të dalin gjithashtu edhe aktet e para ligjore që normonin në mënyrë të veçantë fushën shëndetësore.[9] Ndërkohë, mësimdhënia dhe përgatitja e mjekëve në mënyrë profesionale në Shqipëri fillon për herë të parë në vitin 1952, nëpërmjet krijimit të Institutit të Lartë Mjekësor dhe më pas nëpërmjet themelimit të Universitetit të Tiranës më 1957 me 6 fakultete, ku në përbërje ishte edhe Fakulteti i Mjekësisë.[10] Në vitin 2013 kemi shkëputjen e Fakultetit të Mjekësisë dhe të Inermierisë nga Universiteti i Tiranës dhe inkoporimin e tyre te Univeristeti i Mjekësisë, Tiranë (UMT), i cili krijohet si universitet më vete.[11] Me rënien e komunizmit në fillim të viteve ‘90, një reformim tërësor i legjislacionit në vend u krye, kur - ndërmjet të tjerash - kemi daljen e një Kodi të ri Penal (1995) dhe një Kodi të ri Civil (1994), të cilat ripërcaktojnë përgjegjësinë penale dhe civile të mjekut dhe të profesionistëve të tjerë në fushën e shëndetësisë. Gradualisht bëhet edhe një shtim i legjislacionit specifik në fushën e shëndetësisë, duke mbushur kështu vakumin që ka ekzistuar gjatë gjithë këtyre viteve, çka e bënte të paqartë dhe të pasigurt punën e profesionistëve të mjekësisë dhe të operatorëve shëndetësor. Në këtë kohë nis edhe organizimi dhe mbikqyrja profesionale e ligjore e profesionistëve të shëndetësisë në Urdhra,[12] duke mos munguar as hartimi, miratimi dhe publikimi i kodeve profesionale etike në këtë fushë.

Përgjegjësia civile nga kequshtrimi i mjekësisë përfshin një gamë të gjerë të çështjes së diskutimit, por ky punim do të fokusohet vetëm në trajtimin e llojit të padisë civile që mund të përdoret si mjet procedural për shqyrtimin gjyqësor të konflikteve të tilla. Në këtë sfond do të identifikohen problemet kryesore të ndeshura në të drejtën mjekësore dhe praktikën gjyqësore mbi natyrën e përgjegjësisë civile mjekësore, marrëdhënien juridike të krijuar ndërmjet mjekut dhe institucionit shëndetësor nga njëra anë dhe pacientit nga ana tjetër, llojin e padisë së pëzgjedhur, si edhe duke paraqitur prirjen e zgjidhjeve të ofruara për këto probleme. Trajtimi i paraqitur në këto rradhë mbështetet pikësëpari në kuadrin legjislativ vendas dhe kryesisht në doktrinën dhe jurisprudencën e vendeve të tjera, si psh. asaj franceze, italiane, gjermane, greke, vendet e common law si SHBA dhe Mbretëria e Bashkuar, etj, të cilat kanë një përvojë shumëvjeçare në fushën e përgjegjësisë civile nga kequshtrimi i mjekësisë moderne. Sigurisht që ky punim nuk anashkalon as doktrinën dhe jurisprudencën shqiptare, por gjithmonë duke mbajtur parasysh që doktrina dhe jurisprudenca në Shqipëri janë ende të cunguara, për shkak se janë duke eksperimentuar hapat e para në këtë fushë. Aktualisht, në Shqipëri mungojnë, ose është tepër e vështirë që të evidentohen, raste gjyqësore civile apo ato ekstra-gjyqësore përpara vitit 2008, që kanë trajtuar dëmin civil nga kequshtrimi i mjekësisë. Edhe ato pak raste që janë trajtuar në mënyrë institucionale përpara kësaj periudhe janë marrë më tepër me përgjegjësinë penale dhe disiplinore të profesionistit të shëndetësisë sesa me atë civile, e cila ka qenë pothuajse e pazbatuar, madje e panjohur për juristët. Kjo vinte sepse pothuajse të gjitha institucionet e kujdesist shëndetësor në vend ishin publike dhe, ndonëse këto institucione dhe punonjësit e tyre nuk janë të imunizuar nga përgjegjësia civile, avokatët dhe juristët hezitonin të përballeshin me padi e procese gjyqësore ende të panjohura e të papraktikuara në vend kundrejt institucioneve buxhetore, ndaj të cilave ekzekutimi i një vendimi të favorshëm gjyqësor do të ishte një raskapitje e vërtetë. Vetëm në dekadën e fundit në Shqipëri vihet re një prirje e shtuar e konfliketeve gjyqësore civile dhe penale për shkeljet që ndodhin në fushën e kujdesit shëndetësor, pikërisht prej faktit se tani sektori privat është pozicionuar dhe stabilizuar në industrinë shëndetësore. Padyshim, kjo nuk do të thotë se sektori publik dhe punonjësit e shëndetësisë këto institucione kanë mbetur jashtë optikës së procesve gjyqësore për t’u përballur me përgjegjësinë civile.

 

Natyra e përgjegjësisë civile mjekësore

 

Kequshtrimi i praktikave mjekësore nga ana e mjekut, e personelit ndihmës të tij apo nga institucioni shëndetësor për shkak të neglizhencës, paaftësisë apo qoftë edhe për shkak të kuriozitetit dhe veprimeve eksperimentale të ndërmarra ndaj pacientit përbën shkelje ligjore, sepse thyen besimin që pacienti i ka besuar mjekut dhe rrezikon të sjellë dëmtimin e shëndetit të pacientit.[13] Nëse në një rast të tillë vjen një dëm real, atëherë të dëmtuarit i lind e drejta ligjore për t’iu drejtuar gjykatës me padi për një shpërblim të drejtë, e cila do të tentonte të rivendoste situatën e mëparshme, duke rekuperuar për aq sa do të ishte e mundur të dëmtuarin. Por për profesionistët e ligjit çështja që do shtrohej për diskutim lidhet me faktin nëse padia që do të ngrihej  ne këtë rast do të ishte ajo e dëmit kontraktor apo ajo e dëmit jashtëkontraktor. Kjo çështje më tepër sesa rëndësi teorike paraqet një rëndësi praktike, sepse ndonëse nga pikëpamja materiale doktrina e trajton pothuajse njësoj dëmin kontraktor dhe atë jashtëkontraktor, nga pikëpamja proceduriale kemi të bëjmë me dy padi të ndryshme, që bazohen në nene të ndryshme të Kodit Civil dhe që kanë afate parashkrimi të ndryshme. Kështu, në qoftë se padia e dëmit kontraktor mbështetet në nenet 476-495 të K.Civil dhe ka një afat parashkrimi 10 vjeçar, padia e dëmit jashtëkontraktor mbështetet në nenet 608-639 të K.Civil dhe ka një afat parashkrimi 3 vjeçar, ose 1 vjeçar, kur bëhet fjalë për dëmin jopasuror të cënimit të nderit, personalitetit dhe reputacionit.[14] Për më tepër që këto padi të ndryshme mund të shoqërohen edhe me kërkime të ndryshme në objektin e padisë, me ndryshime në përballimin e barrës së provës, e madje edhe me detyrime jo të njëjta për palët, edhe pse ato duken të ngjashme. Kështu, detyrimet e përcaktuara nga kontrata për njërën palë përbëjnë një angazhim apo premtim që duhen mbajtur nga ajo palë dhe një pritshmëri të ligjshme për palën tjetër. Kurse nga ana tjetër, në mungesë të një kontrate detyrimet e përcaktuara nga ligji duhen përmbushur.[15] Pavarësisht faktit se shumë nga kushtet dhe detyrimet e kontratës janë të nënkuptuara edhe nga ligji dhe janë të njëjta si detyrimet që rrjedhin në kushtet e mungesës së një kontrate, si psh. detyrimi për ruajtjen e integirtetit fizik dhe psikik të personit, kontrata si burim detyrimi përpos ligjit, mund të përmbajë disa kushte shtesë që ligji nuk i parashikon. Në këtë kontekst, nëse do ta përcaktonim marrëdhënien mjek-pacient si një kontratë, atëherë nëse një dentist i “premton” (pra merr përsipër detyrimin) pacientit se procedura dentare do të jetë pa dhimbje, dentisti duhet me patjetër që ta mbajë këtë premtim kundrejt pacientit, i cili ka në këtë rast një pritshmëri legjitime që ky angazhim do të përmbushet. Në të kundërt, nëse pacienti ndjen qoftë edhe dhimbjen më të vogël, dentisti duhet të përgjigjet civilisht për mospërmbushjen e detyrimit të tij kundrejt pacientit, pra mospërmbushjen e pritshmërisë së ligjshme të pacientit të mbrojtur nga kontrata për të mos patur dhimbje. Por, nëse i njëjti shembull do të zbatohej në kushtet e përgjegjësisë jashtëkontraktore, dentisti nuk do të përgjigjej ndaj pacientit edhe sikur dentisti t’i kishte premtuar pacientit se nuk do të kishte asnjë dhimbje, sepse legjislacioni mjekësor nuk i vendos dentistit detyrimin e shmangies së çfarëdo lloj dhimbje, por vetëm detyrimin e shmangies së “vuajtjeve dhe dhimbjeve të panevojshme”.[16] Sikurse mund të vihet re pra, e drejta e kontratave synon pikësëpari të mbrojë në një sesns të ngushtë interesat e pritshme të palëve sipas parashikimeve kontraktore, si një marrëdhënie e zhvilluar vetëm ndërmjet palëve që marrin pjesë në kontratë. Kurse e drejta e detyrimeve të parashikuara nga ligji synon që të mbrojë interesat e individëve në një sens më të gjerë prej çfarëdo lloj dëmtimi i shkaktuar nga kushdo tjetër.[17] Një çështje tjetër tejet e diskutueshme që lidhet me kërkimet e ndryshme të padisë së dëmit kontraktor nga ajo e dëmit jashtëkontraktor ka të bëjë me kërkimet për dëmin jopasuror. Legjislacioni jonë civil pranon kërkimet për dëmin jopasuror të parashikuara nga neni 625 i Kodit Civil vetëm për marrëdhëniet jashtëkontraktore dhe jo për ato kontraktore, në të cilat kërkimet bëhen vetëm për dëmin pasuror të pësuar (emergjent apo në formën e fitimit të munguar).[18] Në të njëjtën linjë ka ecur deri tani edhe jurisprudenca shqiptare, sidomos po të mbajmë parasysh këtu edhe unifikimin që i është bërë nga Gjykata e Lartë praktikës gjyqësore në lidhje me dëmin jashtëkontraktor.[19] Megjithatë, jam e mendimit se zhvillimet tejet dinamike dhe shumëdimensionale të marrëdhënieve juridike kontraktore gjatë dekadës së fundit në Shqipëri kanë treguar se shkeljet e kushteve të kontratës mund të bëhen ndonjëherë shkas edhe për cënime të karakterit jopasuror, si psh. shkelja e detyrimit kontraktor nga njëra prej palëve të kontratës (asgjësuesit), duke mos asgjesuar barnat e dala jashtë qarkullimit mund të sjellë cënime të rënda reputacionale të palës tjetër (psh. depos farmaceutike). E njëta gjë vlen edhe në rastin e kontratës mjekësore, ku shkelja e kushteve të kontratës nga ana e mjekut mund të bëhet shkak për dëmtimin e shëndetit të pacientit, çka në vetëvete sjell dëme të karakterit jopasuror (biologjik, moral, ekzistencial). Gjithësesi, gjykatave shqiptare, veçantërisht Gjykatës së Lartë u mbetet që të interpretojnë përfundimisht nëse neni 625 i Kodit Civil është një nen autonom, pra nëse ai qëndron si për padinë e dëmit kontraktor, ashtu edhe atë jashtëkontraktor, ose ky nen është i zbatueshëm vetëm për marrëdhëniet jashtëkontraktore.

Diskutimi sa më lart tregon se përcaktimi i natyrës kontraktore apo jashtëkontraktore i përgjegjësisë civile në ofrimin e shërbimeve mjekësore është domosdoshmëri për përcaktimin e saktë të llojit të padisë që do të përdoret nga avokatët. Ngritja e padisë së gabuar nga ana procedurale, që nuk i përgjigjet marrëdhënies konkrete të detyrimit të zhvilluar ndërmjet palëve, mund të bëhet shkak për rrëzimin e saj, edhe pse nga pikëpamja materiale e drejta subjektive e paditësit mund të jetë e mbështetur në ligj.[20]

Me zhvillimin e të drejtës kontraktore gjatë shek. XVIII është mbajtur qëndrimi se paraqitja e pacientit tek mjeku për trajtim është një fakt i mjaftueshëm për dhënien e shërbimit mjekësor nga ana e mjekut dhe nënkupton lidhjen e një kontrate ndërmjet palëve, ku shumë prej kushteve të kontratës janë të nënkuptuara nga ligji si psh. detyrimi që mjeku duhet të ushtrojë kujdesin dhe aftësitë e duhura. Gjithësesi, paralelisht me këtë opinion është zhvilluar edhe një qëndrimi tjetër që, ka gjetur më tepër hapësirë zbatimi në vendet e common law, sipas së cilës padia e shpërblimit të dëmit ndaj mjekut është e një natyre jashtëkontraktore. Do të ishte pikërisht profesori i njohur i të drejtës angleze Sir William Balckstone, i cili në vitin 1768, si autor i një prej tekseve ligjore më influencuese të botës së common law të shkruajtura ndonjëherë, përkrahte idenë se padia e shërblimit të dëmit ndaj mjekut është padia e dëmit jashtëkontraktor. Blackstone do të ishte, gjithashtu, një nga autorët e parë që do të përdorete në këtë kontekst termin “malpractice” apo “mala praxis”, pra kequshtrim. Pavarësisht natyrës kontraktuale të marrëdhënies së krijuar në ofrimin e shërbimit mjekësor, vendet e common law përgjatë shekullit të fundit kanë përshtatur qëndrimin e tyre më tepër kah padisë së dëmit jashtëkontraktor të rrjedhur nga pakujdesia kryesisht në formën e neglizhencës. Neglizhenca si formë faji është bërë baza e padive të kequshtrimit të mjekësisë jo vetëm ne vendet e common law, por edhe në ato të civil law ku kjo formë faji është mëshiruar në kodet përkatëse civile dhe është trajtuar nga doktrina si për dëmin e rrjedhur nga kontrata, ashtu edhe për dëmin jashtëkontraktor.[21] Megjithatë, në disa prej vendeve të civil law, përfshirë Shqipërinë, duhet të mbajmë parasysh edhe përgjegjësinë civile pa faj, e cila gjen zbatim në raste të caktuara, përfshirë edhe atë të kequshtrimit të mjekësisë. Nga ana tjetër, në një pjesë të vendeve të civil law, veçantërisht në Francë, Itali, Zvicër, Austri, etj. është vënë re se ato e trajtojnë marrëdhënien mjek-pacient më tepër në baza kontraktuale. Por ka edhe nga ato vende të civil law si Belgjika, Gjermania, Greqia, etj., të cilat megjithëse e pranojnë natyrën kontraktore të marrëdhënies mjek-pacient, gjithashtu pranojnë si paditë e dëmit kontraktor, ashtu edhe ato të dëmit jashtëkontraktor në lidhje me përgjegjësinë civile mjekësore.[22]

Gjithësesi, përpos ndarjeve që bëhen nga vende e legjislacione të ndryshme mbi përgjegjësinë kontraktore apo jashtëkontraktore në kequshtrimin e mjekësisë, duhet pranuar se ka edhe raste kur të njëjtat fakte mund të japin shkas si për ngritjen e padisë së dëmit kontraktor, ashtu edhe atë të dëmit jashtëkontraktor. Psh. një mjek që i shkakton pacientit dëmtime të shëndetit për shkak të mejkimit të pakujdesshëm është përgjegjës jo vetëm në sajë të kontratës që prezumohet të jetë lidhur ndërmjet palëve, por është përgjegjës edhe për shkak të detyrimeve të rrjedhura nga ligji, pra të një burimi jashtëkontraktor, për të mbrojtur integritetin fizik dhe psikik të pacientit. Ky qëndrim është pranuar nga jurisprudenca angleze që në vitin 1908, nga ajo gjermane që në vitin 1914, si dhe nga vende të tjera të civil law, me përjashtim të Francës, e cila, që prej vitit 1936 i përmbahet në mënyrë absolute i qëndrimit se detyrimet nga shërbimet mjekësore lindin vetëm nga kontrata.[23]

 

Përgjegjësia civile mjekësore si një detyrim kontraktor

 

Nëse marrëdhënia ndërmjet mjekut dhe institucionit shëndetësor nga njëra anë dhe pacientit nga ana tjetër konceptohet si një kontratë, atëherë përgjegjësia civile lind për shkak të mosekzekutimit apo ekzekutimit jo në mënyrën e duhur të detyrimeve kontraktore. Konkretisht, neni 476§1 i Kodit Civil parashikon se “Çdo mangësi në ekzekutimin e detyrimeve e detyron debitorin të shpërblejë dëmin që ka pësuar kreditori, përveç kur ai provon se mospërmbushja nuk ka ndodhur për fajin e tij. ...”(theksimi është i autores se këtij punimi). Në këtë rast të zbatueshme janë dispozitat e Kodit Civil mbi veprimet juridike, detyrimet dhe mbi dispozitat e përgjithshme të kontratave[24] dhe shkaku ligjor i padisë mbështetet pikërisht në këto dispozita dhe jo në dispozitat që rregullojnë përgjegjësinë jashtëkontraktore, pasi aty ku ka një kontratë, dispozitat për përgjegjësinë jashtëkontraktore nuk gjejnë zbatim.

Siç është tashmë e konsoliduar nga doktrina dhe jurisprudenca jonë, përgjegjësia civile në marrëdhëniet kontraktore lind kur ekzistojnë në mënyrë kumulative 4 elementë të domosdoshëm objektiv e subjektiv që janë: (i) ardhja apo ekzistenca e një dëmi real (element objektiv); (ii) nga veprime apo mosveprime të kundraligjshme, duke mos përmbushur detyrimet kontraktore në mënyrën e duhur (element të anës objektive); (iii) të kryera me faj (element subjektiv që konsiston në qëndrimin psikik të shkelësit); dhe, (iv) ekzistenca e një lidhje shkakësore ndërmjet veprimit/mosveprimit të paligjshëm dhe ardhjes së dëmit (lidhja shkak-pasojë).[25] Edhe në rastin kur marrëdhënia mjek-pacient konceptohet si kontratë, mjeku është përgjegjës kur pacientit i ka ardhur një dëm për shkak të shkeljes me faj nga ana e mjekut të kushteve të shprehura të kontratës si dhe atyre të nënkuptuara nga ligji, siç janë psh. detyrimi i mjekut që të veproj me kujdesin e duhur dhe të zotërojë aftësitë duhura për ushtrimin e praktikave mjekësore, të cilat përbëjnë detyrime thelbësore të marrëdhënies kontraktore.      

Kontrata mjekësore dhe cilësimi juridik i saj. Padyshim që edhe kontrata mjekësore si çdo lloj kontrate tjetër përmban elementët e saj thelbësor të vlefshmërisë siç janë: (i) vullneti apo pëlqimi i palëve; (ii) forma e kontratës; (iii) objekti i përcaktueshëm i kontratës; dhe, (iv) shkaku i ligjshëm i saj. Por elementët e kësaj kontrate që janë bërë më shpesh objekt diskutimi në konfliktet gjyqësore dhe që janë në interes të tematikës që trajton ky artikull janë në veçanti: pëlqimi i palëve, forma dhe cilësimi i llojit të kontratës mjekësore nga ana e përmbajtjes së saj përsa i përket kategorizimit të detyrimeve të palëve, të cilat edhe do të ceken shkurtimisht më poshtë.

A)    Vullneti dhe autonomia kontraktore. Gjatë punës së tij mjeku bazohet në parimin e lirisë dhe pavarësisë së profesionit, pavarësisht profilit që ka apo faktit të të qenurit i punësuar në çfarëdo lloj institucioni publik apo privat dhe respekton në çdo rast të drejtën e pacientit për të zgjedhur mjekun e tij.[26] Vullneti i pacientit (pra autonomia kontraktore) për të hyrë në kontratën mjekësore është një element shumë i veçantë i kësaj kontrate sepse ajo në fakt përbën edhe një nga të drejtat kryesore të pacientit e përcaktuar në pikën 4 të Kartës Shqiptare të të Drejtave të Pacientit dhe në nenin 18 e 28 të Kodit të Etikës dhe Deontologjisë Mjekësore, sipas të cilave çdo pacient gëzon të drejtën të zgjedhë lirisht mjekun dhe insitucionin shëndetësor kurues dhe nuk mund t’i nënshtrohet asnjë procedure mjekësore pa pëlqimin e dhënë pasi është informuar më parë.[27] Pra pacienti gëzon të drejtën e vetëvendosjes. Kryesisht vullneti i pacientit për marrjen e shërbimit mjekësor jepet në mënyrë të shprehur nëpërmjet nënshkrimit të Konsentit (Pëlqimit) Informues ku pacienti, pasi është informuar fillimisht verbalisht nga mjeku, informohet edhe me shkrim për trajtimin dhe rreziqet që e shoqërojnë atë dhe, nëpërmjet nënshkrimit të Konsentit Informues jep pëlqimin për t’iu nënshtruar trajtimit.[28] Megjithatë, në rastin e kontratës mjekësore gjen jo rrallë herë zbatim edhe vullneti i nënkuptuar ose i heshtur i pacientit, e parashikuar si nga neni 676§2 i Kodit Civil.[29] por i mbështetur edhe nga Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit dhe Kodi i Etikës dhe Deontologjisë Mjekësore. Vullneti i nënkuptuar i pacientit në këtë rast nuk ka vetëm domethënien klasike juridike nëpërmjet pjesëmarrjes në kontratën mjekësore me veprimeve konkludente, por përpos kësaj, përfshin edhe një kuptim më të gjerë dhe nënkupton pikërisht dëshirën që do të shfaqte pacienti për marrjen e shërbimit mjekësor nëse ai do të ishte në gjendje ta bënte këtë. Vullneti i nënkuptuar zbatohet në rastet specifike kur pacienti madhor nuk është i aftë që të shprehë pëlqimin e tij (psh. është në gjendje të pandërgjegjshme),[30] ose në ato raste kur pacienti është i mitur nën 16 vjeç. Vullneti i nënkuptuar i pacientit zbatohet në mënyrë të detyrueshme në rastet e urgjencave mjekësore të përcaktuar me akte normative të veçanta, pasi në të kundërt, mosdhënia e ndihmës urgjente bëhet shkas sipas ligjit jo vetëm për përgjegjësi civile, por edhe penale.[31] Gjithësesi, vullneti i nënkuptuar i pacientit nuk zbatohet në ato raste kur pacienti ka deklaruar më parë me shkrim se ai do ta kundërshtojë trajtimin mjekësor. Në rastet e zbatimit të vullnetit të nënkuptuar për pacientët madhor të paaftë apo për pacientët e mitur nën 16 vjeç, pëlqimi i shprehur për kryerjen e procedurës jepet nëpërmjet përfaqësuesit ligjor të pacientit. Megjithatë, Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit kërkon që edhe në këto raste pacienti të marrë pjesë në vendim për aq sa e lejojnë mundësitë e tij.[32] Çështja se kush mund të shërbejë si përfaqësues ligjor i pacientit është më e rregulluar përsa i përket pacientëve të mitur apo nën kujdestari, duke qenë se sipas dispozitave të Kodit të Familjes fëmijët përfaqësohen ligjërisht nga prindërit e tyre apo edhe kujdestari.[33] Por, përsa i përket përfaqësimit të personave madhor me zotësi juridike dhe për të vepruar, por të paaftë për të kuptuar e vendosur, të vetmet rregullime na vijnë nga Kodi i Etikës dhe Deontologjisë Mjekësore në nenin 25§2 “E drejta e të sëmurit për t’u informuar” dhe neni 28§3 “Pëlqimi pas informimit (konsenti i informuar)”. Me qëllim përfaqësimin e pacientit madhor, këto dy nene përdorin termin e “familjarit më të afërt që e ka nën kujdestari” pacientin dhe termin “të afërmin e të sëmurit apo personin përgjegjës legjitim”. Terminologjia e përdorur në këtë rast nga këto dy nene e lënë fleksible çështjen e përcaktimit të personit përfaqësues për pacientët madhor sepse kjo termonologji nuk përputhet me konceptin juridik të kujdestarisë (e cila rregullohet në mënyrë specifike dhe jepet me vendim gjyqësor) dhe me konceptin juridik të të afërmit në shkallë më të afërt apo të çfarëdo lloj të afërmi tjetër (shkallë afërsie e cila rregullohet më mirë nga dispozitat e Kodit Civil për trashëgiminë ligjore). Megjithatë, ky fleksibilitet duket të jetë i drejtë dhe i lejueshëm po të mbajmë parasysh se kemi të bëjmë me parashikime të përcaktuara nga Kodi Etik dhe nuk do të ishte aq etike që mjekët dhe institucionet shëndetësore, gjatë punës së tyre humane të dhënies së trajtimit mjekësor, t’i përmbaheshin rregullave ligjore strikte dhe të ngurta në mënyrë të tillë që do t’i vështirësonin apo pengonin profesionistët e shëndetësisë që t’i shërbenin pacientit të sëmurë, e sidomos kur situata është urgjente dhe personat më të afërt të pacientit (psh. prindi, bashkëshorti/a, etj) janë aq të tronditur, saqë nuk janë as vet të aftë apo janë të turbullt për të kuptuar dhe për të dhënë pëlqimin në lidhje me procedurën mjekësore. Prandaj për këtë arsye, në raste të tilla është ndjekur praktika e përfaqësimit të pacientit ose nga një i afërm që banon me pacientin (psh. bashkëshorit/a, fëmijët, gjyshi/gjyshja, vëllezërit/motrat, etj), ose të përfaqësimit nga një person tjetër i afërm që nuk banon me pacientit, por që ka treguar vullnetin për të marrë përsipër riskun, pa ju përmbajtur në mënyrë rigoroze ndjekies së shkalleve të afërsisë nga trashëgimia ligjore.

Vullneti i pacientit është pra kusht thelbësor për lidhjen e kontratës mjekësore dhe mungesa e tij çon në mosekzistencën e kontratës mjekësore. Se çfarë elementesh duhet të përmbajë vullneti  i shprehur i pacientit në Konsentin e Informuar, me qëllim që ky të quhet i vlefshëm, përbën një diskutim shumë të gjerë dhe nuk mund të trajtohet në këtë artikull. Megjithatë, mund të themi përgjithësisht se mosmarrja e pëlqimit (konsentit) përfshin si rastet kur Konsenti Informues mungon plotësisht dhe nuk është marrë e nënshkruar nga pacienti, si edhe ato raste kur Konsenti Informues nuk ka qenë i vlefshëm për shkak se është marrë në saj të mashtrimit, shtrembërimit të informacionit, apo shërbimi mjekësor është dhënë në tejkalim të konsentit të dhënë apo është I ndryshëm nga ajo për të cilin konsenti është dhënë, ose kur informacioni për marrjen e konsentit nuk është dhënë i plotë apo është dhënë në keqbesim, përfshirë edhe përgjigjet e “buta”, gjysëm të vërteta, neglizhente, apo edhe mashtruese e shtrembëruese nga ana e mjekut në lidhje me komplikacionet dhe risqet që shoqërojnë trajtimin mjekësor.[34] Duhet thënë se pikërisht vullneti i vesuar i pacientit për të marrë shërbimin mjekësor, ose mungesa tërësisht e tij përbën një nga rastet kryesore të lindjes së përgjegjësisë civile mjekësore të mjekut apo institucionit shëndetësor dhe për rrjedhojë ndeshet jo rallë herë në proceset gjyqësore të kequshtrimit mjekësor.

Konventa Evropjane e të Drejtave të Njeriut (KEDNJ) nuk garanton drejtpërdrejt të drejtën për shëndet, por megjithatë jurisprudenca e Gjykatës Evropjane të të Drejtave të Njeriut (GJEDNJ) është zhvilluar në drejtim të mbulimit të kësaj fushe nga neni 2 “E drejta për jetën”, neni 3 “Ndalimi i torturës” dhe neni 8 “E drejta për respektimin e jetës private dhe familjare” i saj, të cilat vendosin detyrimin pozitiv të shteteve anëtare për të nxjerrë rregulla që detyrojnë institucionet shëndetësore publike dhe private që, së pari, të marrin masat e duhura për respektimin e integritetit fizik dhe psikik të pacientëve dhe, së dyti, t’i ofrojnë të dëmtuarave nga kequshtrimi i mjekësise akses në procedimet për shpërblimin e dëmit.[35] Prandaj çështjet që prekin sferën e shëndetit nuk janë të panjohura nga GJEDNJ. Pikërisht në kuadër të mbrojtjes të së drejtës së pacientit për vetëvendosje dhe dhënies së Konsentit të Informuar për çdo procedurë mjekësore, GJEDNJ ka trajtuar një sërë rastesh ku, ndër të tjerash përmendin rastin e Glass kundër Mbretërisë së Bashkuar[36] në të cilën GJEDNJ gjeti shkelje të nenit 8 të Konventës në rastin e dhënies së trajtimit mjekësor të fëmijës së mitur (dhënia e diamorfinës) pa pëlqimin e nënës, duke e konsideruar këtë fakt si cënim të së drejtës për jetë private dhe në veçanti të integritetit fizik të pacientit. Në këtë vendim, Gjykata ndër të tjerash, përmend të drejtën për t’u tërhequr nga pëlqimi i dhënë më parë për kryerjen e një trajtimi të caktuar, vullnet të cilin mjekët janë të detyruar ta resektojnë (§82). Parimet kryesore të zbatuara për rastet e mbrojtjes së shëndetit riprodhues janë përcaktuar në jurisprudencën e GJEDNJ-së në çështjet V.C kundër Sllovakisë[37] dhe N.B kundër Sllovakisë.[38] Në të dyja këto raste, shtetaset sllovake të komunitetit rom i janë nënshtruar sterilizimit në spitalin publik gjatë kryerjes së lindjes me procedurë Cezariane ose në mungesë të plotë të informimit dhe pëlqimit të tyre paraprak të tyre, ose në saj të marrjes së një pëlqimi të vesuar psh. duke nënshkruar Konsentin e Informuar në kohën e kontraktimeve të lindjes. Gjykata vlerësoi se në të dyja rastet ka patur shkelje të nenit 3 të KEDNJ sepse ishte cënuar e drejta e lirisë njerëzore dhe dinjitetit të aplikueseve. Në rastin V.C kundër Sllovakisë Gjykata konkludoi se edhe pse nuk ka patur indikacione që personeli mjekësor të ketë dashur ta trajtojë keq aplikuesen, gjithësesi personeli ka shkelur në mënyrë të rëndë të drejtën e pacientes për autonomi dhe përzgjedhje. Gjykata vlerësoi gjithashtu se në të dyja këto raste pati shkelje edhe të nenit 8 të KEDNJ pasi është cënuar e drejta e aplikueseve për jetë private dhe familjare. GJEDNJ përsëriti qëndrimin e saj të mbajtur në këto dy çështje edhe në çështjen tjetër I.G dhe të tjerë kundër Sllovakisë,[39] ku sërish kryerja e sterilizimit ndaj aplikueseve që i përkisnin komunitetit rom është kryer nga spitali publik pa dijeninë dhe pëlqimin e aplikueseve ose në saj të një pëlqimi të vesuar të dhënë nën efektin e anestezisë. Edhe në këtë rast Gjykata konstatoi shkelje të nenit 3 dhe nenit 8 të KEDNJ.

Megjithatë, organet e Konventës në disa raste kanë pranuar edhe kufizimin e vullnetit të pacientit në marrjen e shërbimit mjekësor në veçanti në rastet që kanë të bëjnë me teste mjekësore që karakterizohen nga ndërhyrje minore të cilat janë të detyrueshme për t’u kryer  (psh. rastet Acmanne and Others v. Belgium, vendim i Komisionit; Boffa and Others v. San Marino, vendim i Komisionit; Salvetti v. Italy (dec.)), ose që janë teste të autorizuara me urdhër të gjykatës (psh. në rastet X v. Austria, vendim i Komisionit; Peters v. the Netherlands, vendim i Komisionit), ose për rastet që kanë të bëjnë me procedimet penale veçantërisht sa i përket marrjes së provës (psh. Jalloh v. Germany [GC], § 70; Schmidt v. Germany (dec.); Caruana v. Malta). Në këto raste ndërhyrja në nenin 8 të Konventës është konsideruar proporcionale.[40]

Edhe jurisprudenca shqiptare ka nisur të trajtojë çështjet e vlefshmërisë së vullnetit të pacientit (Konsentit Informues) në marrjen e shërbimeve mjekësore dhe të veseve të mundshme me të cilat mund të jetë veshur ky vullnet.[41] Gjithësesi, për shkak të aksesit të kufizuar në vendimet gjyqësore të shkallëve të para dhe të apelit në gjykatat civile dhe administrative[42] është e pamundur objektivisht që të krijohet një pamje e qartë gjithëpërfshirëse se deri ku është shtrirë trajtimi i dhënë nga gjykatat shqiptare. Mbetet ende për t’u parë se cili do të jetë ecuria e zhvillimit të këtij koncepti dhe të drejtës që ajo përfaqëson nga jurisprudenca vendase.

B)    Forma e kontratës. Përsa i përket formës, mund të themi me siguri se legjislacioni shqiptar nuk kërkon për kontratën mjekësore asnjë element formal ad substantia (për efekt vlefshmërie) apo ad probationem (për efekt provueshmërie). Për rrjedhojë, zbatim gjejnë dispozitat e nenit 80§1 të Kodit Civil sipas të cilit: “Veprimi juridik mund të kryhet me shkrim me gojë dhe me çdo lloj shfaqje tjetër të padyshimtë të vullnetit”. Pra, kontrata mjekësore mund të lidhet me çfarëdolloj forme dhe në çdo rast do të kemi të bëjmë me një veprim juridik të vlefshëm. Gjithësesi, shpesh herë në proceset gjyqësore ngrihet si argument fakti se nëse nuk ekziston një kontratë e shkruar ndërmjet pacientit dhe mjekut apo institucionit shëndetësor, atëherë nuk kemi të bëjmë me një marrëdhënie kontraktore. Në gjykimin tim, fakti i vendosjes apo jo të një marrëdhënie kontraktore apo jokontraktore ndërmjet palëve në këtë rast është çështje konceptuale dhe nuk varet aspak nga ekzistenca e një kontrate të shkruar ndërmjet  palëve, sepse siç citon edhe vet neni 80§1 i Kodit Civil një konratë ekziston edhe kur palët kanë shfaqur vullnetin e tyre me gojë apo në çdo formë tjetër të padyshimitë. Duhet kuptuar se kontrata mjekësore nuk është një kontratë e zakonshme dhe është pothuajse e pamundur që të gjendet një kontratë e tillë e hartuar në formën tipike të saj ku të përmenden në mënyrë specifike të gjitha të drejtat dhe detyrimet respektive të palëve. Gjithësesi, jurisprudenca e huaj, psh. ajo italjane, ka pranuar përgjithësisht faktin se pranimi i pacientit nga mjeku apo institucioni shëndetësor për të dhënë shërbimin përbën momentin e lidhjes së kontratës mjekësore, kurse nënshkrimi nga pacienti i Formularit të Konsentit Informues përbën një lloj kontrate shkresore ndërmjet palëve.[43] Në fakt një qëndrim i tillë është konform edhe nenit 676§1 të Kodit tonë Civil i cili parashikon se “Kontrata quhet e lidhur kur palët kanë shfaqur në mënyrë të ndërsjelltë vullnetin e tyre, duke u marrë vesh për të gjitha kushtet thelbësore të saj”. Pra me paraqitjen e pacientit për të marrë shërbimin dhe pranimin nga mjeku apo insitucioni shëndetësor për ta dhënë atë, vullnetet e palëve konsiderohen të përputhura dhe për rrjedhojë kontrata konsiderohet e lidhur.

C)    Lloji i kontratës. Me konceptimin e marrëdhënies mjek-pacient si një marrëdhënie kontraktore del si domosdoshmëri që të cilësohet lloj i kontratës, sepse në varësi të saj përcaktohen edhe llojet e natyra e detyrimeve të palëve. Në fakt, Kodi jonë Civil nuk përmban asnjë dispozitë që cilëson llojin e kontratës mjekësore dhe rregullon marrëdhënien ndërmjet palëve, por nga doktrina mbahet qëndrimi se kontrata mjekësore është një kontratë atipike sipërmarrje.[44] Pikërisht për shkak se kontrata mjekësore përbën një kontratë atipike, dispozitat specifike të Kodit Civil për kontratën e sipërmarrjes, të përcaktuara në nenet 850-876, gjejnë pak ose aspak zbatim në këtë rast. Megjithatë, ky fakt nuk pengon kategorizimin e kontratës mjekësore sipas klasifikimt të përgjithshëm të ndjekur në varësi të llojit të detyrimeve që përmban kontrata. Doktrina e të drejtës së kontratave njeh dy lloj kontratash: kontratat e detyrimeve të rezultatit dhe kontratat e detyrimeve të mjetit. Ka qenë pikërisht doktrina franceze ajo që ka bërë një klasifikim të tillë të kontratave.[45] Kontratat me detyrime të rezultatit janë ato në të cilat ofruesi i shërbimit detyrohet që të dorëzojë një punë apo të kryejë një shërbim brenda afatit të parashikuar ose, brenda një afati të arsyeshëm. Në këto lloj kontratash ka rëndësi arritja e një rezultatit të caktuar. Një kontratë tipike e detyrimeve të rezultatit është psh. kontrata e transportit. Ndërkohë, në kontratat me detyrime të mjetit, ofruesi i shërbimit detyrohet që ta ruajë sendin e përfunduar deri në dorëzimin e tij dhe ta dorëzojë atë në gjendje të mirë. Ky lloj detyrimi konsiston në bërjen e asaj çfarë është e mundur, pa qenë e detyrueshme që të arrihen domosdoshmërisht rezultate të mira. Një kontratë tipike që literatura dhe jurisprudenca njeh si kontratë e detyrimeve të mjetit është pikërisht kontrata mjekësore.[46] Pra në kontratën mjekësore, detyrimi i mjekut është që të bëjë ç’është e mundur për tu kujdesur në mënyrën e duhur dhe për ta ruajtur pacientin deri në daljen e tij nga spitali, si dhe të tregojë aftësitë profesionale të arsyeshme, pa u lidhur në mënyrë detyruese me ndonjë rezultat specifik apo rezultat të mirë. Mund të ndodhë që, pavarësisht bërjes së asaj që është e mundur dhe pavarësisht kujdesit të duhur të treguar nga mjeku në përmbushjen e detyrimeve të veta në dhënien e shërbimit mjekësor, të mos arrihet dot rezultati më i mirë i mundshëm, psh. shpëtimi i jetës së pacientit apo mund të mos arrihet të shmanget dot ndonjë komplikacioni gjatë apo postoperativ që është rrjedhojë e veçorive individuale të organizmit të pacientit apo reagimit dhe përgjigjies ndaj barnave e trajtimit. Gjithësesi, kjo nuk do të thotë që mjeku ka vepruar/mosverpuar në mënyrë të paligjshme/kundraligjshme për shkak të ndonjë pakujdesie të treguar. Pra, si përfundim, me përjashtim kur mjeku apo spitali ka marrë vetë përsipër arritjen e një rezultati të caktuar, rezultati nuk është pjesë e detyrimeve që lindin nga kontrata mjekësore. Për rrjedhojë, as shpëtimi i jetës apo përmirësimi domosdoshmërisht i pacientit nga trajtimi mjekësor i dhënë nuk përbëjnë detyrime që lindin nga kjo kontratë. Në asnjë rast dhe në asnjë mënyrë, asnjë mjek dhe asnjë spital nuk garanton dot suksesin e një trajtimi, për arsye sepse synohet që  të arrihet më e mira, por pa u përcaktuar ekzaktësisht një rezultat i caktuar, për shkak të veçorive individuale të pacientit, rrethanave specifike, risqeve që shfaq çdo sëmundje, etj, të cilat dalin jashtë vullnetit dhe kontrollit të spitalit dhe stafit mjekësor.

Pavarësisht qëndrimit klasik se kontrata mjekësore është një kontratë e detyrimeve të mjetit, jurisprudenca e vendeve të tilla si Italia e madje edhe Franca, e cila është tepër rigoroze në këtë qëndrim, kanë bërë edhe përjashtime nga ky rregull. Kështu psh. jurisprudenca italjane ka përcaktuar një natyrë të dyzuar të detyrimeve kontraktore mjekësore duke i paraqitur ato si detyrime të mjetit në rastin kur bëhet fjalë për procedura komplekse dhe nga ana tjetër, i ka përcaktuar si detyrime të rezultatit kur bëhet fjalë për procedura rutinë.[47] Gjithashtu, edhe jurisprudenca franceze ka mbajtur qëndrimin se kontrata mjekësore e analizave laboratorike nuk është një kontratë e detyrimeve të mjetit, por një kontratë e detyrimeve të rezultatit.[48] Një konkludim i tillë është arritur duke arsyetuar se veprimtari të tilla si analizat laboratorike dhe çdo veprimtari tjetër mjekësore që nuk mbart risqe, por janë më të përcaktuara dhe ndjekin procedura strikte, janë nën kontrollin e plotë të ofruesit të shërbimit mjekësor dhe prandaj edhe qasja në këtë rast duhet të jetë më rigoroze duke kërkuar prej ofruesit të shërbimit rezultatin.

Kualifikimi i saktë i kontratës mjekësore nuk shërben vetëm në përcaktimin e detyrimeve materiale që kanë palët, por ka edhe rëndësi proceduriale, veçantërisht përsa i përket barrës së provës. Rregullat proceduriale shqiptare përcaktojnë se barra e provës i takon paditësit.[49] Në këtë kontekst, në rast se kontrata mjekësore cilësohet si kontratë e detyrimeve të mjetit i përket pacientit të provojë se mjeku nuk ka përmbushur detyrimin për tu kujdesuar dhe për të vepruar me aftësi. Në të kundërt, nëse kontrata mjekësore mendohet si një kontratë e detyrimeve të rezultatit, atëherë mjeku është i detyruar që të arrij një rezultat të caktuar, me përjashtim kur provon se kjo mospërmbushje ka ardhur pa faj të tij.[50] Në këtë rast barra e provës i kalon mjekut pasi pacienti nga ana e tij mjafton që të provoj që rezultati nuk është arritur.

                Kur pacienti nuk është palë e kontratës. Në praktikë ndeshen mjaft raste kur pacienti nuk bëhet pjesë e kontratës mjekësore. Kjo nuk i referohet rastit të përmendur më sipër në lidhje me pacientin madhor të paaftë për të dhënë pëlqim apo pacientin e mitur, të cilët janë të përfaqësuar ligjërisht në kontratën mjekësore, respektivisht nga personat e afërm të familjes dhe nga prindërit. Çështja shtrohet për ato raste kur kontrata mjekësore lidhet ndërmjet mjekut apo insitucioni shëndetësor nga njëra anë dhe një personi të tretë nga ana tjetër, si psh. me punëdhënësin e pacientit për shërbime mjekësore që do të përfitojë punëmarrësi; ose në rastin e urdhërimit të mjekut nga gjykata për të kryer një ekzaminim mjekësor të një personi; ose ekzaminimet e kryera nga mjeku për pesona të caktuar sipas kërkesës së kompanive të sigurimit, etj. Në këto raste, kur mjeku apo institucioni shëndetësor e ka pranuar dhënien e shërbimit ndaj një personi jo në cilësinë e pacientit, por për shkak të një marrëdhënie tjetër me një person të tretë, në jurisprudencën e huaj ka  patur qëndrime kontradiktore nëse mjekut i lindin apo jo detyrime kundrejt pacientit apo i lindin detyrime vetëm kundrejt personit të tretë me të cilin ka kontraktuar. Autorë të ndryshëm mbajnë qëndrimin se edhe në këtë rast nuk ka asnjë dyshim që mjeku përgjigjet dhe duhet të tregoj kujdes ndaj pacientit. Por nga ana tjetër, disa gjykata në SHBA kanë mbajtur qëndrimin se në mungesë të një marrëdhënie kontraktore mjek-pacient, mjeku nuk ka detyrime ndaj pacientit. Kështu psh. mjeku nuk ka patur detyrimin të tregoj se grafia tregonte prezencën e turbekulozit; ose se nuk ekzistonte detyrimi i psikiatrit të kontraktuar nga autoritetet arsimore që t’i bënin të ditur prindërve të fëmijës rezultatet e ekzaminimit, etj. Megjithatë, ka edhe mjaft raste të tjera në të cilat gjykatat kanë mbajtur qëndrimin se në rastin kur mjeku jep shërbim dhe personi përfitues i pranon ato në mënyrë të shprehur ose të heshutur, atëherë ndërmjet palëve ka lindur një marrëdhënie mjek-pacient dhe padyshim që mjekut i lindin detyrime kundrejt pacientit.[51]

Nga ana tjetër, ndryshe nga vendet e common law, të cilat me përjashtim të disa vendeve nuk e njohin kontratën në dobi të personit të tretë, në Shqipëri, ashtu si edhe në vende të tjera të civil law, pranohet kontrata në dobi të personit të tretë e cila rregullohet edhe nga dy nene specifike në Kodin Civil, pikërisht nga neni 694 dhe 695. Madje, paragrafi i dytë i nenit 694 na jep parashikime interesante sipas të cilave “Personi që e ka pranuar premtimin në dobi të të tretit ose ky i fundit, apo personat që heqin të drejta prej tij, kanë të drejtë të kërkojë zbatimin e kontratës, përveç kur ka marrëveshje tjetër”. Pra në rastin kur personi i tretë, në dobi të të cilit është lidhur një kontratë, është një pacient, atëherë ky i fundit ka të drejtë të kërkojë prej mjekut apo institucionit shëndetësor zbatimin e kontratës, çka nënkupton edhe lindjen e detyrimeve të mjekut apo institucionit shëndetësor jo vetëm kundrejt kundërpalës me të cilën ka hyrë drejtpërdrejt në marrëdhënie, por edhe kundrejt pacientit. Në rast të mos zbatimit të detyrimeve kontraktore nga ana e mjekut apo institucionit shëndetësor për të kreyr një trajtim të kujdesshëm kundrejt pacientit, atëherë pacientit i lind e drejta që të kërkoj në bazë të kontratës shpërblimin e dëmit njësoj sikur të ishte palë e kontratës. E megjithatë, duhet rikujtuar fakti se detyrimi i mjekut për të treguar kujdesin dhe aftësitë e duhura në ekzaminimin dhe trajtimin e pacientit janë detyrime të nënkuptuara të kontratës dhe burojnë drejtpërdrejt nga ligji. Prandaj, këto detyrime thelbësore të mjekut do të ekzistonin edhe nëse marrëdhënia ndërmjet mjekut dhe pacientit nuk do të njihej si kontratë apo në rast se legjislacioni ynë nuk do ta njihte kontratën në dobi të personit të tretë. Është i pranuar fakti se një kontratë mund të heq të drejta dhe detyrime vetëm për palët pjesëmarrëse në një kontratë dhe jo për persona të tretë dhe se vetëm palët e kontratës mund t’i kundrejtojnë pretendime njëra tjetrës. Por nga ana tjetër, është po aq i vertetë edhe fakti se, kur një marrëdhënie kontraktore e lidhur ndërmjet dy palëve ka sjellë pasoja apo dëme edhe për palë të treta, këto të fundit legjitimohen të kërkojnë shpërblim në formën e dëmit jashtëkontraktor, pavarësisht se këto palë nuk legjitimohen të kërkojnë shpërblim në bazë të kontratës. Në këto kushte, në rastin kur shërbimet mjekësore kontraktohen dhe paguhen nga persona të tjerë dhe jo nga pacienti, sido që të konceptohet marrëdhënia juridike e vendosur ndërmjet mjekut dhe pacientit, kontraktore apo jashtëkontraktore, pacientit i lind e drejta që t’i respektohet e drejta për një trajtim të kujdesshëm mjekësor pasi në rast të kundërt, gëzon të drejtën e dëmshpërblimit, pavarësisht faktit se kush e ka kontraktuar dhe paguar shërbimin mjekësor.

Kushte të kontratës të nënkuptuara nga ligji. Nëse kontrata mjekësore përmban kushte të shprehura, si psh. se do të arrihet një rezultat i caktuar, apo se do të përdoren apo nuk do të përdoren procedura të caktuara, etj, atëherë mjeku është përgjegjës për t’ju përmbajtur këtij detyrimi të marrë përsipër shprehimisht e të arrijë rezultatin e premtuar në të kundërt, mjeku do të përgjigjet civilisht në bazë të nenit 476 të Kodit Civil për mangësi në ekzekutimin e detyrimeve, pavarësisht se mund të ketë ndjekur praktika dhe standarde mjekësore të pranueshme, me përjashtim të rastit kur mjeku provon se mospërmbushja ka ardhur jo për faj të tij. Në një mënyrë të tillë ka ecur edhe praktika gjyqësore jashtë vendit.[52] Prandaj, mjekët duhet të tregojnë më shumë kujdes kur i premtojnë pacientëve se një procedurë mjekësore do të ketë sukses, psh. se operacioni do të ketë 95% sukses, etj, sepse në sallën e gjyqit do të ketë më shumë rëndësi shifra 95% që e ka shtyrë pacientin që të japë pëlqimin, sesa shifra 5% që është më pak e dukshme dhe që pacientit i është dukur fare e parëndësishme në momentin që ka dhënë pëlqimin për kryerjen e procedurës.

Megjithatë, sikurse përmendet më lart, mjeku dhe institucioni shëndetësor përgjithësisht nuk do të jenë përgjegjës për të arritur domosdoshmërisht një rezultat të caktuar me përjashtim nëse ata në mënyrë të shprehur, të qartë dhe paekuivoke e kanë marrë përsipër një angazhim të tillë. Psh. paraqitja në broshura se shërbimi mjekësor ka për të qënë i një standardi të lartë, nuk është konsideruar nga jurisprudenca e huaj si një garanci se do të arrihet një rezultat i caktuar.[53] Përkundrazi, shkenca mjekësore konsiderohet se një shkencë jo ekzakte, prandaj ligji nuk prezumon detyrimin e mjekut që ta nxjerr një pacient nga salla e operacionit në një gjendje më të mirë se çfarë ka qenë. Prandaj, fakti se gjatë një procedure mjekësore ka ndodhur një komplikacion apo nuk është arritur një rezultat i pritshëm nuk duhet të na bëjë të nxjerrim konkludime të nxitura se jemi para një rasti të kequshtrimit të mjekësisë, pasi fakti mund t’i atribuohet faktorëve të tjerë. Madje, edhe në rastin e një gabimi mjekësor, si psh. një diagnostikim apo trajtim i gabuar mjekësor, mund të mos t’i atribuohet fare ndonjë pakujdesie (faji) të treguar nga ana e mjekut dhe në një rast të tillë mjeku nuk do të mbajë përgjegjësi civile sepse, siç kërkon edhe neni 476 i Kodit Civil, debitori (pra mjeku në këtë rast) përjashtohet nga përgjegjësia civile nëse “provon se mospërmbushja nuk ka ndodhur për fajin e tij”. Prandaj, çdo rast mjekësor duhet parë individualisht duke kuptuar nëse mjeku ka përmbushur detyrimet e tij për të treguar kujdesin dhe aftësitë e duhura, rast në të cilën nuk do të mbajë përgjegjësi pavarësisht rezultatit, apo nëse mjeku ka vepruar me faj, rast në të cilën mjeku do të mbajë përgjegjësi civile.

Por, kontrata mjekësore veç detyrimeve të shprehura përmban edhe detyrime të nënkuptuara që nuk janë shprehur ndonjëherë ndërmjet mjekut dhe pacientit. Gjithësesi, detyrimi që mjeku duhet të veprojë me kujdes dhe me aftësitë e duhura, qoftë ky si kusht i shprehur apo i pashprehur, mbetet gjithmonë i njëjtë. Kushtet e nënkuptuara të kontratës mjekësore janë kushte të cilat burojnë prej ligjit apo akteve normative e traditave të tjera të fushës profesionale. Edhe neni 693 i Kodit Civil shqiptar parashikon qartë, se: “Kontrata detyron palët jo vetëm përsa është parashikuar në atë, por edhe për të gjitha pasojat që rrjedhin nga zbatimi i ligjit”. Psh. një kusht i nënkuptuar është detyrimi që mjeku mos të lërë asnjë instrument mjekësor në trupin e pacientit gjatë operacionit; apo detyrimi që mjeku të ndjekë ecurinë e pacientit edhe pas operacionit deri në daljen e tij nga spitali; apo detyrimi që struktura spitalore të ketë një sistem të organizuar dhe efiçent operimi; që instrumentat mjekësore shumëpërdorimshe të jenë të sterilizuara, etj. Kushtet e nënkuptuara duhet të respektohen nga mjeku dhe institucionet shëndetësore njësoj si ato të shprehura në të kundërt, mjeku apo institutcioni shëndetësor do të jenë përgjegjës civilisht, pavarësisht kujdesit dhe aftësive të duhura të treguara në trajtimin mjekësor nga ana e mjekut.[54] Kjo sepse, marrëdhënia kontraktore mjekësore është mjaft komplekse dhe nuk përfshin vetëm trajtimin mjekësor si të tillë, por edhe aspekte të tjera të lidhura pazgjidhshmëisht me të siç është psh. dhënia e medikamenteve apo përdorimi i produkteve e aparaturave mjekësore, të cilat edhe pse nuk janë prodhuar nga mjeku apo spitali që i përdor ato, janë në fakt në kontrollin e tyre dhe  i shërbehen pacientit së bashku me trajtimin mjekësor. Por, dhënia e produketve e materialeve mjekësore nënkupton gjithashtu detyrimin kontraktor të mjekut apo institucionit shëndetësor që ato të mos jenë difektoze dhe t’i shërbejnë qëllimit për të cilat përdoren. Prandaj, dëmtimet që mund t’i shkaktohen pacientit nga produkte të caktuara mjekësore, psh. gjak, plazmë apo produkte gjaku të kontaminuara, barana difektoze nga prodhuesi, etj, edhe pse nuk janë pasojë e drejtpërdrejtë e mënyrës së trajtimit mjekësor të ndjekur nga mjeku apo i ndonjë pakujdesie të treguar prej tij, mund ta vendosin mjekun apo institucionin shëndetësor përpara përgjegjësisë civile kontraktore. Në një rast të tillë, kontrata mjekësore si një kontratë atipike sipërmarrje, e ngarkon mjekun dhe institucionin shëndetësor edhe me detyrimin e nënkuptuar nga ligji për të siguruar materialet e nevojshme për kryerjen e shërbimit.[55] Në këtë aspekt, kontrata mjekësore përmban elemente të kontrates së shitjes[56] dhe elemente të kontratës së furnizimit,[57] nëpërmjet të cilave mjeku apo institucioni shëndetësor detyrohen të ofrojnë produkte cilësore, të përshtatshme për qëllimin që përdoret dhe jo difektoze. Ndonëse mjeku apo institucioni shëndetësor i sigurojnë produktet dhe paisjet mjekësore nga nënkontratorë të tjerë që janë përgjegjës për cilësinë dhe testimin e produkteve, në fakt kontrata e sipërmarrjes ngarkon me përgjegjësi për cilësinë e tyre kundrejt porositësit, pikërisht sipërmarrësin, i cili merr përsipër rrezikun.[58] Megjithatë, në rastet e përgjegjësisë nga produktet, janë të zbatueshme në mënyrë alternative edhe dispozitat e Kodit Civil mbi përgjegjësinë jashtëkontraktore të prodhuesit, të parashikuara nga nenet 628-634. Në fakt, jurisprudenca e huaj në lidhje me këto raste ka treguar se kanë qënë të suksesshme si ato padi që janë ngritur ndaj mjekut apo institucionit shëndetësor në saj të përgjegjësisë kontraktore për shkelje të kushteve të nënkuptuara të kontratës mjekësore, ashtu edhe ato padi që janë ngritur mbi bazë të përgjegjësisë jashtëkontraktore kundrejt prodhuesit.[59] Duhet kuptuar se në mjekësi gama e produkteve të përdorura është kaq e shumëllojtë, duke filluar nga barnat, materialet mjekësore (psh. gjilpëra, pambuk, proteza, etj), pajisje mjekësore, qeliza apo gamete njerëzore (psh. spermë, vezë në fushën e riporodhimit), etj, sa që do ta vendoste në vështirësi të jashtëzakonshme një pacient që të vihej në dijeni të të gjithë nënkotraktorëve të një spitali që e furnizojnë atë me produkte. Një dëmtim serioz i shëndetit mund të vij edhe nga një gjilpërë difektoze e përdorur dhe në një rast të tillë për pacientin do të ishte tepër e vështirë që të mësonte se cili ka qenë prodhuesi i saj, në cilin shtet ndodhet ai, e për më tepër të ngre padi ndaj prodhuesit në një shtet tjetër nga ai i banimit të tij. Prandaj, në raste të tilla është e arsyeshme të mendohet se, cilido operator i industrisë shëndetësore që mund të jetë përgjegjës për difektin e produktit (mjeku, institucioni spitalor apo qoftë edhe një prodhues që ndodhet jashtë Shqipërisë) ata janë solidarisht përgjegjës kundrejt pacienit, por të paktën njëri do të përgjigjet drejtpërdrejt ndaj pacientit. Në fakt ky arsyetim është në mbështetje edhe të nenit 632 të Kodit Civil që parashikon, se: “Kur prodhuesi nuk mund të identifikohet, çdo furnizues do të konsiderohet si prodhues, përveç kur ai i tregon personit të dëmtuar identitetin e prodhuesit ose të personit që ka furnizuar produktin”.

Në përfundim, mund të themi se në një kontratë mjekësore të lidhur ndërmjet palëve në mënyrë të shprehur apo të heshtur, ka detyrime të shprehura dhe detyrime të nënkuptuara nga ligji, të cilat përbëjnë edhe pjesën më të madhe të detyrimeve. Në të shumtën e rasteve do të jenë gjykatat ato që do të identifikojnë në mënyrë objektive kushtet e nënkuptuara të kontratës ndërmjet palëve dhe faktit nëse ato janë respektuar apo jo.

 

Përgjegjësia civile mjekësore si një detyrim jashtëkontraktor

 

Nëse përgjegjësia civile në rastet e kequshtrimit të mjekësisë do të pretendohet në bazë të padisë së dëmit jashtëkontraktor, atëherë për rastin e Shqipërisë të zbatueshme do të jenë dispozitat e nenit 608 e në vijim të Kodit Civil. Në këtë rast, normat juridike kanë për objekt mbrojtjen e integritetit fizik dhe psikik të personit si dhe të drejtën e tij për të vendosur vet për trupin e tij, që e gjen mëshirimin që në mënyrën se si është shkruajtur paragrafi i parë i nenit 608 të Kodit Civil kur parashikon, se: “Personi, që në mënyrë të paligjshme dhe me faj, i shkakton tjetrit një dëm në personin ose pasurine e tij, detyrohet të shpërblejë dëmin e shkaktuar”. Edhe neni 608 i Kodit kërkon plotësimin e 4 kushteve kumulative të domosdoshëm, objektiv e subjektiv, me qëllim vënien përpara përgjegjësisë civile jashtëkontraktore të mjekut apo institucionit shëndetësor të cilat janë: (i) ardhja e një dëmi në personin (e drejtë absolute personale si psh. dëmtimi shëndetësor) apo pasurinë e individit (element objektiv); (ii) nga veprimi apo mosveprimi i paligjshëm (element i anës objektive); (ii) i kryer me faj (dashje apo pakujdesi) (element subjektiv që konsiston në qëndrimin psikik të shkelësit); dhe, (iv) ekzistenca e lidhjes shkakësore midis veprimit/mosveprimit të paligjshëm dhe pasojës (dëmit) së ardhur (lidhja shkak-pasojë).[60]

Përgjegjësia jashtëkontraktore mjekësore gjen më tepër zbatim atëhere kur detyrimi i mjekut apo institucionit shëndetësor nuk buron drejtpërdrejt nga ndonjë kusht i shprehur i kontratës, por nga ligji, gjë që lë hapësirë për të interpretuar se kjo lloj përgjegjësie gjen zbatim edhe në ato raste kur bëhet fjalë për detyrimet e nënkuptuara të kontratës që burojnë nga parashikimet ligjore (neni 420 i Kodit Civil parashikon, se: “Detyrimet lindin nga kontrata ose nga ligji”). Megjithatë, përveç rasteve të detyrimeve të nënkuptuara të buruara nga ligji, padia e dëmit jashtëkontraktor mund të gjej hapësirë në rastet e kequshtrimit të mjekësisë edhe kur bëhet fjalë për përgjegjësin pa faj që mbart mjeku apo institucioni shëndetësor për veprimet apo mosveprimet e paligjshme të personelit të tyre (neni 618 i Kodit Civil). Por kjo lloj përgjegjësie mund të gjejë gjithashtu zbatim edhe në rastin familjarëve të pacientit, të cilët ndonëse nuk ndërtojnë dhe nuk hynë në një marrëdhënie konkrete kontraktore me mjekun apo institucionin shëndetësor, mund t’ju shkaktohet një dëm i drejtpërdrejtë nga mospërmbushja e detyrimeve kontraktore nga ana e mjekut apo institucionit shëndetësor kundrejt pacientit. Në rastin e dëmit jashtëkontraktor, në dallim nga dëmi kontraktor ku marrëdhënia zhvillohet vetëm ndërmjet palëve të kontratës (pacient-mjek/spital), shpërblimi i dëmit mund të kërkohet edhe nga kushdo tjetër që cënohet në personin e vet (e drejtë absolute) nga veprimi/mosveprimi i paligjshëm që ka cënuar pacientin. Kjo gjë nënkupton që edhe personat e lidhur me pacientin, si psh. familjarët, që mund të preken drejtpërdrejt nga dëmtimi i shëndetit të pacientit, mund të kërkojnë në gjykatë në bazë të nenit 608 (marrëdhënie detyrimi jashtëkontraktore) shpërblimin e dëmit që ju është shkaktuar atyre nga fakti i paligjshëm, edhe pse familjarët e pacientit nuk legjitimohen dhe nuk mund të pretendojnë të dëmshpërblehen nga kontrata, pasi nuk janë palë e saj. Përveç sa është parashtruar më lart, i diskutueshëm është fakti nëse institucionet shëndetësore publike duhet të përgjigjen për dëmin e shkaktuar gjatë ushtrimit të veprimtarisë së tyre mjekësore mbi baza jashtëkontraktore sipas Ligjit Nr. 8510, datë 15/07/1999 “Për Përgjegjësinë Jashtëkontraktore të Organeve të Administratës Publike”, i ndryshuar. Ky diskutim merr shkaks nga fakti që paditë për dëmin e shkaktuar nga spitalet publike gjatë dhënies së shërbimeve spitalore po gjykohen aktualisht nga gjykatat administrative në bazë të nenit 17.1/f  Për shëpërblimin e dëmit jashtëkontraktor” të Ligjit Nr. 49/2012, datë 05/03/2012 “Për Gjykatat Administrative dhe Gjykimin e Mosmarrëveshjeve Administrative”, i ndryshuar. Kjo do të thotë se aktualisht dëmi i shkaktuar nga institucionet shëndetësore publike nga dhënia e shërbimeve spitalore po konceptohet si dëm jashtëkontraktor. Në përshtypjen time personale, shqyrtimi gjyqësor në gjykatat administrative i dëmeve të shkaktuara nga spitalet publike vjen më tepër prej faktit se spitalet janë ente publike të cilat paditen në këto gjykata sesa prej faktit të analizimit konkret nëse marrëdhënia e detyrimit në fjalë është apo jo kontraktore. Personalisht jam e mendimit se përgjegjësia civile jashtëkontraktore që i ngarkohet organeve të administratës publike me Ligjin Nr. 8510, datë 15/07/1999 “Për Përgjegjësinë Jashtëkontraktore të Organeve të Administratës Publike”, të ndryshuar, i referohet organeve të administratës publike për veprimtarinë e tyre administrative (neni 1 dhe 2). Ndërkohë, spitalet publike gjatë dhënies së shërbimeve mjekësore nuk veprojnë në cilësinë e organe administrative dhe as shërbimet mjekësore që ato ofrojnë nuk janë akte apo veprime administrative apo funksione publike në kuptim të Kodit të Procedurave Administrative.[61] Prandaj, në opinionin tim marrëdhënia e spitaleve publike me pacientët nuk rregullohet nga Ligji Nr. 8510, datë 15/07/1999 Për Përgjegjësinë Jashtëkontraktore të Organeve të Administratës Publike”, i ndryshuar, dhe as nuk duhet të konsiderohet si marrëdhënie jashtëkontraktore për shkak të këtij ligji.

Në aspektin ndërkombëtar, kuptimi i përgjegjësisë civile mjekësore si një detyrim jashtëkontraktor është përqafuar më tepër nga vendet e common law të cilat e kanë gjetur padinë e ngritur mbi këto baza si më fleksible për rastet e trajtimit të pakujdesshëm mjekësor.  Gjithësesi, ky lloj trajtimi juridik nuk është lënë pa u përkrahur edhe nga vendet e tjera që i përkasin sistemit të civil law, sidomos Gjermania, kryesisht duke u mbështetur në argumentin se çështja e trajtimit të përgjegjësisë mjekësore si një detyrim kontraktor apo jashtëkontraktor nuk merr ndonjë rëndësi thelbësore në këtë rast përderisa, edhe kur kemi të bëjmë me një kontratë mjekësore shumë prej kushteve të saj janë të nënkuptuara nga ligji, pra janë jashtëkontraktore duke i lënë vend përgjegjësisë që lind për shkak të ligjit dhe jo për shkak të ndonjë kushti specifik të kontratës. Prandaj, në shumë vende është mbajtur qëndrimi se të njëjtat fakte i japin shkas si përgjegjësisë kontraktore ashtu edhe asaj jashtëkontraktore. Përjashtim bën Franca në të cilën që në vitin 1936 është mbajtur qëndrimi se profesionistët e shëndetësisë që kanë hyrë në një marrëdhënie kontraktore mbajnë përgjegjësi vetëm mbi bazë të kontratës dhe jo jashtë saj.[62] Por, edhe Italia është një vend që ka unifikuar praktikën e vet gjyqësore duke e konsideruar përgjegjësinë mjekësore si një përgjegjësi që buron nga kontrata.[63]

Përsa i përket paraktikës gjyqësore shqiptare është ende e paqartë pozicionimi përfundimtar në lidhje me konceptimin e marrëdhënies mjek/institucion shëndetësor-pacient si një marrëdhënie detyrimi kontraktore apo jashtëkontraktore. Në jurisprudencën shqiptare gjen si raste që e trajtojnë këtë marrëdhënie si kontraktore,[64] ashtu edhe raste që e trajtojnë atë si një marrëdhënie detyrimi jashtëkontraktore,[65] Nga ana tjetër, mungon ende një praktikë e Gjykatës së Lartë që do të unifikonte apo do të qartësonte më mirë natyrën e kësaj marrëdhënieje, trajtimi i së cilës përbën ende një sfidë në proceset gjyqësore civile në gjykatat shqiptare.

 

Përfundime

 

Është e qartë nga sa është trajtuar më lart, se në rastet e kequshtrimit të mjekësisë, të njëjtat fakte mund t’i japin shkas si padisë së dëmit kontraktor, ashtu edhe asaj të dëmit jashtëkontraktor. Në rastin e përgjegjësisë kontraktore detyrimet lindin nga kushtet e shprehura dhe të nënkuptuara të kontratës, kurse në rastin e përgjegjësisë jashtëkontraktore detyrimet lindin nga ligji. Është e qartë se në disa raste përgjegjësia kontraktore konkurron me atë jashtëkontraktore dhe, madje, mund të bashkëkzistojë me të. Vendet e common law si SHBA, Kanadaja, Mbretëria e Bashkuar, Australia, Zelanda e Re, etj, pavarësisht se pranojnë ekzistencën e elementeve kontraktore në marrëdhënien mjek-pacient kanë parapëlqyer më tepër që të orientohen drejt përgjegjësisë jashtëkontraktore, si një padi që ofron më tepër fleksibilitet. Nga ana tjetër, vendet kontinentale të civil law si Franca, Italia, etj, pranojnë qasjen drejt përgjegjësisë kontraktore. Por ka edhe vende të tilla të civil law si Gjermania, Greqia, etj, që gjithashtu pranojnë si paditë e dëmit kontraktor, ashtu edhe ato të dëmit jashtëkontraktor, duke mos i kushtuar më rëndësi diskutimit të këtij fakti, pikërisht sepse në rastin e kequshtrimit të mjekësisë konkurrojnë: si elementet e kontratës, edhe ato të një marrëdhënie jashtëkontraktore. Deri tani jurisprudenca shqiptare nuk ka arritur të mbajë një qëndrim të unifikuar nëse ajo do të orientohet drejt qasjes së përgjegjësië civile kontraktore apo asaj jashtëkonkraktore. Në praktikën gjyqësore shqiptare gjen raste ku gjykatat e kanë trajtuar marrëdhënien mjek-pacient si kontratë, si edhe raste të tjera kur ato e kanë cilësuar atë si një marrëdhënie detyrimi jashtëkontraktor. Për rrjedhojë, në Shqipëri diskutimi mbetet ende i hapur. Unifikimi i praktikës gjyqësore në këtë drejtim është i nevojshëm po të mbajmë parasysh se, megjithë ngjasitë e tyre, padia e dëmit kontraktor ndryshon proceduralisht dhe materialisht nga padia e dëmit jashtëkontraktor. Për aq kohë sa kjo çështje do të mbetet e hapur, sigurisht që do të përbëjë lojën e shahut në fushëbetejat e zhvilluara në sallat gjyqësore ndërmjet avokatëve mbi bazueshmërinë apo pathemelsinë e llojit të padisë së ngritur.

Pavarësisht mjegullsisë që ekziston në Shqipëri në lidhje me llojin e përgjegjësisë civile në rastin e kequshtrimit të mjekësisë dhe mbivendosjes në këtë rast të përgjegjësisë kontraktore dhe asaj jashtëkontraktore, gjykoj se për hir të mbrojtjes së interesit më të lartë të pacientit dhe me qëllim që e drejta të mos jetë aq e ngurtë sa ta pengojë pacientin apo personin e dëmtuar në realizimin e kësaj të drejte, aty ku detyrimi i mjekut apo spitalit buron edhe nga kontrata, edhe nga ligji, në veçanti përsa i përket kushteve të nënkuptuara të kontratës, atëherë mund të gjejnë zbatim si padia e dëmit kontraktor, ashtu edhe padia e dëmit jashtëkontraktor. I përket paditësit të disponojë se cila padi i siguron atij më tepër avantazhe, si psh. afatet e parashkrimit (10 vjet për dëmin kontraktor dhe 3 vjet për dëmin jashtëkontraktor), sferën e të drejtave materiale që mbulon secila prej padive (dëmi kontraktor nuk e njeh dëmin jopasuror (biologjik, moral, ekzistencial) i cili gjen zbatim në dëmin jashtëkontraktor), barra e provës (në rastin e dëmit kontraktor paditësi mjafton që të provoj se detyrimet e kontratës nuk janë përmbushur nga ana e mjekut apo institucionit shëndetësor, kurse në rastin e dëmit jashtëkontraktor paditësi duhet të provojë shkeljet konkrete ligjore të konsumuara), rrethin e personave që mund të kërkojnë pretendime në gjykatë (në një marrëdhënie kontraktore mund të kërkojnë dhe pretendojnë të drejta vetëm palët e kontratës dhe jo persona të tjerë, si psh. familjarët e pacientit, kurse në një marrëdhënie jashtëkontraktore mund të ngrej pretendime kushdo që provon se është dëmtuar nga një sjellje e paligjshme), etj. Aty ku detyrimi i mjekut apo spitalit buron nga një klauzolë apo premtim ekstraligjor e shprehur në kontratë (psh. se procedura do të jetë pa dhimbje), atëherë e zbatueshme është padia e dëmit kontraktor, përderisa mjeku apo spitali kanë marrë përsipër një detyrim specifik, që ligji nuk e parashikon.

-------------------------------------------------------

 

Literatura:

 

Akte normative

-        Kodi Penal, 1 Janar 1928

-        Kodi Civil, 1 Prill 1929

-        Kodi i Etikës dhe Deontologjisë së Psikologëve, 2017

-        Ligj Nr. 3766, datë 17/12/1963 “Për Kujdesin Shëndetësor”

-        Ligj Nr. 5591, datë 15/06/1977 “Kodi Penal i RPSSH”

-        Ligj Nr. 6340, datë 26/06/1981 “Kodi Civil i RPSSH”

-        Ligj Nr. 7708, datë 18/05/1993 “Për Krijimin e Urdhrit të Mjekëve”

-          Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil Republikës Shqipërisë”, i ndryshuar

-          Ligj Nr. 7895, datë 27/01/1995 “Kodi Penal i Republikës Shqipërisë”, i ndryshuar

-        Ligj Nr. 8116, datë 29/03/1996 “Kodi i Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar

-        Ligj Nr. 8510, datë 15/07/1999 “Për Përgjegjësinë Jashtëkontraktore të Organeve të Administratës Publike”, i ndryshuar.

-        Ligj Nr. 8615, datë 01/06/2000 “Për Urdhrin e Mjekëve në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar

-        Ligj Nr. 9062, datë 08/05/2003 “Kodi i Familjes”, i ndryshuar

-        Ligj Nr. 9106, datë 17/07/2003 “Për Shërbimin Spitalor në Republikën e Shqipërisë”, i nryshuar

-        Ligj Nr. 9150, datë 30/10/2003 “Për Urdhrin e Farmacistëve në Republikën e Shqiperisë”

-        Ligj Nr. 9718, datë 19/04/2007 “Për Urdhrin e Infermierit në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar.

-        Ligj Nr. 10107, datë 30/03/2009 “Për kujdesin shëndetësor në Republikën e Shqipërisë”

-        Ligj Nr. 49/2012, datë 05/03/2012 “Për Gjykatat Administrative dhe Gjykimin e Mosmarrëveshjeve Administrative”, i ndryshuar

-        Ligj Nr. 123/2014, datë 25/09/2014 Për Urdhrin e Mjekëve në Republikën e Shqipërisë

-        Ligj Nr. 127/2014, datë 02/10/2014 Për Urdhrin e Stomatologut në Republikën e Shqipërisë

-        Ligj Nr. 44/2015, datë 30/04/2015 Kodi i Procedurave Administrative i Republikës Shqipërisë

-        Ligj Nr. 40/2016, datë 14/04/2016 “Për Urdhrin e Psikologut në Republikën e Shqipërisë”

-        Vendim i Këshillit Kombëtar të UFSH Nr. 6, datë 18/05/2006 “Kodi Deontologjik Farmaceutik

-        Vendim i Këshillit Kombëtar të UISH Nr. 3, datë 08/11/2008 “Kodi Etik-Deontologjik”

-        Vendim i Këshillit Kombëtar të UMSH Nr. 10, datë 29/03/2002 “Kodi i Etikës dhe Deontoligjisë Mjekësore”

-        Vendim i Këshillit Kombëtar të UMSH Nr. 9, datë 11/11/2011 “Kodi i Etikës dhe Deontoligjisë Mjekësore”

-        Vendim i Këshillit Kombëtar të USSH Nr. 13, datë 31/07/2015 “Kodi i Etikës dhe Deontologjisë Stomatologjike”

-        Vendim i Këshillit të Ministrave Nr. 447, datë 09/07/2004 “Për Përcaktimin e Gjendjes së të Sëmurit që ka Nevojë për Ndihmë Urgjente, si dhe Dokumentacioni i Nevojshëm për Mbulimin e Shpenzimeve të Bëra”

-        Vendim i Këshillit të Ministrave Nr. 48, datë 23/01/2013 “Për Krijimin e Universitetit të Mjekësisë, Tiranë (UMT)

-        Urdhër i Ministrisë së Shëndetësisë Nr. 657, datë 15/02/ 2010 “Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit”

 

Doktrinë

-        Agalliu, P., 2019. Të drejtat e Pacientëve dhe Roli i Avokatëve për Mbrojtjen e Tyre, Revista ‘Avokatia’, nr. 30 Prill 2019

-        Anonim. (2017). Historiku i Universitetit [online]. Disponibël në: http://umed.edu.al/university-event/fakultetet/fakulteti-i- mjekesise/historiku-i-fakultetit/?lang=en [Aksesuar më 17 Janar 2019].

-        Anonim. (2017). Medical Malpractice in Italy: An Overall Reform in Civil and Criminal Liability of the medical profession [online]. Disponibël në: https://www.european-law-firm.com/news/medical-malpractice-in-italy-an-overall-reform-in-civil- criminal-liability [Aksesuar më 8 Nëntor 2019]

-        DiMarzo. C., 2011, Medical Malpractice: The Italian Experience, Chicago-Kent Law Review [online], 87, (4). Disponibël në: http://scholarship.kentlaw.iit.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3825&context=cklawreview [Aksesuar më 6 Nëntor 2019]

-        European Court of Human Right. (2019). Guide on Article 8 of the European Convention on Human Rights. Right to respect for private and family life, home and correspondence [online], dsiponibël në: https://www.echr.coe.int/Documents/Guide_Art_8_ENG.pdf [Aksesuar më 4 Nëntor 2019]

-        Giesen, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers

-        Myftari, K. 2014, Papërgjegjshmëria për Shkak të Gjendjes Mendore. Kriteri Juridik në të Drejtën Penale, Disertacion. (Doktoraturë),    Universiteti     i           Tiranës,            [online]. Disponibël    në:                  http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp- content/uploads/2015/01/Doktoratura-Kreshnik-Myftari-Fakulteti-i-Drejtesise-Departamenti-i-te-Drejtes-Penale.pdf [Aksesuar më 1 Nëntor 2019]

-        Prakash, M. et. Johnny, J.C., 2015, Things you don’t learn in medical school: Caduceus, Journal of Pharmacy and BioAllied Sciences [online], 7, (1). Disponibël në: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4439707/ [Aksesuar më 1 Nëntor 2019]

-        Rrahmani, S. [pa datë], Vështrim Historik mbi Kodin Civil dhe Dispozitat e tij [online], disponibël në: http://juridiksi.e- monsite.com/faqe/e-drejta-civile/veshtrim-historik-mbi-kodin-civil-dhe-dispozitat-e-tij.html [Aksesuar më 1 Nëntor 2019]

-        Semini, M., 2002. E Drejta e Detyrimeve dhe e Kontratave (Pjesa e Përgjithshme). Botimi  I tretë, Tiranë

-        Traina. F., 2008, Medical Malpractice: The Experience in Italy, Clinical Orthopaedics and Related Research [online], 467, (2), disponibël në: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2628502/pdf/11999_2008_Article_582.pdf [Aksesuar më 5 Nëntor 2019].

-        Vermelle, G., 2006, E Drejta Civile, Kontratat, Pjesa e Posaçme., ‘Papirus’, Tiranë

 

Jurisprudencë

-        European Court of Human Rights [C], Glass v. United Kindom, (Application no. 61827/00, Judgment dated 09/03/2004); I.G and others v. Slovakia (Application no. 15966/04, Judgment dated 13/11/2012); N.B v. Slovakia (Application no. 29518/10, Judgment dated, 12/06/2012); V.C v. Slovakia (Application no. 18968/07, Judgment dated 08/11/2011)

-        Gjykata Italiane e Kasacionit, Sesionet e Bashkuara: Vendim Nr. 577, datë 11/01/2008

-        Gjykata e Lartë, Kolegjet e Bashkuara: Vendimi Nr. 9, datë 09/03/2006; Vendimi Nr. 12, datë 14/09/2007; Vendimi Nr. 3, datë 29/03//2012

-        Gjykata e Apelit Tiranë: Vendim Nr. 1421, datë 26/05/2017

-        Gjykata e Rrethit Gjyqësor Fier: Vendim Nr. 62-2016-3455(884), datë 18/07/2016. Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 1795, datë 09/03/2009

-        Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë: Vendimi Nr. 5532, datë 20/05/2013; Vendimi Nr. 6301, datë 05/06/2013; Vendimi Nr. 7758, datë 05/07/2013; Vendimi Nr. 7159, datë 19/09/2016; Vendimi Nr. 3258, datë 19/04/2017; Vendimi Nr. 6898, datë 30/07/2018

 



[1] Giesen, D. (1988) ,International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen J.C.B Mohr (Paul Siebeck) ‘Martinus Nijhoff Publishers’, fq. 3

[2] Prakash, M. & Johnny, J.C., 2015. Things you don’t learn in medical school: Caduceus, Journal of Pharmacy and BioAllied Sciences [online], 7, (1). Disponibël në: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4439707/ [Aksesuar më 1 Nëntor 2019]

[3] Giesen, D. (1988), International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: Mohr (Paul Siebeck) ‘Martinus Nijhoff Publishers’, fq. 3

[4] Po aty, fq. 3

[5] Për më shumë refero: Kodi Penal 1 Janar 1928, nenet 352, 411, 415, 425- 428, 489; Kodi Civil 1 Prill 1929, nenet 1149, 1160

[6] Për më shumë refero: Kodi Penal 1 Janar 1928, nenet 352, 411, 415, 425- 428, 489; Kodi Civil 1 Prill 1929, nenet 1149, 1160 Nr. 1516, datë 07/08/1952. Gjithashtu, refero: Myftari, K. (2014), Papërgjegjshmëria për Shkak të Gjendjes Mendore. Kriteri Juridik në të Drejtën Penale, Disertacion (Doktoraturë), Universiteti i Tiranës, fq. 13-17 [online]. Disponibël në: http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp- content/uploads/2015/01/Doktoratura-Kreshnik-Myftari-Fakulteti-i-Drejtesise-Departamenti-i-te-Drejtes-Penale.pdf [Aksesuar më 1 Nëntor 2019]

[7] Për më shumë refero: Rrahmani, S., [pa datë]. Vështrim Historik mbi Kodin Civil dhe Dispozitat e tij [online]. Disponibël në: http://juridiksi.e-monsite.com/faqe/e-drejta-civile/veshtrim-historik-mbi-kodin-civil-dhe-dispozitat-e-tij.html [Aksesuar më 1 Nëntor 2019]. Pas vitit 1944 kanë vepruar një sër ligjesh që rregullonin marrëdhëniet civile si psh. Ligji Nr. 2022, datë 02/04/1955 “Për Pjesën e Përgjithshme të Kodit Civil”, Ligji Nr. 2023, datë 02/04/1955 “Për Zbatimin e Pjesës së Përgjithshme të Kodit Civil” si dhe ligje të tjera që rregullonin fusha specifike si pronësia dhe trashëgimia.

[8] Për më shumë shih Ligjin Nr. 6340, datë 26/06/1981 “Kodi Civil i RPSSH”, nenet 140§2, 165, 166, 336, 341, 349

[9] Psh., Ligji 3766, datë 17/12/1963 “Për Kujdesin Shëndetësor

[10] Anonim. (2017). Historiku i Universitetit [online]. Disponibël në: http://umed.edu.al/university-event/fakultetet/fakulteti-i-mjekesise/historiku- i-fakultetit/?lang=en [Aksesuar më 17 Janar 2019]

[11] Po aty; VKM Nr. 48, datë 23/01/2013 “Për Krijimin e Universitetit të Mjekësisë, Tiranë (UMT)

[12] Urdhri i Mjekut të Shqipërisë (UMSH) 1993; Urdhri i Stomatologut Shqiptar (USSH) 2014; Urdhri i Farmacistëve të Shqipërisë (UFSH) 2003; Urdhri i Psikologut 2016; Urdhri i Infermierit të Shqipërisë (UISH) 2007. Për më shumë shih Referencat ligjore në fund të punimit

[13] Giesen, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 7

[14] Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, nenet 114, 115/dh/e, 476-495, 608-647

[15] Giesen, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 8§8

[16] Urdhër i Ministrisë së Shëndetësisë Nr. 657, datë 15/02/ 2010 “Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit”, pika 11

[17] Giesen, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 9, 10§8

[18] Neni 625 i Kodit Civil është vendosur pikërisht në Kreun I të Titullit IV të Kodit, që i referohet demit jashtëkontraktor. Neni 486 i Kodit Civil, i cili i referohet dëmit kontraktor parashikon, se: “Dëmi që duhet të shpërblehet nga debitori për mosekzekutimin e detyrimit përbëhet nga te gjitha humbjet e pësuara nga pakësimi i pasurisë, si dhe fitimi që mund të nxirrej në kushtet e zakonshme të tregut (fitimi i munguar). …

[19] Gjykata e Lartë, Kolegjet e Bashkuara, Vendim Nr. 12, datë 14/09/2007

[20] Për analogji, refero te Gjykata e Lartë, Kolegjet e Bashkuara, Vendim Nr. 9 datë 09/03/2006 dhe Vendim Nr. 3, datë 29/03//2012

[21] Po aty, fq. 7, 8

[22] Po aty, fq. 9

[23] Po aty, fq. 10§9, 11. 37§49

[24] Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, nenet 79-111, 419-529, nenet 640-647 dhe 659-704

[25] Semini, M., 2002. E Drejta e Detyrimeve dhe e Kontratave (Pjesa e Përgjithshme). Bot 3. Tiranë, fq. 145-170

[26] Për më shumë, refero te Vendim i Këshilli Kombëtar të Urdhërit të Mjekëve të Shqipërisë Nr. 9, datë 11/11/2011 “Kodi i Etikës dhe Deontologjisë Mjekësore”, nenet 12, 66§1,2,5,6

[27] Urdhër i Ministrisë së Shëndetësisë Nr. 657, datë 15/02/2010 “Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit”, pika 4§1 “E Drejta për Pëlqim” parashikon, se “Çdo pacient ka të drejtën për akses ndaj të gjithë informacionit që i mundëson atij ose asaj pjesëmarrje aktive në vendimet e tij ose të saj lidhur me shëndetin; Ky informacion është një kusht paraprak për çdo trajtim dhe procedurë, përfshirë dhe pjesëmarrjen në kërkim shkencor”; Vendim i Këshillit Kombëtar të Urdhërit të Mjekëve të Shqipërisë Nr. 9, datë 11/11/2011 “Kodi i Etikës dhe Deontologjisë Mjekësore”, neni 18: “Marrëdhëniet me të sëmurin” parashikon se “…Marrëdhëniet midis mjekut dhe të sëmurit duhet të mbështeten në mirëbesimin e ndërsjelltë. Zgjedhja e lirë e mjekut dhe e institucionit të mjekimit nga i sëmuri është një e drejtë e tij, e cila përbën parimin themelor të këtyre marrëdhënieve. Mjeku është i detyruar të respektojë dhe t’i krijojë të gjitha mundësitë që i sëmuri të ushtrojë këtë të drejtë”. Kurse neni 28 “Pëlqimi pas informimit (konsenti i informuar)” parashikon, se: “Është detyrim për çdo mjek marrja e pëlqimit të të sëmurit përpara çdo ndërhyrjeje, ekzaminimesh apo mjekimesh të propozuara, pasi ta ketë informuar me hollësi dhe të jetë bindur se i sëmuri e ka kuptuar. Kur i sëmuri, në gjendje për të shprehur vullnetin e tij, refuzon ndërhyrjen e propozuar, mjeku duhet të pranojë vullnetin e të sëmurit, pasi ta ketë informuar dhe bindur për pasojat e pritshme. Në qoftë se i sëmuri është ndën 16 vjeç, ose i paaftë për të shprehur vullnetin e tij për të marrë vendime, mjeku nuk mund të ndërhyjë pa njoftuar të afërmit e të sëmurit apo personin përgjegjës legjitim, me përjashtim të rasteve urgjente apo të pamundësisë për të kontaktuar këta persona. Informimi i të sëmurit dhe marrja e pëlqimit apo refuzimi i tij shprehen me shkrim në dosjen klinike të sëmurit dhe firmoset nga i ai apo personat legjitim që e kanë në kujdestari.

[28] Pëlqimi Informues apo Konsenti Informues është një formular dhe dokument i përgatitur në mënyrë të veçnatë për çdo procedure mjekësore hospitalizuese ose edhe ambulatore në të cilën tregohet në mënyrë të përgjithshme procedura dhe trajtimi mjekësor që do të ndiqet, rreziqet apo komplikacionet e përgjithshme që mund të shfaq kjo procedurë, si dhe klauzola e pëlqimit për mjekun trajtues dhe sipas rastit atë anestezist. Por përveç parashikimeve të përgjithshme, mjeku pasqyron në Konsentin Informues edhe veçori e specifikime të veçanta që i përgjigjen individualisht rastit të pacientit. Pëlqimi Informues nënshkrueht si nga pacienti ose përfaqësuesi ligjor i tij, ashtu edhe nga mjeku që merr përsipër të kryejë procedurën mjekësore

[29] Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 676§2 parashikon, se: “Shfaqja e vullnetit mund të jetë e shprehur ose në mënyrë heshtësore.

[30] Por shih: Agalliu, P., 2019, “Të drejtat e Pacientëve dhe Roli i Avokatëve për Mbrojtjen e Tyre”. Revista ‘Avokatia’, nr. 30. Në këtë artikull pamundësia e dhënies së pëlqimit të shprehur nga pacienti për të marrë shërbim mjekësor nuk preceptohet si vullnet i heshtur, por si kufizim i të drejtës për pëlqim

[31] Ligj Nr. 9106, datë 17/07/2003 “Për Shërbimin Spitalor në Republikën e Shqipërisë”, i nryshuar, neni 6 dhe 50; VKM Nr. 447, datë 09/07/2004 “Për Përcaktimin e Gjendjes së të Sëmurit që ka Nevojë për Ndihmë Urgjente, si dhe Dokumentacioni i Nevojshëm për Mbulimin e Shpenzimeve të Bëra”; Vendim i Këshillit Kombëtar të Urdhërit të Mjekëve të Shqipërisë Nr. 9, datë 11/11/2011 “Kodi i Etikës dhe Deontologjisë Mjekësore”, nenet 9, 28§3; Ligj Nr. 7895, datë 27/01/1995 “Kodi Penal i Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 96

[32] Urdhër i Ministrisë së Shëndetësisë Nr. 657, datë 15/02/2010 “Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit”, pika 4§2,4,5 “E Drejta për Pëlqim” parashikon, se “… Ofruesit e kujdesit shëndetësor dhe profesionistët duhet t’i japin pacientit të gjithë informacionin lidhur me një trajtim apo operacion që do të ndërmerret, përfshirë rreziqet shoqëruese dhe shqetësimet, efektet anësore dhe alternativat. Ky informacion duhet të jepet më parë në kohë (të paktën 24 orë përpara) për t’i dhënë mundësinë pacientit të marrë aktivisht pjesë në zgjedhjet terapeutike lidhur me gjendjen e tij ose të saj shëndetësore. … Në të gjitha rrethanat ku kërkohet një përfaqësues ligjor për të dhënë pëlqimin pas informimit, pacienti qoftë minoren ose një adult i paaftë për të kuptuar apo vendosur, duhet megjithatë të përfshihet me të gjitha mundësitë në vendimet lidhur me të. Dhënia e pëlqimit pas informimit nga pacienti duhet të procedohet mbi këto baza. ...”

[33] Ligj Nr. 9062, datë 08/05/2003 “Kodi i Familjes”, i ndryshuar, nenet 215, 216

[34] Giesen, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 28§36, 29§37

[35] European Court of Human Right. (2019). Guide on Article 8 of the European Convention on Human Rights. Right to respect for private and family life, home and correspondence [online] fq. 26§97. Dsiponibël në: https://www.echr.coe.int/Documents/Guide_Art_8_ENG.pdf [Aksesuar më 4 Nëntor 2019]

[36] Glass v. United Kindom, European Court of Human Rights [C], (Application no. 61827/00, Judgment dated 09/03/2004), §70-83

[37] European Court of Human Rights [C], V.C v. Slovakia, (Application no. 18968/07, Judgment dated 08/11/2011), §43-47 and §100-120

[38] European Court of Human Rights [C], N.B v. Slovakia, (Application no. 29518/10, Judgment dated, 12/06/2012), §74-81

[39] European Court of Human Rights [C], I.G and others v. Slovakia, (Application no. 15966/04, Judgment dated 13/11/2012), §120-126 and §135-146

[40] European Court of Human Right. (2019). Guide on Article 8 of the European Convention on Human Rights. Right to respect for private and family life, home and correspondence [online] fq. 24§88, 24§91. Dsiponibël në: https://www.echr.coe.int/Documents/Guide_Art_8_ENG.pdf [Aksesuar më 4 Nëntor 2019].

[41] Refero: Gjykata e Rrethit Gjyqësor Fier, Vendim Nr. 62-2016-3455(884), datë 18/07/2016; Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 6301, datë 05/06/2013

[42] Pjesa më e madhe e gjykatave në vend nuk ofrojnë mundësinë e aksesimit elektronik të vendimeve. Pas procesit të anonimizimit, aksesi është kufizuar ndjeshëm edhe në ato gjykata që e ofronin më parë këtë shërbimi, si psh. Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë dhe Gjykata e Apelit Tiranë. Ndërkohë, nuk rezulton ende të ketë vendime të Gjykatës së Lartë në lidhje me kequshtirmin e mjekësisë. Kufizimi i aksesit përbën një nga dobësitë e këtij punimi

[43] Traina. F. (2008), Medical Malpractice: The Experience in Italy. Clinical Orthopaedics and Related Research [online], 467, (2). Disponibël në: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2628502/pdf/11999_2008_Article_582.pdf [Aksesuar më 5 Nëntor 2019]

[44] VERMELLE, G. (2006), E Drejta Civile. Kontratat. Pjesa e Posaçme, ‘Papirus’, Tiranë, fq. 164, 168, 169

[45] Gjykata Italjane e Kasacionit, Sesionet e Bashkuara, Vendim Nr. 577, datë 11/01/2008

[46] Vermelle, G., (2006, E Drejta Civile. Kontratat. Pjesa e Posaçme, ‘Papirus’, Tiranë, fq. 168, 169; Giesen, D., (1988), International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 12; Traina. F., (2008). Medical Malpractice: The Experience in Italy. Clinical Orthopaedics and Related Research [online], 467, (2). Disponibël në: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2628502/pdf/11999_2008_Article_582.pdf [Aksesuar më 5 Nëntor 2019]; Gjykata Italjane e Kasacionit, Sesionet e Bashkuara, Vendim Nr. 577, datë 11/01/2008; Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 7159, datë 19/09/2016

[47] Traina. F., (2008), Medical Malpractice: The Experience in Italy. Clinical Orthopaedics and Related Research [online], 467, (2). Disponibël në: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2628502/pdf/11999_2008_Article_582.pdf [Aksesuar më 5 Nëntor 2019]

[48] Giesen, D., (1988), International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 13

[49] Ligj Nr. 8116, datë 29/03/1996 “Kodi i Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 12

[50] Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 476

[51] GieseN, D., (1988), International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 14, 17

[52] Po aty, fq. 18§20

[53] Po aty, fq. 19§21

[54] Po aty, fq. 20§22

[55] Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 852 I të cilit  parashikon: “Materialet e nevojshme për kryerjen e veprës duhet të sigurohen nga sipërmarrësi, në qoftë se marrëveshja nuk parashikon ndryshe.

[56] Po aty, nenet 715, 716, 717

[57] Po aty, nenet 738 dhe 876

[58] Po aty, nenet 850, 857, 867, 875; Semini, M., (2002), E Drejta e Detyrimeve dhe e Kontratave (Pjesa e Posaçme), Bot 3, ‘Julvir 2’, Tiranë, fq. 89; Vermelle, G., (2006), E Drejta Civile. Kontratat. Pjesa e Posaçme, ‘Papirus’, Tiranë, fq. 171

[59] Giesen, D., (1988), International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 21§25

[60] Semini, M., (2002), E Drejta e Detyrimeve dhe e Kontratave (Pjesa e Përgjithshme). Bot 3. Tiranë, fq. 225-228

[61] Ligj Nr. 44/2015, datë 30/04/2015 “Kodi i Procedurave Administrative i Republikës së Shqipërisë”, neni 3.1/a, 3.6, 3.10, 3.11, 3.12

[62] Giesen, D., (1988), International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 25§30; Vermelle, G., (2006), E Drejta Civile Kontratat Pjesa e Posaçme, ‘Papirus’, Tiranë, fq. 168, 169

[63] Gjykata Italiane e Kasacionit, Sesionet e Bashkuara, Vendim Nr. 577, datë 11/01/2008; Traina. F., (2008), Medical Malpractice: The Experience in Italy. Clinical Orthopaedics and Related Research [online], 467, (2). Disponibël në: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2628502/pdf/11999_2008_Article_582.pdf [Aksesuar më 5 Nëntor 2019]; DiMARZO. C., 2011. Medical Malpractice: The Italian Experience. Chicago-Kent Law Review [online], 87, (4). Disponibël në: http://scholarship.kentlaw.iit.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3825&context=cklawreview [Aksesuar më 6 Nëntor 2019]; Ligj Nr. 24 datë 08/03/2017, i njohur si “Ligji Gelli”, është miratuar në Parlamentin Italian si pjesë e reformës së ndërmarrë lidhur me përgjegjësinë në rastet e kequshtrimit mjekësor. Ky ligj përcakton se, përgjegjësia civile e strukturës spitalore, qoftë publike apo private është kontraktore, kurse ajo e mjekëve dhe e punonjësve të tjerë të institucionit shëndetësor është jashtëkontraktore. Për më shumë, refero te Anonim. (2017), Medical Malpractice in Italy: An Overall Reform in Civil and Criminal Liability of the medical profession [online]. Disponibël në: https://www.european-law- firm.com/news/medical-malpractice-in-italy-an-overall-reform-in-civil-criminal-liability [Aksesuar më 8 Nëntor 2019]

[64] Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 7758, datë 05/07/2013; Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 7159, datë 19/09/2016; Gjykata e Apelit Tiranë, Vendim Nr. 1421, datë 26/05/2017

[65] Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 1795, datë 09/03/2009; Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 5532, datë 20/05/2013; Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 6301, datë 05/06/2013; Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 3258, datë 19/04/2017; Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 6898, datë 30/07/2018