Av. Anisa METALLA

Avokate e Parë e Shërbimit Ligjor Falas,

Tiranë

 Hyrje

Pandemia e shkaktuar nga COVID19 ka ndryshuar jetën tonë dhe do ta ndikojë atë me siguri në të ardhmen. Kriza e shkaktuar si pasojë e saj do të ketë impakt mbi mënyrën se si jetojmë, udhëtojmë apo mënyrën se si e perceptojmë qeverisjen. Qëllimi i këtij artikulli është të ofrojë një vështrim mbi mënyren se si qasja ndaj kësaj krize do të vlerësohet veçanërisht nga sistemi i Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore (KEDNJ). Një grup Shtetesh Anëtare të Këshillit të Evropës kanë deklaruar tashmë derogimin prej disa të drejtash themelore të mbrojtura nga Konventa dhe, midis këtyre Shteteve, edhe Shqipëria.

 

Të drejtat e njeriut në tërësi dhe sistemi i KEDNJ në veçanti nuk janë pengesa për masat qeveritare që synojnë t’i përgjigjen efektivisht situatave të jashtëzakonshme, si në rastin e pandemisë nga përhapja e gjerë e COVID-19. Në këtë kuadër, e rëndësishme është ruajtja e standardit të respektimit të të drejtave të njeriut në rastet e emergjencave, për t’i mbajtur autroritetet qeverisëse të përgjegjshme dhe brenda disa limiteve të caktuara, sepse kuadri ligjor që përkon me këto situatata ka gjasa t’i japë ekzekutivit kompetenca të reja që mund të kthehen në efekte afatgjata dhe disproporcionale për jetën dhe lirinë e  individit, madje të tërë shoqërisë.

Derogimi nga detyrimi për të respektuar të drejtat themelore

Derogimet nga KEDNJ nuk janë të rralla,[1] por natyra e derogimeve të fundit[2] lidhet me situatën e papërjetuar ndonjëherë më parë si pasojë e 'emergjencës publike' të shkaktuar nga pandemia e COVID-19. Shtetet Anëtare që shfrytëzuan dhe u mbështetën te neni 15 i KEDNJ[3] ishin Letonia,[4] Rumania,[5] Armenia,[6] Moldavia,[7] Estonia,[8] Gjeorgjia,[9] Shqipëria,[10] Maqedonia e Veriut[11] dhe Serbia.[12] Palët e tjera të Larta Kontraktuese të KEDNJ-së zgjodhën të mos përdorin mekanizmin e shmangies apo të derogimit nga respektimi i të drejtave të njeriut.

Dukshëm bie në sy e përbashkëta e këtyre vendeve të renditura më sipër, si ish-anëtare të bllokut lindor komunist, nga ku kujtesa historike për shkeljen e të drejtave të njeriut që u shënuan masivisht për disa dekada rresht pas Luftës II Botërore, si edhe ku është ende e gjallë qasja ndaj këtyre të drejtave për të prevaluar ndjenja e mbrojtjes kolektiviste mbi atë të individit.

Ende sot, në këto vende vihet re një sistem i brishtë i shtetit të së drejtës dhe një histori jo fort e spikatur nga gjykimet e GJEDNJ për natyrën e shkeljeve të konstatuara.[13] Shumë nga këto gjykime kanë të bëjnë pikërisht me të drejtat për të cilat njoftohet derogimi. Konteksti për të cilin flasim bëhet veçanërisht i rendësishmën, duke të analizuar faktorët që i detyruan këto Shtete të përfitojnë nga e drejta për t’ju shmangur detyrimeve konventore.  

Mungesa e vendeve të tjera me histori më të konsoliduar të demokracisë, shtetit të së drejtës dhe respektimit të të drejtave të njeriut në listën e atyre që komunikuan shmangien, sugjeron që më teper se përpjekje për transparencë dhe mirëbesim, kjo demonstron presionin që një pandemi e tillë paraqet në një kontekst burimesh ekstremisht të kufizuara, të cilat shoqërohen me masa më shtrënguese e radikale dhe si një përpjekje për t’u “mbrojtur” nga çështje të ndryshme që mund të ngrihen në një të ardhme të afërt kundër tyre në Gjykatën me seli në Strasburg.

Natyra e nenit 15 të KEDNJ dhe kërkesat procedurale

Neni 15 në thelb u lejon Shteteve Palë që praktikisht të heqin dorë nga disa detyrime substanciale të Konventës në rrethana të jashtëzakonshme. Kjo dispozitë konsiderohet si tepër e rëndësishme për integritetin e Konventës në tërësi dhe sidomos për mbrojtjen e të drejtave të njeriut, pikërisht atëherë kur ato janë më ndjeshme ndaj veprimeve arbitrare shtetërore.

Në të drejtën ndërkombëtare në përgjithësi, mbrojtja e të drejtave civile dhe politike shoqërohet me një dispozitë deroguese.[14] Për vendet si Shqipëria që janë Palë edhe në sistemin e KEDNJ dhe në atë të Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike ndalohet derogimi nga KEDNJ mbi ato të drejta për të cilat nuk lejohet derogimi sipas Paktit Ndërkombëtar dhe të cilat nuk përfshihen në nenin 15 të Konventës.[15] Konkretisht, Shqipëria ka deroguar nga neni 8 i Konventës “E drejta për respektimin e jetës private dhe familjare”, neni 11 “Liria e tubimit dhe organizimit”, nenet 1 dhe 2 të Protokollit I “Mbrojtja e pronës” dhe “E drejta për arsim”, si dhe Neni 2 i Protokollit IV “Liria e Lëvizjes”.[16]

Ndërkohë që nuk ka një dispozitë deroguese në të drejtën ndërkombëtare për sa i takon të drejtave ekonomike, sociale dhe kulturore, siç përcaktohet në Paktin përkatës të miratuar nga Asambleja e OKB në vitin 1966. Ose, të paktën natyra e kufizimeve që mund të vendosen kërkon një test më rigoroz shqyrtimi sa i takon: (i) detyrimit që këto kufizime të bëhen me ligj; (ii) kufizimit që të jetë në përputhje me natyrën e këtyre të drejtave dhe (iii) vetëm me qëllim të promovimit të mirëqenies së përgjithshme në një shoqëri demokratike.[17]

Mirëpo në një krizë të tillë shëndetësore, sociale dhe ekonomike, ku shtetet po vendosin masa me konture jo shumë të qarta, si edhe ndikime dhe kohëzgjatje të pacaktuar, e qartë mbetet pasoja në gëzimin e këtyre të drejtave, veçanërisht kur mendojmë për detyrimin që Shtetet kanë veçanërisht në drejtim të: (i) realizimit progresiv; (ii) detyrimit për të mos  përkeqësuar përmbushjen e realizimit të këtyre të drejtave; (iii) respektimit të barazisë dhe mos-diskriminimit.[18] Në këtë kuadër, vështrimi që u hidhet pasojave të krizave të kësaj natyre në impaktin mbi të drejtat dhe liritë themelore, sigurisht që bëhet më kompleks dhe tërësor se sa thjesht pasoja që sjell derogimi përmes nenit 15 të KEDNJ. Dhe duhet theksuar se, Konventa është thelbësisht një dokument që më së shumti përmbledh të drejta civile e politike.[19]

Megjithatë, edhe pse derogimet justifikojne në pamje të parë një “modifikim” të standardeve Konventore në disa kontekste specifike, aspekti më i rëndësishëm i nenit 15 është se ai nuk lejon që Palët Kontraktuese të ndërhyjnë në mënyrë të pakufizuar te të drejtat, këto ndërhyrje duhet të jenë të lidhura qartë, për shëmbull, me pandeminë (në rastin në fjalë), për një kohëzgjatje të kufizuar, si edhe të diktohen nga rrethana rreptësisht të nevojshme. Për këtë, GjEDNJ rezervon kompetencën për të shqyrtuar masat e marra nga Shtetet, pavarësisht deklaratave deroguese.

Vendosja e masave deroguese dhe deklarata e shmangies nga detyrimet Konventore është delikate, sepse në të tilla kushte është e vështirë të kontrollohet abuzimi me pushtetin për të drejtat që pezullohen. Neni 15 nuk kërkon detyrimisht një shqyrtim parlamentar të deklaratës deroguese, por ai implikon një detyrim për të informuar Sekretarin e Përgjithshëm të Këshillit të Evropës mbi: (i) masat e marra; (ii) arsyet që kanë diktuar marrjen e këtyre masave; (iii) detyrimin për të njoftuar kur masat kanë rënë dhe detyrimet konventore të fillojnë të zbatohen plotësisht.[20] Ndërsa, detyrimi për njoftim nuk përfshin afate kohore apo detaje mbi detyrueshmërinë për të identifikuar të drejtat nga të cilat bëhet derogimi, GJEDNJ në jo pak

raste ka gjetur shkelje sa i takon aspekteve të dështimit për të komunikuar derogimin në kohë, mungesës së informacionit të përshtatshëm për masat e marra etj.[21]

Përfundimisht, masat deroguese mund te justifikohen vetëm duke patur si qëllim ruajtjen e demokracisë dhe funksionimin shtetëror si pasojë e rreziqeve që imponohen nga kriza të ndryshme, në rastin e fundit pandemia. GJEDNJ si gjykatë ndërkombëtare apo rajonale do të fuksionojë kurdoherë nën kufizimet e parimit të subsidiaritetit kur të shqyrtojë çështje që do të lidhen me krizën konkrete, por roli dhe jurisprudenca e saj në këtë drejtim do të mbetet për t’u parë. Vlen të theksohet se, përvoja ka treguar që janë pikërisht situatat e emergjencave që kanë prodhuar disa nga shkeljet më madhore të të drejtave të njeriut ndaj të cilave duket se përgjigjja më efektive do të ishte ky vështrim i O’Boyle,  i cili ka shkruar:

“... mbrojtja më efektive qëndron në mundësinë e kundërshtimit të masave të veçanta para gjykatave vendase. Kjo është një shenjë që qeveria është e vetëdijshme për rreziqet e gabimeve të bëra nga autoritetet ose për një tejkalim të ‘zellit’, ose më keq nga forcat e sigurisë. Por është gjithashtu një shenjë që autoritetet janë të vetëdijshme që pushteti si pasojë e emergjencës duhet të kalibrohet në atë mënyrë që opinioni publik nuk do të humbasë besimin as te shteti, as në administrimin e drejtësisë dhe, më e rëndësishmja, që ekzekutivi percepton një lidhje të qartë midis vazhdimit të shqyrtimit gjyqësor vendas dhe ruajtjes së demokracisë”.[22]

Si implikohen të drejtat themelore të mbrojtura nga KEDNJ, si pasojë e kësaj krize?

Ekzaminimi në të ardhmen nga GJEDNJ i proporcionalitet të ndërhyrjes, si pasojë e marrjes së masave në kudër të pandëmisë së shkatuar nga COVID-19 gjykoj që nuk do të mbetet vetëm në kudër të neneve 5,[23] 8,[24] 11[25] të Konventës, as të neneve 1[26] dhe 2[27] të Protokollit I apo edhe të nenit 2[28] të Protokollit IV. Situata e shkaktuar nga pandemia do të diktojë me gjasë edhe ekzaminime që bien në kategorinë e të drejtave të paderogueshme, siç janë ato të përcaktuara në nenet 2[29] dhe 3[30] të Konventës.

Duke qenë se pandemia po shkakton një numër të lartë vdekjesh, neni 2 dhe e “drejta për jetën” mund të implikohen. Në një situatë të tillë ku masa drastike janë implementuar nga pothuajse të gjitha Shtetet, sidoqoftë bazuar në jurisprudencën shumë të gjerë të Gjykatës në këtë drejtim, do të kërkonte të provohej që humbja e jetës eventualisht të ndodhte si pasojë e veprimeve apo mosveprimeve të Shtetit, ose në raste të tjera do të vlerësohej shkelje nëse ka patur trajtim diskriminues apo mohim flagrant të ndihmës mjekësore.

Gjithashtu, edhe mungesa e trajtimit mjekësor mund të bien në kategorinë e nenit 3, nëse shteti dështon të sigurojë ndihmën e nevojshme mjekësore. Shteti është i detyruar të sigurojë kujdesin e duhur edhe në rrethanat e pandemisë dhe numrit të madh të viktimave apo të infektimeve të mundshme. Kuptimi i kujdesit të duhur apo të përshtatshëm mund të ndryshohojë nga vendi në vend, bazuar në shkallën e prekjes nga pandemia.

Masat e rrepta të karantinës dhe kufizimit të lëvizjes mund të bien në kategorinë e të drejtës së mbrojtur nga neni 5 për lirinë e lëvizjes. Që një çështje të implikojë këtë nen, sidoqoftë do të duhej të vërtetohej që shkalla e kufizimeve të ketë qenë domethënëse dhe këto masa të jenë vendosur në përputhje me ligjin vendas, të jenë të kufizuara në kohë dhe t’i shërbejnë qëllimit për të cilin janë vendosur, pra, parandalimit të përhapjes së sëmundjes infektive. Përndryshe, masa të tilla shtrënguese do të konsideroheshin të pajustifikueshme dhe arbitrare.

E drejta për respektimin e jetës private dhe familjare paraqet, gjithashtu, një prej të drejtave më të prekura e të rrezikuara gjatë pandemisë. Kontrollet për të vërtetuar nëse njerëzit po respektojnë karantinën, gjurmimi i kontakteve të tyre, raportimi i detyrueshëm i të dhënave mjekësore apo qoftë edhe matja e temperaturës nëpër aeroporte dhe në pika kufitare tokësore dhe detare përbën ndërhyrje në këtë të drejtë. Ashtu sikurse ka konsoliduar GJEDNJ në praktikën e saj dinamike në këtë kuadër,[31] nëse do të ngrihej një pretendim i tillë, atëherë do të ekzaminohej hollësisht proporcionaliteti i ndërhyrjes, dhe kjo mbetet per t’u parë se çfarë standardi do të ruajë Gjykata në këtë drejtim, kur masa të tilla po ndërmerren në mënyrë masive në shumë Shtete.

Në pamje të parë duket sikur të drejtat e mbrojtura nga neni 9 ‘liria e mendimit ndërgjegjes dhe e fesë’ apo neni 11 ‘liria e tubimit dhe organizimit’ dhe kufizimet e vendosura në këtë kuadër do të jenë në përputhje me Konventën, duke qëne se grumbullimet masive të njerëzve, tubimet, aktivitetet sportive, ose organizimet masive fetare si meshat apo faljet, përbejne rrezik në zgjerimin e pandemisë. Megjithatë është fakt që numrin më të madh të çështjeve në kuadër të nenit 11 posaçërisht e kanë gjeneruar ‘demokracitë e reja’ të Evropës qendrore dhe lindore,[32] pikërisht ato vende që kanë zgjedhur derogimin nga të drejtat në një situatë të tillë emergjence. Kjo mbetet për t’u parë se si do të interpretohen këto të drejta në kontekstin e pandemisë.

Liria e shprehjes është gjithashtu një e drejtë themelore shumë e brishtë në kushtet e emergjencave të tilla. E drejta për t’u informuar dhe liria e shprehjes na lejon të kemi akses në informacione, që në jo pak raste Shtetet përpiqen t'i mbajnë të fshehta në rrethana të tilla të jashtëzakonshme. Liria e shprehjes ka shkaktuar diskutime dhe qasje nga më të ndryshmet aktualisht në Botë,[33] veçanërisht administrimi i krizës nga liderët autoritarë,[34] madje edhe Komisioneri i Lartë për të Drejtat e Njeriut i Kombeve të Bashkuara u bëri thirrje Shteteve sidomos për të shmangur tejkalimin e masave të sigurisë në përgjigjen e tyre ndaj shpërthimit të COVID-19, si edhe u kujtoi atyre se kompetencat që kanë në kushtet e emergjencës nuk duhet të përdoren për të shtypur kundërshtarët.[35] Prandaj është shumë e rëndësishme që thelbi i kësaj të drejte të qëndrojë i paprekur dhe të mbrohet, sepse Gjykata mund të aplikojë një nivel më skrupuloz shqyrtimi.

Interesante është për t’u parë se si do të implikohet neni 6 i KEDNJ dhe ‘e drejta për një proces të rregullt ligjor’. Në shumë vende, si edhe në Shqipëri, gjykatat në rastin e pandemisë ndaluan aktivitetin, ose shqyrtuan vendosën mbi një numër shumë të kufizuar çështjesh. Kjo çon në shkelje të shumta të procedurave ligjore, megjithatë duhet parë në vijim se sa do të zgjasë një situatë e tillë ne varësi të masave të marra.

Në të njëjtën mënyrë, GJEDNJ mund të zhvillojë praktikën gjyqësore lidhur me ketë situatë edhe në kuadër të nenit 14 të Konventës dhe të Protokollit nr. XII, që kanë të bëjnë me ‘ndalimin e diskriminimit’ në gëzimin e të drejtave të përcaktuara në Konventë dhe veçanërisht nën dritën e masave që kanë të bëjnë me pakicat apo grupet vulnerabël.

Të drejtat ekonomike, sociale e kulturore dhe detyrimet shtetërore

Sikurëse u theksua edhe më sipër, sistemi Evropian i të drejtave të njeriut dhe sidomos KEDNJ, duke qenë në thelb dokument relativisht i limituar sa i takon garantimit të të drejtave ekonomike, sociale e kulturore, gjykoj që një analizë e ngushtë e fokusuar në mënyrë strikte vetëm në këto dispozita do ta bënte jo të plotë reflektimin ndaj situatës së mbrojtjes së të drejtave të njeriut në kushtet e një pandemie.

Konkretisht, shtrirja, madhësia dhe forca e pandemisë globale shkatuar nga COVID-19 dhe masat e marra për ta luftuar atë, kanë krijuar kushtet për një krizë të thellë ekonomike, të cilat potencialisht mund të pasohen nga kriza të sigurisë publike (që lidhen me përhapjen e krimeve të ndryshme, përfshirë krimet në internet) dhe deri në thellimin e krizave ekzistuese (humanitare, politike etj.).

Mungesa e një artikulimi specifik në KEDNJ i të drejtës për kujdes shëndetësor, ose i të drejtës për punë, nuk mund ta bëjë Shtetin më pak përgjegjës për realizimin e tyre. Është e vërtetë se jurisprudenca e Gjykatës së Strasburgut dhe interpretimi evolutiv i Konventës i kanë hapur rrugën gjykimit të mjaft çështjeve që në thelb adresojnë pikërisht të drejtat, të cilave po u referohemi këtu. Për shembull, e drejta për kujdes shëndetësor do të shqyrtohej në konteksin e të drejtës për jetën, parashikuar nga neni 2 , megjithatë artikulimi në Paktin Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Sociale e Kulturore dhe detyrimet që ky Traktat imponon ndaj shteteve janë një udhërrefyes i vlefshëm për argumentimin e shkeljeve të mundshme, konkretisht i referohem të drejtës për kujdesin më të lartë të mundëshëm shëndetësor fizik e mendor[36], të drejtës për punë[37], të drejtës për siguri sociale[38] apo të drejtës për edukim,[39] të drejta këto thelbësisht dhe drejtëpërsëdrejti të ndikuara nga natyra e shumfishtë e krizës që po jetojmë.

Detyrimi i Shteteve për të realizuar progresivisht këto të drejta dhe standardi minimum për realizimin e tyre, sipas Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike Sociale e Kulturore është një udhërrëfyes i vlefshëm për avokatët dhe mbrojtësit e të drejtave të njeriut, për të ushtruar një mbikëqyrje të kujdesshme të mënyrës se si i realizon Shteti këto drejta. Por cili është testi që aplikohet për të matur realizimin e tyre sipas Paktit?

Realizimi progresiv i të drejtave ekonomike, sociale e kulturore, të cilat më së shumti preken nga kriza, do të duhet t’i referohen analizës së elementëve bazë të së drejtës që janë: 1) disponueshmëria; 2) aksesueshmëria; 3) pranueshmëria; 4) cilësia.

Konkretisht, për realizimin e të drejtës për kujdesin më të lartë të mundshëm shëndetësor fizik e mendor do të duhet të analizonim:[40]

1) disponueshmëria - e cila lidhet me funksionimin e shërbimeve publike të shëndetit dhe kujdesit shëndetësor, shpërndarjen dhe tregtimin e mallrave, kryerja e shërbimeve dhe programet, që duhet të jenë në dispozicion në sasi të mjaftueshme brenda Shtetit;

2) aksesueshmëria - për shembull, objektet shëndetësore, shpërndarja dhe tregtimi i mallravemallrave, si edhe kryerja e shërbimeve duhet të jenë të arritshme për të gjithë, pa diskriminim;

3) pranueshmëria - të gjitha objektet shëndetësore, shpërndarja dhe tregtimi i mallrave, si edhe kryerja e shërbimeve duhet të respektojnë etikën mjekësore dhe të jenë të pranueshme nga pikëpamja kulturore; 

4) cilësia - objektet shëndetësore,shpërndarja dhe tregtimi i mallrave, si edhe kryerja e shërbimeve gjithashtu duhet të bëhen shkencërisht edhe nga ana mjekësore, të përshtatshme dhe me cilësi të mirë.

E njëjta analizë do të ishte e nevojshmë të bëhej edhe mbi të drejtat e tjera, për të ngritur një pretendim të themeltë rreth cënimit të tyre.[41]

 

Konkluzione

Krizat e shumëfishta si kjo që po kalohet ndikojnë në mënyrë të paparashikueshme te respektimi i të drejtave themelore, dhe shtetet kalojnë gjithashtu sfida të forta që lidhën me disponueshmërinë e kapaciteteve, të burimeve, të mundësisë e ndihmës dhe bashkëpunimit ndërkombëtar. Pretendimet që rrjedhin nga masat e imponuara ne përgjigje të krizës, ose nga mungesa e këtyre masave, me shumë gjasë do të shfaqen në muajt dhe vitet e ardhshëm. Në një përpjekje për t'i minimizuar pasojat e kufizimeve, disa shtete përfituan nga e drejta e heqjes dorë apo derogimi prej këtyre detyrimeve, sipas KEDNJ-së, por megjithatë kjo nuk do ta ndalojë GjEDNJ të ushtrojë mbikëqyrjen e saj ndaj aplikimeve që do të bëhen. Shtetet gjithashtu nuk mund të tërhiqen nga detyrimi për të raportuar se si masat e aplikuara të urgjencës plotësojnë kërkesat për të respektuar, mbrojtur dhe përmbushur veçanërisht të drejtat ekonomike, sociale e kulturore, derogimi nga të cilat nuk është i lejuar. Mbi të gjitha, duhet mbajtur parasysh se heqja dorë nga instrumentet e të drejtave të njeriut nuk mbron abuzimet mbi të drejtave të njeriut.

--------------------------------------------------------

 Literatura:

Akte Normative

-          Konventa Evropiane e të Drejtave të Njeriut

-          Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile e Politike

-          Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike Sociale dhe Kulturore

 

Doktrinë

-          Peter Kempees (2017), Thoughts on Article 15 of the European Convention on

Human Rights

-          Michael O’Boyle (2016), Emergency government and derogation under the ECHR

-          Ben Saul, David Kinely, Jacqueline Mowbray (2016), The International Covenant

On Economic, Social and Cultural Rights: Commentary, Cases and Materials

o   J. Fitzpatrick (1994), Human Rights in Conflict: The International System for

Protecting Human Rights During States of Emergency

-          Jaime Oraá (1992), Human Rights in States of Emergency in International Law

-          Subrata Row Cowdhury (1989), Rule of Law in a State of Emergency: The Paris

-          Minimum Standards of Human Rights Norms in a State of Emergency

-          Koment i Përgjithshwm i Komitetit për të Drejtat Ekonomike Sociale e Kulturore i OKB, nr. 14

-          Koment i Përgjithshëm i Komitetit për të Drejtat Ekonomike Sociale e Kulturore i OKB, nr. 18

-          Koment i Përgjithshëm i Komitetit për të Drejtat Ekonomike Sociale e Kulturore i OKB, nr. 19

-          Koment i Përgjithshëm i Komisionerit të Lartë për të Drejtat e Njeriut të OKB, nr. 13

 

Jurisprudencë

-          Vendime të GJEDNJ për çësgtjet: Lawless kundër Ireland; Ireland kundër UK; Cyprus

kundër Turkey; A and others kundër UK; Isayeva kundër Russia; Hassan kundë UK; Greece kundër UK; Brannigan and McBride lundër UK; Askoy kundër Turkey; Al-Skeini and Others kundër UK; Chahal kundër UK; Brind and Others kundër UK; Klass and Others kundër Germany; Campbell and Hartley kundër UK; Marshall kundër UK

 


[2] Ky artikull ka konsultuar derogimet e bëra nga Konventa deri më 24 Prill 2020

[3] Neni 15 i KEDNJ “Derogimi në rastet e gjendjes së jashtëzakonshme” lexon: 

       1.Në rast lufte ose rrziku tjetër publik që i kanoset jetës së kombit, çdo Palë e Lartë Kontraktuese mund të marrë masa që iu shmangen detyrimeve të parashikuara nga kjo Konventë, vetëm për aq sa e kërkon situata, me kusht që këto masa të mos jenë të papajtueshme me detyrimet e tjera sipas të drejtës ndërkombëtare.

2. Dispozita e mësipërme nuk lejon asnjë shmangie si nga neni 2, me përjashtim të rastit të vdekjes që vjen si pasojë e akteve të ligjshme të luftës, ashtu edhe nga nenet 3, 4 (paragrafi 1) dhe 7.

3. Çdo Palë e Lartë Kontraktuese që ushtron këtë të drejtë derogimi e mban plotësisht të informuar Sekretarin e Përgjithshëm të Këshillit të Evropës për të gjitha masat e marra dhe arsyet pse ato janë marrë. Gjithashtu, ajo duhet të informojë Sekretarin e Përgjithshëm të Këshillit të Evropës për datën në të cilën këto masa kanë humbur fuqinë dhe dispozitat e Konventës vihen sërish në zbatim të plotë.”

      Shënim: Përkthimi i Konventës në gjuhë të tjera përveç gjuhëve zyrtare te GJEDNJ në Anglisht dhe Frengjisht i rerefohet burimeve të ndryshme dhe nuk përfaqëson tekst autentik. Përkthimi në shqip i rerefohet variantit të publikuar ne faqen zyrtare të GJEDNJ i disponueshëm në: https://www.echr.coe.int/Pages/home.aspx?p=basictexts/convention 

[4] Komunikimi i Letonisë i disponueshëm në: https://rm.coe.int/09000016809ce9f2

[5] Komunikimi i Rumanisë i disponueshëm në:  https://rm.coe.int/09000016809cee30

[6] Komunikimi i Armenisë i disponueshëm në: https://rm.coe.int/09000016809cf885

[7] Komunikimi i Moldavisë i disponueshëm në: https://rm.coe.int/09000016809cf9a2

[8] Komunikimi i Estonisë i disponueshëm në: https://rm.coe.int/09000016809cfa87

[9] Komunikimi i Gjeorgjisë i disponueshëm në: https://rm.coe.int/09000016809cff20

[10] Komunikimi i Shqipërisë i disponueshëm në: https://rm.coe.int/09000016809e0fe5

[11] Komunikimi i Maqedonisë së Veriut i disponueshëm në: https://rm.coe.int/09000016809e1288

[12] Komunikimi i Serbisë i disponueshëm në: https://rm.coe.int/09000016809e1d98

[13] Shiko Statistikë e ECtHR shkeljet sipas neneve dhe Shteteve, e disponueshme në: https://www.echr.coe.int/Documents/Stats_violation_1959_2019_ENG.pdf

[14] Shiko, përshembull, neni 4 i Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike, i disponueshëm online në: https://www.ohchr.org/en/professionalinterest/pages/ccpr.aspx

[15] Disa prej të drejtave të paderogueshme shtesë që përmban Pakti janë “e drejta për mos t’u burgosur për shkak të mospërmbushjes së një detyrimi kontraktor”; “e drejta për t’u njohur si subjekt përpara ligjit”; “liria e mendimit, ndërgjegjes dhe e fesë” etj. Për me tepër shiko nenin 4 të Paktit

[16] Supra shënimi 10

[17] Shiko, për analogji, nenin 4 të Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike Sociale dhe Kulturore, i disponueshëm online në: https://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/CESCR.aspx

[18] Neni 2 i Paktit

[19] Me disa përjashtime, siç është ‘e drejta për t’u martuar’- neni 12; ‘ndalimi i diskriminimit’-neni 14; ose ‘mrojtja e pronës’- neni 1 i Protokollit I të KEDNJ

[20] Shiko paragrafin 3 të nenit 15 të KEDNJ

[21] Shiko vendimin e çështjeve: Ireland v. UK parag. 80; Lawless v. Ireland parag. 47; Cyprus v. Turkey parag. 527

[22] Michael O’Boyle (2016), Emergency government and derogation under the ECHR’, faqe 340, përkthim i citimit nga autorja e këtij artikulli

[23] E drejta për liri dhe siguri

[24] E drejta për respektimin e jetës private dhe familjare

[25] Liria e tubimit dhe e organizimit

[26] Mbrojtja e pronës

[27] E drejta për arsim

[28] Liria e lëvizjes

[29] E drejta për jetën

[30] Ndalimi i torturës

 

[31] Një listë jo shteruese e disa prej çëshjteve më të rëndësishme të GJEDNJ në kuadër të nenit 15 gjendet në rubrikën ‘Literatura’ të këtij artikulli.

[33] Shiko, përshembull, Harvard Law Today’ ‘restricting civil liberties amid the covid-19 pandemic’, e disponueshme online në: https://today.law.harvard.edu/restricting-civil-liberties-amid-the-covid-19-pandemic/

[34] Shiko: ‘The Independent’, Coronavirus could be used by authoritarian leaders as excuse to undermine democracy, e disponueshme online në: https://www.independent.co.uk/news/health/coronavirus-us-cases-government-pandemic-democracy-covid-19-a9407011.html

[35] Shiko Komisioneri i Lartë për të Drejtat e Njeriut, Deklaratë e datës 16 Mars 2020, e disponueshme online në: https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=25722&LangID=E

[36] Neni 12 i Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike Sociale dhe Kulturore

[37] Neni 6 i Paktit

[38] Neni 9 i Paktit

[39] Neni 13 i Paktit

[40] Koment i përgjithshëm i Komitetit për të Drejtat Ekonomike Sociale e Kulturore i OKB nr. 14 i disponueshëm online në: https://www.refworld.org/docid/4538838d0.html

[41] Si udhërrëfyes për realizimin e të drejtës për punë referohu komentit të përgjithshëm të Komitetit për të Drejtat Ekonomike Sociale e Kulturore i OKB nr. 18 i diponueshem online në: https://www.refworld.org/docid/4415453b4.html ,

Të drejtës për siguri sociale, referohu komentit të përgjithshëm të Komitetit për të Drejtat Ekonomike Sociale e Kulturore i OKB nr. 19 i diponueshëm online në: https://www.refworld.org/docid/47b17b5b39c.html

Të drejtës për edukim, referohu komentit të përgjithshëm të Komisionerit të Lartë për të Drejtat e Njeriut të OKB nr. 13 i diponueshëm online në: https://www.refworld.org/pdfid/4538838c22.pdf