Për subjektet nënpunës publik që refuzojnë, nuk deklarojnë,

ose fshehin apo deklarojnë në mënyrë të rreme pasurinë:

proçesi i rivlerësimit të gjyqëtarëve dhe prokurorëve

 

Av. Dr. Enida BOZHEKU

Anëtare e Urdhërit të Avokatëve,

Romë (Itali)

Studioja Ligjore ‘Bozheku’

Tiranë (Shqipëri)

 

Hyrje

 

Struktura penale e lidhur ngushtë me aspektin ekonomik – pasuror që rrjedh nga detyrimi ligjor i paracaktuar në lidhje me deklarimin e pasurisë nga nënpunësit publik, por edhe nga personat e zgjedhur apo persona të tjerë që janë pjesë e prjeardhur e lidhur me subjektet e parë nën aspektin e teknik shihet si një nevojë e sistemit juridik për të parandaluar një sërë veprash penale të ndërvarura, që mund të kryejnë gjatë ushtrimit të funksioneve publike subjektët me këtë status.

 

Detyrimi ligjor në prizmin e parë funksional lind si një detyrim administrativ që, më pas prodhon efekte penale në prezencën e kushteve taksative të parashikuara me ligj.

Kështu, Ligji n. 9049, datë 10.04.2003,[1] i ndryshuar, i titulluar: “Për deklarimin dhe kontrollin e pasurive, të detyrimeve financiare të të zgjedhurve dhe të disa nënpunësve publik” paracakton qartë dhe në mënyrë të detajuar aspektin administrativ të këtij proçesi, dhe në rënditjen specifike njeh edhe pasojat penale të refuzimit, fshehjes, mosdeklarimit ose deklarimit të rremë të pasurisë që kryhet nga subjektët taksativisht të përcaktuar.

Në situatën e reformës në drejtësi, roli që merr kryerja ndër vite e këtij proçesi administrativ në strukturën bazë, por i parashikuar me ndëshkim penal, si pasojë e kryerjes apo mos kryerjes të një sërë sjelljesh, në rast të konfigurimit të veprës penale të parashikuar nga neni 257/a i Kodit Penal, në ditët e sotshme ka marr një rëndësi thelbësore.

Kjo, për faktin se me proçesin e ashtëquajtur Vetting, nga analiza e vendimeve të ndermarra qoftë nga Komisioni i Pavarur i Kualifikimit, qoftë nga Komisioni i Posaçem i Apelimit,[2] konfigurimi i veprave penale të ndryshme duket të jetë prezente në vendimet e dhëna nga këto institucione të ngritura ad hoc.

Për t’i dhënë shpjegim ndërlidhjes që egziston midis një proçedimi administrativ të kryer nga ILDKP[3] dhe verifikimit ad hoc të kryer nga organet kushtetuese të KPK dhe KPA, figura e përzgjedhur pë t’u marr nën analizë penale është ajo e subjekteve të parashikuar nga ligji n. 84/2016 “Për rivlerësimin kalimetar të gjyqëtarëve dhe prokurorëve në Republikën e Shqipërisë”.

Nisur nga interesi i lartë publik, niveli i besueshmërisë që duhet të garantohet nga këto subjekte, të cilët ushtrojnë funksione publike garantuese të sistemit juridik, dhe nga kriteret e parashikuara në ligjin për rivlerësimin e tyre, qasja penale - pasojë e veprimtarisë vendimmarrëse (rrjedhojë e aktivitetit të kryer nga KPK dhe KPA) mbetet të jetë i një rëndësie të veçantë për të kompletuar lidhjen shkakësore midis organeve kushtetuese të krijuara posaçerisht dhe sitemit reforomues penal-proçesual, i lidhur edhe me këtë proçes.

 

Analizë teorike e nenit 257/a, pika 1 – struktura penale

 

Në Kodin Penal Shqipëtar, neni 257/a, ligjvënësi ka pëcaktuar pasojat penale të rastit kur një subjekt i përcaktuar në Ligjin nr. 9049, datë 10.04.2003, i ndryshuar, i titulluar: “Për deklarimin dhe kontrollin e pasurive, të detyrimeve financiare të të zgjedhurve dhe të disa nëpunësve publik” i lidhur me pasqyrim referencial me Ligjin n. 9367, datë 7.04.2005 “Për parandalimin e konflikti të interesave në ushtrimin e funksioneve publike”, i ndryshuar, refuzon të kryejë, nuk kryen  (deklaron) e/ose fsheh apo deklaron rrejshëm pasurinë e tij, në shkelje të sa parackatuar nga ligjet në fjalë.

Kështu, në neni 257/a lexohet: “Refuzimi për deklarim ose mosdeklarimi i pasurisë, interesave privatë të personave të zgjedhur ose nënpunësve publik ose i çdo personi tjetër që ka detyrim ligjor pë deklarim sipas ligjit, kur më parë janë marrë masa administrative, përbën kundravajtje penale dhe dënohet me gjobë ose me burgim deri në 6 muaj”.

Nga një analizë objektive e pikës 1, të nenit 257/a të Kodit Penal duket që referenca ligjore e përgjegjësisë penale për t’u konfiguruar bie mbi kategorinë e subjekteve të paracaktuar nga Ligji nr. 9049, datë 10.04.2003, i ndryshuar, i titulluar: “Për deklarimin dhe kontrollin e pasurive, të detyrimeve financiare të të zgjedhurve dhe të disa nënpunësve publik” i kombinuar me sa është parashikuar nga Ligji nr. 9367, datë 7.04.2005 “Për parandalimin e konflikti të interesave në ushtrimin e funksioneve publike”.

Në nenin 3 dhe 3/1 të Ligjit nr. 9049, datë 10.04.2003 përcaktohen subjektët që kanë për detyrë taksative të deklarojnë pasurinë e tyre, qoftë gjatë kandidimit për një nga kategoritë e punëmarrjes në sistemin publik – administratë, të përcaktuar me ligj, gjatë ushtrimit apo mbajtjes së funksioneve publike e/ose pas përfundimt të ushtrimit të detyrës/funksionit publik.

Deklarimi i pasurisë është detyrim ligjor, i cili duhet të përmbushet vit pas viti, në format, afatet dhe formatet e përcaktuara nga ILDKP (neni 4). Konkretisht, subjektët e detyruar të kryejnë këtë proçedurë deklarimi janë:

1. Mbartin detyrimin për deklarim periodik në Inspektoratin e Lartë të Deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive dhe Konfliktit të Interesave:

a) Presidenti i Republikës, deputetët e Kuvendit, Kryeministri, Zëvendëskryeministri, ministrat e zëvendësministrat;

b) gjyqtari i Gjykatës Kushtetuese, Kryetari i Kontrollit të Lartë të Shtetit, Prokurori i Përgjithshëm, Avokati i Popullit, anëtari i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, anëtari i Këshillit të Lartë Gjyqësor, anëtari i Këshillit të Lartë të Prokurorisë, Inspektori i Lartë i Drejtësisë dhe inspektorët e Inspektoratit të Lartë të Drejtësisë, Inspektori i Përgjithshëm i Inspektoratit të Lartë të Deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive dhe Konfliktit të Interesit;

c) zyrtarët e nivelit të lartë dhe të mesëm drejtues, sipas legjislacionit në fuqi për nëpunësin civil, me përjashtim të organeve të vetëqeverisjes vendore;

ç) prefektët, kryetarët e këshillave të qarqeve dhe kryetarët e bashkive;

d) drejtorët e drejtorive dhe komandantët e Forcave të Armatosura në Ministrinë e Mbrojtjes dhe në Shërbimin Informativ Shtetëror;

dh) prokurorët, gjyqtarët, Drejtori i Përgjithshëm i Shërbimit të Përmbarimit Gjyqësor Shtetëror dhe drejtuesit e zyrave përmbarimore brenda juridiksionit të çdo rrethi gjyqësor të shkallës së parë;

e) drejtuesit e institucioneve të pavarura publike dhe anëtarët e enteve rregullatore;

ë) Drejtori dhe Zëvendësdrejtori i Policisë së Shtetit, drejtorët e përgjithshëm të Policisë së Shtetit, drejtorët e drejtorive në Drejtorinë e Përgjithshme të Policisë së Shtetit, drejtorët e drejtorive vendore të Policisë së Shtetit, drejtuesi dhe oficerët e policisë gjyqësore të Byrosë Kombëtare të Hetimit, nëpunësit civilë gjyqësorë në gjykatat e posaçme kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar dhe personeli administrativ i Prokurorisë së Posaçme;

f) Drejtori i Përgjithshëm, zëvendësdrejtorët e përgjithshëm, drejtorët e drejtorive në qendër dhe qarqe në Drejtorinë e Përgjithshme të Tatimeve, në Drejtorinë e Përgjithshme të Doganave dhe në Drejtorinë e Përgjithshme të Parandalimit të Pastrimit të Parave;

g) drejtuesit e të gjitha niveleve të strukturave të kthimit e kompensimit të pronave, të privatizimit dhe regjistrimit të pasurisë,

gj) zyrtarët, që zgjidhen dhe emërohen nga Kuvendi, Presidenti i Republikës, Kryeministri, ministrat ose personat e barazuar me ta;

h) Guvernatori i Bankës së Shqipërisë, zëvendësguvernatori dhe anëtarët e Këshillit Mbikëqyrës të saj.

i) drejtuesit e institucioneve publike në varësi të institucioneve qendrore në nivel qarku;

j) administratorët e shoqërive anonime me pjesëmarrje të kapitalit shtetëror mbi 50 për qind dhe me më shumë se 50 punëtorë

2. Mbartin detyrimin për deklarim edhe personat që, sipas nenit 9 të këtij ligji, mbartin detyrimin e deklarimit me kërkesë.

2.1. Mbartin detyrimin për deklarim edhe subjektet e parashikuara në nenet 26 dhe 27, të ligjit nr. 84/2016, “Për rivlerësimin kalimtar të gjyqtarëve dhe prokurorëve në Republikën e Shqipërisë.”

3. Kuvendi, me vendim të tij dhe me propozim të Inspektorit të Përgjithshëm, vendos detyrimin për deklarim të pasurisë për funksione të tjera, të paparashikuara në këtë ligj.

Në këtë prizëm, duke qënë detyrimi ligjor i paracaktuar dhe i drejtuar një kategorie të paramenduar subjektesh, kryerja e veprimeve apo e mosveprimeve nga ana e tyre, përveç pasojave administrative të parashikuara në Kreu IV, neni 40 i këtij ligji, sjell edhe konfigurimin e veprës penale të përcaktuar, për shembull, në rastin e tipizuar te refuzimit.

Nga ana penale, neni 257/a përcakton rastin e refuzimit të kryer nga subjektët e parashikuara me ligj si një veprim që vjen si pasojë e vullnetit të manifestuar të mbartësit të detyrimit ligjor për të kundërshtuar, duke mos kryer deklarimin, edhe pse e kish për detyrë ta kryente atë.

Në aspektin e ndërvarur, në nenin 5, pika 1, të Ligjit nr. 9049, datë 10.04.2003 (i ndryshuar) lexohet: “Refuzimi për deklarim sjell humbjen e funksionit dhe ndëshkimin në përputhje me Kodin Penal”. Nga sa vihet re, pasojat e refuzimit janë në dy nivele:

a) në nivel administrativ, subjekti i legjitimuar humb të drejtën për vazhdimin e kryerjes së funksionit publik, pra, ndërprerje e raportit të punës;

b) në nivel penal, subjekti detyrohet t’i kalojë për proçedim prokurorisë së posaçme, pra, ne këtë rast Strukturës së Posaçme Antikorrupsion dhe Krimit të Organizuar.

Refuzimi nga ana objektive do të thotë që subjekti i legjitimuar, për arsye jo të tipizuara, të marrë parasysh pasojat e veprimit të tij, duke mos kryer përmbushjen e sa pëcaktuar në ligj.

Nga ana subjektive, subjekti që vë në jetë këtë veprim është i përcaktuar dhe mbart një interes të ligjshëm në ushtrimin e funksionit publik,[4] por për arsye personale vendos të refuzojë çka është parashikuar dhe urdhëuar nga ligji.

Vepra në fjalë e refuzimit kryhet me dashje të drejtëpërdrejtë, në kuptim të nenit 15, pika 1, sepse subjekti për shkak të funksionit që kryen i parashikon pasojat e veprës penale dhe dëshiron ardhjen e tyre, pasi në këtë rast mekanizmi mbrojtës i parashikuar nga neni 4 i Kodit Penal nuk mund të gjejë aplikim në pjesën ku mosnjohja e ligjit vjen si rezultat i “mosnjohjes objektivisht të paevitueshme”.

Gjithashtu, subjekti i legjitimuar për kryerjen e deklaratës tek refuzon deklarimin e pasurisë së tij, automatikisht shkel parimin e garancisë së trasparencës karakterizuese të funksionarëve publik dhe cënon parimin e sigurisë juridike në tërësinë e funksionimit të saj, duke prekur kështu besueshmërinë ndaj figurës së funksionarit publik.

Vepra penale në fjalë – e kryer me anë refuzimi –, që në vetvete konfigurohet si veprim, pasi autori i veprës penale për të manifestuar refuzimin duhet të kryejë akte të atilla që manifestojnë vullnetin e tij: për të konfiguruar veprën penale të refuzimit për deklarim, jemi të mendimit që autori – subjekti i legjitimuar duhet ta kryejë atë me anë komunikimi:

a) me shkrim, me anë të çdo forme komunikimi (e-mail apo post rakomande me kthim përgjigje) ku deklaron se refuzon të kryejë proçesin e deklarimit të parashikuar nga ligji;

b) me gojë në prani dëshmitarësh ku deklaron se refuzon të kryejë deklarimin. Prania e dëshmitarëve, të cilët identifikohen në figurat e ndryshme të nëpunësve publik, që janë pjesë e zyrës përkatëse, e domosdoshme është për të evituar formimin e provës së kundërt në favor të subjektit të legjitimuar refuzues të deklarimit.

Në rast të mungesës së kushteve të mësipërme përcaktimi teknik penal i konfigurimit të veprës penale do të binte mbi pjesën e dytë të pikës 1, të nenit 257/a, ku do të përballeshim me institutin e mosdeklarimit, ku lexohet:  “… mosdeklarimi i pasurisë, interesave privatë të personave të zgjedhur ose nënpunësve publik ose i çdo personi tjetër që ka detyrim ligjor pë deklarim sipas ligjit, kur më parë janë marrë masa administrative, përbën kundravajtje penale dhe dënohet me gjobë ose me burgim deri në 6 muaj”. Në rastin e mosdeklarimit kemi të bëjmë me një strukturë tjetër përcaktimi të veprës penale në fjalë.

aspektin objektiv, mosdeklarimi përcaktohet si moskryerje e veprimit nga ana e subjektit të legjitimuar, çka sjell pasoja penale, por që subjekti në vetvete mund ta arsyetojë atë si një magësi nga ana e tij, jo duke parashikuar pasojën penale. Në këtë kuptim mund të themi që kemi të bëjmë me një vepë penale, e cila karakterizohet nga mosveprimi, që konfigurohet me vet faktin e mungesës së deklarimit pa e manifestuar atë shprehimisht, por thjeshtë duke mos respektuar afatet e paracaktuara nga ligji.

Nga ana subjektive, problemi komplikoht pasi do të duhet të përcaktohet, rast pas rasti, vullneti i subjektit të legjitimuar mosveprues.

E thënë ndryshe, për të konfiguruar nëse vepra penale është kryer me dashje të drejtpërdrejtë, siç është rasti i refuzimit, ose me dashje eventuale,[5] ku subjekti i legjitimuar parashikon pasojat e veprimit të tij dhe nuk i dëshiron ato, por me ndërgjegjie lejon ardhjen e tyre, sepse duke mosvepruar për kryerjen e një veprimi që kishte për detyrë ta kryente, ai automatikisht, edhe pse nuk dëshironte ardhjen e pasojave, pavarësisht se njeh detyrimin ligjor, lejon ardhjen e tyre, do të mbetet në dorë të gjykatës për ta përcaktuar, duke e prezumuar atë nga tërësia e analizës probatore[6] që do t’i parashtrohet për gjykim.

Në këtë kuptim mund të themi që mosdeklarimi[7] nuk ka nevojë të manifestohet me veprime direkte, siç është rasti i refuzimit, por mjafton që subjekti i legjitimuar të mosrespektojë afatet për kryerjen e deklarimit dhe, automatikisht, ai do të jetë subjekt i veprës penale të përcaktuar nga neni 257/a, pika1, i Kodit Penal.

Nga ana funksionale ligjore, mangësia e parashikimit teknik të pasojave penale direkte në rastin e mosdeklarimit nga Ligji nr. 9049, datë 10.04.2003, i ndryshuar, bën që në këtë rast të kemi një dyzim proçedimental. E thënë ndryshe, në lidhje me mungesën e deklarimit, pra, mosdeklarimin, në nenin 40, pika 1, shkronja a), lexohet: “Për mosdeklarim para fillimit të detyrës, periodik vjetor, pas largimit nga funksioni apo me kërkesë, në afat dhe pa shkaqe të arsyeshme, zyrtari ose personi i lidhur me të, që mbart detyrimin për deklarim, dënohet me gjobë nga 200 000 (dyqind mijë) lekë deri në 500 000 (pesëqind mijë) lekë”.[8]

Rasti në fjalë i jep jetë proçedimit administrativ, por nisur nga faktori i “pa shkaqe të arsyeshme”, organit kompetent i lind automatikisht nevoja të kryejë kallëzimin penal të parashikuar nga neni 281i Kodit të Proçedurës Penale, sepse vetë dispozita normative në pikën 1, neni 40, shprehet: “Çdo shkelje e detyrimeve të përcaktuara në këtë ligj, kur nuk përbën vepër penale, përbën kundërvajtje administrative dhe dënohet me gjobë, sipas kufijve të përcaktuar më poshtë”. Pra, neni në fjalë lejon kryerjen e kallëzimit, sepse mosdeklarimi është i parashikuar si vepër penale nga Kodi Penal, neni 257/a. Pasoja e këtij veprimi kallëzues, automatikisht bën që proçedimi administrativ të pushojë dhe të pritet marrja e formës së prerë të vendimit penal apo rastet e tjera të parashikuara, pasojë e kallëzimit dhe nisjes së iterit proçedimental – penal.

Vepra penale e parashikuar në pikën 1 të nenit 257/a, qoftë nese realizohet me anë të refuzimit, qoftë nëse realizohet me anë të mosdeklarimit pëbën kundravajtje penale dhe mund të përcaktohet si vepë penale pluri-fyese,[9] ku subjektet që preken nga veprimi apo mosveprimi janë tërësia e strukturës administrative dhe tërësia e parimit të ruajtjes së rendit juridik dhe garantimit të trasparencës së tij karshi qytetarëve.

Fshehja ose deklarimi i rremë i pasurive, interesave private të personave të zgjdhur dhe nënpunësve publik ose i çdo personi tjetër që ka detyrimin ligjor për deklarim – Subjektet e rivlerësimit në bazë të Ligjit n. 84/2016 “Për rivlerësimin kalimtar të gjyqëtarëve dhe prokurorëve në Republikën e Shqipërisë”. Struktura penale më e ndërlikuar në lidhje me nenin 257/a të Kodi Penal lidhet me pikën 2 të këtij neni ku lexohet: “Fshehja ose deklarimi i rremë i pasurive, interesave privatë të personave të zgjdhur dhe nënpunësve publik ose i çdo personi tjetër që ka detyrimin ligjor për deklarim dënohet me gjobë ose me burgim deri në tre vjet”.

Nisur nga rëndësia që merr “fsheja” apo “deklarimi i rremë” për përcaktimin penal, duke e kategorizuar atë si krim, në kuptim të nenit 32, pika 1, të Kodi Penal, subjektet e marrë konkretisht në analizë do të jenë ata të përcaktuar në nenin 3, pika 1, shkronjat b) dhe dh), si edhe në pikën 2.1 të Ligjit n. 9049, datë 10.04.2003, i ndryshuar, i titulluar: “Për deklarimin dhe kontrollin e pasurive, të detyrimeve financiare të të zgjedhurve dhe të disa nënpunësve publik”.

Analiza fokale do të bazohet mbi arsyetimin penal të mëpasshëm, që lind si nevojë e plotësimit të kuadrit ligjor përsa i përket subjekteve të rivlerësimit të paracaktuara në Ligjin nr. 84/2016. Kjo për vet shkakun se, në një analizë heterogjene të disa prej vendimeve të dhëna nga KPK dhe KPA,[10] struktura referenciale bazë është e lidhur me sa është parashikuar nga neni 257/a, pika 2, çka pasqyrohet në mënyrë simbiotike me pasojat që lindin nga shkaku (i fshehjes dhe/ose deklarimit të rremë), që ka çuar në marrjen e vendimit të shkarkimit nga ushtrimi i funksionit publik të disa prokurorëve dhe/ose gjyqëtarëve, subjekte të rivlerësimit sipas sa është parashikuar nga Ligji nr. 84/2016.

Në lidhje me ligjin për rivlerësimin e prokurorëve dhe gjyqtarëve, elementi parësor ndërlidhës është ai i kombinimit të nenit 3, pika 2.1 të Ligjit nr. 9049, datë 10.04.2003, i ndryshuar, i Ligjit nr. 9367, datë 7.04.2005 “Për parandalimin e konflikti të interesave në ushtrimin e funksioneve publike”, i ndryshuar, si dhe i neneve 4, 31 dhe 32 të Ligjit n. 84/2016.

Kështu, në linjë analize të parë duhet të themi se në vendimet e dhëna nga KPK dhe KPA, strukturën analitike primare këto organe duket ta kenë bazuar mbi vlerësimin e pasurisë, e cila në zbatim të sa - parashikur nga neni 31 i Ligjit nr. 84/2016 - është raportuar në formë krahasimore, nëpër vite, me deklarimet e subjektëve të legjitimuara, në rastin konkret subjektët e parashikuar nga neni 3, pika 1, shkronjat b) e dh) dhe pika 2.1, të Ligjit nr. 9049, datë 10.04.2003, i ndryshuar. Në sa është parashikuar mbi metodologjinë përcaktuese të vlerësimit të pasurive, shumë subjekte të legjitimuara kanë paraqitur probleme me pasurinë e tyre, ku si kriter primar i vlerësimit, rast pas rasti, kanë manifestuar si fshehje, po kështu edhe deklarim të rremë të pasurisë.

Në konceptin e fshehjes, nga arsyetimi logjik i dhënë prej venidmeve të KPA rezulton se ajo përcaktohet me shprehje të tilla si: “nuk ka deklaruar burimin e krijimit të pasurisë në deklaratën e pasurisë së rivlerësimit”,[11]“nuk ka deklaruar plotësisht pasuritë”.[12] Kjo tipologji shprehjeje gjëndet pothuajse identike në të gjitha vendimet e KPK dhe KPA me të cilat subjekti i rivlerësimit është shkarkuar nga detyra.

Konkretisht, mungesa e deklarimit të burimit të krijimit të pasurisë apo mos deklarimi i plotë i saj, automatikisht çon në dyshimin e arsyeshëm se ajo është fshehur qëllimisht nga subjekti i rivlerësimit, edhe pse kishte për detyrë ta deklaronte atë. Në këtë kuptim mund të themi se fshehja lidhet me një veprim të mirëmenduar nga subjekti i legjitimuar në rastin e rivlerësimit, që me dashje të drejtpërdrjetë ka mohuar egzistencën e një elementi pasuror, të cilin kishte për detyrë ta deklaronte në zbatim të sa dhe si është përcaktuar nga neni 4 i Ligjit nr. 9049, datë 10.04.2003, i ndryshuar.

Për të evidentuar faktin e fshehjes, si element përbërës i veprës penale të përcaktuar në nenin 257/a, pika 2, analiza objektive bazohet mbi ballafaqimin e deklaratave të pasurisë së kryera ndër vite nga subjekti i rivlerësimit dhe nga analiza e figurës së detyrimit për deklarim që duhet ta kryejnë edhe personat privat të cilët kanë në lidhje me ‘ta.

Kështu, identifikimi i fshehjes bëhet i konkretizuar në momentin kur nga rezultati i marrë del se subjekti i rivlerësimit nuk ka deklaruar apo ka deklaruar pjesërisht, pra, duke fshehur qoftë pasuri në kuptimin material të prekshëm, qoftë burimin e prejardhjes së këtyre[13] të mirave të materializuara më pas ne sende të luajtshme apo të paluajtshme dhe/ose në forma të tjera investimi.

Kështu pra, konfigurimi i veprës penale të fshehjes jepet nga të dhëna objektive krahasimore ndër vite, duke parë divergjencat midis sa është deklaruar nga ana pasurore në respektim të parashikimt të dhënë nga neni 4 i Ligjit nr. 9049/2003 (i ndryshuar) dhe sa rezulton konkretisht në posedim nga subjekti i rivlerësimit. Në rastin kur ka divergjenca të atilla që tejkalojnë konkretizimin në vlerë ekonomike të pasurisë në masën e aseteve tërësore në posedim të subjektit të rivlerësimit me fshehjen e burimeve të krijimt të pasurisë – duke mos e deklaruar atë dhe raportimi me gjëndjen financiare direkte të njohur si pasojë e burimeve të ligjshme të provuara - çon në përcaktimin e fshehjes, e cila konfigurohet si vepër penale – krim.

Konfigurimi penal i fshehjes[14] në lidhje me subjektët e rivlerësimit del qartë ne krahasimin pasuror që kryhet midis deklarimeve ndër vite të kryera nga subjekti i rivlerësimit dhe nga deklarimi që ky subjekt kryen në sajë të nenit 3, pika 2.1, të Ligjit nr. 9049/2003, i ndryshuar, i kombinuar me nenin 31, pika 1, të Ligjit nr. 84/2016 gjatë proçesit të rivlerësimit.[15] Divergjenca që del nga deklaratat çon në dyshimin e arsyeshën se vepra penale e Fshehjes, në kuptim të nenit 257/a, pika 2, të jetë konsumuar plotësisht.

Elementi subjektiv që karakterizon këtë vepër penale, në kuptim të fshehjes është dashja e drejtpëdrejtë, që subjekti në bazë të nenit 15, pika 1, për shkak të funksionit që kryen i parashikon pasojat e veprës penale dhe dëshiron ardhjen e tyre, duke fshehur në kuptim të deklarimit të subjektit për rivlerësim pasurinë e tij apo duke e deklaruar atë, por që në kohën në të cilën duhejt ta deklaronte e ka fshehur, duke dhënë një deklarim të mangët, pra mohues, të një pjese të aseteve të tij pasurore.

Vepra penale nën analizë është pluri-fyese, pasi subjekti i rivlerësimin në veçanti është autoriteti më i lartë i besueshmëisë ndaj sistemit të drejtësisë dhe, si i tillë, me veprimet apo mos veprimet e tij në kohë i ka shkaktuar shoqërisë një dëm moral dhe institucional, që prek interesat e ligjshme[16] dhe legjitime të shtetit dhe shtetasve.

Aspekt i rëndësishëm që lidhet me nenin 257/a, pika 2, është edhe përcaktimi i situatës së deklarimit të rremë. Në këtë kuptim, vihet re se në analizën e kryer nga KPK dhe KPA shumë subjektë të rilverësimit kanë probleme me deklarimin e rremë të pasurisë.[17]

Kështu, në nenin 33, pika 5, shkronja ç) parashikohet shprehimisht si kriter vlerësimi në kuptim të pasurisë së subjektit të rivlerësimit edhe analia ballafaquese e deklaratave të dhëna ndër vite nga subjekti i rivlerësimit, ku në situata të caktuara ka rezultuar i verifikuar deklarimi i rremë. Togfjalëshat më të përdorur nga KPA në lidhje me situatën e deklarimit të rremë, mund të evidentohen si: “ka kryer deklarim të rremë në deklarimin e pasurisë në deklaratën e pasurisë për rivlerësim”, pra, në deklaratën e parashikuar nga neni 31, pika 1, ligj. n. 84/2016 “ka pasaktësi në deklarim në lidhje me përdorimin e pasurisë”, apo rasti kur subjekti i rivlerësimit, në bazë të nenit 32, pika 4, të Ligjit nr. 84/2016, në raport me deklarimin e burimit të të mirave qofshin në formën e dhuratave, huadhënies apo huamarrjes, ku janë të pëfshirë persona të tjerë të lidhur, nuk arrin të provojë ligjshmërinë e krijimit të tyre, por i deklaron ato si të mirëqëna, mund të themi se jemi në prani të një deklarimi të rremë.

Pikërisht deklarimi i rremë qëndron në momentin kur në deklarimin e pasurisë ti i atribuuon dikujt një të mirë materiale, duke ditur që ajo në të vërtetë është e jotja, por për efekt justifikimi të kësaj të mire që e di se vjen nga burime të pajustifikueshme,[18] ti e quan atë si e mirë e prejardhur nga një i tretë, i cili përdoret thjeshtë si “emër” fiktiv, por jo si mbajtësi real i të mirës së përfituar nga burim i jashtëligjshëm.

Pra, në rastin e subjektëve të rivlerësimit element tjetër që bie në sy, në kuptim të konfigurimit të veprës penale të deklarimit të rremë[19] është elementi objektiv i verifikimit në formë krahasimore me deklarimet ndër vite dhe deklarimit të kryer me rastin e rivlerësimit, por edhe verifikimi i kalimit të ligjshëm të të mirës nga të tretë persona të lidhur, të cilët duhet të vërtetojnë lidhjen shkakësore midis poseduesit real dhe atij fiktiv të së mirës që subjekti i rivlerësimit e deklaron për të justifikuar veten dhe pasurinë, por prova e ligjshmërisë së prejardhjes të së mirës nuk jepet.

Nga ana subjektive mund të themi se, edhe në këtë rast kemi të bëjmë me dashje të drejtpëdrejtë, ku subjekti në bazë të nenit 15, pika 1, për shkak të funksionit që kryen i parashikon pasojat e veprës penale dhe dëshiron ardhjen e tyre, duke deklaruar rrejshëm në lidhje me poseduesin real të së mirës dhe prejardhjes së burimit të kësaj të mire.

Vepra penale nën analizë është pluri-fyese, pasi subjekti i rivlerësimin në veçanti është autoriteti më i lartë i besueshmëisë ndaj sistemit të drejtësisë e si i tillë me veprimet apo mos veprimet e tij në kohë i ka shkaktuar shoqërisë një dëm moral dhe institucional që prek interesat e ligjshme dhe legjitime të shtetit dhe shtetasve. Në një përkufizim abstrakt të identifikimit të situatës midis fshehjes, ose deklarimit të rremë mund të thuhet se ato i gjejmë të shprehur në togfjalëshin i pamjaftueshëm dhe i pasaktë.

Me pamjaftueshmëri do të kuptojmë që kemi të bëjmë me situatë në të cilën ka një divergjencë të dukeshme midis sa është deklaruar ndër vite dhe sa është deklaruar me deklaratën e rivlerësimit, ndërsa me i pasaktë[20] do të kuptojmë raportin egzistues midis deklarimit të së mirës në emër të një të treti apo edhe në vetë emrin e personit subjekt i rivlerësimit në rast pozicionimi si mbartës i një detyrimi karshi të tretit, por që nuk justifikohet me lidhjen shkaksore egzistuese në përpjestim me burimin legjitim nga ka prejardhjen. Ky përcaktim bëhet në kuadër të sa nevojitet në lidhje me identifikimin e saktë të situatave të parashikuara nga neni 33, pika 5, shkronja c) dhe ç), i Ligjit nr. 84/2016 dhe interpretimit penal të pasojave që derivojnë nga struktura e këtij Ligji. 

 

Lidhja midis figurës së subjektit të rivlerësimit në raport me veprat penale të tjera të  konfigurueshme dhe të lidhura me vlerësimin e figurës

 

Në kuptim të analizës sonë të bazuar kryesisht në nenin 257/a Kodi Penal dhe në saktësimin specifik të strukturës penale të lidhur ekskluzivisht me subjektët e rivlerësimit në raport me pikën 2, të nenit në fjalë, shqetësues bëhet edhe raporti dytësor që derivon nga kjo vepër penale primare.

Duke qënë se deklarimi i pasurisë është një detyrim ligjor i përcaktuar në detaje dhe me një strukturë komplekse, e kuptueshme është që parregullsitë e tij, në raste të caktuara konfigurojnë edhe vepra penale të tjera të cilat mund të jenë konkurente me nenin 257/a K. Penal, ose burimi nga i cili prodhohet divergjenca që lind në rivlerësim i pasurive të prokurorëve dhe gjyqtarëve.

Në lidhje me situatën kur subjektet e rivlerësimit, si pasojë e ballafaqimit të deklaratave në tërësinë e vlerës së pa justifikueshme të pasurisë tek përcaktohet, se: “ka mungesa të ligjshme të burimeve financiare për të justifikuar pasurinë,[21] automatikisht, pas shkarkimi lipset që të jenë edhe subjektë hetimi nga ana e Prokurorisë së Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar.

Sakaq, duke qënë se paligjshmëria e burimeve financiare përbën në vetvete vepër penale dytësore, derivat i një vepre penale primare, dhe se në rastet e tipizuara ku dokumentacioni i mbartur nga organet rivlerësuese pasqyron ndër vite jo vetëm aktivitetin e deklarimit pasuror, por edhe atë profesional dhe kontroll të figurës,[22] atëhere çohet në dyshimin e arsyeshëm se subjektët e rivlerësimit të shkarkuar të jenë edhe subjektë nënshtrimi të proçedimit hetimor nga organi përkatës i prokurorisë së posaçme.

Kështu, ajo që mendohet të jetë dhe lidhja shkakësore bazë e raportit midis kontrollit të figurës në disa raste, ku dalin kontakte të papërshtatshme[23] të subjekteve të rivlerësimit me të tretë të përfshirë në krim të organizuar, në bazë të përcaktimeve nga neni 38 i Ligjit nr. 84/2016 dhe burimeve financiare për të justifikuar deklaratat e pasurisë, dyshimi i arsyeshëm lind në lidhje me konfigurimin e disa veprave penale, përfshirë këtu shpërdorim detyre,[24] korrupsionin aktiv apo pasiv i gjyqatrëve dhe prokurorëve, ose edhe pastrim i produktit të veprës penale apo të veprimtarisë kriminale, që këta subjektë mund të kenë krijuar në lidhje me pjesën e pajustifikueshme të burimeve financiare, pjesë e pasurisë.

Në këto kushte lind nevoja nga organet e rivlerësimit, në momentin që vendimi për shkarkim nga ushtrimi i funksionit publik, kompetencë vlerësimi kjo e organeve kushtetuese KPK dhe KPA merr formë të prerë, ose në rast të KPA me efekt të menjëhershëm ex lege, sipas përkufizimit të dhënë në nenin 66, pika 3, të Ligjit nr. 84/2016, dosjjen e plotë me dokumentet përbërëse të komisioneve kushtetuese vlerësuese t’ia kalojnë për ndjekje penale Prokurorisë së Posaçme, në respektim të sa është përcaktuar nga neni 281, pika 1, i Kodi i Proçedurës Penale[25], sipas të cilit:

1. Nëpunësit publikë, të cilët gjatë ushtrimit të detyrës ose për shkak të funksioneve a të shërbimit të tyre, marrin dijeni për një vepër penale që ndiqet kryesisht, detyrohen të bëjnë kallëzim me shkrim edhe kur nuk është individualizuar personi të cilit i atribuohet vepra penale.

2. Kallëzimi i paraqitet prokurorit ose një oficeri të policisë gjyqësore.

3. Kur, gjatë një procedimi civil ose administrativ, zbulohet një fakt që përbën vepër penale që ndiqet kryesisht, organi përkatës bën kallëzim te prokurori.

4. Kallëzimi përmban elementet thelbësore të faktit, burimet e provës, gjeneralitetet, banimin dhe çdo gjë tjetër që vlen për identifikimin e personit të cilit i atribuohet fakti, të personit të dëmtuar dhe të atyre që janë në gjendje të sqarojnë rrethanat e faktit”.

Në rastin në fjalë, kur vet organet kushtetuese të rivlerësimit konstatojnë, në bazë të nenit 33, pika 5, shkronja b) se: “ka mungesa të ligjshme të burimeve financiare për të justifikuar pasurinë[26] - i cili i vetëm mund të konfigurojë veprën penale të parashikuar nga neni 287 Kodi Penal - dhe se kur përcaktojnë se subjekti i rivlerësimit ka probleme me figurën në sajë të sa është përcaktuar nga neni 38, pikat 4 dhe 6, të Ligj n. 84/2016, ku kriteret e përcaktimit janë:

a) subjekti i rivlerësimit është fotografuar, ose kur një dëshmitar përshkruan një takim me një person të përfshirë në krimin e organizuar;

b) subjekti i rivlerësimit ose personi i lidhur me të ka pasur një komunikim jorastësor me një person të përfshirë në krimin e organizuar;

c) subjekti i rivlerësimit ose një person i lidhur me të ka shkëmbyer para, favore, dhurata ose pasuri me një person të përfshirë në krimin e organizuar;

ç) subjekti i rivlerësimit ka lidhje të ngushta me një person të përfshirë në krimin e organizuar;

d) subjekti i rivlerësimit merr pjesë ose është i pranishëm në takime me një ose më shumë persona të përfshirë në krimin e organizuar. Anëtarësia e dyshuar e personit në krimin e organizuar duhet të jetë e njohur, e publikuar ose të jetë një çështje e dokumentuar në regjistrat përkatës”.

Neni 38, pika 6, ligj n. 84/2016, ku lexohet se: “Rrethanat që merren parasysh në konstatimin se formulari i deklarimit nuk është i plotë dhe i besueshëm janë kur:

a) subjekti i rivlerësimit nuk rendit në listë një kontakt që është konstatuar nga prova të besueshme;

b) subjekti i rivlerësimit nuk rendit në listë një kontakt, i cili përforcohet ose konsiderohet i besueshëm nga informacione të shërbimeve të fshehta dhe të besueshme;

c) subjekti i rivlerësimit nuk rendit në listë një kontakt që konstatohet nga informacioni përkatës i besueshëm dhe nga prova të tjera; në rast se subjekti i rivlerësimit ka kontakte të tjera që janë renditur ose konstatuar sipas këtij paragrafi; në rast se ka prova të tjera për një përfitim, veprim ose pasojë nga kontakti që krijon një dyshim të arsyeshëm se informacioni i marrë është shpjegimi i vetëm i mundshëm”,  atëhere automatikisht organe si KPK dhe KPA janë të detyruara që në zbatim të nenit 281 K.Pr.P. të kalojnë dosjen e subjektit të rivlerësimit për ndjekje penale, duke sqaruar motivet teknike – penale të kallëzimit dhe duke përcaktuar në saj të analizës së dosjes me të cilën është shkarkuar gjyqtari, të konfigurimit të cilës vepër penale mendohet të jetë kryer, në përputhje me sa është parashikuar nga pika 4 e nenit 281 K.Pr.P..

 

Pasojat penal – proçesuale në lidhje me konfigurimin e veprës penale të parashikuar nga neni 257/a

 

Në lidhje me pasojat penal – proçesuale njëherë, që me vendim të formës së prerë vërtetohet fajsia e subjekteve që i janë nënshtruar proçesit penal të rregullt dhe garant të principit të proçesit të drejtë, efektet penale mund të jenë të disa llojeve, ku parimisht në rastin e kundravajtjes penale të parashikuar në pikën 1, neni 257/a, K.P., pasojat penale janë me vlerë relativisht të papërfillshme. Pasojat reale prodhohen në rastin kur dënimi jepet në lidhje me pikën 2 të nenit 257/a të K.P., i cili mund të prodhojë si efekt dënimin plotësues të parashikuar nga neni 35, pika 2 (pjesa e fundit) i K.P. ku lexohet, se: “heqja e së drejtës për të ushtruar funksione publike mund të jepet për një kohë nga një deri në tre vjet kur gjykata ka caktuar një dënim deri në tre vjet burgim”. Në këtë kuptim, subjekti i rivlerësimit që jo vetëm është shkarkuar nga organet e Vetting – ut, por edhe dënohet penalisht, nuk mund të kandidojë apo të emërohet në detyra të tjera që lidhen me ushtrimin e funksioneve publike, siç mund të jetë kandidimi për deputet, Avokat i Popullit, Avokat,[27] zyrtar i lartë në administratën publike dhe/ose profesor univeristar[28] pranë Fakultetit të Drejtësisë, qoftë ai privat apo shtetëror në kuptim të Ligjit nr. 80/2015 dhe në zbatim të kriterit të etikës së përcaktuar në nenin 44 të Ligj nr. 80/2015 “Për Arsimine Lartë”.

Gjithashtu, në kuptim të veprës penale të krimit të parashikuar nga neni 257/a, pika 2, i K.P., si dënim plotësues duhet të aplikohet edhe neni 36 i Kodit Penal, në pjesën ku përcakton konfiskimin në masën në të cilën pasuria e fshehur apo e deklaruar e rreme është e pa justifikueshme në raport me burimet e ligjshme të pasurisë.

Gjithsesi, në rastin e subjekteve për rivlerësim të shkarkuar, situata penale e konfigurimit të veprave penale mbetet më e gjërë, sepse rezultati i deklaratave të dhëna dhe ndërlidhja e tyre me aktivitete financiare që nuk janë të justifikueshme në burimin primar dhe prekja e figurës si pasojë e kontrollit të kryerë në zbatim të Ligjit nr. 84/2016 bëjnë që ndaj këtyre subjekteve, në rast se deklarohen fajtor me vendim të formës së prerë për vepra penale të tjera më të rënda, siç është pastrimi i produktit të veprës kriminale, ose korrupsionit pasiv apo ai aktiv të gjyqëtarëve e prokurorëve, ose veprave penale të tjera të konfigurueshme nga tërësia e fashikujve ku ka dyshime të arsyeshme se këto subjekte kanë konsumuar edhe vepra penale të tjera, dënimet plotësuese do të varjojnë në bazë të situatës faktike që do të vërtetohet në sajë të një proçesi të rregullt gjyqësor.

Pavarësisht sa më lart, konfiskimi, heqja e ushtrimit të funksionit publik apo heqja e së drejtës për ushtrimin e profesionit, kur nga prokurorë dhe/ose gjyqtarë të shkarkuar nga Vetting – u, por të pranuar në rradhët e Avokatisë, me vendim të formës së prerë deklarohen fajtor, duhet të jenë masa detyruese bashkëshoqëruese të dënimit parësor. Sakaq, për të ruajtur integritetin e sistemit të drejtësisë dhe rikthimin e besimit te qytetarët në pushtetin e tretë garant të shtetit të së drejtës.

 

Rekomandime

 

Nisur nga situata e jashtëzakonshme e krijuar prej rivlerësimit kalimtar të gjyqëtarëve dhe prokurorëve, nisur nga tipologjia mbi të cilën shkarkimi i hierarkisë më të lartë të sistemit gjyqësor është kryer, nisur nga fenomeni i mangësive të burimeve financiare të ligjshme për të justifikuar pasurinë”, kontrolli i figurës dhe paaftësia profesionale, atëhere lind nevoja e një vlerësimi penal – proçesual të detajuar, rast pas rasti, karshi subjektëve të rivlerësimit.

Gjithashtu, për të mos u përsëritur situata konfliktuale që burojnë in primis nga deklarata e pasurisë rakomandohet një rishikim i nenit 257/a të Kodit Penal, duke ashpërsuar marzhin e dënimit dhe duke e cilësuar atë, pavarësisht tipologjisë së veprimit apo mos veprimit të kryer, krim, me një tavan ndëshkimor që të shkojë në minumum nga 3 vite deri në 10 vite dënim.

Kësisoj, për të ardhmen, vet subjektet e legjitimuar për deklarimin e pasurisë do të jenë më vigjilent dhe më strikt në pasqyrimin real të burimeve të tyre të pasurisë dhe do të mbajë nën kontroll fenomene me impakt socio-penal jo të vogla karshi parimit të shtetit të së drejtës dhe garantimit të një proçesi të drejtë. Gjithashtu, nga sa është vëzhguar dhe analizuar lind nevoja që sistemi penal të forcohet duke shtuar në pjesën ku nuk parashikohet një nen ad hoc për ndëshkimin e strukturës së ILDKP dhe përgjegjësve të saj, të cilët nuk raportojnë sipas ligji pranë organeve kompetente penale mbi veprimet e kryera nga subjektët e legjitimuara për të dhënë deklaratën e pasurisë në rastet kur konfigurohet një vepër penale.

Në kuadrin e reformës në drejtësi lind nevoja imediate që sistemi penal të bashkërendojë me atë reformues për të garantuar një sistem të drejtë dhe të aksesueshëm në mënyrë të rregullt dhe të besuar nga ana e të gjithë shtetasve.

-----------------------------------------------------------

 

Literatura:

 

Akte normative

- Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë

- Kodi Penal i Republikës së Shqipërisë

- Kodi i Proçedurës Penale i Republikës së Shqipërisë

- Ligj nr. 9049, datë 10.04.2003, i ndryshuar “Për deklarimin dhe kontrollin e pasurive, të

detyrimeve financiare të të zgjedhurve dhe të disa nënpunësve publik

- Ligj nr. 9367, datë 7.04.2005 “Për parandalimin e konflikti të interesave në ushtrimin e

funksioneve publike”, i ndryshuar

- Ligj nr. 84/2016 “ Për rivlerësimin kalimtar të gjyqëtarëve dhe prokurorëve në Republikën e Shqipërisë”

- Ligj nr. 55/2018 “Për profesionin e Avokatit në Republikën e Shqipërisë”

- Ligj nr. 80/2015 “Për Arsimin e Lartë dhe Kërkimin Shkencor në Institucionet e Arsimit të

Lartë në Republikën e Shqipërisë”

 

Doktrinë

- F. Raspini, në Riv. Pen. 1989

- M. Donini, Teoria del reato. Un’introduzione, ‘Cedam’, Padova 1996

- F. Grispigni, L'omissione nel diritto penale, në Riv. it. dir. pen., 1936

- F. Antolisei, Manuale di diritto penale, Vol II, ‘Giuffrë’, 2016

- G. Fiandaca, E. Musco, Diritto Penale, Parte Generale, ‘Zanicchelli’, Torino 2019

- E. Bozheku, Shperdorimi i detyres: elementet karakterizues te disiplinës, Revista ‘Illyrius’,

nr. 7, Romë 2016

- Islami H., Hoxha A., Panda I., Procedurë Penale, Komentar, Tiranë 2017

- E. Bozheku, Deontologjia e Profesionit te Avokatit ne Republiken e Shqiperise dhe Kosovë,

Toena’, Tiranë 2014

- I. Elezi, E drejta penale, Pjesa e Posaçme, Tiranë, 2009

 

Jurisprudencë

- Vendime Gjyqsore të referuara në lidhje me pjesën e vendimeve të marra nga KPA mbi

subjektët e rivlerësimit në bazë të Ligjit nr.. 84/2016

- Gjykata e Lartë Italiane, sezsioni n. II, n. 1929, 13 giugno 1985, interpretim Polese

 

Webgrafia

- www.ildkpki.al/dokumenta-te-tjera/ 

- www.ildkpki.al/wp-content/uploads/2018/12/MANUAL-Autoriteteve-Pergjegjese.pdf 

- www.ildkpki.al/

- http://kpa.al/juridiksion-rivleresimi-2/

- http://kpa.al/wp-content/uploads/2019/02/Vendimi-i-anonimizuar-subjekti-B.-Dedja.pdf

-http://kpa.al/wp-content/uploads/2018/07/Vendimi-nr.-2-date-04.02.2019-subjekti-i-rivleresimit-Artan-Zeneli_web-i-fundit.pdf

- http://kpa.al/wp-content/uploads/2019/06/Vendimi_09_18.04.2019_SR_-Astrit_Faqolli.pdf

- http://kpa.al/wp-content/uploads/2019/10/Vendimi-Zh_Zaganjori-i-anonimizuar-perfshire-mendimin-paralel.pdf

- http://kpa.al/wp-content/uploads/2019/12/Vendimi-A-Malaj-i-anonimizuar-pdf.pdf

- http://kpa.al/wp-content/uploads/2018/07/Vendimi-i-anonimizuar_A_Cama.pdf

- http://kpa.al/wp-content/uploads/2018/07/VENDIMI-I-ANONIMIZUAR-G.-DIZDARI.pdf

- http://kpa.al/wp-content/uploads/2018/12/Vendimi-i-Anonimizuar-subjekti-T.-Ndreca.pdf - aksesuar më datë

- http://kpa.al/wp-content/uploads/2019/12/Vendimi-R.-Troci-i-anonimizuar.pdf

-http://kpa.al/wp-content/uploads/2019/06/Vendimi_10_18.04.2019_SR_-Admir_Thanza.pdf

- http://kpa.al/wp-content/uploads/2020/03/Vendimi-Admir-Belishta-anonimizuar.pdf

-http://kpa.al/wp-content/uploads/2019/12/Vendimi-S-Lubonja-i-Anonimizuar-per-web-2.pdf



[2] Shih Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë – Aneks dhe Ligji nr. 84/2016 Për rivlerësimin kalimtar të gjyqëtarëve dhe prokurorëve në Republikën e Shqipërisë

[3] http://www.ildkpki.al/ - Inspektoriati i Lartë i deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive dhe Konfliktit të Interesit

[4] I. Elezi, E drejta penale, Pjesa e Posaçme, Tiranë, 2009, fq. 451

[5] Raspini, Riv. Pen. 1989, 367 – Gjykata e Lartë Italiane, sezksioni n. II, n. 1929, 13 giugno 1985, interpretim Polese

[6] M. Donini, Teoria del reato. Un’introduzione, Cedam, Padova 1996, fq. 321

[7] F. Grispigni, L'omissione nel diritto penale, në Riv. it. dir. pen., 1936, 451

[8] Theksimet në të të zezë (bold) gjatë citimeve të ndryshme janë të autores së këtij punimi

[9] F. Antolisei, Manuale di diritto penale, ‘Giuffrë’, 2016, Vol II, fq. 18

[10] http://kpa.al/juridiksion-rivleresimi-2/ - aksesuar më datë 6.06.2020

[15] Udhëzimi nr. 4095, datë 10.10.2016 “Për mënyrën e deklarimit të pasurive, në pronësi, posedim dhe përdorim, burimet e krijimit të tyre, detyrimet financiare etj, nga subjektet e rivlerësimit dhe personat e lidhur që mbartin detyrim për deklarim të pasurisë, në zbatim të ligjit nr. 84/2016, datë 30.8.2016, Për rivlerësimin kalimtar të gjyqtarëve dhe prokurorëve në Republikën e Shqipërisë”. - http://www.ildkpki.al/dokumenta-te-tjera/ - aksesuar më datë 3.06.2020

[16] G. Fiandaca – E. Musco, Diritto Penale, Parte Generale, ‘Zanicchelli’, Torino 2019, fq. 46

[24] E. Bozheku, Shperdorimi i detyres: elementet karakterizues te disiplines, Revista ‘Illyrius’, nr. 7, Romë 2016, fq. 9

[25] Islami H., Hoxha A., Panda I., Procedurë Penale, Komentar, Tiranë 2017

 

[27] Shih Ligj n. 55/2018, neni 13, pika e), ku për “integritet etik” duhet të kuptohet edhe shkarkimi nga vetingu si pasojë e rivlerësimit, pasi cënimi i besueshmërisë të sistemit të drejtësisë, sipas sa është përcaktuar nga neni 61, pika 5, i Ligj nr. 84/2016 është kriter i pakontestueshëm dhe i patjetërsueshëm në hallkat e sistemit të drejtësisë, ku Avokati është motorri i drejtësisë; shih gjithashtu E. Bozheku, Deontologjia e Profesionit te Avokatit ne Republiken e Shqiperise dhe Kosove, ‘Toena’, Tiranë 2014

[28] Në lidhje me ushtrimin e profesionit të pedagogut universitar, mendimi dominant është ai i mos lejimit të këtyre subjektëve të ushtrimit të këtij funksioni publik, pavarësisht nëse ka apo jo të ngritur karshi tyre proçedim penal. Sakaq bëhet për të ruajtur integritetin etik dhe moral të hallkës fillestare të sistemit të drejtësisë, i cili nis me aktivitetin e mësimdhënies në fakultetin Juridik për ta vazhduar atë në Shkollën e Magjistraturës apo gjetkë ku përfshihet mësimdhënia në lënd juridike. Shkarkimi nga orgnet “vettinguese”, ku mjafton qoftë një kriter i vetëm dhe në rastet më ekstreme kur realizohet për të tre kriteret e rivlerësimit, që janë: “vlerësimi i pasurisë”, “vlerësimi i figurës”, “vlerësimi i aftësive profesionale”, automatikisht prezumon largimin e këtyre subjektëve nga rradhët e sistemit të drejtësisë përfshirë këtu si rradhët e Avokatisë ashtu edhe ato Pedagogjike – Universitare (Publike e/o Private) për një periudhë kohore 15 vjeçare – e ekuivalentuar kjo kohë me atë referente të dhënë nga Kushtetuta, Aneksi G, për rastin e dorëheqjes para kalimit në proçesin e rivlerësimit dhe brënda 3  muajve nga miratimi i ligj n. 84/2016. Ushtrimi i funksionit publik të pedagogut dhe avokatit nga ana e këtyre subjektëve prek në mënyre direkte integritetin, besushmërinë dhe edukimin profesional juridik të brezave, nesër kuadro të vet sistemit juridik – gjyqësor, si dhe krijon hapur mundësi knflikti interesash në rradhët e gjyqësorit tek ushtrojnë aktivitet si Avokat