Av. Erilda PAPAGJONI

Anëtare e Dhomës së Avokatisë,

Tiranë

 

Hyrje

Të drejtat e pacientit për mbrojtjen e jetës, shëndetit dhe marrjen e një shërbimi shëndetësor sipas standardit të duhur, të sigurtë dhe me cilësi nga një personel shëndetësor i aftë e kompetent mishërohen në Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë si të drejta themelore të njeriut të individulaizuara në të drejtën e jetës, trajtimit njerëzor, dinjitoz dhe të drejtën për kujdes shëndetësor.

[1] Këto të drejta të pacientëve gjejnë mbrojtje edhe nga Konventa Evropjane e të Drejtave të Njeriut (KEDNJ) nëpërmjet të drejtës për jetën (neni 2), ndalimit të torturës (neni 3) dhe të drejtës për respektimin e jetës private dhe familjare (neni 8), të cilat tashmë janë konsideruar edhe nga jurisprudenca e Gjykatës Evropjane e të Drejtave të Njeriut (GJEDNJ) si të drejta shumëdimensionale që mbulojnë edhe aspektet e të drejtave të pacientëve.[2] Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit[3] dhe një sërë kodesh profesionale në fushën mjekësore që gjejnë zbatim në Shqipëri,[4] krahas legjislacionit primar dhe sekondar që normon fushën shëndetësore, zbërthejnë dhe individualizojnë me tej të drejtat e pacientëve. Megjithatë, asnjë prej këtyre të drejtave nuk do të merrte vlerën e duhur nëse aktet normative nuk do të garantonin edhe mjetet efektive për mbrojtjen e këtyre të drejtave, siç është psh. ankimi dhe padia për inicimin e përgjegjësisë civile nga kequshtrimi i profesioneve shëndetësore. Por, përdorimi i ankimit dhe padisë si mjete procedurale mbrojtëse ka ngritur në praktikë për diskutim edhe çështje të tilla, si: juridiksioni dhe kompetenca e autoriteteve gjyqësore dhe jashtëgjyqësore të ngarkuara nga aktet ligjore për shqyrtimin e rasteve të kequshtrimit mjekësor; subjektet që mund t’i përdorin këto mjete për mbrojtjen e të drejtave shkelura; gama e të drejtave subjektive që secili mjet procedural mbron; efektifiteti i mjetit juridik procedural të ankimit. Ky punim do të përqëndrohet pikërisht në paraqitjen e disa prej problemeve juridike në lidhje me këto çështje, pa qenë shterues në problematika të tjera të evidentuara nga profesionistët e drejtësisë.

 

Mjetet procedurale

 

Mjetet procedurale që legjislacioni vendas njeh për mbrojtjen e të drejtave të pacientëve dhe/ose personave të tjerë të dëmtuar nga kequshtrimi mjekësor janë: (i) ankimi drejtuar institucionit shëndetësor ku është marrë shërbimi; (ii) ankimi drejtuar urdhrit përkatës profesional; dhe, (iii) padia civile drejtuar gjykatës. Ky përfundim rezulton nga leximi i harmonizuar i normave juridike të parashikuar nga Karta Shqiptare për të Drejtat e Pacientit, nga kodet[5] dhe ligjet përkatëse të urdhrave profesionalë,[6] si edhe nga dispozitat e Kodit Civil për dëmin kontraktor (nenet 419-495, 659-704) apo jashtëkontraktor (nenet 608-647), në varësi të faktit se si do të trajtohet marrëdhënia mjek/institucion shëndetësor – pacient.[7] Këto mjete procedurale paraqesin dallime ndërmjet tyre. Së pari, këto mjete procedurale përcaktojnë juridiksionin administrativ apo gjyqësor të shqyrtimit të çështjes, në varësi të faktit se kujt institucioni i drejtohen. Së dyti, këto mjete jo gjithmonë mund të përdoren nga çdo person i dëmtuar, psh. familjarët e dëmtuar jo gjithmonë mund të përdorin ankimin, si edhe jo gjithmonë këto mjete realizojnë të njëjtat të drejta, psh. e drejta për kompensim nuk garantohet gjithmonë nëpërmjet ankimit. Së treti, këto mjete kanë dallime përsa i përket efektivitetit të tyre si mjete juridike për mbrojtjen e të drejtave të shkelura nga kequshtrimi mjekësor. Më poshtë do trajtohen shkurtimisht këto tre çështje për secilin prej mjeteve procedurale që njeh legjislacioni vendas rreth mbrojtjes së të drejtave të pacientëve nga kequshtrimi mjekësor.

 

Juridiksioni dhe kompetenca

 

(i)  Ankimi drejtuar institucionit shëndetësor ku është marrë shërbimi: Ky mjet procedural është parashikuar në veçanti nga neni 13 “E drejta për ankim” dhe neni 14 “E drejta për Kompensim” i Kartës Shqiptare për të Drejtat e Pacientit. Por kjo e drejtë parashikohet repektivisht edhe nga kodet etike të secilit profesion shëndetësor, psh. mjafton të përmendim nenin 37 “Ankesat e të sëmurëve” të Kodit Etik dhe Deontologjisë Mjekësore (2011).

Ankimi i pacientit drejtpërdrejt te institucioni shëndetësor parashikohet nga këto akte rregulluese si një mjet procedural alternativ jashtë juridiksionit gjyqësor, për të siguruar një rrugë të shpejt zgjidhje për pacientin. Por, përsa i përket problemit nëse ky lloj ankimi i përket apo jo juridiksionit administrativ kjo është një çështje e diskutueshme dhe lidhet me faktin nëse institucioni shëndetësor ku drejtohet ankimi është publik apo privat. Nëse institucioni shëndetësor është privat, atëherë është e vetkuptueshme se e drejta publike nuk gjen zbatim dhe se në këtë rast është e zbatueshme e drejta private. Por, nëse kemi të bëjmë me institucione shëndetësore publike kjo çështje mund të shtrohet për diskutim, sepse komisioni, komiteti apo çfarëdo lloj strukture brenda organikës së institucionit shëndetësor, kolegjial ose jo,[8] që do të merret me shqyrtimin e ankesave të pacientit i nënshtrohet në një farë shkalle të drejtës publike, ashtu sikurse organet apo drejtoritë e tjera të institucionit shëndetësor. Strukturat e shqyrtimit të ankesave të pacientëve nuk gjykojnë vetëm mbi baza etike dhe profesionale shëndetësore, por në përfundim ato janë organe vendimore të cilat do të pranojnë ose refuzojnë ankimin e pacientit jo vetëm përsa i përket pretendimeve mbi kequshtrime profesionale shëndetësore, por edhe për çështje të mangësive operacionale apo organizative të institucionit, si psh. cënimi i kohës së pacientit, mosdhënia e shërbimit të duhur për shkak të mungesës së personelit të mjaftueshëm, mangësisë së paisjeve apo barnave, apo mbikqyrjes së pamjaftueshme, etj., përfshirë në fund edhe kërkimin e pacientit për kompensim. Pra janë këto struktura që do të vendosin të detyrojnë ose jo institucionin buxhetor shëndetësor që të paguajë ose jo një kompensim në një shumë të caktuar. Prandaj në këtë këndvështrim, mund të themi se strukturat e shqyrtimit të ankesave që veprojnë pranë institucioneve publike shëndetësore kryejnë veprimtari administrative. Në këto rrethana, ankimi i vendimit të institucionit publik shëndetësor në gjykatë nga personi i interesuar i përket për kompetencë lëndore gjykatës administrative dhe jo asaj civile.[9] Në një rast të tillë, ankimi nëpërmjet padisë i vendimit të institucionit publik shëndetësor si akt administrativ në gjykatë, ka një afat parashkrimi prej 45 ditësh nga njoftimi i vendimit, ndryshe nga afati i parashkrimit prej 3 vjetësh nga marrja dijeni e ndodhjes së dëmit në rastet kur padia ngrihet drejtpërdrejt në gjykatë ndaj institucionit publik shëndetësor kur marrëdhënia juridike e krijuar trajtohet si jashtëkontraktore.[10]

Gjithësesi, duke qenë se ankimi i drejtpërdrejtë te institucioni shëndetësor është një mjet alternativ, përdorimi i këtij mjeti nuk e pengon pacientin që të përdorë njëkohësisht edhe mjete të tjera procedurale që i njeh ligji për të realizuar të drejtën e tij, siç është psh. padia e drejtpërdrejtë në gjykatë. Pra, Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit dhe kodet etike profesionale që veprojnë në Shqipëri nuk kërkojnë shterimin e këtij mjeti procedural nga ana e pacientit me qëllim përdorimin e mjeteve të tjera.

(ii)  Ankimi drejtuar urdhrave profesionalë. Ky mjet procedural ofrohet nga ligjet e urdhrave profesionale në dispozitat që parashikojnë marrjen në shqyrtim të ankesave të çdo personi në lidhje me ushtrimin e profesionit dhe marrjen e masave disiplinore ndaj profesionistit për shkelje të kodeve etike dhe për gabime teknike të kryera prej tyre.[11]

Ankimi drejtuar urdhrave profesional përbën gjithashtu një mjet procedural alternativ i cili i nënshtrohet shqyrtimit administrativ dhe atij gjyqësor. Juridiksioni fillestar për shqyrtimin e këtij ankimi është administrativ, i ushtruar në mënyrë hierarkike fillimisht drejtuar komisioneve disiplinore pranë Këshillave Rajonalë ose komisioneve të posaçme etike. Kundër vendimeve të këtyre komisioneve mund të bëhet ankim pranë komisioneve disiplinore ose komisioneve ad hoc të ngritur pranë Këshillave Kombëtarë të çdo urdhri profesional. Vetëm pas shterimit të juridiksionit administrativ, palët e interesuara lejohen sipas ligjit që t’ia nënshtrojnë vendimin e komisionit disiplinor apo ad hoc të Këshillit Kombëtar shqyrtimit gjyqësor të gjykatës administrative. Gjithësesi, duke qenë se ankimi drejtuar urdhrave profesional është mjet alternativ, pra një mundësi më shumë që i ofrohet mbajtësit të së drejtës për të realizuar të drejtat e shkelura, ky mjet procedural mund të përdoret në mënyrë krejt të pavarur nga mjetet e tjera procedurale të mbrojtjes të të drejtave të pacientit që ofron legjislacioni si psh. ankimi drejtuar institucionit shëndetësor apo padia e drejtpërdrejt drejtuar gjykatës. Madje, ky ankim mund të përdoret njëkohësisht edhe me këto dy mjete të tjera procedurale, të paktën për aq sa nuk bie në kundërshtim me nenin 36§3 të Kodit të Procedurës Civile sipas së cilës “Asnjë institucion tjetër nuk ka të drejtë të pranojë për shqyrtim një mosmarrëveshje civile që është duke u gjykuar nga gjykata”. Ky parashikim procedural merr rëndësi të veçantë në rastin kur shqyrtimi i faktit të ndodhjes apo jo para rastit të kequshtrimit mjekësor është duke u shqyrtuar njëkohësisht edhe nga urdhri profesional edhe nga gjykata. Ligjet e urdhrave profesional që veprojnë në Shqipëri nuk kërkojnë shterimin e këtij mjeti procedural nga ana e pacientit me qëllim përdorimin e mjeteve të tjera.

(iii) Padia civile drejtuar gjykatës. Ky mjet procedural garantohet nëpërmjet dispozitave të Kodit të Procedurës civile, veçantërisht nenet 31 dhe 32 të saj, si dhe nga dispozitat e Kodit Civil për dëmin kontraktor (nenet 419-495, 659-704) apo jashtëkontraktor (nenet 608-647), në varësi të faktit se si do të trajtohet marrëdhënia mjek/institucion shëndetësor - pacient.[12]

Çdo person që është dëmtuar nga kequshtrimi mjekësor mund t’i drejtohet drejtpërdrejt gjykatës me padi civile për rivendosjen e të drejtave të tij të shkeluara, pavarësisht faktit nëse i është drejtuar më parë me ankesë institucionit shëndetësor apo urdhrit përkatës profesional. Pra shqyrtimi i çështjeve të kequshtrimit mjekësor i nënshtrohet juridiskionit gjyqësor pa patur nevojën e shterimit të juridiksionit administrativ. Por në paditë civile të kequshtrimit mjekësor më tepër sesa juridiksioni, ajo që lind për diskutim është kompetenca lëndore dhe tokësore e gjykatës.

Përsa i përket kompetencës lëndore, çështja që shtrohet është nëse gjykata kompetente për shqyrtimin e çështjes është ajo administrative apo ajo civile. Në lidhje me këtë çështje, në Shqipëri deri tani është ndjekur praktika sipas të cilës paditë civile në lidhje me kequshtrimin mjekësor të ndodhur në institucionet shëndetësore publike janë shqyrtuar nga gjykata administrative, kjo në referim të nenit 17.1/f (shpërblimi i dëmit jashtëkontraktor) të Ligjit 49/2012 “Për Gjykatat Administrative dhe Gjykimin e Mosmarrëveshjeve Administrative”, i ndryshuar dhe Ligjit Nr. 8510, datë 15/07/1999 “Për Përgjegjësinë Jashtëkontraktore të Organeve të Administratës Shtetërore”, i ndryshuar[13]. Nga kjo praktikë e deritanishme kuptohet se, në mungesë të një praktike unifikuese nga Gjykata e Lartë, kequshtrimi mjekësor në institucionet shëndetësore publike është trajtuar nga gjykatat si marrëdhënie jashtëkontraktore. Trajtimi i kësaj marrëdhënie si jashtëkontraktore nuk ngre diskutime përsa i përket kompetencës lëndore të gjykatave administrative, pasi ligji ju njeh këtyre gjykatave kompetencën e shqyrtimit të mosmarrëveshjeve që lindin nga dëmi jashtëkontraktor të shkaktuar nga institucioni publik.[14] Por, nëse do të pranohej që marrëdhënia institucion shëndetësor publik-pacient është kontraktore, atëherë lind si diskutim nëse kompetente në lëndë është gjykata administrative apo ajo civile. Që t’i jepet përgjigje një pyetje të tillë duhet fillimisht të sqarohet nëse konsiderohet apo jo në kuptimin e Kodit të Procedurave Administrative kontrata e lidhur ndërmjet institucionit publik shëndetësor dhe pacientit si një kontratë publike apo jo. Në gjykimin tim një kontratë e tillë nuk është publike pasi nuk përmban veçoritë e një kontrate të tillë, psh. ajo nuk është rrjedhojë e ndonjë procedure publike prokurimi, as pozita e pacientit nuk është e pabarabartë në raport me atë të institucionit publik shëndetësor në këtë marrëdhënie.[15] Po ashtu, në çmimin tim, fakti që në rastin konkret marrëdhënia është juridiko-civile dhe jo administrative përcaktohet edhe nga lloji i shërbimeve që jepen, të cilat konsistojnë në shërbime shëndetësore e mjekësore që për nga natyra e tyre nuk janë shërbime administrativo-publike dhe as mjekët nuk i ofrojnë shërbimet në cilësinë e nënpunësit publik. Nëse kontrata ndërmjet institucionit publik shëndetësor dhe pacientit konsiderohet si civile, atëherë kompetente në lëndë për gjykimin e një mosmarrëveshje të rrjedhur prej saj nuk janë gjykatat administrative por ato civile[16]. Kjo do të thotë se gjykimet e deritanishme nga gjykatat administrative të padive me objekt dëmshpërblimin nga kequshtrimi mjekësor në institucionet shëndetësore publike janë gjykuar nga gjykata jo kompetente në lëndë, mungesa e të cilës cënon vet vlefshmërinë e të gjithë procesit gjyqësor.[17] Duke qenë se kemi të bëjmë me kompetencën lëndore, gjykatat administrative të shkallës së parë kanë detyrimin në bazë të nenit 61 të K.Pr.Civile që të marrin kryesisht në shqyrtim faktin e pasjes ose jo për kompetencë të shqyrtimit të çështjeve të tilla[18], gjë e cila kërkon që këto gjykata t’i japin fillimisht zgjidhje faktit nëse në rastet e kequshtrimit mjekësor jemi para një marrëdhënie kontraktore me elementë publik apo para një marrëdhënie jashtëkontraktore. Padyshim që i mbetet Gjykatës së Lartë që të çmojë përfundimisht nëse jemi apo jo para pavlefshmërisë së procesit gjyqësor të ndjekur deri tani nga gjykatat administrative në çështjet me objekt dëmshpërblimi për shkak të kequshtrimit mjekësor nga institucionet publike shëndetësore si rrjedhojë e mungesës së komptencës së tyre lëndore për shqyrtimin e këtyre çështjeve.[19] Gjithësesi, diskutimi tregon edhe një herë se sa e rëndësishme është patja e një vendimi unifikues në këtë drejtim lidhur me sqarimin e situatave juridike që mund të shkaktojnë edhe pavlefshmërinë e të gjithë procesit gjyqësor. Përvoja që vjen nga vendet e huaja në këtë drejtim nuk është gjithashtu e unifikuar. Gjithësesi, pjesa më e madhe e vendeve, qoftë nga sistemi i common law apo civil law, si Britania e Madhe, Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Kanadaja, Gjermania, Austria, etj, kanë pranuar më tepër qasjen se çështjet e kequshtrimit mjekësor, pavarësisht faktit nëse shërbimi është dhënë nga një institucion shëndetësor publik apo privat, i përkasin të drejtës private dhe shqyrtimi i çështjeve të tilla i nënshtrohet për rrjedhojë juridiksionit të gjykatave civile. Përjashtim nga kjo qase e përgjithshme bëjnë një pakicë e kantoneve të Zvicrës dhe  Franca, e cila nëpërmjet jurisprundencës së saj ka mbajtur qëndrimin se mjekët e punësuar në një institucion shëndetësor publik janë agjentë publik. Prandaj në këtë kuadër, e drejta që gjen zbatim në një rast të tillë sipas jurispudencës Franceze është ajo publike dhe për rrjedhojë, kompetente për gjykimin e çështjeve të tilla është gjykata administrative. Nga ana tjetër, pranohet se nëse mjeku ka lidhur privatisht një kontratë me pacientin, apo edhe pse i punësuar në një institucion shëndetësor publik po ndjek një pacient të klinikës së tij private, atëherë e zbatueshme është e drejta private dhe kompetenca lëndore i përket në këtë rast gjykatave civile.[20] Në lidhje me kompetencën tokësore, mungesa e saj, veç pavlefshmërisë proceduriale të procesit, ka sjellë në praktikën e shqyrtimit të padive të kequshtrimit mjekësor pengesa procedurale që jo vetëm kanë cënuar efiçensën e gjykatave dhe mirëadministrimin e drejtësisë, por për më tepër kanë shkaktuar probleme serioze në lidhje me cënimin e sigurisë juridike dhe të drejtës së palëve për një proces të rregullt ligjor. Konkretisht, kompetenca tokësore për paditë civile që rrjedhin nga shkaktimi i dëmit parashikohet nga neni 48 i K.Pr.Civile, sipas të cilës:

“Paditë që rrjedhin nga shkaktimi i dëmit mund të ngrihen si në gjykatën e vendit ku ka banimin i padituri, ashtu edhe në gjykatën e vendit ku është shkaktuar dëmi.

Kur kërkohet shpërblimi i dëmit të shkaktuar nga vdekja ose dëmtimi i shëndetit, padia mund të ngrihet edhe në gjykatën e vendit ku banon paditësi”.[21]

Referuar parashikimeve të paragrafit të parë të këtij neni kuptohet se për rastin e padive të kequshtrimit të mjekësisë, padia ngrihet kryesisht në gjykatën ku ndodhet institucioni shëndetësor duke qenë se “banimi” i të paditurit nënkupton pikërisht selinë e institucionit shëndetësor në kuptimin e nenit 43 të K.Pr.Civile, kurse “vendi ku është shkaktuar dëmi” është kryesisht institucioni shëndetësor ku është dhënë shërbimi. Ndërkohë, ajo që ka krijuar më tepër problematikë në praktikën gjyqësore janë parashikimet e paragrafit të 2-të të nenit 48 e cila lejon ngritjen e padisë në vendin ku banon paditësi. Ndonëse parashikimet e pargrafit të 2-të janë tejet normale, në praktikë janë ndeshur raste ku paditësit kanë abuzuar me të drejtën e tyre të parashikuar nga ky paragraf. Kështu janë vënë re raste ku paditësit kanë ngritur fillimisht padi në vendbanimin e tyre të vërtetë dhe pas fillimit të çështjes dhe zhvillimit të saj në një drejtim më të favorshëm për të paditurin, paditësi ka pushuar gjykimin e nisur, ka ndryshuar sa për sy e faqe vendbanimin në një rreth tjetër të Shqipërisë, dhe ka ringritur padinë në një gjykatë tjetër territoriale me shpresën e përfitimit të një gjykimi më të favorshëm për të.[22] Kjo situatë ka bërë që i padituri të ndjek për vite të tëra paditësin në cilindo gjykatë të vendit që ai vendos të ngre padinë. Padyshim që ky abuzim me të drejtën dhe disponibilitetin e ngritjes së padisë sjell për të paditurin cënim të së drejtës së tij për një proces të rregullt ligjor qoftë në drejtim të aksesit në gjykatë, pasi të paditurit i vendosen pengesa të panevojshme praktike duke ju dashur që të ndjekë paditësin në çdo gjykatë të vendit që ai vendos të ringre padinë; qoftë në drejtim të një gjykimi të drejtë, pasi duke qenë i detyruar që të ndjekë një sër procesesh gjyqësore për të njëjtin fakt juridik i padituri “lodhet” nga një betejë e gjatë gjyqësore e  pambarim, duke mos qenë më i aftë që të ushtrojë në të njëjtën mënyrë të drejtën e kontradiktoritetit dhe barazisë së armëve për shkak të humbjes së vigjilencës; qoftë në drejtim të një gjykimi brenda një afati të arsyeshëm, për shkak se paditësi rihap vazhdimisht çështje gjyqësore për të njëjtat fakte juridike që nuk dihet se kur përfundojnë. Me qëllim dhënien fund të këtij abuzivizmi është e nevojshme që gjykatat të mbajnë parasysh më mirë rrethanat konkrete të çështjes në gjykim.

Kështu, së pari, nëse gjykata vlerëson se marrëdhënia e vendosur është kontraktore, atëherë paragrafi i dytë i nenit 48 të K.Pr.Civile duhet parë si e zbatueshme në rastin e dëmit jashtëkontraktor. Në rastet kur marrëdhënia vlerësohet si kontraktore, atëherë, referuar dispozitës lejuese të nenit 52 të K.Pr.Civile, konsiderohet se përfituesi i shërbimit ka zgjedhur me vullnetin e vet të hyjë në një kontratë dhe t’i marr shërbimet e nevojshme në vendin ku ndodhet institucioni shëndetësor dhe për rrjedhojë, ka zgjedhur edhe vendin e zgjidhjes së mosmarrëveshjeve që rrjedhin nga kontrata në vendodhjen e këtij institucioni. Për rrjedhojë, palët paditëse që kanë pretendime se janë dëmtuar nga kjo kontratë e nga zbatimi i saj, kanë detyrimin të ngrenë padinë në vendin e të paditurit.

Së dyti, paragrafi i dytë i nenit 48 të K.Pr.Civile i jep të drejtë paditësave që të ngrenë padinë në vendbanimin e tyre. Është e rëndësishme që gjatë punës së tyre gjykatat për të përcaktuar vendbanimin e paditësit t’i referohen kuptimit ligjor që japin dispozitat e Kodit Civil për këtë term dhe jo t’i referohen apriori deklarimit të vendbanimit që përmbajnë çertifikatat gjendjes civile. Vendbanimi në kuptimin e nenit 12 të K.Civil është vendi ku personi qëndron të shumtën e kohës “për shkak të punës, ... të ndodhjes së pasurisë apo realizimit të interesave të veta”. Puna nënkupton në këtë rast jo thjesht një projekt, një punë të përkohshme, e një detyrë të përcaktuar që dihet që do të përfundojë si në rastin e vendqëndrimit, por puna në rastin e vendbanimit sipas nenit 12 të K.Civil nënkupton një angazhim më të qëndrueshëm si dhe vendin ku personi zakonisht punon e realizon lidhjet e qëndrueshme, të vazhdueshme e të forta profesionale, kontraktuale, menaxhuese e administruese të punës në tërësi që personi kryen, etj. Gjithashtu realizimi i interesave që përmend neni 12 i K.Civil nënkupton si interesat profesionale, ekonomike ashtu edhe ato familjare, sociale, kulturore, etj, pra përfshin të gjithë interesat kryesore të jetës së personit. Pra, “vendi i realizimit të interesave” sipas nenit 12 të K.Civil nënkupton vendin ku ndodhet qendra e interesave kryesore të personit e cila bazohet tërësisht në faktorë objektiv si ato të përmendura më sipër, pavarësisht faktit se ku ndodhet i regjistruar gjendja e tij civile. Prandaj, thjesht e vetëm regjistrimi i gjendjes civile në një qytet të caktuar nuk tregon vendbanimin e vërtetë të personit. Një regjistrim i tillë prezumon vendbanimin e personit për aq kohë sa nuk provohet e kundërta. Është e vërtetë që sipas nenit 253 e vijues të K.Pr.Civile, çertifikatat e gjendjes civile përbëjnë provë të plotë. Por, fatkeqësisht, ajo që anashkalohet me pa të drejtë nga gjykatat, çka i ka lënë vend edhe abuzivizmit të paditësave, është fakti se aktet zyrtare të lëshuara nga organet kompetente publike sipas nenit 253 e vijues të K.Pr.Civile përbëjnë provë të plotë vetëm përsa u përket deklarimeve që janë bërë përpara tyre për faktet që kanë ngjarë në prani të tyre ose për veprimet e kryera prej tyre”.[23] Pra, çertifikatat e gjendjes civile përbëjnë provë të plotë vetëm përsa i përket deklarimeve që kanë bërë vet paditësat përpara zyrave të gjendjes civile se ata janë banor të atij rrethi, si dhe faktit të veprimit të regjistrimit të këtij deklarimi nga ana e zyës përkatëse të gjendjes civile dhe nuk vërteton vendbanimin e vërtetë efektiv të tij. Prandaj, padia që ngrihet nga paditësi në vendbanimin e tij sipas alternativave që ofron K.Pr.Civile nuk nënkupton domosdoshmërisht vendin ku është regjistruar formalisht gjendja civile e paditësit, por nënkupton vendin real të banimit të paditësit ku ai realizon e përmbush interesat kryesore të tij. Në përfundime të ngjashme ka arritur edhe Gjykata Evropjane e Drejtësisë (GJED) në një sër çështjes si Staubitz-Schreiber (C-1/04, 2006) dhe rastin Interedil srl (1/1, C-396/09, 2011). Në këto çështje, GJED arriti në përfundimin se është pikërisht vendi në të cilën subjekti realizon administrimin e interesave të tij kryesore dhe jo vendi ku ai është regjistruar formalisht ajo që përcakton qendrën, selinë dhe vendbanimin e subjektit dhe që tashmë mirënjihet në jurispudencë si qendra e interesave kryesore (centre of main interest (COMI)). Në këto rrethana, gjykatat shqiptare për përcaktimin e kompetencës tokësore nuk duhet të mjaftohen vetëm me vetdeklarimet e vendbanimit nga palët në gjendjen civile. Nëse arrihet që me prova të tjera të provohet se vendbanimi nuk është ai i deklaruar në gjendjen civile, gjykatat, në përputhje me dispozitat e nenit 29 dhe 309 të K.Pr.Civile, duhet që t’i çmojnë provat në harmoni me njëra tjetrën pa mbivlerësuar prova të caktuara, gjë që mundëson përcaktimin e drejtë të gjykatës kompetente nga aspekti territorial, e cila nga ana e saj shmang abuzivizmin e palëve me të drejtat e tyre procedurale si dhe garanton respektimin e procesit të drejtë gjyqësor. Përcaktimi i kompetencës tokësore nga gjykata duke u mbështetur vetëm në çertifikatat e gjendjes civile e duke nënvleftësuar çdo provë tjetër që tregon se deklarimi i vendbanimit të ri në zyrën e gjendjes civile është plotësisht formal, jo në përputhje me faktet reale dhe i kryer posaçërisht për atë gjykim është jo në përputhje me kuptimin e vërtet që i jep vendbanimit neni 12 i K.Civil dhe në kundërshtim me praktikën gjyqësore evropjane.

Së treti: E drejta e zgjedhjes së gjykatës kompetente që i ofron paditësave K.Pr.Civile në disa prej dispozitave të tij nuk duhet kuptuar si e pafundme, por si shteruese dhe që mund të ushtrohet vetëm një herë. Ky kuptim del edhe nga përmbajtja e paragrafit dy të nenit 41 të K.Pr.Civile sipas të cilës “Kompetenca përcaktohet në momentin e paraqitjes së padisë në gjykatë, pavarësisht ndryshimeve të mëpasshme të faktit ose të ligjit”.[24] Prandaj, në këtë drejtim dhe në dritën e arsyetimit të sipërcituar, K.Pr.Civile nëpërmjet të drejtës së zgjedhjes së gjykatës kompetente ndërmjet disa alternativave nuk ka patur për qëllim që krijoj vakume dhe hapësira për abuzivitet nga palët në dëm të një procesi të drejtë, ligjor dhe efiçent. Objektivi i K.Pr.Civile nëpërmjet këtyre dispozitave është që t’i krijojë mundësi palës së dëmtuar të ndjekë gjyqin në një vend sa më të afërt me vendodhjen e saj. Nëpërmjet këtyre neneve garantohet pra paraqitja personalisht e palëve në gjykatë. Mundësia e zgjedhjes që ofron K.Pr.Civile në këtë rast nuk i jepet avokatëve, por i jepet personalisht palëve paditëse të dëmtuar në shëndet. Kur vet paditësat nuk kanë interes që të paraqiten në gjykimin asnjë herë të vetme (sikurse edhe ndodh në të shumtën e herëve në këto gjykime), atëherë zbatimi i nenit 48/2 del jashtë qëllimit të tij.

Në përfundim mund të themi se zgjidhja e çështjeve të kompetencës së gjykatës merr rëndësi thelbësore pasi, përveçse cënon vlefshmërinë e procesit gjyqësor për shkak të mungesës së një gjykate të caktuar me ligj, kjo çështje ndikon edhe në efektivitetin e padisë si mjet ankimi në kuptimin e nenit 42 e 43 të Kushtetutës dhe nenit 13 të KEDNJ, e cila do trajtohet më poshtë.[25]

 

Subjektet dhe të drejtat e mbrojtura

 

(i)  Ankimi drejtuar institucionit shëndetësor ku është marrë shërbimi: Nëse i referohemi komentimit të nenit 13 dhe 14 të Kartës Shqiptare të të Drejtave të Pacientit, ankimi drejtuar institucionit shëndetësor dhe vet mjekut synon të mbrojë të gjithë gamën e të drejtave të pacientit, të evidentojë rastet e kequshtrimit të mjekësisë, nëse ka të tilla, si dhe të rivendos të drejtën e shkelur, duke përfshirë madje edhe të drejtën për kompensimin e çdo lloj dëmi të shkaktuar dhe të çfarëdo lloj shkalle të tij, përfshirë që nga dëmi për “pritjet e pajustifikuara” e deri tek dëmi “fizik, moral, psikologjik”, madje edhe kur përgjegjësia finale nuk përcaktohet në mënyrë absolute. Pra, e cituar në terma juridik, këto nene të Kartës Shqiptare të të Drejtave të Pacientit garantojnë edhe kompensimin për dëmin pasuror dhe dëmin jopasuror të shfaqur në 3 format e saj: biologjik (cënimi i integritetit fizik/psikik), moral (dhimbje dhe vuajtja shpirtërore) dhe ekzistencial (post-traumat psikologjike me ndikm jetësor, prishje e zakoneve dhe cilësive jetësore, etj).

Por, nëse i referohemi mënyrës se si janë shkruar këto nene, vërejmë se ato parashikojnë të drejtën e ankimit vetëm për pacientin dhe nuk ua njohin shprehimisht këtë të drejtë edhe familjarëve të pacientit, të cilët gjithashtu mund të jenë dëmtuar nga kequshtrimi mjekësor i ndodhur. Madje, edhe neni 37 i Kodit Etik dhe Deontologjisë Mjekësore i referohet si në titull edhe në përmbajtje vetëm të drejtës së të sëmurit për t’u ankuar pa përmendur atë të familjarëve të tij. Në të njëjtën linjë ecin edhe parashikimet e kodeve të tjera etike profesionale.[26] Ka autorë vendas që përmendin se të drejtat e pacientit të cituara në Kartën Shqiptare të të Drejtave të Pacientëve burojnë nga të drejtat themelore të njeriut dhe prandaj këto të drejta nuk i përkasin vetëm shtetasve shqiptar, por çdo personi pa dallim. Në këtë kontekst, pavarësisht se Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit, në dallim nga Karta Evropjane e të Drejtave të Pacientit, referon si mbartës të së drejtave çdo “pacient” apo të “sëmurë”, fryma e saj është t’i garantoj këto të drejta çdo personi (Agalliu, 2019). Pavarësisht se kjo qasje është e drejtë dhe synon të shmang çdo formë të mundshme diskriminimi, deri tani nuk është gjetur ndonjë mendim që të përkrah pikëpamjen se të drejtat për ankim e kompensim të parashikuara respektivisht nga nenet 13 e 14 të Kartës Shqiptare të të Drejtave të Pacientëve zbatohen jo vetëm për “pacientin” apo të “sëmurin”, pavarësisht shtetësisë që ai mban, por edhe për familjarët e tij, apo për këdo tjetër që është dëmtuar nga kequshtrimi mjekësor. Përkundrazi, po i njëjti autor është i mendimit se praktika e ndryshme e ndjekur nga vendet e Evropës lidhur me kompensimin në rrugë jashtëgjyqësore për rastet e kequshtrimit mjekësor, për shkak të qasjeve dhe përkufizimeve të ndryshme ligjore, nuk lejon arritjen e një konkluzioni mbi zbatueshmërinë e të drejtës për kompensim. Në fakt, mungesa e trajtimit jo vetëm teorik por edhe praktik i të drejtës së ankimit dhe kompensimit në Shqipëri nga institucionet shëndetësore (me përjashtime sporadike), ka bërë që nga pikëpamja ligjore këto të drejta të mbeten ende pë t’u testuar se deri në çfarë kufij do të shtrihet zbatimi i tyre dhe nëse këto të drejta do të jenë instrumenta të vlefshëm juridik jashtëgjyqësor për për t’u përdorur edhe nga familjarët apo personat e tjerë të cilët janë dëmtuar gjithashtu nga kequshtrimi mjekësor. Kjo paqartësi ndikon direkt në efektivitetin e ankimit si mjet juridik procedural jashtëgjyqësor për mbrojtjen e të drejtave materiale që trajtohet më gjerësisht më poshtë.

(ii)  Ankimi drejtuar urdhrave profesional. Nëse i referohemi kuadrit ligjor që trajton ankimin drejtuar urdhrave profesional vërejmë se nëpërmjet këtij ankimi synohet të shqyrtohen dhe evidentohen shkeljet e të drejtave dhe standardeve profesionale të parashikuara nga kodet etike si dhe çdo lloj shkelje që lidhjet me ushtrimin e profesionit e me gabimet teknike apo mjekësore të profesionistit, duke patur si mision kryesor pikërisht mbrojtjen e pacientëve nga kequshtrimi i profesionit. Por, ky mjet ankimi nuk garanton të drejtën e një shpërblimi të drejtë për pacientin apo familjarin e dëmtuar nga shkelja. Përkundrazi, ky mjet procedural ka si pasojë të vetme marrjen e masave disiplinore ndaj profesionistit si psh., vërejtje me shkrim, vërejtje me paralajmërim, përjashtim i përkohshëm nga urdhri profesional, dënim me gjobë, etj., përfshirë edhe detyrimin për rikualifikim profesional ose studime plotësuese. Pra, ky mjet procedural më tepër synon të rris sigurinë dhe cilësinë e shërbimit mjekësor si dhe të parandalojë përsëritjen e të njëjtave shkelje apo të shkeljeve të tjera nga profesionistët në të ardhmen, por nuk jep një zgjidhje ligjore për rivendosjen e të drejtës konkrete të shkelur për pacientin apo familjarët e dëmtuar.

E veçanta e këtij ankimi është se ajo i atribuhet si e drejtë proceduriale çdo personi.[27] Pra, ky mjet procedural mund të ushtrohet edhe nga familjarët sepse nëpërmjet këtij ankimi vetëm njihet nga një komision profesional fakti i shkeljes ose jo i etikës, i kodeve profesionale dhe të drejtave të pacientëve të parashikuara nga këto kode, si dhe njihet fakti i kryerjes ose jo të një gabimi teknik apo mjekësor, pra i faktit të paligjshëm të kequshtrimit mjekësor, por pa rivendosur të drejtën e shkelur.

Përveç sa më lart, në kuadër të rrethit të të drejtave të mbrojtura nga ankimi pranë urdhrave profesional shtrohet dhe çështja e të drejtës së çdo personi për t’u njohur me vendimet e komisioneve disiplinore të urdhrave profesional përsa i përket krediteve rikualifikuese që duhet të kryejë profesionisti shëndetësor. Këtu nuk bëhet fjalë për të drejtën e pacientit apo familjarit që ka iniciuar procedimin administrativ disiplinor për t’u njohur me vendimin e komisionit, por për të drejtën në përgjithësi që ka çdo person për t’u njohur me kreditet kualifikuese të edukimit në vazhdim që ka grumbulluar profesionisti gjatë ushtrimit të profesionit të tij, zbritjet e kreditive që mund t’i jenë bërë profesionistit nga komisionet disiplinore dhe çertifikimin përfundimtar të aftësive të profesionistit nga Qendra Kombëtare e Edukimit në Vazhdim (QKEV). Është e vetëkuptueshme se vendimet e komisioneve disiplinore përmbajnë të dhëna sensitive shëndetësore dhe personale të mbrojtura nga legjislacioni përkatës dhe si të tilla këto vendime nuk mund të jenë të hapura për publikun, por vetëm për palët pjesëmarrëse në procedimin disiplinor. Por, kjo nuk do të thotë që të dhënat e sintetizuara të vendimit të komisionit që kanë të bëjnë me masën disiplinore të detyrimit për rikualifikim dhe zbritje të krediteve kualifikuese të profesionistit të shëndetësisë të mos bëhen publike. Aftësia e duhur e profesionistit të shëndetësisë përbën një nga dy shtyllat e gjykimit të kequshtrimit mjekësor, së bashku me shtyllën tjetër, atë të kujdesit në standardin e duhur. Prandaj, profesionistët e shëndetësisë kanë detyrimin ligjor që t’i nënshtrohen kualifikimeve vazhduese me qëllim përditësimin dhe qenien në koherencë me të rejat bashkëkohore të shkencës mjekësore si nga ana teorike dhe ajo praktike, gjë që i bën ata të aftë në ushtrimin e profesionit. Përfundimi i programeve të edukimit vazhdues konkretizohet me grumbullimin nga ana e profesionistit të krediteve që masin njohuritë dhe aftësitë e tij profesionale dhe çertifikimin e tij nga QEKV për përmbylljen e këtij procesi. Nëse profesionisti nuk përmbush kriteret e programit çertifikues dhe nuk grumbullon kreditet e nevojshme kualifikuese, atëherë urdhri përkatës profesional nuk i rinovon profesionistit lejen e ushtrimit të profesionit.[28] Siç mund të kuptohet pra, të dhënat mbi masën e krediteve kualifikuese që ka profesionisti i shëndetësisë, çertifikimi i tij përkatës apo zbritja e krediteve nga një vendim i një komisioni disiplinor, që përpunohen dhe hartohen nga autoritete publike, siç janë komisionet disiplinore dhe QKEV, përbëjnë në kuptim të nenit 2/2 të Ligjit Nr. 119/2014 “Për të Drejtën e Informimit” “informacion publik” me interes të lartë dhe si i tillë ky informacion përjashtohet nga mbrojtja ligjore e mospërhapjes.[29] Përkundrazi, ky informacion në saj të programeve të transparencës duhet të jetë i hapura për publikun, me qëllim që çdo person i interesuar të ketë mundësi që të njihet me kreditet e grumbulluara apo të zbritura nga një vendim disiplinor të çdo profesionisti shëndetësor për të ushtruar efektivisht të drejtat e parashikuara nga Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientëve dhe kodet përkatëse profesionale siç është psh., e drejta e zgjdhjes së lirë të mjekut, duke qenë se marrëdhënia e vendosur ndërmjet pacientit dhe mjekut është mbi të gjitha një marrëdhënie besimi.[30] Mirëpo aktualisht, ky informacion ose nuk ofrohet fare ose ofrohet i paplotë nga QEKV, pasi publiku nuk ka akses në regjistrat elektronik të QEKV-së mbi kreditet kualifikuese që kanë profesionistët shëndetësor, por vetëm këta të fundit mund të konslultohet me këto regjistra.[31] Po ashtu, dy Urdhra të rëndësishëm, si Urdhri i Mjekëve të Shqipërisë dhe Urdhri i Infermjerëve të Shqipërisë nuk i ofrojnë publikut të gjerë akses elektronik në faqet e tyre zyrtare të internetit për profesionistët e licensuar prej tyre dhe afatin e vlefshmërisë së lejes së tyre, me përjashtim të Urdhrit të Stomatologut, Urdhrit të Farmacistëve të Shqipërisë dhe Urdhrit të Psikologut që e ofrojnë një akses të tillë nëpërmjet regjistrave elektronikë. Mungesa e transparencës ndaj publikut mbi lejet e ushtrimit të aktivitetit që zotëron profesionisti shëndetësor dhe mbi kreditet kualifikuese të tij passjell mosushtrim efektiv të të drejtave të pacientit të njohura nga normat juridike. Për rrjedhojë, edhe nëse një profesionisti shëndetësor i hiqet licensa e ushtrimit të aktivitetit, ose i ulen kreditet kualifikuese si rezultat i një procedimi disiplinor për shkak të ndonjë ankese të paraqitur nga ndonjë person, publiku nuk arrin realisht që të informohet në mënyrë transparente për interes të tij.

(iii) Padia civile drejtuar gjykatës. Padia drejtuar gjykatës sipas normave procedurale të K.Pr.Civile mbron të gjithë gamën e të drejtave të pacientit dhe të familjarëve të tij të dëmtuar nga kequshtrimi mjekësor si dhe garanton rivendosjen e të drejtave të shkelura, duke përfshirë të drejtën për kompensim e çdo lloj dëmi të shkaktuar dhe të çfarëdo lloj shkalle, qoftë pasuror dhe jo pasuror (biologjik, moral, ekzistencial). Pra, ndryshe nga ankimi drejtuar institucionit shëndetësor dhe ankimi drejtuar urdhërave profesional, padia siguron mbrojtjen e të gjithë të drejtave ligjore të shkeluara dhe të të gjitha subjekteve të dëmtuara nga kequshtrimi mjekësor, duke mos lejuar mangësi dhe vakume.

 

Efektiviteti i mjetit procedural

 

Me qëllim që pacientët të gëzojnë efektivisht të drejtat e tyre atyre duhet t’ju garantohet mbrojtja e këtyre të drejtave nëpërmjet instrumentave ankues të ofruar nga legjislacioni vendas që do t’ju mundësoj atyre të dëgjohen për pretendimet e tyre dhe të rivendosin të drejtat që mund t’ju jenë shkelur. Ekzistenca dhe funksionimi i duhur i mjeteve ankuese garanton mbrojtjen e të drejtave të pacientëve jo vetëm teorikisht por edhe praktikisht. E thënë ndryshe mjetet ankuese për mbrojtjen e të drejtave duhet të jenë efektive. Neni 42 i Kushtetutës së RSH garanton mbrojtjen e të drejtave kushtetuese dhe ligjore duke i dhënë mundësinë kujdo për t’i mbrojtur të drejtat e tij nëpërmjet “një gjykimi të drejtë dhe publik brenda një afati të arsyeshëm nga një gjykatë e pavarur dhe e paanshme e caktuar me ligj”. Më tej, neni 43 i Kushtetutës i jep të drejtë kujdo “që të ankohet kundër një vendimi gjyqësor në një gjykatë më të lartë...”. Kurse neni 44 parshikon edhe të drejtën e çdo personi që “të rehabilitohet dhe/ose zhdëmtohet në përputhje me ligjin, në rast se ëshë dëmtuar për shkak të një akti, veprimi ose mosveprimi të paligjshëm të organeve shtetërore”, duke mundësuar kështu mbrojtjen në praktikë të të drejtave të njeriut. Por edhe neni 13 i KEDNJ e siguron mbrojtjen e të drejtave konventare nëpërmjet një “autoriteti kombëtar kompetent”, i cili ka mundësi që të shqyrtoj në themel “pretendimet e diskutueshme” të ankuesit mbi shkeljet dhe të garantoj nëse është rasti rivendosjen e të drejtave të shkelura të tij. Me autoritet kombëtar kompetent nënkputohet jo vetëm një gjykatë e zakonshme por edhe një organ jo-gjyqësor si psh. një obudsman, një organ administrativ, apo një autoritet politik. E rëndësishme është gjithësesi që autoriteti kompetent të jetë i pavarur, të ketë kompetenca quasi gjyqësore për të marrë një vendim ligjërisht të detyrueshëm edhe në ato raste kur autoriteti nuk është një gjykatë e mirëfilltë, si dhe të ofroj garanaci procedurale për mbrojtjen e të drejtave të ankuesit gjatë procesit të shqyrtimit. Përveç karakteristikave që duhet të ketë autoriteti  kompetent në të cilën drejtohet ankesa, me qëllim që mjeti të jetë efektiv ai duhet të ketë disa tipare. Kështu, mjeti është efektiv kur: (i) ai mundëson drejtpërdrejt rivendosjen e të drejtës së shkelur të ankuesit duke rekuperuar situatën apo pasojën e ardhur qoftë nëpërmjet shfuqizimit apo anullimit të aktit të paligjshëm që ka krijuar shkeljen e të drejtave, apo edhe nëpërmjet hetimit ose sanksioneve ndaj personit apo organit tjetër përgjegjës për shkeljen, apo nëpërmjet një kompensimi ose dëmshpërblimi pasuror apo jo pasuror, apo çdo forme tjetër “shërimi”, i cili duhet të jepet veçantërisht në rastet e shkeljes së nenit 2 (E drejta për jetën) dhe nenit 3 (Ndalimi i torturës) të KEDNJ; (ii) nëpërmjet mjetit duhet të garantohet shqyrtimi në themel dhe meritë e pretendimeve të ankuesit për shkeljen; (iii) mjeti duhet të jetë i mjaftueshëm dhe i aksesueshëm (pra i përdorshëm pa patur pengesa të tepërta ligjore si psh. në lidhje me legjitimitetin e personave që mund ta përdorin mjetin, apo kur ka probleme të juridisksionit) si dhe të ofroj një zgjidhje të shpejtë e brenda një kohe të arsyeshme; (iv) mjeti duhet të jetë “efektiv” në praktikë dhe në ligj; (v) që mjeti të jetë efektiv duhet që vendimi i organit kompetent t’i nënshtrohet shqyrtimit të metejshëm nga një autoritet tjetër. Një vendim i vetëm përfundimtar që nuk i nënshtrohet rikotrollit, qoftë ky edhe një vendim gjyqësor, sado i arsyetuar mirë të jetë, nuk është i mjaftueshëm për të arritur në përfundimin se kemi të bëjmë me një mjet efektiv; (vi) efektiviteti i mjeteve të ankimit vlerësohet në tërësinë e tyre, pavarësisht faktit se ndonjëri prej mjetve në dispozicion nuk është i mjaftueshëm dhe plotësisht efektiv, etj. Vetëm duke mbartur këto karakteristika, mjeti është efektiv në kuptim të nenit 13 të KEDNJ.[32]

Të drejtat e pacientëve për jetën dhe shëndetin mëshirohen në nenin 2 (E drejta për jetën) dhe 3 (Ndalimi i torturës dhe trajtimit çnjerëzor dhe degradues) të KEDNJ. Për shkak të rëndësisë thelbësore që kanë të drejtat e parashikuara nga këto dy nene, Gjykata Evropjane e të Drejtave të Njeriut (GJEDNJ) ka përcaktuar një qasje më rigoroze përsa i përket përcaktimit të mejtit efektiv për këto raste. Kështu, GJEDNJ nëpërmjet jurisprudencës së vet ka përcaktuar se nocioni i mjetit efektiv për këto raste kërkon veç kompensimit financiar të të dëmtuarit edhe një hetim të hollësishëm dhe efektiv nga autoritetet kompetente me qëllim gjetjen e personit përgjegjës që ka shkaktuar dëmin, dërgimin e personit përgjegjës para drejtësisë, si dhe dhënien e mundësisë të dëmtuarit që të marrë pjesë efektivisht në hetime.[33] Gjithësesi, kjo qasje nuk është absolute sepse GJEDNJ në disa raste ka përqafuar mendimin se nëse subjekti i dëmtuar sipas nenit 2 apo 3 të KEDNJ ka patur mundësi të përdor mjete të tjera në dispozicion për të rivendosur të drejtat e tij, qoftë edhe nëpërmjet një shpërblimi civil, atëherë jemi para një mjeti efektiv si ajo që parashikon neni 13 i KEDNJ.[34]

Duke mbajtur parasysh veçoritë që mbart një mjet efektiv ankimi sipas neneve 42, 43, 44 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë dhe nenit 13 të KEDNJ, më poshtë do të trajtohet shkurtimisht efektiviteti i secilit mjet procedural të vënë në dispozicion nga legjislacioni vendas për mbrojtjen nga kequshtrimi mjekësor.

(i)  Ankimi drejtuar institucionit shëndetësor ku është marrë shërbimi: Edhe pse Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit parashikon si mjet procedural alternativ për mbrojtjen e të drejtave të pacientit ankimin drejtpërdrejt tek institucioni shëndetësor, as neni 13 i Kartës mbi të drejtën e ankimit dhe as ndonjë nga kodet profesionale nuk parashikojnë ndonjë procedurë detyruese që duhet të respektojnë institucionet shëndetësor, me qëllim që pacientët apo personat e tjerë të dëmtuar të kenë në dorë një mjet efektiv ankimi që nuk parashikohet vetëm formalisht, por që i shërben praktikisht e vërtet pacientëve apo personave të tjerë të dëmtuar për rivendosjen e të drejtave së tyre të shkelura, brenda një kohe të arsyeshme nga një trup i profesional, i pavarur dhe i paanshëm.[35] Përkundrazi, sipas komentit të nenit 13 të Kartës, institucioni shëndetësor ka vetëm detyrimin që t’i kthejë ankesës një përgjigje të “shkruajtur, shkarkuese (justifikuese) nga ana e autoriteteve të shërbimit shëndetësor brenda një periudhe kohore fikse”. Asnjë prej akteve rregulluese nuk përcakton se cila do të jetë procedura që duhet ndjekur nga struktura e shqyrtimit të ankesave, cili do të jetë afati i shqyrtimit, cila do të jetë përbërja e strukturës së shqyrtimit, cila do të jetë metodologjia e përllogaritjes së dëmit, si do të veprohet në rastin e mbulimit të dëmit nga kompania e sigurimit, sa detyruese do të jetë vendimi i institucionit dhe si do të ekzekutohet ai, etj. Të gjitha këto janë element të rëndësishëm të procedurës që përcaktojnë se sa efektiv është ky mjet ankimi, të cilat në këtë rast janë lënë plotësisht në diskrecion të institucioneve shëndetësore që t’i përcaktojnë. Ndryshe ndodh psh. në fushën e sigurimeve për dëmet e shëndetit nga aksidentet në transport, ku legjislacioni dhe aktet normative përkatëse, pavarësisht se i japin kompanive të sigurimeve deri diku një lloj fleksibiliteti në përcaktimin e procedurave të tyre të brendshme për shqyrtimin e kërkesave për dëmshpërblm, normojnë në mënyrë të saktë kufijtë procedural tej të cilave kompanitë e sigurimit nuk mund të veprojnë, dokumentacionin që duhet administruar prej tyre në raste të tilla, rrethin e personave përfitues, metodologjinë e vlerësimit të dëmit, të drejtën e ankimit të vendimit të tyre pranë Autoritetit të Mbikqyrjes Financiare (AMF), madje përcaktojnë edhe kufij për shumat minimale dhe maksimale të dëmshpërblimit që kompanitë e sigurimit duhet të paguajnë.[36] Fusha e sigurimeve nuk u përmend pa arsye por u përmend sepse, për shkak të amullisë, paqartësisë dhe mungesës së rregullimit në fushën e dëmit nga kequshtrimi mjekësor, referimi gjatë proceseve gjyqësore civile në këto raste është bërë apriori me analogji nga profesionistët në metodologjitë e përdorura në fushën e sigurimieve, edhe pse kemi të bëjmë me dy fusha të ndryshme. Në terma juridik, llojet e dëmeve në rastet e aksidenteve në transport në fushën e sigurimeve (pasuror/jopasuror) ngjajnë shumë me llojet e dëmeve në rastet e kequshtrimit mjekësor në fushën shëndetësore dhe madje në përfundim, është pikërisht kompania e sigurimit e kontraktuar nga institucioni shëndetësor ajo që mbulon dëmin që i është shkaktuar pacientit apo familjarëve të tij nga institucioni shëndetësor/mjeku. Por nga ana tjetër, aksidentet rrugore dallojnë nga veprimtaria mjekësore dhe kequshtrimi mjekësor. Metodologjia shkencore që AMF ka përcaktuar për të përllogaritur dëmin në rastet e aksidenteve në trasport ka mbajtur posaçërisht parasysh veçoritë që shfaqin aksidentet, dëmtimet që vijnë prej tyre, shpeshtësinë e ndodhjes së aksidenteve, sigurimin e detyrueshëm të mjeteve motorike, reagimin dhe kapacitetin e kapitaleve të kompanive të sigurimit, praktikën kombëtare e ndërkombëtare në këtë drejtim, etj. Për rrjedhojë, kjo metodologji e përcaktuar shprehimisht nga AMF si e zbatueshme vetëm për rastet e dëmtimeve në shëndet nga aksidentet në transport nuk mund të përdoret apriori me analogji për dëmet e shkaktuara nga veprimtari të tjera të një natyre krejt tjetër, përfshirë dëmet e shkaktuara në veprimtarinë shëndetësore nga kequshtrimi mjekësor. Madje, është e pakuptueshme se përse në raste të tilla përdoret një metodologji e përcaktuar nga një institucion si AMF-ja, e cila nuk ka asnjë rol mbikqyrës apo të ndonjë lloji tjetër mbi veprimtarinë e institucioneve shëndetësore dhe profesionistëve të shëndetësisë, kur më e kuptueshme do të ishte të zbatohej një metodologji e përcaktuar psh. nga Ministria apo institucioni përgjegjës i shëndetësisë në bashkëpunim edhe me institucionet e tjera aty ku ka një ndërlidhje të nevojshme. Këto mangësi të mëdha normuese procedurale në fushën e dëmeve të shkaktuara nga kequshtrimi mjekësor; paqartësia në procedurat që duhen ndjekur dhe afatit të arsyeshëm brenda të cilit duhet të shqyrtohet ankesa; mungesa e prcedurave në formimin e trupave shqyrtues brenda institucionit, si organe të pavarura e të paanshme; mungesa e një autoriteti qëndror rregullator dhe mbikqyrës në këtë fushë; mungesa e të drejtës për ankim tek ky autoritet qëndror për korrigjimin jashtëgjyqësor të qëndrimit të gabuar të institucionit shëndetësor, si një mjet alternativ shqyrtimi për zgjidhjen jashtëgjyqësore dhe jo si një shkallë detyruese ezauruese administrative që do të zgjaste procesin e rekuperimit të dëmit; mungesa e qartësisë nëse ankimi drejtuar institucionit mund të përdoret si nga pacienti i dëmtuar edhe nga familjarët e tij apo persona të tjerë që janë dëmtuar nga kequshtrimi mjekësor i pacientit; mungesa e procedurave se sa detyruese janë vendimet e institucioneve dhe se si ekzekutohen ato; si dhe lënia e çdo rregullimi procedural në dorë të vet institucioneve shëndetësore, të cilat mund të ndjekin procedura krejt të ndryshme nga njëra tjetra ose, në mungesë të një mbikqyrje, mund të mos ndjekin fare një procedurë të rregullt, etj, e bën të drejtën e ankimit dhe të kompensimit drejtuar institucionit shëndetësor një mjet jo efektiv ankimi. Jashtë procesve gjyqësore, institucionet shëndetësore nuk kanë asnjë detyrim për të zbatuar metodologjinë e përllogaritjes së dëmit të zbatuar në rastet e aksidenteve rrugore që ka një natyrë krejt të ndryshme nga kequshtrimi mjekësor, aq më tepër që institucioneve shëndetësore i mungon çdo lloj dokumentacioni vlerësues (ligjor, teknik, financiar, mjekësor (psh. KEMP), etj) për të kryer përllogaritje të tilla. Prandaj, zgjidhjet jashtëgjyqësore të deritanishme më tepër bazohen në mirëkuptimin e palëve dhe janë të karakterit rimbursues të shpenzimeve mjekësore sesa janë të mbështetura në ndonjë bazë të sigurtë ligjore. Kjo paqartësi normative sjell mungesën e një transparence të nevojshme ligjore dhe për rrjedhojë dëmtim për të dyja palët sepse, nga njëra anë pacientët apo familjarët e tyre që i drejtohen drejtpërdrejt institucioneve, edhe kur dëmshpërblehen jashtëgjyqësisht prej tyre, nuk janë të qartë dhe të sigurtë nëse kanë arritur vërtet të realizojnë në mënyrë të plotë të drejtat e tyre dhe, nga ana tjetër as institucionet shëndetësore, në mungesë të një baze ligjore, nuk ndihen të sigurta nëse detyrohen apo jo që të japin një dëmshpërblim dhe nëse po, deri në çfarë mase, nëse do t’ju rimbursohet apo jo dëmshpërblimi i dhënë nga kompanitë e sigurimit, etj. Mungesa e këtyre rregullimeve ligjore, jo vetëm që ka sjellë pasojat e lartëpërmendura, por për më tepër rrezikon seriozisht shëndetin financiar të institucioneve shëndetësore, pasi mungon çdo parashikim i nevoshëm ligjor mbi sigurinë e kapitaleve të tyre, provigjonimet ligjore të njohura për rastet e kequshtrimit mjekësor, mungojnë kufijtë maksimal të dëmshpërblimit për të cilat institucioni shëndetësor mund të përgjigjet, në një kohë që edhe kompanitë e sigurimit, që janë institucione që operojnë veçantërisht për dhënien e dëmshpërblimeve, përgjigjen deri në kufitë maksimal të parashikuara nga ligji dhe kanë instrumenta ligjor mbrojtës e mbikqyrës që sigurojnë kapitalin e tyre.

Në përfundim mund të themi që ankimi i drejtpërdrejt tek institucioni shëndetësor i parashikuar si mjet procedural mbrojtës për pacientët nga Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacienti dhe kodet etike e deontologjike profesionale, i parë më vete, nuk arrin të jetë një mjet efektiv ankimi për të ofruar një zgjidhje të shpejtë jashtëgjyqësore.

(ii)  Ankimi drejtuar urdhrave profesional. Procedura e ankimit, afatet e shqyrtimit, përbërja e trupave gjykues, baza juridike mbi të cilën trupat gjykues do të vendosin si dhe kufijtë e vendimmarjes së tyre, si dhe drejta e ankimit në shkallë hierarkike administrative dhe më pas atë gjyqësore të vendimeve të dhëna nga këto trupa janë mirëpërcaktuar jo vetëm në ligjet përkatëse, por edhe janë shtjelluar më hollësisht në rregulloret përkatëse të procedimit disiplinor. Por, siç u përmend edhe më lart, e meta e këtij lloj ankimi qëndorn në faktin se ajo, veç hetimit dhe vënies para përgjegjësisë disiplinore të shkelësit (profesionist që ka gabuar) nuk garanton të drejtën e kompensimit me qëllim rehabilitimin e pacientit apo familjarëve të tij të dëmtuar, e cila vlerësohet edhe nga GJEDNJ si një nga mënyrat kryesore të rekuperimit të personave të dëmtuar veçantërisht kur bëhet fjalë për shkeljen e nenit 2 (E drejta për jetën) dhe nenit 3 (Ndalimi i torturës) të KEDNJ, në të cilat mëshirohen edhe të drejtat e pacientëve. Ky mjet ankimi synon që të përmirësojë e të rris cilësinë dhe sigurinë e shërbimit mjekësor dhe mbrojtjen e pacientëve vetëm për të ardhmen. Kjo e metë cënon në këtë mënyrë efektivitetin e këtij lloj ankimi përsa i përket mbrojtjes së të drejtave subjektive konkrete që i janë shkelur pacientit apo familjarëve të tij. Vetëm njohja e të drejtës së shkelur të pacientit apo familjarit, apo njohja e faktit të ndodhjes së kequshtrimit mjekësor si dhe dhënia e një mase disiplinore ndaj profesionistit, qoftë ky edhe detyrimi për rikualifikimin apo kryerjen e studimeve plotësuese përbën vetëm një procedim administrativ që mund të sjellë pasoja pozitive për të ardhmen, por nuk e zgjidh pasojën negative të ardhur dhe nuk përbën në vetvete një shpërblim të drejtë për personin e dëmtuar në rastin konkret, gjë që e bën këtë mjet ankimi, të parë më vete, jo efektiv në kuptim të nenit 42, 43 e 44 të Kushtetutës të Republikës së Shqipërisë dhe nenit 13 të KEDNJ.

Në përfundim mund të themi që ankimi tek urdhrat profesional i parashikuar si mjet procedural mbrojtës për pacientët dhe personat e tjerë nga ligjet e urdhrave profesionalë, i parë më vete, nuk arrin të jetë një mjet efektiv ankimi për të ofruar një zgjidhje rehabilituese gjithëpëfshirëse për pacientët dhe familjarët e tyre.

(iii)  Padia civile drejtuar gjykatës. Mbrojtja e të gjithë gamës së të drejtave kushtetuese, ligjore dhe atyre të parashikuara nga Karta Shqiptare e të Drejtave Pacientit; ofrimi i kësaj mbrojtje për të gjithë personat që janë dëmtuar nga kequshtrimi i mjekësisë, pra jo vetëm për pacientin por edhe për familjarët e tij apo personat e tjerë të dëmtuar; rivendosja në vend e të drejtave të shkeluara nëpërmjet ndalimit të shkeljes, kryerjes së hetimeve (qoftë atyre penale nëse pretendohen nga i dëmtuari) apo edhe kompesimit për shpërblimin e dëmit pasuror dhe jo pasuror; ndjekia e procedurave ligjore të qarta e të mirëpërcaktuara që ofrohen nëpërmjet padisë si instrument ankimi; gjykimi nga një gjykatë e pavarur dhe e paanshme; e drejta e ankimit të vendimit gjyqësor me qëllim ushtrimin e rikontrollit; garantimi i një vendimi përfundimtar gjyqësor; ndjekia e procedurave të ekzekutimit të vendimit gjyqësor, etj, janë disa nga elementët që e bëjnë padinë një mjet efektiv ankimi në kuptim të nenit 42, 43 e 44 të Kushtetutës dhe nenit 13 të KEDNJ.

Në këtë kuadër, edhe pse ankimi drejtuar institucionit shëndetësor dhe ai drejtuar urdhërave profesionalë nuk çmohen të para më vete si mjete efektive ankimi, këto dy instrumeta proceduralë kur plotësohen edhe me padinë i japin mundësi sistemit tonë ligjor që në të tërësinë e vet të ofrojë mjete efektive ankimi për mbrojtjen e të drejtave të shkeluara nga kequshtrimi mjekësor.

 

Përfundime

 

Legjislacioni shqiptar njeh tre mjete procedurale ankimi për mbrojtjen civile të të drejtave të pacientit dhe personave të tjerë të dëmtuar nga kequshtrimi mjekësor. Këto mjete janë: (i) ankimi drejtuar institucionit shëndetësor; (ii) ankimi drejtuar urdhrave përkatës profesional; (iii) padia civile në gjykatë. Këto tre instrumente dallojnë për nga juridiksioni i organit kompetent që i shqyrton, për nga subjekti që mund t’i përdorë ato dhe gama e të drejtave subjektive që ato mbrojnë, si edhe për nga efektiviteti. Ndërkohë që ankimi drejtuar institucionit shëndetësor apo urdhërave profesional nuk paraqesin në vetvete një mjet efektiv ankimi, për shkak të mangësive procedurale apo materiale në mbrojtjen e të drejtave të pacientëve dhe personave të tjerë të dëmtuar nga kequshtrimi mjekësor dhe rivendosjen e të drejtave të shkeluara. Padia civile, nga ana tjetër, në vetvete përbën një mjet efektiv ankimi për çdo person të dëmtuar nga kequshtrimi mjekësor. Prandaj, ndonëse me mangësitë e veta, legjislacioni shqiptar ofron në tërësinë e tij mjete juridike efektive për mbrojtjen civile të të drejtave të personave nga kequshtrimi mjekësor.

---------------------------------------------------------------

Literatura:

 

Akte normative

-          Ligj Nr. 8417, datë 21/10/1998 “Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar

-          Ko9nventa Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore

-          Kodi i Etikës dhe Deontologjisë së Psikologëve 2017. Konventa Evropjane e të Drejtave të Njeriut.

-          Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar.

-          Ligj Nr. 8116, datë 29/03/1996 “Kodi i Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar.

-          Ligj Nr. 8417, datë 21/10/1998 “Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar.

-          Ligj Nr. 8480, datë 27/05/1999 “Për Funksionimin e Organeve Kolegjiale të Administratës Shtetërore dhe Enteve Publike”.

-          Ligj Nr. 8510, datë 15/07/1999 “Për Përgjegjësinë Jashtëkontraktore të Organeve të Administratës Publike”, i ndryshuar.

-          Ligj Nr. 9150, datë 30/10/2003 “Për Urdhrin e Farmacistëve në Republikën e Shqipërisë”.

-          Ligj Nr. 9718, datë 19/04/2007 “Për Urdhrin e Infermierit në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar.

-          Ligj Nr. 10076, datë 12/02/2009 “Për Sigurimin e Detyrueshëm në Sektorin e Transportit”, i ndryshuar.

-          Ligj Nr. 10107, datë 30/03/2009 “Për kujdesin shëndetësor në Republikën e Shqipërisë”.

-          Ligj Nr. 49/2012, datë 05/03/2012 “Për Gjykatat Administrative dhe Gjykimin e Mosmarrëveshjeve Administrative”, i ndryshuar.

-          Ligj Nr. 52/2014, datë 22/05/2014 “Për Veprimtarinë e Sigurimit dhe Risigurimit”.

-          Ligjit Nr. 119/2014 “Për të Drejtën e Informimit”.

-          Ligj Nr. 123/2014, datë 25/09/2014 “Për Urdhrin e Mjekëve në Republikën e Shqipërisë”.

-          Ligj Nr. 127/2014, datë 02/10/2014 “Për Urdhrin e Stomatologut në Republikën e Shqipërisë”.

-          Ligj Nr. 44/2015, datë 30/04/2015 Kodi i Procedurave Administrative i Republikës Shqipërisë”.

-          Ligj Nr. 40/2016, datë 14/04/2016 “Për Urdhrin e Psikologut në Republikën e Shqipërisë”.

-          Vendimi i Bordit të Autoritetit të Mbikqyrjes Financaire Nr. 53, datë 25/06/2009 “Rregullore Për Trajtimin e Dëmeve që Mbulohen nga Kontrata e Sigurimit të Detyrueshëm në Sektorin e Transportit”, i ndryshuar.

-          Vendim i Bordit të Autoritetit të Mbikqyrjes Financiare Nr. 35, datë 28/05/2015 “Rregullore Për Procedurat dhe Shqyrtimin e Ankesave”.

-          Vendim i Këshillit Kombëtar të UFSH Nr. 6, datë 18/05/2006 “Kodi Deontologjik Farmaceutik”. Vendim i Këshillit Kombëtar të UISH Nr. 3, datë 08/11/2008 “Kodi Etik-Deontologjik”.

-          Vendim i Këshillit Kombëtar të UMSH Nr. 9, datë 11/11/2011 “Kodi i Etikës dhe Deontoligjisë Mjekësore”. Vendim i Këshillit Kombëtar të USSH Nr. 13, datë 31/07/2015 “Kodi i Etikës dhe Deontologjisë Stomatologjike”.

-          Vendim i Këshillit të Ministrave Nr. 789, Datë 22.9.2015 “Për Përcaktimin e Kritereve, Standardeve dhe Procedurave të Programit të Çertifikimit për Profesionistë Të Shëndetësisë”.

-          Udhëzues i QKEV “Mbi Programin e Çertifikimit për Profesionistët e Shëndetësisë”, Mars 2016. Disponibël në: https://www.qkev.gov.al/sq/rreth-nesh/kuadri-ligjor [Aksesuar më 5 Nëntor 2020].

-          Urdhër i Ministrisë së Shëndetësisë Nr. 657, datë 15/02/ 2010 “Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit”.

 

Doktrinë

-          Agalliu, P., Të drejtat e Pacientëve dhe Roli i Avokatëve për Mbrojtjen e Tyre, Revista ‘Avokatia’, Nr. 30 (Prill 2019)

-          Council of Europe, Committee of Ministers (2013), Guide to Good Practice in Respect of Domestic Remedies [online] fq. 11-15. Disponibël në:

-           

-          https://www.echr.coe.int/Documents/Pub_coe_domestics_remedies_ENG.pdf [Aksesuar më 17 Dhjetor 2019]

-          European Court of Human Rights (2020), Guide on Article 13 of the European Convention on Human Rights: Right to an effective remedy [online]. Disponibël në: https://echr.coe.int/Documents/Guide_Art_13_ENG.pdf [Aksesuar më 9 Dhjetor 2020]

-          Giesen, D., (1988), International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care, Tubingen: ‘J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers’

-          Papagjoni, E. (2020), Përgjegjësia Civile në Kujdesin Shëndetësor – Padia: Një ekuacion juridik në fushëbetejat gjyqësore, Revista‘Avokatia’, Nr. 33 (Janar 2020)

 

Jurisprudencë

-          European Court of Justice [GC], Staubitz-Schreiber (C-1/04, dated 17/01/2006). European Court of Justice [C], Interedil srl (1/1, C-396/09, dated 20/10/2011)

-          Gjykata e Apelit Gjirokastër, Vendim Nr. 20-2017-926/491, datë 05/12/2017

-          Gjykata e Apelit Vlorë, Vendim Nr. 60-2016-3362, datë 21/12/2016

-          Gjykata Kushtetuese, Vendim Nr. 6, datë 31/03/2006

-          Gjykata Kushtetuese, Vendim Nr. 27, datë 20/06/2007

-          Gjykata Kushtetuese, Vendim Nr. 12, datë 05/03/2012

-          Gjykata Kushtetuese, Vendim Nr. 9, datë 15/03/2013

-          Gjykata Kushtetuese, Vendim Nr. 43, datë 12/07/2016

-          Gjykata e Lartë, Kolegji Administrativ, Vendim Nr. 00-2019 – 265, datë 09/05/2019

-          Gjykata e Lartë, Kolegji Administrativ, Vendim Nr. 00-2019- 296, datë 09/05/2019

-          Gjykata e Lartë, Kolegji Administrativ, Vendim Nr. 00 – 2021 – 8, datë 11/01/2021

-          Gjykata e Lartë, Kolegjet e Bashkuara, Vendim Nr. 3, datë 10/01/2008 e 12/02/2008

-          Gjykata e Lartë, Kolegjet e Bashkuara, Vendim Nr. 3, datë 06/12/2013

-          Gjykata e Lartë, Kolegjet e Bashkuara, Vendim Nr. 3 datë 04 dhe 28/04/2014

-          Gjykata e Lartë, Kolegji Civil, Vendim Nr. 508, datë 10/12/2015

-          Gjykata e Rrethit Gjyqësor Fier, Vendim Nr. 2643 (685), datë 06/06/2016.

-          Gjykata e Rrethit Gjyqësor Kavajë, Vendim Nr. 12-2015-7 (2), datë 06/01/2015. Gjykata e Rrethit Gjyqësor Kavajë, Vendim Nr. 12-2015-175 (76), datë 16/02/2015. Gjykata e Rrethit Gjyqësor Kavajë, Vendim Nr. 12-2015-408 (161), datë 01/04/2015. Gjykata e Rrethit Gjyqësor Kavajë, Vendim Nr. 12-2015-2056/615, datë 29/12/2015.

-          Gjykata e Rrethit Gjyqësor Gjirokastër, Vendim Nr. 21-2016-420/161, datë 15/03/2016



[1] Ligji Nr. 8417, datë 21/10/1998 “Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, nenet 21, 25, 55

[2] Për më shumë refero: Konventa Evropjane e të Drejtave të Njeriut, nenet 2, 3, 8; Papagjoni, E. (2020), Përgjegjësia Civile në Kujdesin Shëndetësor – Padia: Një ekuacion juridik në fushëbetejat gjyqësore,. ‘Avokatia’, Nr. 33 (Janar 2020), fq.198-199

[3] Urdhër i Ministrisë së Shëndetësisë Nr. 657, datë 15/02/ 2010 “Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit

[4]Kodi i Etikës dhe Deontoligjisë Mjekësore” 2011; “Kodi i Etikës dhe Deontologjisë Stomatologjike” 2015; “Kodi Deontologjik Farmaceutik” 2006; “Kodi i Etikës dhe Deontologjisë së Psikologëve” 2017; “Kodi Etik-Deontologjik” i Infermierëve” 2008

[5] Të njëjtat si më lart

[6] Ligji Nr. 123/2014, datë 25/09/2014 “Për Urdhrin e Mjekëve në Republikën e Shqipërisë”; Ligj Nr. 127/2014, datë 02/10/2014 “Për Urdhrin e Stomatologut në Republikën e Shqipërisë”; Ligji Nr. 9150, datë 30/10/2003 “Për Urdhrin e Farmacistëve në Republikën e Shqiperisë”; Ligji Nr. 40/2016, datë 14/04/2016 “Për Urdhrin e Psikologut në Republikën e Shqipërisë”; Ligji Nr. 9718, datë 19/04/2007 “Për Urdhrin e Infermierit në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar

[7] Për më shumë refero: Papagjoni, E. (2020), Përgjegjësia Civile në Kujdesin Shëndetësor – Padia: Një ekuacion juridik në fushëbetejat gjyqësore,. ‘Avokatia’, Nr. 33 (Janar 2020), fq.188-213

[8] Kolegjial në kuptim të Ligjit Nr. 8480, datë 27/05/1999 “Për Funksionimin e Organeve Kolegjiale të Administratës Shtetërore dhe Enteve Publike

[9] Por shiko më poshtë edhe trajtimin e kompetencës lëndore të gjykatës për padinë e ngritur drejtpërdrejt nga personi i interesuar, jo si rrjedhojë e kundërshtimit të vendimit të institucionit shëndetësor

[10] Për më shumë refero: Ligji Nr. 49/2012 “Për Gjykatat Administrative dhe Gjykimin e Mosmarrëveshjeve Administrative”, i ndryshuar, neni 18; Ligji Nr. 8510, datë 15/07/1999 “Për Përgjegjësinë Jashtëkontraktore të Organeve të Administratës Shtetërore”, i ndryshuar, neni 17; Ligji Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 115/dh

[11] Për më shumë refero: Ligji Nr. 123/2014, datë 25/09/2014 “Për Urdhrin e Mjekëve në Republikën e Shqipërisë”, nenet 16-19; Ligji Nr. 127/2014, datë 02/10/2014 “Për Urdhrin e Stomatologut në Republikën e Shqipërisë”, nenet 14-17; Ligji Nr. 9150, datë 30/10/2003 “Për Urdhrin e Farmacistëve në Republikën e Shqipërisë”, nenet 16-19; Ligji Nr. 40/2016 datë 14/04/2016 “Për Urdhrin e Psikologut në Republikën e Shqipërisë”, nenet 19-22; Ligji Nr. 9718, datë 19/04/2007 “Për Urdhrin e Infermierit në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar, nenet 13, 16-18

[12] Për më shumë refero: Papagjoni, E. (2020), Përgjegjësia Civile në Kujdesin Shëndetësor – Padia: Një ekuacion juridik në fushëbetejat gjyqësore, ‘Avokatia’, Nr. 33 (Janar 2020), fq.188-213

[13] Po aty, fq. 209-214.

[14] Ligji 49/2012 “Për Gjykatat Administrative dhe Gjykimin e Mosmarrëveshjeve Administrative”, i ndryshuar, neni 7/b, 17.1/f

[15] Për më shumë refero: Gjykata e Lartë, Kolegji Administrativ, Vendim Nr. 00-2019- 296, datë 09/05/2019

[16] Gjykata e Lartë, Kolegjet e Bashkuara, Vendim Nr. 3, datë 06/12/2013; Vendim Nr. 3 datë 04 dhe 28/04/2014

[17] Ligji Nr. 8116, datë 29/03/1996 “Kodi i Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 467/a; Ligji 49/2012 “Për Gjykatat Administrative dhe Gjykimin e Mosmarrëveshjeve Administrative”, i ndryshuar, neni 54; Gjykata e Lartë, Kolegji Administrativ, Vendim Nr. 00 – 2021 – 8, datë 11/01/2021

[18] Gjykata e Lartë, Kolegji Administrativ, Vendim Nr. 00-2019 – 265, datë 09/05/2019

[19] Shënim: Për shkak se gjykatat në çështjet e kequshtrimit mjekësor në përgjithësi kanë pranuar qenien e tyre kompetente në lëndë dhe në tokë, pavarësisht kontestimit të ndonjërës prej palëve të gjykimit, vendimet e gjykatave për shpalljen e kompetencës janë rekursuar së bashku me vendimin e Gjykatës së Apelit në Gjykatën e Lartë. Në kushtet e vonesave që ka patur kjo gjykatë në shqyrtimin e çështjeve për shkak të procesit të “Vetting”, nuk janë arritur të identifikohen ende çështje të kequshtrimit mjekësor të zgjidhura nga Gjykata e Lartë. Për rrjedhojë, ky punim ka mungësi në referimin e vendimeve të Gjykatës së Lartë që shqyrtojnë mirëfilltasi çështje të kequshtrimit mjekësor dhe të kompetencës lëndore e tokësore që lidhet me këto raste. Vendimet referuese të Gjykatës së Lartë të përmendura më lart i përkasin çështjeve administrative dhe atyre civile të lidhura me kompetencën, të cilat shërbejnë për arritjen e konkluzioneve të përgjithshme

[20] Giesen, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen, J.C.B Mohr (Paul Siebeck) ‘Martinus Nijhoff Publishers’, fq. 47-50

[21] Theksimet janë të autorit

[22] Për raste nga praktika refero: (1) Gjykata e Apelit Vlorë, Vendim Nr. 60-2016-3362, datë 21/12/2016; Gjykata e Rrethit Gjyqësor Fier, Vendim Nr. 2643 (685), datë 06/06/2016; dhe Gjykata e Rrethit Gjyqësor Kavajë, Vendimi Nr. 12-2015-408 (161), datë 01/04/2015; (2) Gjykata e Apelit Gjirokastër,  Vendim  Nr.  20-2017-926/491,  datë 05/12/2017;  Gjykata  e  Rrethit  Gjyqësor  Gjirokastër,   Vendim   Nr.   21-2016-420/161, datë 15/03/2016; Gjykata e Rrethit Gjyqësor Kavajë, Vendimet Nr. 12-2015-7 (2), datë 06/01/2015, Nr. 12-2015-175 (76), datë 16/02/2015 dhe Nr. 12-2015-2056/615, datë 29/12/2015

[23] Theksimet janë të autorit

[24] Theksimet janë të autorit

[25] Për më shumë refero: European Court of Human Rights. (2020). Guide on Article 13 of the European Convention on Human Rights: Right to an effective remedy [online]. Disponibël në: https://echr.coe.int/Documents/Guide_Art_13_ENG.pdf [Aksesuar më 9 Dhjetor 2020], fq. 18§52

[26] Për më shumë refero: neni 37 i “Kodit të Etikës dhe Deontologjisë Stomatologjike” 2015; neni 19 i “Kodit Deontologjik Farmaceutik” 2006; “Kodi i Etikës dhe Deontologjisë së Psikologëve” 2017 dhe “Kodi Etik-Deontologjik” i Infermjerëve 2008 nuk parashikojnë dispozita specifike për të drejtën e ankimit të pacientëve, por në tërësi, në themel të dispozitave të tyre vihen të drejtat e pacientit. Vetëm në nenin 8 “Kodi Etik- Deontologjik” i Infermierëve 2008 përmend përciptazi “ankimin nga pacientët apo familjarët e tyre.

[27] Ligji profesional për Urdhrin e Mjekëve të Shqipërisë (neni 16), ai për Urdhrin e Stomatologut të Shqipërisë (neni 14) dhe për Urdhrin e Psikologut të Shqipërisë (neni 19) përmendin shprehimisht se çdo person apo institucion mund t’i drejtohen me ankesë komisioneve disiplinore për shkeljet e etikës profesionale, kodeve të etikës dhe gabimeve teknike. Kurse ligji professional për Urdhrin e Farmacistëve të Shqipërisë (neni 16) dhe ligji për Urdhrin e Infermierit të Shqipërisë (neni 13 dhe 16) edhe pse nuk e përmendin shprehimisht termin “çdo person apo institucion” formulojnë se komisionet disiplinore janë organe të gjykimit profesional, të cilat “verifikojnë dhe shqyrtojnë ankesat për shkeljet …”, të cilat sipas interpretimit logjik dhe sistematik të normave juridike në harmoni me përmbajtjen e dispozitave të tjera të këtyre ligjeve, nënkuptojnë se kjo e drejtë i përket çdo personi.

[28] Ligji Nr. 10107, datë 30.3.2009 “Për Kujdesin Shëndetësor në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 33, pika 1, 2 dhe 3; Për më shumë refero: VKM Nr. 789, Datë 22.9.2015 “Për Përcaktimin e Kritereve, Standardeve dhe Procedurave të Programit të Certifikimit për Profesionistë Të Shëndetësisë”; Udhëzues i QKEV “Mbi Programin e Çertifikimit për Profesionistët e Shëndetësisë” Mars 2016. Disponibël në: https://www.qkev.gov.al/sq/rreth-nesh/kuadri-ligjor [Aksesuar më 5 Nëntor 2020].

[29] Ligji Nr. 119/2014 “Për të Drejtën e Informimit Publik”, neni 17/1

[30] Refero: Urdhër i Ministrisë së Shëndetësisë Nr. 657, datë 15/02/2010 “Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit”, neni 5: “E Drejta për Zgjedhje të Lirë

[31] Për më shumë refero: Qendra Kombëtare e Edukimit në Vazhdim. (2020). Kreu [online]. Disponibël në: http://www.qkev.gov.al/sq/ [Aksesuar më 24 Janar 2020]. Në këtë faqe ofrohet për publikun informacion mbi profesionistët e shëndetësisë të regjistruar në QKEV në vitin 2018 si dhe ofrohet regjistri elektronink i profesionistëve të shëndetësisë me detyrime kualifikuese të kryera për ciklin e parë në vitin 2017, por pa treguar numrin e krediteve të kryera nga profesionistët dhe ato të mbetura për t’u kryer, informacion i cili i rezervohet vetëm profesionistit. Informacioni i ofruar është i papërditësuar dhe i paplotë

[32] Për më shumë refero: European Court of Human Rights. (2020), Guide on Article 13 of the European Convention on Human Rights: Right to an effective remedy [online]. Disponibël në: https://echr.coe.int/Documents/Guide_Art_13_ENG.pdf [Aksesuar më 9 Nëntor 2020], fq. 6-19; Gjykata Kushtetuese, Vendim Nr. 6, datë 31/03/2006; Vendim Nr. 27, datë 20/06/2007; Vendim Nr. 12, datë 05/03/2012; Vendim Nr. 9, datë 15/03/2013; Vendim Nr. 43, datë 12/07/2016; Gjykata e Lartë, Kolegjet e Bashkuara, Vendim Nr. 3, datë 10/01/2008 e 12/02/2008; Gjykata e Lartë, Kolegji Civil, Vendim Nr. 508, datë 10/12/2015

[33] European Court of Human Rights. (2020), Guide on Article 13 of the European Convention on Human Rights: Right to an effective remedy [online]. Disponibël në: https://echr.coe.int/Documents/Guide_Art_13_ENG.pdf [Aksesuar më 9 Nëntor 2020], fq. 24, 28

[34] Po aty fq. 25, 28-29

[35] Për më shumë refero Council of Europe, Committee of Ministers. (2013). Guide to Good Practice in Respect of Domestic Remedies [online] fq. 11-15. Disponibël në:

 https://www.echr.coe.int/Documents/Pub_coe_domestics_remedies_ENG.pdf [Aksesuar më 17 Dhjetor 2019].

[36] Për më shumë refero: Ligji Nr. 10076, datë 12/02/2009 “Për Sigurimin e Detyrueshëm në Sektorin e Transportit”, i ndryshuar, nenet 11, 12, 13, 19, 20, 26, 49, 51; Ligji Nr. 52/2014, datë 22/05/2014 “Për Veprimtarinë e Sigurimit dhe Risigurimit”, nenet 59, 69, 70; Vendimi i Bordit të Autoritetit të Mbikqyrjes Financaire Nr. 53, datë 25/06/2009 “Rregullore Për Trajtimin e Dëmeve që Mbulohen nga Kontrata e Sigurimit të Detyrueshëm në Sektorin e Transportit”, i ndryshuar; Vendim i Bordit të Autoritetit të Mbikqyrjes Financiare Nr. 35, datë 28/05/2015 “Rregullore Për Procedurat dhe Shqyrtimin e Ankesave