Av. Dr. Gavrosh ANDONI

Anëtar i Dhomës së Avokatisë,

Tiranë

 

            Hyrje                                                                                     

 

Ka shumë institute të së drejtës civile të përfshira në Kode Civile të vendeve të ndryshme, që  kanë mbetur thuajse të pandryshuara, prej më shumë se një shekulli, që nga koha e hyrjes në fuqi të kodeve ku ato kanë zënë vend. Por ka edhe ndonjë vend, si Shqipëria, që për vetë kushtet historike, në më pak se një shekull ka miratuar katër herë, nga e para Kodin Civil, në të cilin edhe ato institute të së drejtës, që ndonëse janë përsëritur nga njëri kod tek tjetri, përsëri kanë qënë me ndryshime të dallueshme në secilin nga këto kode. Në këtë punim do të bëhet fillimisht një ndalesë në institutin e parashkrimit të padisë së rivendikimit, ose thënë ndryshe, në padinë e kërkimit të sendit,[1] më konkretisht në afatin e këtij parashkrimi, duke filluar me gjendjen e sotme të këtij instituti.

 

Instituti i parashkrimit të padisë dhe i dekadencës së të drejtave ka zënë vend në kreun e parë të titullit të katërt, të pjesës së parë të Kodit Civil në fuqi.[2]

Në nenin 113 të Kodit Civil janë listuar paditë    nuk  parashkruhen nëpërmjet këtij rendi: a) padia për rivendosjen ose mbrojtjen e një të drejte vetjake jopasurore,  përveç përjashtimeve    caktuara    ligj; b) paditë e njohjes; c) padia  e  pjesëtimit  midis  bashkëpronarëve; ç) padia për kthimin e shumave të depozituara në bankë; d) paditë e tjera të parashikuara në dispozita ligjore të veçanta[3].

Në nenin 115 të Kodit Civil janë listuar paditë    parashkruhen brenda afatit kohor nga 6 muaj ne tre vite.

Afati i parashkrimit të padisë së rivendikimit nuk është në listat e mësipërme dhe, prandaj, për t’u informuar për afatin e parashkrimit të kësaj padie, referimi bëhet në nenin 114 të Kodit Civil që parashikon, se: “Kur në ligj nuk është parashikuar ndryshe, parashkruhen brenda dhjetë vjetëve të gjitha paditë midis personave juridikë, midis këtyre dhe personave fizikë, si dhe midis vetë personave fizikë”.

Përsa më sipër, padia e rivendikimit parashkruhet brenda afatit dhjetëvjeçar. A është ky afat zgjidhja e duhur apo mund të gjëndej një zgjidhje më e arësyeshme? Cila do të ishte rruga  ligjore për të arritur në zgjidhjen më të drejtë?

Për të arritur në një zgjidhje të tillë të kësaj çështje shumë të rendësishme, si për këtë institut të së drejtës civile, ashtu edhe për institutin tjetër me kontakte të vazhdueshme me të,  pra, për fitimin e pronësisë së sendeve të paluajtshme me parashkrim fitues, mbase vlen të ndalemi paksa jo vetëm në historikun e formulimeve të këtyre instituteve në të drejtën civile të vendit tonë, por edhe në parashikimet dhe prirjet e formulimit të tyre në të drejtën civile të vendeve të tjera.

 

Një vështrim nëpër legjislacionin shqiptar ndër vite mbi padinë e rivendikimit

 

Në nenin 2034 të Kodit tonë Civil të parë në Shqipëri, në atë të Mbretërisë Shqiptare, që hyri në fuqi në vitin 1929 u parashikua, se: “Pos kur ka dispozitë të kundërt, gjithë paditë reale ashtu dhe personale parashkruen mbas tridhjetë vjetëve, pa qënë i obliguem pretenduesi i parashkrimit me paraqitë titull dhe pa mos me mundë me iu kundërdrejtue këtij mungesa e mirëbesimit.” Nga përmbajtja e kësaj dispozite mendohej se edhe afati i parashkrimit të padisë së rivendikimit për çdo rast dhe rrethanë do të kufizohej në 30 vite, por mesa duket nuk ka ndodhur kështu gjithnjë në praktikën gjyqësore, mbasi rastet  përjashtuese, duke i dhënë  padisë së rivendikimit cilësinë e një padie të paparashkrueshme janë argumentuar nga juristi i shquar Baltasar Benussi në veprën “Sendet, Zotënimi dhe modifikimet e tij”[4]. Ja se ç’thuhet në këtë vepër:  Nga forma absolute e nenit 2034, gjithë padinat reale dhe personale parashkruhen mbas tridhjetë vjetëve, duket se ky nen përfshin edhe padinë e rivendikimit, ashtu dhe padinët e tjera reale. Me gjithë këtë doktrina dhe jurisprundenca franceze dhe italiane, pranojnë se duhet të bahet një dallim midis zotnimit dhe të drejtave të tjera reale… Porse arsyetimi i bam për të drejtat reale të tjera nuk mund të bahet edhe për të drejtën e zotnimit: ku zotëruesi i një prone len këtë në duert e nji personi tjetër për nji kohë të gjatë, mundet me e humbë pronësin e vet për shkak se personi tjetër e fiton të drejtën e zotnimit mbi pronën me parashkrim vehtësimtar (usupacio), por në qoftë se ky i fundit për çdo shkak nuk ka muejtë me fitue zotnimin, nuk ka asnji arsye mos me pranue padinë e rivendikimit qi ngrihet kundër këtij, prej zotnuesit. E drejta e zotnimit nuk humbë pra me mospërdorimin e kështu zotnuesi, edhe sikur  mos t’a ketë përdorë gjan e vet për njëqind vjet, nuk e humbetë të drejtën e ushtrimit  të padisë së rivendikimit deri sa i padituri nuk e ka fitue me zotnimin me parashkrim vehtësimtar.[5] Pra, në atë periudhë padia e rivendikimit prej doktrinës apo edhe prej jurisprudencës konsiderohej e paparashkrueshme, përsa kohë që dikush tjetër nuk fitonte pronësinë për të njëjtën pronë me parashkrim fitues, sipas afateve të posedimit të pashqetësuar, të  parashikuara në ligj.           

           Në vitin 1946 u miratua Kushtetuta e Republikës Popullorë të Shqipërisë, që solli ndryshime në rendin ekonomiko - shoqëror në vendin tonë, Nga këto ndryshime nuk mbeti pa ndikime edhe legjislacioni civil, i miratuar disa vite më pas. Në dispozitat të Kodit Civil u parashikuan standarte të ndryshme në mbrojtje të së drejtës së pronësisë shtetërore, kooperativiste dhe të personave privatë, duke siguruar një mbrojtje të veçantë për dy të parat dhe duke vijuar me shkallëzime  edhe ndërmjet tyre, me përparësi të  parën.

Neni 76 i Pjesës së Përgjithshme të Kodit Civil të vitit 1955 bënte fjalë për  paparashkrueshmërinë e padisë së rivendikimit për pasurinë shtetërore dhe kooperativiste, duke parashikuar shprehimisht se: “Nuk parashkruhet e drejta e padisë së shtetit, kooperativave dhe organizatave të tjera shoqërore për kërkimin e pasurisë së tyre të luajtshme e të paluajtshme  nga cilido posedues i paligjshëm. E drejta e padisë së shtetit për kërkimin e pasurisë shtetërore nuk parashkruhej as kundrejt kooperativave dhe organizatave të tjera shoqërore…”

Arësyeja për mosparashkrimin e padisë së rivendikimit të shtetit, qëndronte për rendësinë e madhe e të veçantë që kishte prona shtetërore në tërësinë e sistemit të atëhershëm ekonomik. Prona shtetërore mbrohej nga çdo transferim apo kalim i paligjshëm i pasurisë së saj në pronësi të kooperativave bujqësore, apo personave fizik. Në të njëjtën kohë duhet theksuar, se mosushtrimi i padisë së rivendikimit nuk çonte në humbje të pronësisë së shtetit mbi një pronë të “harruar”, domethënë në një pronë pa zot, e cila në bazë të nenit 49[6] të Dekretit mbi pronësinë, kalonte  përsëri në pronësi të shtetit.

Në vijim, neni 82, i emërtuar “Afatet e parashkrimit” ka patur këtë përmbajtje: Kur në ligj nuk është parashikuar ndryshe, e drejta e padisë parashkruhet: a) …b) me kalimin e tre vjetëve  për konfliktet midis privatëve ose midis privatëve dhe institucioneve, ndërmarjeve dhe organizatave shtetërore, kooperativiste dhe shoqërore, me përjashtim  të konflikteve  në lidhje me të drejtat  mbi pasuritë  e paluajtshme, për të cilat e drejta e padisë parashkruhet ne kalimin e 6 vjetëve.            ..                     

           Në vitin 1976 u miratua Kushtetuta e Republikës Popullorë Socialiste të Shqipërisë që hyri në fuqi më 1 Janar 1977, duke sjellë ndryshime të mëtejshme në rendin ekonomiko-shoqëror, ku e gjithë toka bëhej në pronësi të shtetit dhe u jepej pa shpërblim, në përdorim shoqëror ndërmarjeve dhe institucioneve shtetërore, kooperativave bujqësore dhe organizatave shoqërore dhe në përdorim vetjak shtetasve.[7]

Më datë 1.1.1982 hyri në fuqi Kodi Civil, që iu përshtat më mirë rendit ekonomik të lartëpërmendur. Edhe përsa i përket institutit të parashkrimit të padisë ndodhën disa plotësime apo ndryshime, prej të cilave spikat zvogëlimi i mëtëjshëm i afatit të parashkrimit të padisë së shtetasve dhe vijimi i mosparashkrimit të padisë së shtetit në mbrojtje të pronës shtetërore.

Por duke u  ndaluar vetëm në çështjet objekt i këtij shkrimi, neni 59 i Kodit Civil shprehet, se: “Një e drejtë që nuk ushtrohet brenda afateve të caktuara në ligj, nuk mbrohet me anë të padisë nga gjykata ose nga organi kompetent. Kur në ligj nuk është parashikuar ndryshe afati i parashkrimit të padisë është: a) një vit e gjysmë për paditë ndërmjet personave juridike; b) tre vjet për paditë ndërmjet personave juridike dhe shtetasve si dhe ndërmjet vetë shtetasve…”

Ndërsa, në bazë të nenit 63 të Kodit Civil nuk i nënshtrohen parashkrimit: a) padia e shtetit për kërkimin e pronës shtetërore që mbahet në mënyrë të paligjshme nga një kooperativë bujqësore ose organizatë shoqërore ose nga një shtetas; b) padia e kooperativës bujqësore dhe e organizatave shoqërore për kërkimin e pronës së tyre që mbahet në mënyrë të paligjshme nga shtetasit…

           Më datë 1.11.1994  hyri në fuqi Kodi Civil aktual, në të cilin janë bërë herë pas here disa ndryshime. Sikurse u përmend që në fillim të këtij punimi, afati i parashkrimit të padisë së  rivendikimit nuk përcaktohet në ndonjë nen të Kodit, prandaj për t’u informuar për afatin e parashkrimit të kësaj padie, referimi bëhet në nenin 114 të Kodit Civil.[8]

           Përsa më sipër, padia e rivendikimit parashkruhet brenda afatit dhjetëvjeçar. A është ky afat, zgjidhja e duhur, apo mund të gjëndej  një zgjidhje më e arësyeshme? Cila do të ishte rruga që ndiqet për të arritur në zgjidhjen më të drejtë?                                                      

 

Çfarë thonë disa nga studiuesit, jurisprudenca dhe legjislacionet e vendeve të tjera për këtë institut?

 

Instituti i parashkrimit të padisë ka tërhequr gjithmonë vëmëndjen e mjaft juristëve të spikatur të botës. Një i tillë ka qënë edhe italiani Giorgio Giorgi, libri i të cilit Teoria Delle Obbligazioni Nel Diritto Moderno Italiano, botuar në vitin 1923, ende sot vijon të botohet. Nga kjo vepër Doc. Feti Gjilani, në veprën e tij: Parashkrimi i Padisë, botuar në vitin 1965 ka shkruar[9] që autori G. Giorgi në faqen 476 të librit së cituar, duke trajtuar afatin e përgjithshëm tridhjetëvjeçar të parashkrimit thotë, se:  “Shumë i gjatë na duket ky afat i parashkrimit të padisë. Ai, duke iu  përgjigjur nevojave të shekullit të Theodhosit ose të Justinianit, nuk i përshtatet më zhvillimit të jetës ekonomike moderne, sepse shpejtësia dhe rregullsia e komunikacioneve si dhe ekspediviteti i punëve, bën që sot një veprim të kryhet  në më pak se gjysmën e kohës që nevoitej më parë për  kryerjen e tij”. Ç’ndodhi më vonë me afatin e parashkrimit të padive në përgjithësi dhe të padisë së rivendikimit në veçanti?

Në Kodin Civil Italian gjëndja e afatit të padisë së rivendikimit është shprehur   në nenin  948 § III, që ka këtë përmbajtje: “Padia e rivendikimit nuk parashkruhet, përveç efekteve të fitimit të pronësisë nga ana e të tjerave me parashkrim fitues.”[10]

Në Kodin Civil Francez afati i parashkrimit  të padisë së rivendikimit, me ndryshimet e bëra në nenin 2227, nëpërmjet ligjit nr. 2008-561, datë 17 Qershor 2008 mbeti me këtë permbajtje: “E drejta e pronësisë është e paparashkrueshme. Në varësi të kësaj rezerve, veprimet e pasurive të paluajtshme janë të parashkrueshme për tridhjetë vjet nga dita në të cilën mbajtësi i një të drejte i ka ditur ose duhet t’i ketë ditur faktet që i lejojnë atij ta ushtrojë atë.”[11]
            Dr. Eva Steiner
[12] në veprën e saj French Law, A comparative Approach [13] shprehet, se e drejta e pronësisë është një e drejtë e përhershme dhe se me fjalën “e përhershme” në kontekstin e pronësisë nënkuptohen tre gjëra:

i)       Pronësia zgjat aq sa zgjat sendi.

ii)     "I përhershëm" do të thotë që pronari ka të drejtë të rimarrë pronën e tij nga kushdo që e mban atë pa një afat të caktuar kohor (Kodi Civil, neni 2227).

iii)     "I përhershëm" do të thotë që e drejta e pronësisë nuk mund të humbë, pavarësisht nga fakti se pronari nuk i ka ushtruar të drejtat e tij  brenda një periudhe kohore të caktuar.

Aspekti i përjetshmërisë në të drejtën e pronësisë u ilustrua me çështjen e famshme Etang Napoleon të vitit 1972, shqyrtuar nga Asambleja Plenare e Gjykatës së Kasacionit të Francës dhe përfunduar me vendimin e saj të datës 23 Qershor 1972. Në këtë çështje,  personi D ishte pronar i një lagune me siperfaqe pesëmbëdhjetë akër, [14] të quajtur Etang Napoleon, ndodhur në rajonin  Camargue në jug të Francës. Kjo lagunë u shkatërrua nga një stuhi në vitin 1872, duke u bashkuar me detin si pjesë e tij. Megjithatë, historia nuk përfundoi këtu. Në vitin 1942, laguna natyrshëm u rikrijua duke marrë formën e saj fillestare. Pasardhësit e D pretenduan për rikuperimin e pronës së tyre, por Shteti Francez si palë kundërshtare argumentoi në gjykatë se ishte bërë pronar nga bashkimi i lagunës me detin që në vitin 1872, dhe si pasojë që nga ajo kohë personit D i kishte humbur e drejta e pronësisë mbi lagunë, në mënyrë të pakthyeshme, kështu që ajo e drejtë nuk mund të ringjallej më vonë. Por Gjykata e Kasacionit, duke zbatuar parimin e përjetësisë së pronësisë vendosi që pronari apo trashëgimtarët e tij, të cilëve u ishte privuar përkohësisht kjo e drejtë nga rrethanat natyrore, megjithatë kanë të drejtë ta rimarrin atë, kur pengesa që i kishte ndaluar të gëzonin pronën ishte zhdukur. Pra, rast më sinjifikativ për përjetësinë e pronës private është vështirë të gjëndet.                                                                                               

Por një qëndrim ndryshe mbahet për këtë institut në të drejtën civile Japoneze, pjesë e familjes ligjore të Lindjes së Largët, shprehur edhe nga autori Hiroshi Odo në veprën e tij të titulluar Japanese Law.[15] Në këtë vepër thuhet që një nga atributet e të drejtave reale është se sa herë që cënohet një e drejtë reale, bartësi i së drejtës ka ta drejtë të ndërmarrë një veprim në gjykatë për të eleminuar shkeljen. Historikisht, kjo është zhvilluar jo sipas institutit të  rei vindication” dhe “actio negatoria” (padisë mohuese) të së Drejtës Romake, të modifikuar prej German Gemeinesrecht nga ripranimi dhe veprimi negator i ligjit romak

Në Kodin Civil aktual të Japonisë nuk ka dispozita të përgjithshme në lidhje me veprimet e bazuara në të drejtat reale. Dispozitat më të afërta janë ato që kanë të bëjnë me veprimet në bazë të posedimit (nenet 197-202). Megjithatë, kuptohet që Kodi Civil presupozon veprime të tilla të bazuara në të drejtat reale, përkatësisht pronësinë. Si të tilla përmenden tre llojet e veprimeve të bazuara në të drejtat reale kundër shkeljeve, të cilat janë: 1) veprimet për rikuperimin, 2) veprimet për të eliminuar shkeljen dhe 3) veprimet për të parandaluar shkeljen.   

Vitet e fundit, dy llojet e fundit të veprimeve ndonjëherë përdoren në mosmarrëveshjet në lidhje me mbrojtjen e mjedisit, veçanërisht kundër zhurmave, dridhjeve dhe erës. Më të rëndësishmet nga të drejtat reale, të cilat shërbejnë si bazë e veprimeve të tilla, në pronësi. Por veprime të tilla mund të ndërmerren edhe nga kreditorë të siguruar në rast të shkeljes së hipotekës. Kodi së pari parashikon të drejtën e posedimit, e cila buron nga posedimi aktual i një sendi. Ky rregullim i Kodit është problematik, sepse posedimi nuk është një e drejtë në vetvete, por thjesht një gjendje faktike. Në çdo rast, Kodi i jep mbrojtje posedimit aktual në mënyra të ndryshme. Së dyti, Kodi parashikon pronësinë. Së treti, ka gjithashtu katër lloje të të drejtave reale, të cilat lejojnë një person të përdorë pronën: sipërfaqet, emfiteozën, servitutin dhe zakonin e tjetrit. Sipërfaqja është një e drejtë për të përdorur tokën e tjetrit me qëllim të zotërimit të një ndërtese, ose pemësh dhe bimësh (neni 265).

Ndërkohë, në të drejtën Anglo – Amerikane bëhet fjalë për institutin e mbrojtjes së posedimit nga joposeduesi. E drejta civile dhe common law paraqesin qëndrime të ndryshme në raportin ndërmjet pronësisë dhe posedimit. Duke supozuar se common law i turbullon këto koncepte, e drejta kontinentale bën një ndarje të qartë ndërmjet tyre. Juristët Anglo – Amerikanë, në mënyrë të veçantë ata Anglezë, shprehen se common law nuk merret shumë më idenë e pronësisë, asnjëhërë nuk përdoret apo zbatohet koncepti i pronësisë mbi tokën dhe asnjë herë nuk ndahet koncepti i pronësisë nga ai i posedimit. Në common law supozohet pronësia, ose titulli mbi pronën bazohet nga fakti i posedimit më të drejtën më të mirë të posedimit. Titulli në këtë mënyrë është relativ. Personi që ka posedimin, ka titull ndaj kujdo që nuk ka të drejta më të mira. “E drejtë më e mirë” ështe e drejta që bazohet në posedimin më të hershëm.

 

Po Gjykata e Lartë e Republikës së Shqipërisë çfarë qëndrimi mban?

 

Në Vendimin Unifikues nr.5, datë 31.05.2011 të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë, duke u trajtuar edhe instituti i parashkrimit të padisë së rivendikimit për një sipërfaqe trualli prej 80 m² u bë një ndalesë në parashkrimin apo mosparashkrimin e kësaj padie sipas Kodit Civil në fuqi, me synimin për të njësuar praktikën gjyqësore. Duke iu larguar përmbajtjes së ligjit, konkluzioni ishte se padia e rivendikimit është e  paparashkrueshme, dhe për këtë u sollën disa arsyetime jo të pasforcuara dhe të kundërshtuara nga mendimi i gjyqtarëve të mbetur në pakicë.

Si arsyetime të tilla, këtu po veçohen vetëm disa prej tyre, kur mund të renditeshin edhe më shumë:

“20. Qëndrimi jo konseguent i jurisprudencës në lidhje me parashkrimin ose jo të padisë së rivendikimit janë rrjedhojë e mungesës së një dispozite konkrete në legjislacionin tonë, e cila në mënyrë të shprehur të përcaktonte karakterin e pa parashkrueshëm të padisë së kthimit të sendit.

21. Por, mungesa e një dispozite konkrete në lidhje me parashkrimin ose jo të padisë së rivendikimit nuk do të thotë a priori se kjo padi, referuar nenit 114[16] të Kodit Civil është e parashkrueshme. 

22. Në pranimin ose jo të parashkrimit të kësaj padie duhen parë në harmoni tërësia e dispozitave ekzistuese të Kodit Civil dhe karakteristikat që përmban e drejta e pronësisë, rëndësia që ka e drejta e pronësisë, natyra e saj ekonomike dhe juridike.

23. Arsyet e paparashkrueshmërisë të kësaj padie gjenden në vetë natyrën juridike të pronësisë. Kjo, e parë në harmoni dhe me institutin e parashkrimit shues dhe fitues, dhe veçanërisht me prekluzivitetin që, është pranuar si institut më vete në legjislacionin tonë. –

26. Pavarësisht se nuk ka ndonjë normë juridike ku të jetë formuluar shprehimisht se padia e rivendikimit është e paparashkrueshme, sikurse është parashikuar në legjislacionin francez[17] dhe në atë italian[18] apo për padinë e kërkimit të trashëgimit[19], në vështrim të tërësisë së dispozitave që rregullojnë pronësinë dhe institute të tjera të së drejtës civile dhe faktorëve që formësojnë përmbajtjen e tyre, nuk mund të pranohet se kjo padi është e parashkrueshme.

27. Në literaturën juridike civile dhe në jurisprudencën, pas miratimit të Kodit Civil të vitit 1929, në interpretim të nenit 2034 të këtij Kodi, ka qenë pranuar dallimi midis së drejtës së zotnimit (të drejtës së pronësisë) dhe të drejtave të tjera reale në lidhje me parashkrimin shues.[20]

28. I njëjti qëndrim ligjor mbahet dhe në Kodin Civil në fuqi. Të drejtat reale mbi sendin e tjetrit mund të humbasin me parashkrim shues.[21]

29. Në vijim të argumentit të mësipërm dhe në referencë të legjislacionit civil në fuqi, Kolegjet e Bashkuara vlerësojnë se paparashkrueshmëria e padisë së rivendikimit buron nga karakteri i përhershëm dhe i qëndrueshëm i pronësisë, që do të thotë se pronësia mbetet e tillë edhe kur ndodhet në posedimin e çdo personi të tretë, që nuk e ka fituar pronësinë nëpërmjet veprimeve juridike të tjetërsimit apo me ndonjë mënyrë tjetër të ligjshme.

30. Në një vështrim krahasues dhe interpretim të dispozitave mbi parashkrimin dhe disa instituteve të tjera të së drejtës civile, Kolegjet e Bashkuara evidentojnë se:

30.1. Mënyrat e fitimit të pronësisë janë njëkohësisht dhe mënyra të humbjes së pronësisë. Kjo situatë nuk duhet konfonduar me situatën kur është plotësuar afati i parashkrimit shues për padi të caktuara.

30.2. Parashkrimi fitues (me titull ose pa titull) është një nga mënyrat e fitimit të pronësisë, parashikuar në nenet 168 dhe 169 të Kodit Civil. Nëse janë plotësuar kushtet e përcaktuara në këto dispozita, padia e rivendikimit rrëzohet, jo për shkak të parashkrimit shues, por pasi kjo mënyrë fitimi pronësie përbën shkakun ligjor që pronari i mëparshëm i sendit humbet të drejtën e tij të pronësisë mbi sendin.

30.3. Edhe në rastet kur një person nuk e përdor sendin për një periudhë mbi 20 vjet dhe pronësinë mbi këtë send e fiton një person tjetër për shkak të plotësimit të kushteve të përcaktuara në nenin 169 të Kodit Civil, personi i parë e ka humbur pronësinë e tij mbi sendin jo për shkak të parashkrimit shues, ose për shkak të mospërdorimit të sendit mbi 20 vjet, por për shkak se pronësinë mbi këtë send e ka fituar personi tjetër me anë të parashkrimit fitues.

31. Në argumentim sa më sipër, Kolegjet e Bashkuara vlerësojnë se në raste të tilla nuk është parashkrimi i së drejtës së padisë shkaku i rrëzimit të padisë, por është fakti se paditësi ka humbur të drejtën e tij të pronësisë për shkak se i padituri ka fituar të drejtën e pronësisë mbi sendin me parashkrim fitues.

Pra, në pikat 20 dhe 21 të Vendimit afirmohet qëndrimi i ligjvënësit për mospërfshirjen e padisë së rivendikimit në grupin e padive të paparashkrueshme apo të mosparashkrueshme, dhe më tej vijohet me arsyetime të natyrës juridike, të harmonisë me institute të tjera, duke përfunduar me qëndrimin e Kolegjeve të Bashkuarë për njësimin apo zhvillimin e praktikës gjyqësore, duke konkluduar se padia e rivendikimit është e paparashkrueshme.

Duke lexuar këtë Vendim, në mënyrë të natyrshme lind pyetja: Ku mund të jenë bazuar Kolegjet e Bashkuara për t’i dhënë vetvetes atribute legjislative, duke gjetur një “modus operandi” për të dhënë zgjidhje çështjeve, ndryshe nga sa është parashikuar në nenin 141[22] të Kushtetutës, që bën fjalë vetëm për të drejtën e Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë që të vendosin për njësimin apo zhvillimin e praktikës gjyqësore sipas ligjit dhe jo për të ndryshuar vetë ligjin?                                                                                                                       

Mbas shpalljes së këtij Vendimi, për këtë çështjë apo edhe për çështje të tjera të tilla,  kur duhet vlerësuar afati i parashkrimit të padisë së rivendikimit, vendimet e ardhshme gjyqësore duhet të bazohen në nenin 114 të Kodit Civil, që e kufizon këtë afat në dhjetë vite, apo në Vendimin Unifikues Nn.5 datë, 31.05.2011 të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë, që i ka dhënë kësaj padie një afat të paparashkrueshëm? Pra, vendimi duhet të bazohet në ligj apo në një vendim unifikues që i është larguar edhe përmbajtjes së nenit 141 të Kushtetutës, i cili është mjaft i qartë në përmbajtjen e tij.                                                

Duke e vlerësuar të drejtë shqetësimin e Kolegjeve të Bashkuara për përfshirjen në   nenin 114 të Kodit Civil  edhe  parashkrimin e padisë së rivendikimit, brenda afatit dhjetë- vjeçar, së bashku me padi të tjera për të cilat në ligj nuk është parashikuar ndryshe, sidoqoftë nuk mund të çmohet i drejtë dhe i bazuar në ligj nxitimi i shprehur në Vendimin e  lartëpërmendur, që ndoshta për zgjidhjen e një çështjeje civile konkrete u vendos që në vijëmësi padia e rivendikimit të cilësohet si një nga paditë  e paparashkrueshme, duke mbetur e tillë kjo zgjidhje, ndonëse tashmë kanë kaluar 10 vjet nga dalja e këtij Vendimi dhe përsëri nuk pësuan ndryshime ligjore nenet 113 dhe 114  të Kodit Civil, pavarësisht ndërhyrjeve të tjera në Kodin Civili të bëra ndër vite. Kështu, me mendimin se me fjalët “njësimi” apo “zhvillimi i praktikës gjyqësore” duhet kuptuar edhe ndryshimi i ligjit, përse atëhere neni 113 mbeti i pandryshuar, duke ruajtur  përmbajtjen vijuese:

“Nuk  parashkruhen:

a) padia për rivendosjen ose mbrojtjen e një të drejte vetjake jopasurore,  përveç përjashtimeve    caktuara    ligj;

b) paditë e njohjes;

c) padia  e  pjesëtimit  midis  bashkëpronarëve;

ç) padia për kthimin e shumave të depozituara në bankë;

d) paditë e tjera të parashikuara në dispozita ligjore të veçanta.

Nuk  parashkruhen  edhe  kërkesat  për  ekzekutimin  e detyrueshëm të vendimeve që janë të lidhura me padi, për të cilat nuk  zbatohet  parashkrim. -

Pra, padia e rivendikimit apo padia për kërkimin e sendit, e parashikuar në nenin 296 të Kodit Civil, nuk u përfshi në listën e padive që nuk parashkruhen dhe në të njëjtën kohë mbetet e paqartë përmbajtja e gërmës (d) për “paditë e tjera të paparashikuara në dispozita ligjore të veçanta”.

 Kjoj për arësyen se, theksoj, si padi të tjera të paparashkrueshnme, në dispozita të veçanta të Kodit Civil, përveç padive të lartëpërmendura ka mbetur e pa listuar në nenin 114 vetëm padia për kërkimin e trashëgimit e parashikuar në nenin 351 të Kodit Civil,[23] e cila mund të zëvendësonte përmbajtjen  e gërmës (d) të nenit 113 të Kodit Civil, të sipërcituar.      

Së fundmi u aprovua  ligji nr. 44/2021 “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 8116, datë 29.3.1996, “Kodi i Procedurës Civile,” i ndryshuar,[24] me të cilin, u bënë disa ndryshime në nenin 485 të tij, që bën fjalë për vendimet e Gjykatës së Lartë, duke u shtuar edhe pika (2) me këtë përmbajtje:

“Në rastet kur Kolegji Civil ose Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë vendosin njësimin ose ndryshimin e praktikës gjyqësore, në vendim gjykata formulon edhe rregullin e së drejtës për çdo çështje të shtruar për zgjidhje në vendimin e ndërmjetëm të marrë gjatë gjykimit të çështjes.

Në këtë rast vendimi  botohet në Fletoren Zyrtare.”

Duke u bazuar në këtë dispozitë, në rastet  kur vendoset për njësimin apo ndryshimin e praktikës gjyqësore, fillimisht Kolegjet e Bashkuara paraqesin normat juridike për çështjet e shtruara për zgjidhje në vendimin e ndërmjetëm të marrë gjatë gjykimit, dhe më tej vijohet me diferencimin e rasteve të ndryshme të zgjidhjeve të realizuara në bazë të ligjit dhe, duke u bazuar në to, njësohet dhe zhvillohet ajo më e mira, pa dalë jashtë kornizave ligjore, ku mund të mendohet se duhet cilësuar si i tillë Vendimi Unifikues nr.5, datë 31.05.2011 i Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë.

Marrja e vendimit në rastin e lartëpërmendur, ndoshta ka qënë një mdër më të vështirat, sepse padia e rivendikimit për të cilën bëhet fjalë në nenin 296 të Kodit Civil nuk ishte përfshirë në listën e padive të cilësuara të paparashkrueshme, të parashikuara në nenin 113 të KC. Pra, pas kësaj u vendosën përballë njëri tjetrit: Neni 114 i Kodit Civil ku përcaktohej afati i kufizuar prej 10 vitesh për paditë që nuk e kishin të përcaktuar afatin e tyre të parashkrimit në ligj (përfshirë dhe padinë e riventikimit) dhe Vendimi Unifikues nr.5, datë 31.05.2011 i Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë, që e kualifikoi të paparashkrueshëm padinë e rivendimit të parashikuar në nenin 296 të KC, me arsyetimin e njësimit të praktikës gjyqësore. Ç’duhej bërë më tej në praktikën gjyqësore për afatin e parashkrimit të padisë së rivendikimit, të bazohet në Kodin Civil apo në Vendimin Unifikues nr.5, datë 31.05.2011 të  Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë?     

Gjithësesi, padia e rivendikimit duhet të jetë e paparashkrueshme, përsa kohë që dikush tjetër nuk ka fituar pronësinë për të njëjtën pronë më parashkrim fitues, sipas afateve të posedimit të pashqetësuar, të  parashikuara në ligj. Por mosparashkrueshmëria  e saj duhet të bazohet në ligj.

 

Formulimet jo kohernte për fitimin e pronësisë me parashkrim fitues

 

Instituti i fitimit të pronësisë me parashkrim fitues ka zënë vend në Kreun e dytë të Titullit të parë të Pjesës së Dytë të Kodit Civil në fuqi. Përfshirja e këtij instituti në Kod është e shpjegueshme, kur dihet se edhe në Shqipëri, si kudo në botë, nuk ka asnjë pasuri të paluajtshme pa pronar. Në të tilla pasuri përfshihen toka, nëntoka, fushat, kodrat, malet, përrenjtë lumenjtë, liqenet, rrugët, fabrikat, uzinat, hidrocentralet, pallatet, shtëpitë e banimit në qytete e në fshatra etj. Për këto pasuri veç shtetit, pronarë janë edhe persona juridikë dhe fizikë të ndryshëm.

Natyrshëm, në vitet e para dhe në vitet vijuese të tranzicionit në Shqipëri, me ndryshimin e formës së shtetit, rilindi edhe liria e lëvizjes së njeriut në të gjithë Shqipërinë. Kjo liri e shumëpritur prej vitesh u shoqërua edhe me lëvizje të gjërë dhe të pakontrolluar demografike. Këto lëvizje, për mungesë të njohurive dhe përvojave për të përballuar  situata të atilla, sa edhe për arësye elektorale të partive politike në garë me njëra tjetrën, si pasojë sollën edhe zënien prej të lëvizurve të disa tokave bujqësore të ish ndërmarrjeve shtetërore dhe kooperativave bujqësore të zonave të ulta, të disa trojeve në zona urbane dhe rreth objekteve prodhuese publike, të banesave të disa qytetarëve të larguar me eksodin masiv gjatë fillimit e viteve ‘90 etj. Kjo gjëndje u ndihmua edhe nga zbatimi jo gjithnjë me korrektesë juridike i procedurave të privatizimit të ndërmarjeve shtetërore, të shpërndarjes apo të prishjes së kooperativave bujqësore, të zbatimit të ligjit për tokën, të zbatimit të ligjit  për kthimin dhe kompensimin e pronave ish pronarëve, i ndryshuar  ndër vite, të privatizimit të banesave dhe apartamenteve pronë shtetërore të poseduara nga ndërmarjet komunale të banesave; të  legalizimit të ndërtimeve pa leje, etj.

Disave prej pasojave të kësaj lëvizje demografike iu dha zgjidhje ligjore, ose u tentua për t’i dhënë një zgjidhje të tillë, në bazë të institutit të fitimit të pronësisë me parashkrim fitues. Më konkretisht, neni 169 i Kodit Civil parashikon, se:

Personi që ka poseduar qetësisht e pa ndërprerje, duke u sjellë sikur të ishte pronar për njëzetë vjet në një pronë të paluajtshme, bëhet pronar i saj”.

E theksojmë tekstin e kësaj dispozite, nga që kjo nuk ka koherencë me nenin parardhës të saj, atë me nr.168.[25] Dhe, meqë dispozita e cituar më lart u ka munguar kodeve të mëparshme, çka lë të mendohet se kjo ka qenë një zgjidhje e fenomentit që përmendëm më lart, po hedhim vetëm një sy mbi fitimin e pronësisë me parashkrimin fitues nëpër periudha të mëhershmne të zhvillimit të legjislacionit shqiptar. 

           Në Kodin Civil të Mbretërisë Shqiptare lexohet, se: “Përveç parashkrimit vetësimtar (acquisitive) tridhjetëvjeçar, të përfshirë në nenin 2034, ai që me mirëbesim vetëson një send të paluajtshëm ose një të drejtë reale mbi një të atillë send me fuqinë e një titulli që është transkriptue rregullisht dhe që nuk është nul për të meta forme, plotëson në favorin e vet parashkrimin, me kalimin e dhjetë vjetëve që prej datës së transkriptimit.” Mirëbesimi i atij që fiton një send të paluajtshëm me parashkrim fitues sipas dispozitës ligjore të lartëpërmendur, duhet të jetë - sikurse u përmend - i vesuar, por titullari që posedon sendin në bazë të një titulli si zotërues, nuk duhet të ketë  dijeni se sendi ka vese. Mirëbesimi është bindja e poseduesit, se me posedimin e vet nuk lëndon të drejtën e zotëruesit. Posedimi duhet të bazohet në  një titull, sepse pa titull nuk është i mundur posedimi me mirëbesim, por në të njëjten kohë veset e titulli duhet të mosdihen prej poseduesit, mbasi një person që ka dijeni për ato vese nuk mund të besojë që vetësimi i sendit prej tij s’i lëndon të drejtat e tjetrit.[26]

           Më pas, neni 44 i Pjesës së Përgjithshme të Kodit Civil të vitit 1955, i titulluar “Parashkrimi fitues” parashikonte, se:: “Personi që në bazë të një veprimi juridik për kalimin e pronësisë, veprim i cili nuk është i ndaluar nga ligja, ka fituar me mirëbesim një send dhe e ka mbajtur në posedimin e tij ose ia ka  dhënë posedimin një tjetri, bëhet pronar i këtij sendi, në qoftë se posedimi ka vazhduar pa ndërprerje, tre vjet për sende të luajtshme dhe gjashtë vjet për sende të paluajtshme./ Fituesi i sendit është në mirëbesim në rastin e sipërm kur nuk ka ditur ose nuk ishte i detyruar të dinte, në kohen e fitimit, se personi nga i cili ka fituar sendin nuk ishte pronar ose që veprimi juridik për kalimin e  pronësisë  nuk ishte i vlefshëm.” Që në atë periudhë kohore dhe duke u bazuar në Kodin Civil të atëhershëm, u zgjidhën në mënyrë të drejtë çështjet civile, duke konkluduar se parashkrimi fitues nuk ecën kundër bashkëpronarit, përderisa vazhdon bashkëpronësia dhe përderisa nuk është mohuar pronësia. Në raste të tilla edhe sot, konflikti mund të zgjidhet nëpërmjet insititutit të pjesëtimit të  pasurisë në bashkëpronësi.

           Edhe Kodi Civil i miratuar më datë 1.1.1982, për institutin e fitimit të pronësisë me parashkrim ka thuajse të njëjtën përmbajtje, ndonëse të pashprehur për llojin e sendit apo të  pasurisë për të cilën bëhet fjalë, të luajtshme apo të paluajtshme. Neni 91 parashikonte, se: “Personi që, në bazë të një veprimi juridik për kalimin e pronësisë, veprim që nuk është i ndaluar nga ligji, ka fituar me mirëbesim një send dhe e ka mbajtur në nëdorësinë e vet këtë send ose ia ka dhënë në nëdorësi një personi tjetër, bëhet pronar i këtij sendi, në qoftë se nëdorësia ka  vazhduar pa ndërprerje për më tepër se tre vjet.”             

Ndërsa, Kodi Civil aktual, që hyri në fuqi më datë 1.11.1994, ndryshe nga kodet e mëhershme, veç dispozitës së parë që e trajton institutin e fitimit të pronësisë me parashkrim fitues në nenin 168, me përmbajtje të parafërt  me Kodet e mëparshme, në nenin pasardhës me nr. 169 bëhet fjalë se si fillon posedimi i një prone, pa u bazuar në ndonjë veprim juridik. Pra, sipas nenit 169 bëhesh  pronar i një pasurie të paluajtshme, duke mos patur titull pronësie, pra, duke qënë në keqbesim, por vetëm duke vërtetuar posedimin e kësaj prone për 20 vite pa ndërprerje dhe qetësisht. Në këtë dispozitë, si edhe në të tjera vijuese, nuk është parashikuar se si mund të vërtetohet në gjykatë një veprim i tillë, duke filluar që me nisjen e posedimit, me mënyrën dhe kohën e zënies së kësaj prone, për të cilën fillon të përllogaritet afati i posedimit. Në mungesë të ndonjë veprimi juridik, qoftë me mirëbesim apo me keqbesim, për të cilën bëhet fjalë në nenin 168, mbetet që posedimi, për të cilin bëhet fjalë në nenin 169, të fillojë nëpërmjet një veprimi të kundërligjëm, që mund të kualifikohet si zënie, pushtim i  truallit apo i një sipërfaqeje toke, ndërkohë  që veprime të tilla bazuar në nenin 188[27] të Kodit Civil, mund të kryhen vetëm mbi sendet e luajtshme dhe të braktisura.       

Në të tilla rrethana, e paqartë mbetet mënyra e përllogaritjes së plotësimit të afatit të posedimit 20 vjeçar të pronës, përsa kohë që nuk ka ndonjë detyrim ligjor për regjistrimin e zënies apo okupimit të pronës së paluajtshme në ZRPP[28] (sot - ASHK[29]), që në ditën e parë të zënies të saj. Ndërkohë që të tilla dispozita nuk mungojne në Kode Civile të vendeve te tjera. Për shëmbull, në nenin 900 të Kodit Civil të Gjermanisë parashikohet, se: Personi i regjistruar si pronar i një ngastre  në regjistrin e tokës pa fituar pronësinë e fiton pronësinë nëse regjistrimi ka ekzistuar për tridhjetë vjet dhe ai e ka pasur tokën  në posedim si pronar    këtë periudhë. Periudha tridhjetëvjeçare llogaritet në të njëjtën mënyrë si periudha për fitimit e pronësisë së  një sendi të luajtshëm me parashkrim. Vijueshnmëria e periudhës pezullohet për sa kohë që regjistrohet një kundërshtim në saktësinë e regjistrimit në regjistrin e tokave.[30]               

Më tej, në nenin 170 të Kodit Civil, të titulluar: “Regjistrimi i sendit të fituar me parashkrim” paraqitet kjo përmbajtje: “Personi që ka fituar me parashkrim një send të paluajtshëm ka të drejtë të paraqesë padi kundër personit të mëparshëm ose trashëgimtarëve të tij për njohjen e pronësisë së vet dhe, në bazë të vendimit gjyqësor përkatës, të kërkojë që të kryhet regjistrimi i sendit nga organi kompetent shtetëror. “                
Formulimi i kësaj dispozite mund të bëhej në mënyrë më korrekte. Padinë nuk e bën personi që ka fituar me parashkrim një send të paluajtshem, por personi që pretendon se ka fituar me parashkrim fitues një send të paluajtshëm, dhe për vërtetimin e pretendimit të tij i drejtohet gjykatës me padinë me objekt fitimin e pronësisë me parashkrim fitues, duke përcaktuar edhe palët e tjera ndërgjyqëse dhe duke i bashkëlidhur padisë edhe provat përkatëse. Është gjykata që mbasi e shqyrton çështjen në mënyrë të plotë vendos nëse pranohet apo rrëzohet padia e paditësit me objekt fitimin e një prone të caktuar me parashkrim fitues.  Pra, pas marrjes formë të prerë të vendimit, paditësi fiton cilësine e personit që ka fituar pronësinë e një sendi të paluajtshëm me parashkrim fitues dhe jo që në momentin që formulon padinë drejtuar gjykatës.                                                                                                            

Në praktikën gjyqësore, rastet e kërkesave për fitimin e pronësisë me parashkrim fitues, duke shfrytëzuar dispozitën e lartëpërmendur, mund të kenë qënë të pakta. Ato nuk korrespondojnë në shifra me rastet e atyre që plotësonin të njëzetë vitet nga  zënia e trojeve shtetërore apo private. Kjo ka ndodhur se shumë prej tyre, ndoshta shumica, në vend të kërkesave për fitimin e pronësisë së sendit të paluajtshem me parashkrim fitues kanë zgjedhur rrugën tjetër, atë  të legalizimit të ndertimit pa leje dhe të privatizimit të truallit mbi të cilin është kryer ky ndërtim, duke u bazuar në Ligjin Nr. 9482, datë 03.04.2006 “Për legalizimin, urbanizimin dhe integrimin e ndërtimeve pa leje" (ndryshuar me ligjin nr. 9786, datë 19.07.2007; ligjin nr.9895, datë 09.06.2008; vendimin nr 3, datë 02.02.2009, të Gjykatës Kushtetuese; ligjin nr.10 099, datë 19.3.2009; ligjin nr. 10 169, datë 22.10.2009; ligjin nr.10 219, datë 4.2.2010; ligjin nr.141/2013, date 02.05.2013; ligjin nr. 50/2014 dhe ligjin nr. 62/2015), që aktualisht janë shfuqizuar  me Ligjin  Nr. 20/2020 “Për përfundimin e proceseve kalimtare të pronësisë në Republikën e Shqipërisë”.

Nëpërmjet kësaj mënyre zgjedhjeje ata bëhën pronar për një kohë më të shkurtër, si  për godinën e ndërtuar pa leje, ashtu edhe për truallin e zënë më parë prej tyre mbi të cilin u krye ndërtimi pa leje.

 

Në vend të konkluzioneve

 

§  Kur do të përfundojnë proceset kalimtare të pronësisë në Shqipëri?

§  A mos ka ardhur koha e caktimit të datës së përfundimit të legalizimit të ndërtimeve pa leje dhe të privatizimit të truallit të zënë në mënyrë të paligjshme, mbi të cilin  janë kryer e vijojnë të  kryhen të tilla ndërtime?

§  A mos duhet shfuqizuar neni 169 i Kodit Civil?

§  A mos është më mirë që ky institut, të mbetet vetëm me nenin 168 të Kodit Civil, me përmbajtjen e tij shteruese?

----------------------------------------------------

 

Literatura:

 

Akte normative                                                                                                           

-          Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë

-          Kushtetuta e Republikës Popullorë Socialiste të Shqipërisë e vitit 1976

-          Kodit Civil i Mbretërisë Shqiptarë të vitit 1929              

-          Kodit Civil i Republikës Popullore të Shqipërisë i vitit 1955

-          Kodi Civil i Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë i vitit 1982

-          Kodi Civil i Republikës së Shqipërisë i vitit1994

-          Kodi Civil i Italisë

-          Kodi Civil i Francës

-          Kodi Civil i Gjermanisë

-          Ligji  Nr. 20/2020 “Për përfundimin e proceseve kalimtare të pronësisë në Republikën e Shqipërisë”

 

Doktrinë                                                                                                                     

-          Baltasar Benussi, Sendet, Zotënimi dhe modifikimet e tij”, Komentar i Kodit Civil, libri i III i Kodit Civil, botim i Ministrisë së Drejtësisë, 1931

-          Doc.Feti Gjilani, Parashkrimi i Padisë, botuar në Tiranë në vitin 1965

-          Dr.Eva Steiner,French Law, A comparative Approach. Oxford University Press, 2010

-          Hiroshi Oda, Japanese Law,  Oxford University Press, 2012, botim tretë

-          James Gordley, Arthur Taylor Von Mehren, An introduction to the  Comperative Study of Private Law”, botuar nga  Cambridge University Press, 2009

-          James Gordley, Foundations of private law, botuar nga Oxford University Press.

-          Douglas Whitman, Hohn William Gergacz, The legal Environment of business, second edition, Randon House, Business Division, New York 1988

-          Francesco Galgano, E drejta Private, botuar nga shtepia botuese ‘Luarasi’, Tiranë 1999

 

Jurisprudencë

-          Vendimi nr 3, datë 02.02.2009, i Gjykatës Kushtetuese

-          Vendimi Unifikues nr.5, datë 31.05.2011, i  Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë.

-          Nga praktika e Gjykatës së Lartë, ‘Drejtësia Popullore’ Nr.3/1964, faqe 109

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        


1 Nenii 296: “Pronari ka të drejtë të ngrejë padi për të kërkuar sendin e tij nga çdo posedues ose mbajtës. Këtë të drejtë e ka edhe çdo bashkëpronarpër sendin e përbashkët, me qëllim që ai t’u dorëzohet gjithë bashkëpronarëve..

[2] Nenet 112-128 të Kodit Civil

[3] Si padi të tjera të parashkrueshme e të palistuara në këtë dispozitë, por në një dispozitë të veçantë të Kodit Civil ështe vetem padia për kërkimin e trashëgimit e parashikuar ne nenin 351 të Kodit Civil me këtë përmbajtje: Padia për kërkimin e trashëgimit nuk parashkruhet, përveç  efekteve të parashkrimit fitues për sende të veçuara“. Për këtë arësye, përmbajtja e nenin  351 mund të zevendesonte permbajtjen e  pikës d) të nenit 115 të Kodit Civil

 

 [4] Batasar Benussi, Sendet, Zotënimi dhe modifikimet e tij, Komentar i Kodit Civil, Libri i III i Kodit Civil, botim i Ministrisë së Drejtësisë, 1931, fq. 89 - 90

[5] Theksimet këtu dhe në referime të mëtejshme janë të autorit të këtij punimi 

[6] Neni 49 i Dekretit mbi Pronësinë: Sendet pa zot kalojnë në pronësi të shtetit. Sende pa zot janë ato që nuk kanë pronar ose pronari i të cilave ka hequr dorë nga pronësia si dhe ato, pronari i të cilave ka humbur me parashkrim të drejtën  që t’i kërkojë  nga poseduesi i paligjshëm dhe pronësinë  e të cilave nuk e ka fituar  ndonjë person tjetër me parashkrim fitues. Kalimi i sendeve pa zot në pronësisë të shtetit bëhët me vendim të gjykatës, përveç rastit të parashikuar në nenin 27

[7] Neni 19 i Kushtetuitës së vitit 1976

[8]  Kur në ligj nuk është parashikuar ndryshe, parashkruhen brenda dhjetë vjetëve të gjitha paditë midis personave juridikë, midis këtyre dhe personave fizikë, si dhe midis vetë personave fizikë.  

[9] Shih faqen 80 të kësaj vepre.

[10] Neni 948/III Azione di rivendicazione: L'azione di rivendicazione non si prescrive, salvi gli effetti dell'acquisto della proprietà da parte di altri per usucapione.                                                                        

[11] Neni 2227: “Le droit de propriété est imprescriptible. Sous cette réserve, les actions réelles immobilières se prescrivent par trente ans à compter du jour où le titulaire d'un droit a connu ou aurait dû connaître les faits lui permettant de l'exercer.”

[12]  Dr.Eva Steiner, lektore dhe drejtore e LLB  in English Law and French Law, at King College London.

[13] French Law, A comparative Approach, ‘Oxford University Press’, 2010, fq.386

[14] 1 Akër = 4156 m²

[15] Hiroshi Oda, Japanese Law,  ‘Oxford University Press’, Botim III, 2012

[16] Neni 114

Kur në ligj nuk është parashikuar ndryshe, parashkruhen brenda dhjetë viteve të gjitha paditë midis personave juridikë, midis këtyre dhe personave fizikë, si edhe midis vetë personave fizikë

[17] Neni 2227 i Kodit Civil Francez

[18] Neni 948§3 i Kodit Civil Italian

[19] Neni 351 i Kodit Civil Shqiptar, viti 1994

[20] Baltasar Benussi, Sendet, zotnimi dhe modifikimet e tij, Libri III I Kodit Civil, botim i Ministrise së Drejtsisë, 1931, fq.88

[21] Neni 293/b i K.Civil: “Servitutet shuhen:...b) Kur nuk përdoren për më shumë se dhjetë vjet”.

[22] Neni 141  (Ndryshuar me ligjin nr. 76/2016, datë 22.7.2016):

1. Gjykata e Lartë shqyrton çështje lidhur me kuptimin dhe zbatimin e ligjit për të siguruar njësimin ose zhvillimin e praktikës gjyqësore, sipas ligjit.

2. Për ndryshimin e praktikës gjyqësore, Gjykata e Lartë tërheq për shqyrtim në Kolegjet e Bashkuara çështje të caktuara gjyqësore të vendosura nga kolegjet, sipas ligjit.

[23] Neni 351: Padia për kërkimin e trashëgimit nuk parashkruhet, përveç  efekteve të parashkrimit fitues për sende të veçuara

[24] Me ligjet: nr. 8431, datë 14.12.1998, nr. 8812, datë 17.5.2001, nr. 38/2017, datë 30.3.2017 dhe nr.44/2021, datë 23.3.2021

 

[25] Neni 168 i Kodit Civil aktual: Personi  që ka fituar me mirëbesim një send, në bazë të një veprimi juridik për kalimin e pronësisë dhe që nuk është i ndaluar nga ligji,bëhet pronar i këtij sendi, pas një posedimi të pandërprerë prej pesë vjetësh kur sendi është i luajtshëm dhe prej dhjetë vjetësh kur ai është i paluajtshëm./ Kur posedimi nuk është me mirëbesim, afatet e posedimit të pandërprerë dyfishohen./ Posedimi konsiderohet i pandërprerë edhe kur fituesi i sendit ia ka dhënë posedimin një personi tjetër/ Nuk mund të fitohet me parashkrim fitues një send që është pronë publike e patjetërsueshme.

[26] Baltasar Benussi, Sendet, zotnimi dhe modifikimet e tij, Libri I III I Kodit Civil, botim i Ministrise së Drejtsisë, 1931, fq.108

[27] Neni 188: “Pronësia mbi sendet e luajtshme të abandonuara, si dhe mbi kafshët e egra, shpendët, peshqit, frutat e egra dhe mbi sendet etjera të luajtshme të natyrës, fitohet me anë pushtimi, në kushtetë caktuara me ligj ose në dispozita të veçanta.

[28] Zyra e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme

[29] Agjencia Shtetërore e Kadastrës

[30] Acquisition by prescription following registration:

(1) A person who is registered as the owner of a plot of land in the Land Register without having acquired ownership acquires ownership if the registration has existed for thirty years and he has had the plot of land in proprietary possession in this period. The thirty-year period is calculated in the same way as the period for acquiring a movable thing by prescription. The running of the period is suspended as long as an objection to the accuracy of the registration is entered in the Land Register.