Av. Migena RAMÇI

Specialiste në sektorin

e çështjeve juridike administrative, MAS,

Tiranë

 

Hyrje

 

Afati i arsyeshëm ligjor në procesin gjyqësor është një element i procesit të rregullt ligjor i sanksionuar nga Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut (në vjim KEDNJ) dhe Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë.

Përpara ndryshimeve që u bënë me reformën në drejtësi, kërkesat për konstatimin e cenimit të afatit të arsyeshëm ligjor, trajtoheshin nga Gjykata Kushtetuese në këndvështrim të së drejtës për një proces të rregullt ligjor, për shkak se legjislacioni nuk parashikonte mjete të tjera juridike efektive për mbrojtjen e kësaj të drejte kushtetuese.

 

Pas ndryshimeve të kryera në Kodin e Procedurës Civile, të nxitura nga disa vendimmarrje të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut kundër Shqipërisë, ku shtrohej domosdoshmëria për Shqipërinë që të krijonte një mekanizëm efektiv për adresimin e problematikës së zhvillimit të procedurave gjyqësore tej afateve të arsyeshme, u parashikua një mjet i ri procedurial për rastet e cenimit të afatit të arsyeshëm ligjor.

Nga ana tjetër, me ndryshimet Kushtetuese u parashikua rivlerësimi kalimtar i gjyqtarëve dhe prokurorëve, që solli si pasojë shkarkimin ose pezullimin e një numri të konsiderueshëm gjyqtarësh në Republikën e Shqipërisë, duke krijuar kosto për qytetarët në tejzgjatjen e afateve për gjykimin e çështjeve gjyqësore.

Gjatë këtij punimi do të studiohet koncepti i parimit të arsyeshëm ligjor në këndvështrimin e ndryshimeve të legjislacionit në kuadër të Reformës në Drejtësi, si edhe zbatimin në praktikë të këtij parimi në kuadër të reformimit të sistemit gjyqësor në Shqipëri, sipas praktikës së gjykatave shqiptare dhe të GJEDNJ-së.

Qëllimi i këtij punimi është të trajtojë efektivitetin e mekanizmit të parashikuar në kreun X të Kodit të Procedurës Civile në kushtet e mungesës së burimeve njerëzore në sistemin gjyqësor dhe volumit të madh të çështjeve të mbetura pa gjykuar për një kohë të gjatë.

 

Parimi i afatit të arsyeshëm ligjor, sipas KEDNJ dhe Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë

 

Afati i arsyeshëm ligjor në procesin gjyqësor është një element i procesit të rregullt ligjor i sanksionuar nga Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut (në vjim KEDNJ) dhe Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë.  Pika 1 e nenit 6 të KEDNJ-së parashikon, se çdo person ka të drejtë që çështja e tij të dëgjohet drejtësisht, publikisht dhe brenda një afati të arsyeshëm nga një gjykatë e pavarur dhe e paanshme, e krijuar me ligj, e cila do të vendosë si për mosmarrëveshjet në lidhje me të drejtat dhe detyrimet e tij të natyrës civile, ashtu edhe për bazueshmërinë e çdo akuze penale në ngarkim të tij. Ky parashikim imponon te Shtetet kontraktore detyrën për organizimin e sistemimeve të tyrë ligjore në atë mënyrë që gjykatat e tyre të garantojnë elementet e procesit të rregullt ligjor, duke përfshirë edhe detyrimin për të zhvilluar procesin gjyqësor brenda një afati të arsyeshëm.[1] Gjithashtu, në një sërë rezolutash Komiteti i Ministrave i Këshillit të Evropës është shprehur, se vonesat e tepruara për vënien në vend të drejtësisë përbëjnë një rrezik të rëndësishëm, sidomos për respektimin e shtetit ligjor.[2]

Ndërkohë që pika 2 e nenit 42 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë parashikon se kushdo, për mbrojtjen e të drejtave, të lirive dhe të interesave të tij kushtetuese dhe ligjore, ose në rastin e akuzave të ngritura kundër tij ka të drejtën e një gjykimi të drejtë dhe publik brenda një afati të arsyeshëm nga një gjykatë e pavarur dhe e paanshme e caktuar me ligj.

Sipas praktikës së GJEDNJ-së, kohëzgjatja e arsyeshme e procesit gjyqësor duhet të vlerësohet nën dritën e rrethanave të çështjes dhe duke marrë në konsideratë kompleksitetin e çështjes, sjelljen dhe interesin e kërkuesit, si edhe të autoriteteve përkatëse.[3]

Kompleksiteti i çështjes  Për vlerësimin e kompleksitetit të procedimeve duhet të kenë rëndësi të gjitha aspektet e çështjes, përfshirë objektin e saj, faktet e kundërshtuara dhe volumin e provave shkresore. Kompleksiteti i çështjes, në balancë me parimin e sigurimit të administrimit të përshtatshëm të drejtësisë, mund të justifikojë kohëzgjatje kohore të konsiderueshme. Janë një sërë faktorësh që bëjnë që çështja të konsiderohet komplekse, siç janë natyra e fakteve dhe provave të çështjes, aspekte të ligjit ose ndërthurjes së ligjeve apo akteve, numri i palëve pjesëmarrëse në process etj.[4]

Sjellja/interesi për kërkuesin dhe rreziku që sjell tejzgjatja e procedurave për të. Vlerësimi i sjelljes së kërkuesit është një element përcaktues i kohëzgjatjes së arsyeshme të procedimeve, duke analizuar rrethanat nëse kërkuesi ka vepruar në përputhje me të drejtat procedurale, duke shfaqur ose jo interes të vazhdueshëm për gjykimin e çështjes brenda një afati sa më të përshtatshëm për të dhe nëse ai është bërë shkak ose ka shkaktuar vonesa në këtë drejtim.[5]

Sjellja e autoriteteve. Nisur nga fakti se shtetet kanë detyrimin për organizimin e sistemit ligjor të vendit në mënyrë të tillë që gjykatat të plotësojnë kërkesat e standardeve për një proces të rregull ligjor, përfshirë këtu edhe atë të gjykimit brenda afatit të arsyeshëm, në këtë drejtim, gjykatat kanë për detyrë të sigurojnë që të gjitha subjektet që marrin pjesë në proces të sillen në mënyrë që të evitojnë çdo vonesë të panevojshme Për sa i përket sjelljes së autoriteteve për vlerësimin e kohëzgjatjes së afatit të arsyeshëm të gjykimit, GJEDNJ ka vlerësuar se vetëm vonesat që i atribuohen shtetit mund të merren parasysh. Këto vonesa mund të shkaktohen ose nga autoritetet gjyqësore ose nga autoritetet administrative. Shkaqe të kësaj natyre në jurisprudencën e GJEDNJ janë vënë në dukje si p.sh.: bashkimi i gabuar i disa çështjeve që ka shkaktuar vonesa të panevojshme, shtyrjet e pabazuara në ligj të seancave gjyqësore, pezullimi i kundërligjshëm i procesit gjyqësor, vonesat nga ana e agjencive publike ligjzbatuese të shtetit në dorëzimin e provave të kërkuara nga gjykata, transferimi i çështjeve penale nga një gjykatë në tjetrën, mbajtja e seancave të apelimeve.[6]

Në lidhje me procedurat ose fazat mbi të cilat shtrihet ky parim kjo sqarojmë se kjo lidhet me llojin e çështjes. Në një çështje që përfshin përcaktimin e një të drejte civile, kohëzgjatja e procedurave normalisht llogaritet nga momenti i fillimit të procedurës gjyqësore, deri në momentin kur jepet vendimi dhe ekzekutohet ai.[7] Për sa i përket fazës së ekzekutimit të vendimit gjyqësor theksojmë se praktika e gjykatave vendase ndryshoi pas vendimit të Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut “Qufaj Co. SHPK kundër Shqipërisë”, ku citohej se parimi i afatit të arsyeshëm ligjor shtrihet edhe mbi fazën e ekzekutimit të vendimeve gjyqësore dhe nuk lidhet vetëm me fazën e shqyrtimit gjyqësor. Sipas GJEDNJ-së e drejta do të ishte thjesht teorike nëse legjislacioni i brendshëm lejon që një vendim detyrues i gjykatës të mbetej i pazbatueshëm në dëmtim të njërës palë.[8]

Parimi i gjykimit brenda një afati të arsyeshëm nuk duhet të keqkuptohet, pasi shpejtësia e kryerjes së veprimeve procedurale nuk e përjashton, përkundrazi, e nënkupton kryerjen me cilësi të këtyre veprimeve të gjykatës. Në asnjë rast cilësia e procesit të rregullt ligjor dhe e vendimmarrjes së gjykatës nuk duhet të sakrifikohet për sasinë e afatit të arsyeshëm apo edhe ekonominë gjyqësore në tërësi.[9] Disa procedura të përshpejtuara ku përparësi i jepet shpejtësisë dhe jo të drejtave të palës së paditur mund ta cenojnë cilësinë e drejtësisë. Gjykata Evropiane ka mbajtur gjithmonë qëndrimin se parimi i vënies në vend të drejtësisë shkon shumë përtej nocionit të afateve kohore të arsyeshme dhe se ky parim mund të justifikojë procese më të zgjatura por më të drejta.[10]

 

Mjeti për rastet e cenimit të afatit të arsyeshëm ligjor dhe ndryshimet që pësoi Kodi i Procedurës Civile në kuadër të Reformës në Drejtësi

 

Me reformën në drejtësi u kryen një sërë ndryshimesh me qëllim që individit t`i garantohet mbrojtja efektive në lidhje me pretendimet për cenimin e së drejtës për gjykimin brenda një afati të arsyeshëm apo edhe për ekzekutimin e vendimit të formës së prerë brenda një afati të arsyeshëm. Në Kodin e Procedurës Civile me ligjin nr.38/2017 “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 8116, datë 29.3.1996, “Kodi i Procedurës Civile i Republikës së Shqipërisë”, të ndryshuar”” u shtua kreu X “Gjykimi i kërkesave për konstatimin e shkeljes së afatit të arsyeshëm, përshpejtimin e procedurave dhe shpërblimin e dëmit” që parashikon një mjet të ri procedurial për rastet e cenimit të afatit të arsyeshëm ligjor.

Përpara këtyre ndryshimeve kërkesat për konstatimin e cenimit afatit të arsyeshëm ligjor për shkak të mosgjykimit apo mosekzekutimit të vendimit gjyqësor të formës së prerë brenda një afati të arsyeshëm, janë trajtuar nga Gjykata Kushtetuese në këndvështrim të së drejtës për një proces të rregullt ligjor, për shkak se legjislacioni nuk parashikonte mjete të tjera juridike efektive për mbrojtjen e kësaj të drejte kushtetuese.[11]

Kjo ndërhyrje nga ana e ligjivënësit synoi të krijonte një mjet efektiv për adresimin e problematikës së gjykimeve në tejkalim të afateve të arsyeshme dhe erdhi si pasojë e disa vendimmarrjeve të Gjykatës Europiane të të Drejtave të Njeriut kundër Shqipërisë në të cilat shtrohej domosdoshmëria për Shqipërinë, që të krijonte një mekanizëm efektiv për adresimin e problematikës së zhvillimit të procedurave gjyqësore tej afateve të arsyeshme. Në çështjen “Luli dhe të Tjerët kundër Shqipërisë”, GJEDNJ u shpreh se konkluzionet e Gjykatës Kushtetuese ishin thjesht shpjeguese dhe nuk ofronin zgjidhje. Veçanërisht, ajo nuk përcaktonte asnjë shpërblim dëmi për shtyrjen në kohë që ju bë kërkuesit dhe nuk ofronte mundësinë për përshpejtim të procedurave.[12]

Në rastin Kudla kundër Polonisë (Nr. 30210/96) Gjykata ka vërtetuar ekzistimin e një lidhjeje sistematike të së drejtës për gjykim të drejtë brenda një afati të arsyeshëm nga Neni 6 § 1 i Konventës me të drejtën për mjet efektiv juridik nga neni 13 i saj, duke kërkuar që shtetet të parashikojnë mjete efektive juridike në legjislacionin e tyre të brendshëm me qëllim që t’ju jepet mundësi qytetarëve të adresojnë kërkesat mbi mosrespektimin e afatit të arsyeshëm ligjor.[13]

Me ndryshimet që e bëra KPC-së janë përcaktuar afatet e arsyeshme të përfundimit të hetimit, gjykimit apo ekzekutimit të një vendimi të formës së prerë. Pavarsisht se në KPC është përcaktuar se çfarë do të konsiderohen afate të arsyeshme, palët në proces mund të kërkojnë konstatimin e tejzgjatjes së procedurave edhe pa kaluar afatet e përcaktuara shprehimisht, duke patur parasysh kompleksitetin e çështjes, objektin e mosmarrëveshjes, të procedimit ose të gjykimit, sjelljen e organit që po kryen procedurat, si edhe të çdo personi tjetër të lidhur me çështjen, kur pretendojnë zvarritje të hetimit, gjykimit ose ekzekutimit të vendimit.[14]

Afate të arsyeshme të përfundimit të hetimit, gjykimit apo ekzekutimit të një vendimi të formës së prerë do të konsiderohen:[15]

a) në gjykimin administrativ në shkallën e parë dhe në apel, përfundimi i gjykimit brenda një viti nga fillimi i tij në secilën shkallë;

b) në gjykimin civil në shkallë të parë përfundimi i procesit të gjykimit brenda dy viteve, në gjykim civil në apel brenda dy vjetëve; dhe në gjykimin civil në Gjykatën e Lartë brenda dy vjetëve;

c) në procedurën e ekzekutimit të një vendimi civil apo administrativ, me përjashtim të detyrimeve periodike ose të përcaktuara në kohë, afati njëvjeçar fillon nga dita e paraqitjes së kërkesës për vënie në ekzekutim;

ç) në hetimin e veprave penale afati maksimal i kohëzgjatjes së hetimeve, sipas Kodit të Procedurës Penale;

d) në gjykimin penal në shkallë të parë, afati i gjykimit të krimeve 2 vjet dhe i kundërvajtjeve 1 vit, në gjykimin në apel përfundimi i gjykimit për krimet në një afat kohor prej 1 viti dhe për kundërvajtjet 6 muaj dhe në Gjykatën e Lartë, përfundimi i gjykimit për krimet në një afat kohor prej 1 viti dhe për kundërvajtjet 6 muaj.

Në nenin 399/2 të KPC- së është përcaktuar se çfarë do të konsiderohen afate të arsyeshme dhe lidhur me gjykimet administrative, kjo dispozitë nuk ka parashikuar afate për gjykimin në Gjykatën e Lartë, por vetëm për gjykimin administrativ në shkallë të parë dhe në apel. Nga ana tjetër, ligji nr. 49/2012, në nenin 60, pika 2, të tij, parashikon se Gjykata e Lartë shqyrton çështjen brenda 90 ditëve nga data e ardhjes së rekursit dhe akteve bashkëlidhur prej gjykatës ku është depozituar rekursi.

Gjykata kompetente për shqyrtimin e kërkesave për konstatimin e shkeljes dhe përshpejtimin e procedurave është:

-          në rastet kur çështja, në të cilën pretendohet të ketë shkelje, është duke u gjykuar në gjykatën e shkallës së parë, kërkesa shqyrtohet nga gjykata e apelit, në juridiksionin e të cilës ndodhet gjykata e shkallës së parë;

-          në rastet kur çështja në të cilën pretendohet të ketë shkelje, është duke u gjykuar në gjykatat e apelit, kërkesa shqyrtohet nga kolegji përkatës i Gjykatës së Lartë;

-          në rastet kur çështja në të cilën pretendohet të ketë shkelje, është duke u gjykuar në Gjykatën e Lartë, kërkesa shqyrtohet nga një kolegj tjetër i Gjykatës së Lartë;

-          në rastet kur çështja, në të cilën pretendohet të ketë shkelje, është në procedurë ekzekutimi, kërkesa gjykohet nga gjykata e shkallës së parë, kompetente për ekzekutimin, sipas rregullave në fuqi.[16]

-          Kërkesëpadia për shpërblimin e dëmit i drejtohet gjykatës civile të shkallës së parë ku ka qendrën organi ndaj të cilit është konstatuar shkelja. 

Shpërblimi i drejtë për shkeljen e afatit të arsyeshëm do të konsiderohet: 

-          njohja e shkeljes,

-          çdo masë e marrë për të përshpejtuar procedurat e hetimit, gjykimit të çështjes dhe të ekzekutimit tëvendimit,

-          dhe/ose shpërblimin e dëmit, sipas përcaktimeve të këtij kreu.

Në kuptim të ligjit në fuqi, “shpërblimi i drejtë” për cenimin e afateve të arsyeshme të gjykimit, kalon në dy faza:

I.        Faza e konstatimit të shkeljes së afateve të arsyeshme dhe urdhërimi i marrjes së masave për përshpejtimin e procedurave (që bëhet nga gjykata kompetente sipas nenit 399/6(1) të KPrC).

II.     Nëse vendimi i gjykatës kompetente që konstaton cenimin e afatit të gjykimit dhe urdhëron marrjen e masave konkrete për përshpejtimin e procedurës, nuk zbatohet, atëherë vlerësohet se ka dështuar mekanizmi parësor dhe mund të kalohet në fazën e dytë që është padia për dëmshpërblimin monetar të palës së dëmtuar nga tejzgjatja e gjykimit, sipas kritereve të përcaktuara në nenin 399/10 të Kodit të Procedurës Civile, e cila gjykohet nga gjykata e përcaktuar në nenin 399/6(3) të Kodit të Procedurës Civile (gjykata civile e shkallës së parë ku ka qendrën organi ndaj të cilit është konstatuar shkelja).[17]

Përsa më sipër konstatojmë se vetëm kur ka një vendim të formës së prerë për konstatimin e shkeljes dhe përshpejtimin e procedurës, i cili nuk është zbatuar, subjekti kërkues mund të paraqesë padi për shpërblimin e demit drejtuar gjykatës civile të shkallës së parë ku ka qendrën organi ndaj të cilit është konstatuar shkelja. Padia parashkruhet brenda 6 muajve nga konstatimi i shkeljes me vendim të formës së prerë.

Gjykimi i kërkesëpadisë, për shpërblimin e dëmit brenda një afati 3 mujor nga depozitimi i kërkesëpadisë. në dhomë këshillimi dhe gjykata që shqyrton çështjen merr vendim brenda 45 ditëve, nga paraqitja e kërkesës. Brenda 15 ditëve nga paraqitja e kësaj kërkese, organi që pretendohet se ka kryer shkeljen, i dërgon kopje të dosjes dhe mendimin me shkrim, gjykatës që shqyrton kërkesën.  Në rast se gjatë shqyrtimit të kërkesës organi që po kryen veprimet, ndërmerr hapat që po kërkohen nga pala, brenda 30 ditëve nga paraqitja e kërkesës, pushon shqyrtimi i kërkesës. Në rast se kërkesa refuzohet, nuk mund të përsëritet më, për të njëjtat fakte.[18]

 

Rivlerësimi kalimtar i gjyqtarëve dhe prokurorëve, pasojat që solli në funksionimin e sistemit të drejtësisë në Shqipëri

 

Me ligjin nr. 76/2016 “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 8417, datë 21.10.1998, “Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë”, të ndryshuar”” u parashikua rivlerësimi kalimtar i gjyqtarëve dhe prokurorëve. Sistemi i rivlerësimit u ngrit me qëllim që të garantohet funksionimi i shtetit të së drejtës, pavarësia e sistemit të drejtësisë, si edhe të rikthehet besimi i publikut tek institucionet e këtij sistemi. Rivlerësimi është një proces që përfshin kontrollin e pasurisë, të figurës dhe të aftësive profesionale të gjyqtarëve dhe prokurorëve dhe kryhet nga Komisioni i Pavarur i Kualifikimit, ndërsa ankimet e subjekteve të rivlerësimit ose të Komisionerit Publik shqyrtohen nga Kolegji i Apelimit pranë Gjykatës Kushtetuese. Mandati i anëtarëve të Komisionit të Pavarur të Kualifikimit dhe Komisionerit Publik sipas ligjit nr. 76/2016 parashikohej të ishte 5 vjet nga data e fillimit të funksionimit tyre, ndërsa mandati i gjyqtarëve të Kolegjit të Apelimit 9 vjet.

Si pasojë e procesit të rivlerësimit kalimtar janë shkarkuar/pezulluar një numër të konsiderueshëm gjyqtarësh në Republikën e Shqipërisë, gjë që ka krijuar kosto për qytetarët në tejzgjatjen e afateve për gjykimin e çështjeve gjyqësore. Raporti mbi gjendjen e sistemit gjyqësor dhe veprimtarinë e Këshillit të Lartë Gjyqësor në lidhje me gjendjen e sistemit gjyqësor gjatë vitit 2021 citon si vijon:

·         Pjesa më e madhe e gjykatave kanë funksionuar me kapacitet të reduktuar të gjyqtarëve, nën 70%, ndërsa në nivel kombëtar vetëm 62.4% e organikës së gjyqtarëve kanë qenë efektivisht në detyrë gjatë vitit 2021.

·         Ngarkesa e punës në gjykata është përballuar nga vetëm 224 gjyqtarë ose 7.91 gjyqtarë për 100.00 banorë. Ky raport është më pak se 40% e normës evropiane.[19]

Gjykata e Lartë ka stokun më të madh të çështjeve në pritje të gjykimit pasi për vitin 2022 mbeten në pritje për t’u shqyrtuar 35 822 çështje. Për likuidimin total të backlog-ut do të duhet që 19 gjyqtarët e Gjykatës së Lartë të punojnë 4.2 vjet, pa marrë në konsideratë çështjet e reja që do të regjistrohen në gjykatë.[20] Ndërkohë që në Gjykatën e Apelit Administrativ në fund të vitit 2021, mbeten ende në pritje të gjykimit 18 415 çështje, për likuidimin e të cilave, tendenca aktuale tregon se do të duheshin 11 vjet punë me organikë të plotë.[21]

Funksionimi i organeve të sistemit të drejtësisë në kushtet e burimeve njerëzore të reduktuara ka sjellë për pasojë mosrespektimin e afateve të përcaktuara në Kodin e Procedurës Civile si afate të arsyeshme ligjore duke e bërë joefektiv edhe mekanizmin e parashikuar në këto raste. Gjykata e Lartë në praktikën e saj thekson se kjo ndërhyrje e ligjvënësit synoi të krijonte një mjet efektiv për adresimin e problematikës së gjykimeve në tejkalim të afateve të arsyeshme, e cila është projektuar të zbatohej në kushtet e një veprimtarie normale të gjyqësorit.[22]

Komisioni Evropian për Efikasitetin e Drejtësisë (CEPEJ) në udhëzuesin mbi menaxhimin e kohës në proceset gjyqësore shprehet sistemet gjyqësore duhet të kenë burime të mjaftueshme për të përballuar ngarkesën normale të punës. Duhet të ketë burime specifike që mund të përdorën në raste të ndryshimeve të papritura të ngarkesës së punës ose pamundësisë së sistemit për të proceduar me rastet menjëherë, brenda afateve të arsyeshme. Është e rëndësishme që në sistemet gjyqësore të rishpërndahen burimet në mënyrën më të shpejtë dhe efektive në mënyrë që të evitohen vonesat dhe bllokimet.[23]

Në kuadër të procesit të rivlerësimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve ligjvënësi nuk parashikoi mënyrën se si do të rregulloheshin pasojat që do vinin nga ky proces dhe sistemi ynë gjyqësor nuk ishte i përgatitur për një kolaps të tillë sepse nuk mund të parashikohej se sa do ishte numri i gjyqtarëve dhe prokurorëve që do shkarkoheshin nga detyra. Shkolla Magjistraturës sipas ligjit nr. 96/2016 “Për statusin e gjyqtarëve dhe prokurorëve në Republikën e Shqipërisë” është e vetmja mënyrë për rekrutimin e magjistratëve të ardhshëm dhe nisur nga fakti që formimi fillestar zgjat për tre vite është e vështirë zëvendësimi i magjistratëve që largohen nga sistemi brenda nji kohe të shkurtër.

Me ligjin nr. 16/2022 “Për një ndryshim në ligjin nr. 8417, datë 21.10.1998, “Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë”, të ndryshuar”, pika 8, e nenit 179/ b mandati i Komisionit të Pavarur i Kualifikimit u zgjat deri në datën 31.12.2024. Përpara këtyre ndryshimeve u kërkua mendimi i Komisionit të Venecias e cila u shpreh se heziton të pranojë zgjatjen e procesit të vetingut, jo vetëm sepse supozohej të ishte një masë e përkohshme, por edhe sepse mund të rrezikojë funksionimin normal të sistemit gjyqësore.[24] Komisioni i Venecias rekomandon se duhen gjetur mënyra të përshtatshme dhe të bëhen ndryshime në këtë proces nëse është e nevojshme me qëllim që ky proces të mos pengoj funksionimin e institucioneve të sistemit gjyqësor në Shqipëri. Komisioni nuk mund të rekomandojë përshpejtimin ose racionalizimin në procesin e vetingut, sepse është e kuptueshme që ky proces në nivel KPK dhe KPA duhet të vijojë të aplikohet në mënyrë koherente, por gjithashtu shprehet se ky proces nuk mund të vijojë të paralizojë institucionet gjyqësore.[25]

Një ndër arsyet se pse Komisioni i Venecias ka dhënë mendim pozitiv për shtyrjen e mandatit të Komisionit të Pavarur të Kualifikimit lidhet me respektimin e parimit të barazisë që parashikon se rastet objektivisht të njëjta duhet të trajtohen në mënyrë të njëjtë dhe rastet objektivisht të ndryshme të trajtohen në mënyrë të ndryshme. Në kushtet që nuk do të kishte zgjatje të këtij procesi më shumë se 1/3 e proceseve të vetingut do u kalonte organeve të zakonshme që qeverisin sistemin gjyqësor KLGJ dhe KLP dhe rastet do të trajtoheshin sipas procedurave të tyre të brendshme të punës dhe jo sipas procedurave që janë trajtuar rastet e tjera nga komisioni i posaçme KPK Një trajtim i tillë i diferencuar nuk do ishte i justifikuar në kuadër të parimit të barazisë para ligjit.[26] Si përfundim Komisioni i Venecias u shpreh se propozimi për zgjatjen e mandatit të KPK mund të konsiderohet në përputhje me standardet evropiane për sa kohë sigurohet funksionimi i sistemit gjyqësor.

 

Masat e marra me qëllim garantimin e funksionimit të sistemit gjyqësor dhe respektimin e afatit të arsyeshëm ligjor

 

Me qëllim rritjen e eficencës dhe efektshmërinë në administrimin e sistemit të drejtësisë dhe për të garantuar funksionimin e sistemit gjyqesor janë marrë një sërë masash ku përfshihen ndryshimet ligjore dhe masat me karakter administrative të marra nga organet e qeverisjes në drejtësi. Këto ndryshime synojnë uljen e mbingarkesës së gjykatave, veçanërisht të Gjykatës së Lartë, përshpejtimin e gjykimit dhe shqyrtimin e dosjeve gjyqësore brenda afateve të arsyeshme.

Ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale, Kodin e Procedurës Civile, dhe ligjin për gjykatat administrative parashikuan se të gjitha rekurset në Gjykatën e Lartë do të shqyrtoheshin me trup të përbërë nga tre gjyqtarë, me përjashtim të vendimeve për njësimin dhe zhvillimin e praktikës gjyqësore që shqyrtohen në kolegje me trup gjykues të përbërë nga 5 gjyqtarë dhe ndryshimin e praktikës gjyqësore në kolegje të bashkuara.[27] Si rast përjashtimor me trup të përbërë nga 5 gjyqtarë Kolegji Administrativ i Gjykatës së Lartë do të gjykojë, rekurset e paraqitura kundër vendimeve të Gjykatës Administrative të Apelit që kanë shqyrtuar padi ndaj aktit nënligjor normative.[28] Këto ndryshime legjislative ishin në përputhje me vendimin nr. 00-2020-473 (4) të datës 22 Dhjetor 2020 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë që vlerësoi çështjen ligjore të përbërjes së trupit gjykues i cili duhet të shqyrtojë çështjen në seancë gjyqësore për rastet kur nuk jep një vendim njësues ose zhvillues të praktikës gjyqësore. Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë arriti në përfundimin se shqyrtimi i rekurseve në seancë gjyqësore për çështje të cilat nuk përbëjnë njësim ose zhvillim të praktikës gjyqësore, do të bëhet nga trupa gjyqësore të përbëra nga 3 (tre) gjyqtarë.

Kundër disa vendimeve të ndërmjetme të gjykatave për të cilat parashikohej ankim i veçantë në Gjykatën e Lartë u parashikua që do të ankimohen së bashku me vendimin përfundimtare. Para ndryshimeve që u bënë me ligjin nr. 44/2021 “Për disa shtesa dhe ndryshime në ligjin nr. 8116, datë 29.3.1996, “Kodi i Procedurës Civile i Republikës së Shqipërisë”, të ndryshuar kundër vendimit të gjykatave për juridiksionin dhe kompetencën për gjykimin e mosmarrëveshjes mund të bëhej rekurs i veçantë në Gjykatën e Lartë. Me ligjin nr. 44/2021 u përcaktua që kundër vendimit të gjykatës mbi kompetencën për gjykimin e mosmarrëveshjes lejohet ankim bashkë me vendimin përfundimtar ose jopërfundimtar.[29] Ndërkohë që në lidhje me vendimin e gjykatës mbi juridiksionin u përcaktua se kur gjykata vendos nxjerrjen e çështjes jashtë juridiksionit gjyqësor, lejohet rekurs i veçantë në Gjykatën e Lartë, ndërsa kur vendos që çështja bën pjesë në juridiksionin gjyqësor, kundër vendimit lejohet ankim bashkë me vendimin përfundimtar ose jopërfundimtar.”.[30] Ky parashikim u reflektua edhe në nenin 21 të Kodit të Procedurës Penale.

U kryen gjithashtu ndryshime në kodet e procedurave në lidhje me trupin gjykues që do gjykonte kërkesat për përjashtimin e gjyqtarëve. Kërkesa për përjashtimin e gjyqtarit të gjykatës së apelit sipas KPC përpara ndryshimeve të ligjit nr. 44/2021 gjykohej me trup gjykues prej 3 gjyqtarësh të kësaj gjykate. Me ndryshimet e bëra në KPC u përcaktua se vendos një gjyqtar tjetër i kësaj gjykate, i ndryshëm nga gjyqtarët e trupit gjykues të cilit i përket gjyqtari që kërkohet të përjashtohet.[31] Gjithashtu, në lidhje me kërkesën e përjashtimit të gjyqtarit të Gjykatës së Lartë vendoste një trup gjykues prej 3 gjyqtarësh i kësaj gjykate, i ndryshëm nga ai, të cilit i përket gjyqtari që kërkohet të përjashtohet. Me ndryshimet që iu bënë KPC-së vendos një gjyqtar tjetër i kësaj gjykate, i ndryshëm nga gjyqtarët e kolegjit të cilit i përket gjyqtari që kërkohet të përjashtohet.[32]

Në Kodin e Procedurës Civile është shtuar neni 471/a që parashikon se afati maksimal për shqyrtimin e ankimeve dhe rekurseve të veçanta kundër vendimeve jopërfundimtare që shqyrtohen në dhomë këshillimi është brenda 30 ditëve nga dita e regjistrimit të tyre në gjykatën më të lartë. Ndërkohë që me ndryshimet e kryera në Kodin e Procedurës Penale me ligjin nr. 41/2021 u zgjeruan kompetencat e gjyqtarit të seancës paraprake, duke e dhënë mundësi të vijojë gjykimin në rastet kur palët paraqesin marrëveshje mbi kushtet e pranimit të fajësisë dhe caktimin e dënimit apo kur i pandehuri ka bërë kërkesë për gjykim të shkurtuar.

Gjithashtu, ndryshimet e kryera paralelisht në Kodin Penal dhe Kodin e Procedurës Penale kishin si qëllim krijimin e kushteve të përshtatshme për ushtrimin e ndjekjes penale nga SPAK dhe Gjykatat e Posaçme, për ato vepra penale për të cilat pasoja janë të rënda.  Ndryshimet në nenet 244, 245/1, 258 dhe 259 të Kodit Penal konsistojnë në ndarje në dy paragrafe te ndryshe, të figurës së veprës penale duke u bazuar në vlerën e përfitimit të parregullt. Ndërkohë që sipas ndryshimeve të kryera në Kodin e Procedurës Penale ka ndryshuar kompetenca lëndore e prokurorive dhe gjykatave të posaçme. Në rastet kur vlera e ketij perfitimi që vjen nga vepra penale të sipërcituara është nën 50.000 lek, këto çështje do të jenë nën kompetencën lëndore të prokurorive të juridiksionit të përgjithshëm ndërsa kur kjo vlere është mbi 50.000 lek, atëherë vepra penale do të jetë nën kompetencën lëndore të prokurorisë dhe gjykatave të posaçme.

Këshilli i Lartë Gjyqësor për të kompensuar ritmet disi të ngadalta në emërimin e gjyqtarëve në Gjykatën e Lartë, ka ndërmarrë masa për ngritjen dhe plotësimin tërësor të strukturës mbështetëse. Kështu, përmes vendimit 643, datë 23.12.2020 “Për miratimin e rregullave standarde për organigramën, përshkrimin e detyrave dhe përgjegjësive të kategorive të punonjësve të Gjykatës së Lartë” është krijuar Njësia e Shërbimit Ligjor në Gjykatën e Lartë. Ndërsa, përmes vendimmarrjes së Këshillit të Gjykatës është përcaktuar numri i këshilltarëve ligjorë të nevojshëm për strukturën e gjykatës, bazuar mbi numrin e gjyqtarëve.[33]

Në kuadër të projektit “Drejtësi për të Gjithë” në Shqipëri, i financuar nga Agjencia e Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar (USAID), është nënshkruar një Memorandum Mirëkuptimi me Këshillin e Lartë Gjyqësor (KLGJ) dhe Gjykatën e Lartë (GJL) për ngritjen e një ekipi nëpunësish për Uljen e Numrit të Çështjeve të Prapambetura (NUNÇP), duke ofruar kështu mbështetje në drejtim të një pune më efikase për zgjidhjen e çështjeve gjyqësore, parandalimin dhe uljen e numrit të çështjeve të prapambetura. Ky proces shërbeu për lehtësimin e trajtimit të dosjes nga këshilltarët gjyqësorë dhe uljen e kohës efektive për administrimin e një dosjeje gjyqësore nga këshilltarët dhe gjyqtarët. Vlerësohet se mekanizmat e zbatuara përmes nëpunësve për uljen e çështjeve dhe praktikat e standardizuara kanë qenë një faktor në rritjen e normës së evadimit të çështjeve.[34] Ndër të tjera, KLGJ-ja ka marrë masa për plotësimin e vendeve vakante përmes dy instrumentave ligjore: skemës së delegimit, dhe transferimit të përkohshëm.

Këshilli i Lartë Gjyqësor ka vendosur të rishikojë hartën gjyqësor dhe për këtë qëllim është ngritur një grup pune ndërinstitucional me pjesëmarrës nga Këshilli i Evropës dhe Bashkimi Evropian. Numri i gjykatave synohet të reduktohet me qëllim maksimizimin e burimeve njerëzore dhe financiare dhe rritjen e efiçencës dhe aksesit në drejtësi.

 

Detyrimi i Shteteve Palë të KEDNJ-së për të garantuar respektimin e afatit të arsyeshëm ligjor dhe rrethanat që i justifikojnë Shtetet në rastet e kohëzgjatjes së tepërt të procedurave

 

Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut i detyron shtetet palë t’i garantojnë çdo personi të drejtën për një proces të rregullt ligjor ku përfshihet edhe e drejta për tu gjykuar brenda një afati të arsyeshëm ligjor. Por cilat janë ato rrethana që e vendosin shtetin para pamundësisë për garantimin e afatit të arsyeshëm ligjor dhe e justikojnë atë në rastet e cenimit të nenit 6 të KEDNJ-së.

Kompleksiteti i çështjes në shumë raste mund të justifikojë kohëzgjatjen e tepërt të procedurave, por duhet të theksojmë se një gjë e tillë vlerësohet rast pas rasti. Në çështjen Pafitis dhe të tjerë kundër Greqisë, GJEDNJ-ja është shprehur se kompleksiteti i çështjes nuk mund të justifikojë një kohëzgjatje të tillë të procedurave si në rastin konkret.[35]

Në lidhje me sa më sipër konstatojmë se kompleksiteti i çështjes jo domosdoshmërisht e përjashton shtetin nga detyrimi për garantimin e afatit të arsyeshëm ligjor dhe nuk mund të justifikojë periudha të gjatë kohore. 

Një ndër arsyet që mund të justifikojë kohëzgjatje të konsiderueshme të procedurave është dhe sjellja e ankuesit duke mbajtur në konsideratë se vetëm vonesat që i atribuohen shtetit mund të çojnë në konstatimin e shkeljes së nenit 6/1 i KEDNJ-së përsa i përket afatit të arsyeshëm. Në çështjen Lammi kundër Finlandës, GJEDNJ-ja nuk konstatoi shkelje të nenit 6/1 I KEDNJ-së duke qenë se duke pasur parasysh të gjitha rrethanat e çështjes, ishte e dukshme se kërkuesi me sjelljen e tij ka qenë përgjegjës për zgjatjen e procedimit. Në këtë rast rezultoi se kërkuesi kishte paraqitur kërkesa të shumta për shtyrje apo anulim, ankesa të pabazuara për anësi dhe nuk kishte deklaruar adresën e tij zyrtare gjë që e bëri të vështirë për autoritetet dhe gjykatat kontaktin me të.[36] Në lidhje me sjelljen e kërkuesit gjatë procedurave gjyqësore në paragrafin e tretë të nenit 399/2 të KPC parashikohet se nuk do të llogaritet në kohëzgjatjen totale të gjykimit ose të procedimit koha kur çështja është shtyrë për shkak të kërkesave të palës kërkuese.

Përveç rrethanave që lidhen me çështjen konkrete në kohëzgjatjen e tepërt të procedurave mund të ndikojnë edhe faktorë të jashtëm që lidhen me situatën politike në vend, ngarkesën e madhe të gjyqësorit apo mungesën e burimeve njerëzore, situatat e jashtëzakonshme që mund të pengojnë funksionimin normal të institucioneve apo reformat e kryera në sistemet gjyqësore.

Në çështjen Krastanov kundër Bullgarisë autoritetet vendase, ndër të tjera, përdorën si argument për mosrespektimin e afatit të arsyeshëm ligjor reformën e kryer në sistemin gjyqësor, për shkak të së cilës Gjykata e Lartë i dërgoi ankesat në Gjykatën e Apelit të Sofjes së sapokrijuar. GJEDNJ-ja në këtë rast konstatoi shkelje të afatit të arsyeshëm ligjor dhe u shpreh se duke mos shpërfillur vonesën e pashmangshme që rrjedh nga kjo reformë, shtetet kanë një detyrim të përgjithshëm të organizojnë sistemet e tyre ligjore në mënyrë që të sigurojnë përputhjen me kërkesat e nenit 6 § 1, duke përfshirë atë të gjykimit brenda një afati të arsyeshëm.[37] Ndërsa në lidhje me ngarkesën e gjykatave për shkak të volumit të madh të çështjeve GJEDNJ-ja në praktikën e saj është shpehur se nuk mund të përdoret si argument për zgjatjen e tepërt të procedurave.[38]

Në çështjen Pafitis dhe të tjerë kundër Greqisë një ndër arsyet që çoi në vonesën e procedurave ishte edhe greva e organizuar nga anëtarët e dhomës së avokatisë. GJEDNJ-ja u shpreh se vonesat e shkaktuara nga greva nuk mund t'i atribuohen shtetit sepse pavarësisht nga personaliteti juridik i Avokatit sipas të drejtës publike, ajo është në thelb një shoqatë profesionale dhe duke u bërë thirrje anëtarëve të saj që të tërhiqnin shërbimet e tyre, ajo po ndërmerrte veprime për të mbrojtur interesat e tyre profesionale, duke mos ushtruar një nga funksionet e një autoriteti publik. Prandaj GJEDNJ-ja do të merrte në konsideratë vetëm vonesat që autoritet shtetërore (gjykatat vendase) mund t'i shmangnin ose reduktonin.[39]

Siç u citua edhe në kreun e mësipërm reforma në sistemin gjyqësor, rivlerësimi kalimtar i gjyqtarëve solli mungesë të burimeve njerëzore në sistemin gjyqësor dhe për pasojë tejzgjatje të afateve për gjykimin e çështjeve gjyqësore. Nisur nga gjendja e sistemit gjyqësor është bërë joefektiv mekanizmi i parashikuar nga KPC në kreun X. Në çështjen Bara dhe të tjerë kundër Shqipërisë një prej ankuesve nuk kishte shteruar rrugën e brendshme sipas KPC për rastet e cenimit të afatit të arsyeshëm, por GJEDNJ-ja u shpreh se duke pasur në konsideratë faktin se kërkuesi është përballur me “situatën e vazhduar” të funksionimit të pjesshëm të Gjykatës së Lartë, mekanizmi i parashikuar nga KPC do të ishte joefektiv, prandaj e konsideroi kërkesën të pranueshme.[40] Ndërkohë për sa i përket jurisprudencës së Gjykatës Kushtetuse në lidhje efektivitetin e mjetit procedurial të parashikuar nga KPC është mbajtur qëndrimi se në parim janë efektive, por sa i takon efektivitetit të tyre në praktikë, vlerëson se duhen shqyrtuar nën dritën e rrethanave të çdo rasti konkret.[41]

Në paragrafin 3, të nenit 399/2 të KPC parashikohet se në kohëzgjatjen e gjykimit ose të procedimit, nuk llogaritet koha kur çështja është pezulluar për shkaqe ligjore, kur është shtyrë për shkak të kërkesave të palës kërkuese, sipas këtij kreu, ose kur shfaqen rrethana të pamundësisë objektive për procedim.

Gjykata e Lartë duke u mbështetur në parashikimin e mësipërm është shprehur se volumi i madh i çështjeve, të mbetura pa gjykuar për një kohë të gjatë në raport më një pamjaftueshmëri burimesh njerëzore për të përballuar këtë volum e vë organin gjyqësor në kushtet pamundësisë objektive për procedim. Gjithashtu, Gjykata e Lartë shprehet se nuk mund ti kërkohet autoriteteve gjyqësore, që të kryejnë veprime procedurale në tejkalim të limiteve të arsyeshme të mundësive të tyre objektive.[42]

Në lidhje me këtë qëndrim të Gjykatës së Lartë që është mbajtur pothuajse në të gjitha vendimet me objekt konstatimin e shkeljes së afatit të arsyeshëm ligjor GJEDNJ-ja është shprehur se një qasje e tillë nuk do të ishte në harmoni me praktikën e saj ligjore, në mbështetje të nenit 6§1, për kërkesën për “një afat të arsyeshëm”, sepse në këtë mënyrë e gjithë barra për ndonjë vonesë të shkaktuar nga reformat në sektorin e drejtësisë do të kalonte te pala ndërgjyqëse individuale.[43]

Në një rast tjetër vendim Kolegji Administrativ i Gjykatës së Lartë thekson se vonesa e gjatë në shqyrtimin e mosmarrëveshjes konkrete objekt gjykimi, është rrjedhojë e një problematike të përgjithshme që tejkalon rastin konkret. Përbën një fakt të njohur botërisht se reforma në drejtësi ka shkarkuar/pezulluar një numër të konsiderueshëm gjyqtarësh në Republikën e Shqipërisë. Ky proces natyrshëm ka krijuar kosto për qytetarët në tejzgjatjen e afateve për gjykimin e çështjeve gjyqësore. Këto vështirësi janë proporcionale në raport me të mirën e përgjithshme që padyshim krijon procesi i reformës.[44]

GJEDNJ-ja shprehet se duke marrë në konsideratë vonesën e kuptueshme të shkaktuar nga reformat e thella në sistemin e drejtësisë dhe nga procesi i vetting-ut, shtetet kanë një detyrim të përgjithshëm që t’i organizojnë sistemet e tyre ligjore për të garantuar respektim të kushteve të parashikuara në nenin 6§1, duke përfshirë edhe një seancë të drejtë dëgjimore brenda një afati të arsyeshëm.[45]

Gjykata Kushtetuese në vendimet e saj të fundit është shprehur se duke mbajtur në konsideratë faktin se ngarkesa e punës së gjykatave është duke zgjatur disa vite, se numri i gjyqtarëve vijon në rënie dhe se metodat e identifikuara nga vetë gjykatat dhe KLGJ-ja nuk po i japin zgjidhje ngarkesës së punës, vlerëson se sjellja e autoriteteve shtetërore, në veçanti e atyre që miratojnë ligjet dhe politikat e sistemit të drejtësisë, nuk ka qenë në nivelin e duhur të efikasitetit, duke i shkaktuar kërkueses vonesë të paarsyeshme në gjykimin e çështjes së saj.  Gjykata gjithashtu thekson se gjykimi përtej afatit të arsyeshëm, bazuar vetëm në faktin se shteti ka dështuar të marrë masa efikase, që efektet e zbatimit të reformës në drejtësi janë të përkohshme dhe që gjykatat të plotësohen me personel dhe të organizohen në kohën e duhur dhe sipas standardeve kushtetuese, nuk mund të përligjë cenimin e të drejtave kushtetuese të individëve. Për më tepër, mbingarkesa në gjykata është një situatë e njohur dhe e zgjatur në kohë, e cila nuk varet nga kërkuesja, por vetëm nga përgjegjësit e administrimit të sistemit të drejtësisë, detyra e të cilëve është të krijojnë një sistem gjyqësor efikas dhe të pajisur me personel, në mënyrë që t’i përgjigjet më së miri kërkesave të shtetit të së drejtës, ku përfshihet edhe përfundimi i proceseve gjyqësore në përputhje me standardet që imponon e drejta për proces të rregullt, ndërkohë që ky detyrim kushtetues prej tyre nuk rezulton të jetë respektuar.[46]

 

Konkluzione

 

Gjatë këtij punimi u përpoqëm të trajtojmë parimin e afatit të arsyeshëm ligjor, si një element i parimit të arsyeshëm ligjor parashikuar në nenin 6 të KEDNJ-së dhe nenin 42 të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë.

Me ligjin nr.38/2017, në kuadër të reformës në drejtësi në Kodin e Procedurës Civile u shtua kreu X, që parashikon një mjet të ri procedurial për rastet e cenimit të afatit të arsyeshëm ligjor. Këto ndryshime erdhën si pasojë e disa vendimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut kundër Shqipërisë, e cila në disa raste kishte konstatuar shkelje të paragrafit të parë të nenit 6 të KEDNJ-së dhe e rekomandonte që të parashikohej një mjet efektiv për cenimin e afatit të arsyeshëm ligjor.

Me ndryshimet e kryera në KPC u përcaktua se çfarë do të konsiderohet afat i arsyeshëm ligjor për procedurat hetimore, gjyqësore dhe ekzekutimit të vendimit gjyqësor, si edhe u parashikua që në rastet e shkeljes së këtyre afateve palët mund të kërkojnë konstatimin e shkeljes dhe përshpejtimin e procedurave, dhe nëse një gjë e tillë nuk zbatohet - shpërblimin e dëmit.

Teorikisht mekanizmi i parashikuar është në përputhje me standardet e përcaktuara nga Këshilli i Evropës dhe Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut. Por, për shkak të situatës jo normale të sistemit gjyqësor në praktikë rezultoi një mekanizëm joefektiv dhe i pazbatueshëm. Këtë qëndrim mbajti GJEDNJ-ja në çështjen Bara dhe të tjerë kundër Shqipërisë, kur e konsideroi të pranueshme kërkesën e njërit prej kërkuesve, pavarsisht se nuk kishte shteruar rrugën e brendshme gjyqësore.

Ndërkohë, procesi i rivlerësimit kalimtar të gjyqtarëve krijoi shumë vakanca në sistemin gjyqësor, gjë që solli tejzgjatjen e afateve të procedurave gjyqësore dhe një numër të madh çështjesh të pashqyrtuara për të cilat do të duhen vite të ezaurohen gjë që ka shkaktuar një kolaps në sistemin e drejtësisë dhe ka sjellë si pasojë cenimine të drejtave e qytetarëve për një proces të rregullt ligjor.

Gjykata e Lartë në praktikën e saj vazhdon të mbajë qëndrimin, se është në kushtet e pamundësisë objektive për të garantuar gjykimin e çështjeve brenda një afati të arsyeshëm ligjor për shkak të pamjaftueshmërisë së burimeve njerëzore dhe volumit të madh të çështjeve. Ndërkohë që Gjykata Kushtetuese shprehet,  në përputhje me praktikën GJEDNJ-së, se masat e zbatimit të reformës në drejtësi janë të përkohshme dhe që gjykatat të plotësohen me personel dhe të organizohen në kohën e duhur edhe sipas standardeve kushtetuese, nuk mund të përligjin cenimin e të drejtave kushtetuese të individëve.

GJEDNJ-ja në çështjen Bara dhe të tjerë kundër Shqipërisë ka konstatuar shkelje të nenit 6/1 të KEDNJ-së, pavarsisht se shteti shqiptar shpjegoi se vonesa në shqyrtimin e rekursit në Gjykatën e Lartë të kërkuesit kishte ardhur si pasojë e reformës në gjyqësor dhe, veçanërisht, në vetting-un e gjyqtarëve, reformë e cila kishte qenë një nevojë për sistemin gjyqësor në Shqipëri.

Me qëllim që të garantohet funksionimi normal i sistemit gjyqësor dhe të përshpejtohet shqyrtimi i çështjeve të prapambetura janë marrë një sërë masash me karakter legjislativ dhe administrative, të cilat sipas të dhënave të cituara në raportin vjetor të KLGJ-së kanë ndikuar pozitivisht, por duke qenë se numri i çështjeve të prapambetura është shumë i lartë nuk kanë dhënë një zgjidhje përfunndimtare të problemit.

Si përfundim theksojmë se mjeti i parashikuar në Kodin e Procedurës Civile në lidhje me kërkesat për konstatimin e shkeljes së afatit të arsyeshëm, përshpejtimin e procedurave dhe shpërblimin e dëmit është aktualisht joefektiv, ngaq sepse pavarsisht se gjykatat konstatojnë shkelje të afateve të arsyeshme ligjore që kanë ardhur jo për shkak të palës apo të kompleksitetit të çështjes, vendosin rrëzimini e kërkesës me argumentin se gjykata është në pamundësi objektive për procedimin e menjëhershëm në shqyrtimin çështjes.___________________________________

 

Literatura:

 

Akte normative

-          Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut

-          Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë

-          Kodi i Procedurës Civile i Republikës së Shqipërisë

-          Kodi i Procedurës Penale Republikës së Shqipërisë

-          Kodi Penal i Republikës së Shqipërisë

-          Ligji nr. 49/2012, “Për gjykatat administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative” i ndryshuar

 

Jurisprudencë

-          Vendime të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut: Case of Sürmeli v. Germany, application no. 75529/01, 8 June 2006,  https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-75689; Case of Qufaj Co. SH.P.K. v. Albania, Application no. 54268/00, 18 November 2004 https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-67514;

Luli and Others v. Albania, nos. 64480/09 and 5 others, 1 April 2014, https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-142305; Case of Pafitis and others v. Greece (163/1996/782/983), https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58141; Case of Lammi v. Finland Application no. 53835/00, 15 November 2005  https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-71038; Case of Krastanov v. Bulgaria, Application no. 50222/99 ,30 September 2004, https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-66796;Case of Muti v. Italy nr. 14146/88, 23/03/1994 § 15, https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57869; Case of Pafitis and others v. Greece (163/1996/782/983) https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58141; Case of Bara and Kola v. Albania, Applications nos. 43391/18 and 17766/19, 28.02.2022 https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-211933

-          Vendime të Gjykatës Kushtetuese: nr. 35 datë 01.11. 2021 (V-35/21); nr. 3 datë 06.02.2018 (V-3/18);

nr. 1 datë 21.01.2016 (V-1/16); nr. 2 datë 17.02.2022;

nr. 37 datë 05.11.2021

-          Vendime të Gjykatës së Lartë: nr. 2/2/1, datë 13.7.2021 i Kolegjit Administrativ të Gjykatës së Lartë;

Vendim nr.3, datë 16.12.2021 i Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë;

nr. 14, datë 17.03.2022 i Kolegjit Administrativ të Gjykatës së Lartë; nr. 16, datë 11.04.2022 i Kolegjit Administrativ të Gjykatës së Lartë ; nr. 00-2020-473 (4) datë 22.12.2020 të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë

 

Raporte/Rekomnandime/Opinione

-          “Raport mbi gjendjen e sistemit gjyqësor dhe veprimtarinë e Këshillit të Lartë Gjyqësor për vitin 2021”, http://klgj.al/raporti-vjetor-klgj-2021/

-          “Revised saturn guidelines for judicial time management (4th revision)”, document adopted at the 37th plenary meeting of the CEPEJ, 8 and 9 December 2021, “Revised saturn guidelines for judicial time management (4th revision)”, document adopted at the 37th plenary meeting of the CEPEJ, 8 and 9 December 2021, https://rm.coe.int/cepej-2021-13-en-revised-saturn-guidelines-4th-revision/1680a4cf81

-          Venice Commission, Opinion on the appointment of judges of the Constitutional Court in Albania, CDL-AD(2020)010, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2020)010-e

-           Opinion on the extension of the term of office of the transitional bodies in charge of the re-evaluation of judges and prosecutors Opinion no. 1068/2021, Strasbourg, 14 December 2021 European Commission for Democracy through Law (Venice Commission)

-          Kohëzgjatja e proceseve gjyqësore në Shtetet anëtare të Këshillit të Evropës mbështetur në jurisprudencën e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut Komisioni Evropian për Efikasitetin e Drejtësisë (CEPEJ), (31 korrik 2012) botimi i dytë, https://rm.coe.int/kohezgjatja-e-proceseve-gjyqesore-ne-shtete-antare/16809ebb24

-          Kohëzgjatja e arsyeshme e procedurës përmbledhje e praktikës gjyqësore të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut” Këshilli i Evropës viti 2021, https://rm.coe.int/echr-alb-reasonable-time-of-proceedings-compilation-of-case-law-of-the/1680a20cd9

 

 



[1] Sürmeli v. Germany [GC], no. 75529/01, § 129, ECHR 2006 VII).

[2] “Kohëzgjatja e proceseve gjyqësore në Shtetet anëtare të Këshillit të Evropës mbështetur në jurisprudencën e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut” Komisioni Evropian për Efikasitetin e Drejtësisë (CEPEJ), (31 korrik 2012) botimi i dytë, faqe 11, akesuar datë 2.06.2022 https://rm.coe.int/kohezgjatja-e-proceseve-gjyqesore-ne-shtete-antare/16809ebb24

[3] Sürmeli v. Germany [GC], no. 75529/01, § 128, ECHR 2006 VII).

[4] Vendim nr. 35 datë 01.11. 2021  (V-35/21) i Gjykatës Kushtetuese, paragrafi 54

[5] Vendim nr. 35 datë 01.11. 2021  (V-35/21) i Gjykatës Kushtetuese, paragrafi 56

[6] Vendim i Kolegjit Administrativ të Gjykatës së Lartë Nr. 2/2/1, datë 13.7.2021

[7] Vendim nr. 1 datë 21.01.2016 (V-1/16) i Gjykatës Kushtetuese, paragrafi 19

[8] Case of Qufaj Co. SH.P.K. v. Albania, Application no. 54268/00, § 38, 18 November 2004

[9] Vendim i Kolegjit Penal  të Gjykatës së Lartë nr.3 , datë 16.12.2021

[10] Komisioni Evropian për Efikasitetin e Drejtësisë (CEPEJ), Kohëzgjatja e proceseve gjyqësore në Shtetet anëtare të Këshillit të Evropës mbështetur në jurisprudencën e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, (31 korrik 2012) Botimi i dytë, faqe 11, aksesuar datë 2.06.2022 https://rm.coe.int/kohezgjatja-e-proceseve-gjyqesore-ne-shtete-antare/16809ebb24

[11] Vendim nr. 3 datë 06.02.2018 (V-3/18) i Gjykatës Kushtetuese, paragrafi 16

[12] Luli and Others v. Albania (nos. 64480/09 and 5 others, 1 April 2014), § 81

Këshilli i Evropës, Kohëzgjatja e arsyeshme e procedurës përmbledhje e praktikës gjyqësore të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, viti 2021, faqe 9, aksesuar datë 02.06.2022 https://rm.coe.int/echr-alb-reasonable-time-of-proceedings-compilation-of-case-law-of-the/1680a20cd9

[14] Neni 392/2, paragrafi i dytë KPC

[15] Neni 399/2, paragrafi i parë KPC

[16] Neni 392/6, paragrafi i parë KPC

[17] Vendim nr. 14, datë 17.03.2022 i Kolegjit Administrativ të Gjykatës së Lartë aksesuar datë 02.06.2022 http://www.gjykataelarte.gov.al/web/Per_konstatimin_e_shkeljes_se_afatit_GJA_10699_1.php

[18] Neni 392/7 KPC

[19]  Raport mbi gjendjen e sistemit gjyqësor dhe veprimtarinë e këshillit të lartë gjyqësor për vitin 2021 , faqe 10           http://klgj.al/raporti-vjetor-klgj-2021/ aksesuar me datë 6.01.2022

[20] Raport mbi gjendjen e sistemit gjyqësor dhe veprimtarinë e këshillit të lartë gjyqësor për vitin 2021 , faqe 40           http://klgj.al/raporti-vjetor-klgj-2021/  aksesuar me datë 6.01.2022

[21] Ibid, faqe 68

[22] Vendim nr. 14, datë 17.03.2022 i Kolegjit Administrativ tw Gjykatws sw Lartw, paragrafi 12

[23] CEPEJ,Revised saturn guidelines for judicial time management (4th revision), document adopted at the 37th plenary meeting of the CEPEJ, 8 and 9 December 2021, Revised saturn guidelines for judicial time management (4th revision), document adopted at the 37th plenary meeting of the CEPEJ, 8 and 9 December 2021, page 5,  https://rm.coe.int/cepej-2021-13-en-revised-saturn-guidelines-4th-revision/1680a4cf81

[24] “Opinion on the extension of the term of office of the transitional bodies in charge of the re-evaluation of judges and prosecutors” Opinion no. 1068/2021, Strasbourg, 14 December 2021 European Commission for Democracy through Law (Venice Commission) § 15

[25] Venice Commission, Opinion on the appointment of judges of the Constitutional Court in Albania, CDL-AD (2020)010, para. 83, https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-AD(2020)010-e

[26] “Opinion on the extension of the term of office of the transitional bodies in charge of the re-evaluation of judges and prosecutors” Opinion no. 1068/2021, Strasbourg, 14 December 2021 European Commission for Democracy through Law (Venice Commission) § 20

[27] Neni 14/a i Kodit të Procedurës Penale

[28] Pika 3, neni 12, ligji nr. 49/2012, “Për gjykatat administrative dhe gjykimin e mosmarrëveshjeve administrative”, i ndryshuar

[29] Neni 62, i Kodit të Procedurës Civile

[30] Paragrafi i dytë, i nenit 59, të Kodit të Procedurës Civile

[31] Paragrafi i dytë, i nenit 75, të Kodit të Procedurës Civile

[32] Paragrafi i tretë, i nenit 75, të Kodit të Procedurës Civile

[33] “Raport mbi gjendjen e sistemit gjyqësor dhe veprimtarinë e Këshillit të Lartë Gjyqësor për vitin 2021”, faqe 34 http://klgj.al/raporti-vjetor-klgj-2021/  aksesuar me datë 6.01.2022

[34] “Raport mbi gjendjen e sistemit gjyqësor dhe veprimtarinë e Këshillit të Lartë Gjyqësor për vitin 2021”, faqe 35 http://klgj.al/raporti-vjetor-klgj-2021/   aksesuar me datë 6.01.2022

[35] Case of Pafitis and others v. Greece (163/1996/782/983) § 91 https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58141

[36] Case of Lammi v. Finland Application no. 53835/00, 15 November 2005 § 33 https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-71038

[37] Case of krastanov v. Bulgaria, Application no. 50222/99 ,30 September 2004, § 74, https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-66796

[38] Case of Muti v. Italy nr. 14146/88, 23/03/1994 § 15, https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57869

[39] Case of Pafitis and others v. Greece (163/1996/782/983) § 97 https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58141

[40] Case of Bara and Kola v. Albania, Applications nos. 43391/18 and 17766/19, §71, 28.02.2022 https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-211933

[41] Vendim i Gjykatës Kushtetuese nr. 37 datë 05.11.2021 §21

[42] Vendim nr. 16, datë 11.04.2022 i Kolegjit Administrativ të Gjykatës së Lartë

[43] Case of Bara and Kola v. Albania, Applications nos. 43391/18 and 17766/19, §71, 28.02.2022

[44] Vendim nr. 14, datë 17.03.2022 i Kolegjit Administrativ të Gjykatës së Lartë § 14

[45] Case of Bara and Kola v. Albania, Applications nos. 43391/18 and 17766/19, §70, 28.02.2022

[46] Vendim i Gjykatës Kushtetuese nr. nr. 2 datë 17.02.2022 § 56, 57