Av. Erilda PAPAGJONI

Anëtare e Dhomës së Avokatisë,

Tiranë

 

 Hyrje

 

Element thelbësor i çdo padie dhe procesi gjyqësor civil është legjitimiteti i palëve pjesëmarrëse në gjykim, i cili është aq i rëndësishëm sa nga ajo varet jo vetëm vlefshmëria e procesit civil, por edhe “fati” i padisë.[1] Pikërisht, duke mbajtur parasysh dinamikën e 10 viteve të fundit në sektorin e kujdesit shëndetësor, shtimit të shërbimeve shëndetësore, ndërgjegjësimit të njerëzve për të drejtën e tyre për kujdes shëndetësor dhe të drejtat e tyre si pacient, si edhe rritjen e proceseve gjyqësore civile të dëmshpërblimit në këtë fushë, nëpërmjet këtij artikulli do të prezantohen disa çështje ligjore të evidentuara përsa i përket legjitimitetit të palëve në padinë dhe procesin gjyqësor civil të kërkimit të dëmit nga kequshtrimi mjekësor.

Fillimisht, në pjesën e parë të artikullit do të trajtohen çështjet e evidentuara për legjitimitetin aktiv, duke u ndalur veçanërisht në përdorimin e padisë së duhur dhe në mënyrë sa më efikase nga personi i dëmtuar sepse, sikurse do të paraqitet edhe në vijim, pacienti dhe familjarët e tij apo persona të tjerë të lidhur me të nuk barazohen nga pozita e tyre dhe pësojnë lloje të ndryshme dëmesh. Zgjedhja e padisë së saktë e ndihmon paditësin që të jetë i suksesshëm në procesin gjyqësor dhe të ketë një përfundim të favorshëm për të. Në pjesën e dytë të artikullit do të trajtohen çështjet dhe problematikat e evidentuara për legjitimitetin pasiv që, për nga natyra e marrëdhënies së krijuar ndërmjet palëve, në këto raste është më komplekse. Përzgjedhja e personit të duhur për t’u thirrur si i paditur përbën gjithashtu një element kyç për suksesin e padisë.

Edhe në këtë punim, si në artikujt e botuar më parë, kërkoj të vë në dukje faktin se problematikat e trajtuara në të janë konstatuar nga ana ime gjatë studimit të literaturës dhe praktikës time në fushën e kequshtrimit mjekësor, prandaj ato nuk janë qasje akademike, nuk janë shteruese dhe nuk duhen konsideruar si teorema juridike prej të cilave nuk mund të shmangesh, por përbëjnë vetëm një këndvështrim juridik personal mbi çështjet ligjore në fjalë. Teoricienë dhe profesionistë të tjerë të së drejtës mund të kenë qasje të tjera në varësi të përvojës së tyre personale. Megjithatë, ndarja me lexuesin e njohurive dhe përvojës time me anë të këtij artikulli uroj që t’i shërbejë dhe ndihmojë sado pak në punën e tyre kolegëve të mi në fushën e drejtësisë dhe profesionistët e tjerë në fushën shëndetësore.

 

Legjitimiteti aktiv

 

Në të drejtën procedurale civile legjitimiteti aktiv nënkupton ngritjen e padisë nga personi (paditësi) që gëzon një të drejtë materiale subjektive të mbrojtur nga ligji (interes të ligjshëm), e cila i është cenuar nga një fakt i kundraligjshëm.[2] Në rastin e padive me anë të së cilave kërkohet lindja e përgjegjësisë civile nga kequshtrimi mjekësor teorikisht dhe ligjërisht legjitimitetin aktiv e gëzon çdo person që është dëmtuar nga praktika mjekësore në jetën, shëndetin, personin dhe pasurinë e tij.[3] Por në praktikë lind pyetja, kush është personi i dëmtuar nga praktika mjekësore? A do të konsiderohet si i tillë vetëm pacienti apo edhe persona të tjerë të lidhur me të si familjarët apo persona të tjerë të 3-të? Për t’i dhënë përgjigje kësaj pyetje duhet t’i rikthehemi çështjes ende të hapur, me të cilën lexuesit janë njohur dhe më parë, që ka të bëjë me faktin nëse përgjegjësia civile në kujdesin shëndetësor është kontraktore apo jashtëkontraktore.[4]

Në rastin e një marrëdhënie kontraktore, të drejtën e ngritjes së padisë, pra legjitimitetin aktiv, e kanë vetëm palët e kontratës dhe jo palë të tjera jashtë saj. Në këtë kuadër, nëse marrëdhënia mjek-pacient trajtohet si kontraktore, legjitimitetin aktiv e gëzon vetëm pacienti si palë e kontratës të cilit i ka ardhur një dëm nga moszbatimi i kushteve kontraktore nga pala tjetër. Çdo palë tjetër jashtë kontratës, sikurse janë familjarët apo persona të tjerë të 3-të që kanë me pacientin një lidhje të veçantë e të qëndrueshme, nuk mund të ngrenë padi për pretendime që rrjedhin nga moszbatimi i kontratës mjekësore në të cilën ata nuk janë palë. Nëse edhe këta persona të lidhur janë dëmtuar gjithashtu në personin apo pasurinë e tyre nga moszbatimi i kushteve të kontratës nga ana e mjekut apo institucionit shëndetësor, atëherë ata mund të pretendojnë në gjykatë dëmin vetëm në saj të përgjegjësisë jashtëkontraktore të parashikuara nga neni 608 e në vijim i Kodit Civil  dhe jo në saj të kontratës.[5] Në këtë rast padia e ngritur nga familjarët apo personat e 3-të të dëmtuar ka një afat parashkrimi përkatësisht 3 vjet dhe 1 vit për dëmin jashtëkontraktor dhe për dëmin jopasuror të cenimit të nderit, personalitetit dhe reputacionit, në dallim nga padia e pacientit e bazuar në kontratë për të cilin zbatohet një afat 10 vjeçar parashkrimi[6]. Megjithatë, ka një rast kur, edhe pse marrëdhënia trajtohet si kontraktore, familjarët e pacientit dhe personat e 3-të të lidhur me të legjitimohen aktivisht të ngrenë padinë sipas kontratës që ka lidhur pacienti me mjekun/institucionin shëndetësor. Ky është rasti kur fatkeqësisht dëmi i ardhur nga kequshtrimi mjekësor ka shkaktuar humbjen e jetës së pacientit. Në këtë rast, familjarët e pacientit dhe personat e tjerë të lidhur me të, në cilësinë e trashëgimtarëve, heqin të drejta nga kontrata dhe kanë të drejtë të kërkojnë në bazë të saj dëmin që i është shkaktuar atyre nga shkelja e kushteve të saj, e drejtë kjo që trashëgimtarëve ju njihet në bazë të nenit 692 të Kodit Civil i cili parashikon, se: “Efektet juridike të kontratës shtrihen edhe tek trashëgimtarët me titull universal, përveç kur në kontratë është parashikuar ndryshe”. Ky është rasti i vetëm kur këta persona mund të përdorin padinë e shpërblimit të dëmit nga kontrata si një padi me afat më të gjatë parashkrimi në krahasim me padinë e dëmit jashtëkontraktor.

Pacienti gëzon të drejtën e ngritjes së padisë në saj të kontratës edhe kur kontrata mjekësore me mjekun apo institucionin shëndetësor nuk është lidhur drejtpërdrejt prej tij, por është lidhur në dobi të tij nga një person i 3-të si psh. punëdhënësi, shoqëria e sigurimit, etj. Në një rast të tillë bëhet fjalë për kontratën e lidhur në dobi të një personi të 3-të të parashikuara nga nenet 694 dhe 695 të Kodit Civil. Është pikërisht paragrafi i 2-të i nenit 694 që i jep të drejtë pacientit në një rast të tillë që të pretendoj nga kontrata mjekësore duke parashikuar se: “Personi që ka pranuar premtimin në dobi të të tretit ose ky i fundit, apo personat që heqin të drejtat prej tij, kanë të drejtë të kërkojnë zbatimin e kontratës, përveç kur ka marrëveshje tjetër”. Fakti që ky nen parashikon se nga kjo kontratë veç të tretit në dobi të të cilit lidhet kontrata mund të përfitojnë edhe “personat që heqin të drejtat prej tij” nënkupton se, nga kjo kontratë mund të ngrenë pretendime për shpërblimin e dëmit edhe familjarët e pacientit apo persona të tjerë të lidhur me të, të cilët në cilësinë e trashëgimtarëve, heqin të drejta nga pacienti që fatkeqësisht ka humbur jetën për shkak të mos përmbushjes së kushteve të kontratës.

Në rastin e një marrëdhënie jashtëkontraktore, të drejtën e ngritjes së padisë, pra legjitimitetin aktiv, e ka në bazë të nenit 608 të Kodit Civil kushdo që është cenuar në pasurinë dhe personin e tij nga fakti i paligjshëm. Në këtë kuadër, nëse marrëdhënia mjek-pacient trajtohet si jashtëkontraktore, legjitimitetin aktiv në padinë e dëmit jashtëkontraktor e gëzojnë pa dallim si pacienti ashtu edhe familjarët dhe personat e tjerë të lidhur me të, ku secili mund të paraqesë kërkime të veçanta në objektin e padisë në varësi të llojit të dëmit konkret që ka pësuar.

 

Legjitimiteti pasiv

 

Në të drejtën procedurale civile legjitimiteti pasiv nënkupton ngritjen e padisë kundër personit (të paditurit) që ka shkelur të drejtën materiale subjektive të mbrojtur nga ligji (interes të ligjshëm) që i përket paditësit.[7] Përcaktimi i saktë i personit të paditur, pra i legjitimitetit pasiv, në paditë e kequshtrimit mjekësor, në dallim nga legjitimiteti aktiv që është më i lehtë për t’u përcaktuar, përbën një nga vështirësitë kryesore të këtyre padive dhe proceseve gjyqësore për shkak të kompleksitetit që paraqet marrëdhënia mjek-pacient. Cili është personi që duhet të thirret si i paditur në një rast të tillë, institucioni shëndetësor, mjeku apo mos vallë në proces duhet përfshirë dhe ndonjë person tjetër? Duke mbajtur parasysh legjislacionin përkatës në fuqi në Shqipëri si dhe marrëdhëniet faktike që zhvillohen në praktikë ndërmjet mjekut dhe institucionit shëndetësor nga njëra anë dhe pacientit nga ana tjetër, në paditë dhe proceset gjyqësore civile të kequshtrimit mjekësor evidentohen këta persona me legjitimitet pasiv: A) institucioni shëndetësor; B) mjeku apo institucioni i kontraktuar në mënyrë të pavarur; C) anëtarësia e përbashkët e mjekëve; D) shoqëritë e sigurimit. Më poshtë do të trajtohet në mënyrë të hollësishme legjitimiteti pasiv i secilit prej personave të përmendur, duke mbajtur në konsideratë përgjegjësinë që ka secili prej këtyre aktorëve në marrëdhënien që krijohet kundrejt pacientit dhe personave të lidhur me të, si dhe rolin që ka secili prej tyre në ardhjen e dëmit.

Legjitimiteti pasiv i institucionit shëndetësor. Shërbimet që jepen në një institucion shëndetësor janë tepër komplekse. Në varësi të llojit të shërbimeve që jepen, proceseve të punës, mënyrës se si ato kryhen, mbikëqyren, kontrollohen, administrohen dhe personave që i kryejnë, përgjegjësia e institucionit shëndetësor në lidhje me to është e drejtpërdrejtë, pra që buron për shkak të veprimeve apo mosveprimeve të veta, ose jo e drejtpërdrejt, pra për shkak të ligjit që e ngarkon atë me përgjegjësi pa fajin e tij për veprimet apo mosveprimet e kryera me faj nga një person i tretë. Për rrjedhojë, edhe legjitimiteti pasiv i institucionit shëndetësor lind nga këto lloj përgjegjësish, të cilat po trajtohen hollësisht më poshtë.

(i)     Legjitimiteti pasiv nga përgjegjësia e vet: Detyrimi kryesor ligjor dhe/ose kontraktor i institucionit shëndetësor ndaj pacientit është mbrojtja e jetës dhe shëndetit të tij nëpërmjet dhënies së një shërbimi mjekësor e spitalor të kujdesshëm, të sigurtë e me cilësi.[8] Ky detyrim i institucionit shëndetësor është i pa delegueshëm dhe i pa transferueshëm që do të thotë se përgjegjësia e institucionit shëndetësor kundrejt pacientit është e drejtpërdrejt dhe kjo përgjegjësi nuk mund të shkarkohet apo transferohet tek personat e 3-të, personeli mjekësor, jo mjekësor apo të nënkontraktuarit e tij, të cilët kanë gjithashtu përgjegjësi të drejtpërdrejt ndaj pacientit. Pra, detyrimi i institucionit shëndetësor kundrejt pacientit është të ofroj shërbime mjekësore dhe spitalore dhe jo thjesht ambiente, infrastrukturë dhe personel që ofrojnë shërbimet dhe mbajnë përgjegjësi individuale ndaj pacientit. Prandaj, institucioni shëndetësor duhet të përgjigjet drejtpërdrejt për çdo mangësi në dhënien e këtyre shërbimeve. Kjo është një qasje që gjen parashikim në legjislacionin tonë të brendshëm ashtu edhe atë ndërkombëtar të ratifikuar nga Shqipëria. Konkretisht, përsa i përket legjislacionit të brendshëm përmendnim Kushtetutën, e cila në nenin 21 sanksionon mbrojtjen e jetës së personit me ligj, kurse në nenin në nenin 55/1 parashikon të drejtën e çdo shtetasi për kujdes shëndetësor nga shteti. Këto dispozita kushtetuese tregojnë qartë për detyrimin e drejtpërdrejt që kanë ofruesit e kujdesit shëndetësor, qoftë publik apo privat, për të mbrojtur jetën dhe shëndetin e personave si dhe për të ofruar kujdes shëndetësor, i cili duhet të jetë i organizuar në mënyrë të mirëdrejtuar dhe të sigurtë. Fakti që neni 55/1 përcakton se kujdesi shëndetësor ofrohet nga shteti nuk nënkupton se ky detyrim i përket vetëm ofruesve shëndetësor publik, pra institucioneve të zotëruara dhe drejtuara nga shteti, por i përket edhe ofruesve shëndetësor privat, të cilët janë gjithashtu institucione të licensuara dhe të mbikëqyrura nga shteti dhe janë pjesë e sistemit të kujdesit shëndetësor publik. Pra, kemi detyrimin pozitiv të shtetit që të ndërhyjë duke rregulluar dhe mbikëqyrur sistemin e kujdesit shëndetësor publik me qëllim që ofruesit publik ose privat të shërbimeve shëndetësore që operojnë në këtë sistem (si psh. Instituti i Shëndetit Publik, Qendra Kombëtare e Transfuzionit të Gjakut, ofruesit e shërbimit shëndetësor parësor si poliklinikat apo klinikat private, ofruesit e shërbimit spitalor publik apo privat, shërbimi i urgjencës mjekësore, ofruesit e shërbimit stomatologjik, ofruesit e shërbimit farmaceutik, optik, etj), të japin shërbimet në mënyrë të kujdesshme, të sigurtë dhe me cilësi për shtetasit, duke garantuar kështu sigurinë e të gjithë sistemit të kujdesit shëndetësor publik. Po ashtu, detyrimi i drejtpërdrejtë i institucioneve shëndetësore përcaktohet edhe në Ligjin Nr. 10107, datë 30/03/2009 “Për Kujdesin Shëndetësor në Republikën e Shqipërisë”, i cili parashikon që në nenin 2 të saj se sistemi i kujdesit shëndetësor udhëhiqet nga parime të tilla si efiçensa dhe cilësia e shërbimit duke garantuar sigurinë e pacientit, ndërkohë që një kre i veçantë, ai IV, i kushtohet standartit, cilësisë dhe sigurisë që duhet të zbatojnë ofruesit e kujdesit shëndetësor. Ligji Nr. 9106, datë 17/07/2003 “Për Shërbimin Spitalor në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar, parashikon gjithashtu që në nenin 4 detyrimin e spitaleve për të dhënë ndihmë mjekësore dhe për të mbrojtur shëndetin e pacientit. Detyrime të tilla për institucionet shëndetësore vendosen gjithashtu nga Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit në pikën 8 lidhur me të drejtën e pacientit për shërbim shëndetësor cilësor të standardeve të larta, pikën 9 lidhur me të drejtën për shërbim të sigurtë dhe të mbrojtur nga rreziqet, pikën 10 lidhur me të drejtën për të përfituar nga novacionet dhe arritjet shkencore bashkëkohore mjekësore, pikën 11 lidhur me të drejtën për të evituar vuajtjen dhe dhimbjen e panevojshme dhe pikën 12 lidhur me të drejtën për trajtim në bazë të veçorive individuale. Përsa i përket legjislacionit ndërkombëtar të ratifikuar nga Shqipëria, detyrimi i drejtpërdrejt i institucioneve shëndetësore kundrejt pacientëve për të organizuar dhe mirëmbajtur një sistem të brendshëm të kujdesit shëndetësor të mirëdrejtuar dhe të sigurtë, duke mundësuar dhënien e shërbimit në mënyrë të kujdesshme, të sigurtë dhe me cilësi, gjen pasqyrim në mënyrë të ngjashme edhe në nenin 2 (E drejta për jetën) dhe 3 (Ndalimi i torturës) të Konventës Evropiane Për të Drejtat e Njeriut (KEDNJ). Po ashtu, Karta Sociale Evropiane, e ndryshuar, parashikon qartazi në nenin 11 të saj mbrojtjen e shëndetit drejtpërdrejt ose në bashkëpunim me organizatat publike apo private shëndetësore. Konventa Për të Drejtat e Njeriut dhe Biomjekësisë parashikon në nenin 4 detyrimin për zbatimin e detyrimeve dhe standardeve profesionale për çdo ndërhyrje në fushën shëndetësore. Qëndrimi se institucionet shëndetësore kanë detyrim të drejtpërdrejt për të organizuar një sistem të kujdesit shëndetësor të mirëdrejtuar dhe të sigurtë që mundëson shërbim të kujdesshëm me standarde dhe cilësi në mbrojtje të jetës së pacientëve është përkrahur tashmë gjerësisht edhe nga jurisprudenca e vendeve të huaja të Common Law dhe Civil Law.[9] por edhe të Gjykatës Evropiane Për të Drejtat e Njeriut (GJEDNJ),[10]

Me qëllim përmbushjen e detyrimeve të tij të drejtpërdrejta për dhënien e shërbimeve shëndetësore me kujdes, siguri dhe cilësi, në mbrojtje të jetës dhe shëndetit të pacientëve, ofruesi i shërbimit shëndetësor duhet të organizoj dhe mirëmbaj brenda institucionit një sistem të kujdesit shëndetësor të mirëdrejtuar dhe të sigurtë. Gjatë veprimtarisë së vet në dhënien e shërbimeve shëndetësore institucioni shëndetësor kryen, mbikëqyr e kontrollon një sërë procesesh pune, të cilat janë nën administrimin dhe drejtimin e tij të drejtpërdrejt. Në këtë rast, bëhet fjalë për procese ndihmëse dhe plotësuese të shërbimit mjekësor pa të cilat ky shërbim nuk mund të jepet. Prandaj, institucioni shëndetësor ka përgjegjësi të drejtpërdrejtë për mbarëvajtjen e tyre dhe respektimin e rregullave dhe protokolleve përkatëse të këtyre proceseve pasi shkelja e tyre me faj nga veprimet apo mosveprimet e institucionit përbëjnë veprime/mosveprime të kundraligjshme dhe forma të kequshtrimit mjekësor. Në këtë kuadër, institucioni shëndetësor ka përgjegjësi të drejtpërdrejt ndaj pacientit dhe familjarëve të tij apo personave të lidhur me të për çdo dëm që i është shkaktuar atyre nga kequshtrimi mjekësor që ka ardhur si rezultat i veprimeve apo mosveprimeve direkte që kanë të bëjnë me:

(ii)  mangësi organizimi dhe operacionale (mirëdrejtimit) të tilla si: personel i pamjaftueshëm mjekësor dhe jo mjekësor, të cilit i ngarkohen më shumë punë ose pacientë në mbikqyrje se sa mund t’i shërbehet në mënyrë të sigurtë; mungesa e rregullave të qarta të organizimit lidhur me bashkëpunimin dhe komunikimin e grupeve të punës dhe departamenteve; mos ushtrimi i kontrollit dhe mbikëqyrjes së duhur mbi personelin p.sh. duke lejuar personel mjekësor pa përvojën e mjaftueshme dhe pa asnjë mbikëqyrje që të japë tek i sëmuri barna të rrezikshme etj; delegimi i detyrave profesionale që nuk mund të delegohen; mos organizimi i programeve trajnuese për personelin; mungesa e barnave dhe e pajisjeve mjekësore; mos marrja e masave për të patur një sistem të sigurtë të administrimit të barnave, injeksioneve, infuzioneve dhe transfuzioneve, p.sh. kur pacienti vdes për shkak të dhënies së një bari anestezik, një injeksioni apo transfuzioni gjaku të pasigurtë; mos dhënie në kohë e ndihmës apo urgjencës mjekësore apo pritja për një kohë të gjatë për të marrë shërbim për shkak të mos organizimit të mirë; dhënia e udhëzimeve dhe ndjekia e praktikave të gabuara, edhe kur këto praktika kanë zënë vend në mënyrë të përsëritur, si p.sh. kryerja e operacioneve edhe kur mungojnë barna të domosdoshme që duhet të jenë të gatshme në sallën e operacionit; mos marrja e masave për të patur një sistem të sigurtë të mbikëqyrjes së pacientit, psh. mos marrja e masave të duhura për të ndaluar një person që të dëmtojë veten e vet (përfshirë vetëvrasjen) apo të tjerët, si pacientët apo vizitorët, brenda apo jashtë spitalit, kur personi në fjalë dihej se shfaq rrezik, ka dhënë prirje apo shqetësime të tilla që tregojnë se mund të ndërmarrë veprime të tilla dhe trajtohet për tendenca të tilla. Rast tjetër mund të përmendim p.sh. mungesën e mbikëqyrjes për të porsalindurit dhe fëmijët të cilët kërkojnë mbrojtje të veçantë nga fëmijët e tjerë dhe të rriturit, apo dëmtime të tjera që mund t’iu shkaktohen atyre nëse lihen pa mbikëqyrur; mos informimi dhe mos marrja e pëlqimit paraprak të pacientit apo familjarit për dhënien e shërbimit mjekësor (Konsentit Informues), etj;

(iii)            mangësi e masave të sigurisë dhe cilësisë së shërbimit të tilla si: mos hetimi dhe mos shqyrtimi i masave disiplinore për kequshtrim mjekësor (psh. pezullim apo heqje e licensës nga urdhrat përkatës profesionalë), aftësive dhe kualifikimeve (si shkollimi, specializimet, trajnimet), kompetencës (si anëtarësia në urdhërat profesionalë, specialiteti i mbajtur) dhe krediteve të mjaftueshme për ushtrimin e profesionit (edukimi në vazhdim), kur institucioni punëson ose nënkontrakton personelin mjekësor apo jo mjekësor, si dhe gjatë kohës që këta persona ushtrojnë profesionin e tyre pranë institucionit shëndetësor; shkelja e rregullave dhe protokolleve të sigurisë për mirëmbajtjen e godinës, mbrojtjen nga zjarri, rëniet (korridoret, shtrati, tavolina ekzaminuese ose gjatë përdorimit të pajisjeve mjekësore), rëshqitjet, aksidentet, higjena, siguria ushqimore; mos marrja e masave për të ecur sipas zhvillimeve mbizotëruese, bashkëkohore të shkencës, qoftë përsa i përket trajtimit, ashtu edhe përdorimit të pajisjeve mjekësore e teknike, që janë më të mira ose shkaktojnë më pak rrezik. Dhënia e shërbimit shëndetësor nën këtë standard e bën institucionin shëndetësor civilisht përgjegjës. As zakoni profesional vendas, as mungesa e përvojës dhe as dhënia e shërbimit nën standard në mënyrë të përsëritur (gabimi i përsëritur) nuk e justifikojnë dhënien e shërbimit shëndetësor nën standardin e lejuar dhe nuk e shkarkojnë institucionin shëndetësor nga përgjegjësia e tij e drejtpërdrejtë: shkelja e protokolleve të sterilizimit dhe mirëmbajtjes së pajisjeve, të cilat duhet të jenë plotësisht funksionale dhe, nëse është e nevojshme të riparohen, zëvendësohen dhe mbushen[11]; shkelja e protokolleve të kontrollit dhe përhapjes apo shkaktimit të sëmundjeve infektive apo jatrogjene[12]; lejimi i daljes së personave nga spitali që dihet, ose duhej të dihej se janë infektues ose mbartin sëmundje të rrezikshme; shkelja e rregullave në laboratorët mjekësorë, depot farmaceutike apo ambientet e tjera të institucionit që shkaktojnë kontaminim; shkelja e rregullave të mbrojtjes së të dhënave personale etj.[13]

Shumë prej këtyre përgjegjësive të institucionit shëndetësor kanë të bëjnë njëkohësisht si me organizimin, pra mirëdrejtimin, ashtu edhe me sigurinë dhe cilësinë e shërbimit prandaj, klasifikimi i tyre nuk ka ndonjë rëndësi të veçantë në praktikë, por është sjellë në këtë artikull për të treguar sa më thjesht shembuj që bien nën përgjegjësinë direkte të institucionit shëndetësor. E rëndësishme është që në të gjitha këto raste bëhet fjalë për veprimtari që kanë të bëjnë me administrimin e punës së përditshme, që kryen dhe janë nën kontrollin e vet institucionit shëndetësor dhe që tregojnë për difekte në sistemin e kujdesit shëndetësor që zbaton dhe ofron institucioni shëndetësor. Prandaj, edhe pse kequshtrimi mjekësor mund të jetë kryer nga personeli i institucionit shëndetësor (për veprimet apo mosveprimet e të cilëve ky institucion mban gjithashtu përgjegjësi, siç do të shtjellohet më poshtë), edhe institucioni shëndetësor mban gjithashtu përgjegjësi të drejtpërdrejt pasi, mos ngritja e një sistemi shëndetësor të mirëdrejtuar dhe të sigurtë që ka penguar dhënien e një shërbimi të kujdesshëm, të sigurtë dhe me cilësi për pacientin përbën shkelje me faj të detyrimeve ligjore dhe kontraktore që ka institucioni kundrejt pacientit. Kështu psh., gjatë kryerjes së punës së tij mjeku i një spitali mund të mbështet edhe tek personeli tjetër i këtij institucioni, i cili vepron gjithmonë sipas udhëzimeve dhe nën mbikëqyrjen e këtij mjeku. Por gjithsesi, mjeku nuk mund të delegojë detyrat e tij ngushtësisht profesionale (psh. lëshimin e recetës mjekësore, kryerjen e operacionit, etj) tek një punëmarrës tjetër i spitalit, as tek kolegët e tij e le më tek personeli jo mjekësor. Nëse mjeku vepron në një mënyrë të tillë, atëherë spitali është përgjegjës jo vetëm për shkak të kequshtrimit mjekësor të kryer nga punëmarrësit e tij, mjeku apo personeli tjetër që ka kryer gabimin mjekësor, gjë që do të shpjegohet më hollësisht më poshtë, por edhe për faktin se spitali me fajin e tij (pakujdesinë) nuk ka ushtruar kontrollin e duhur për mbarëvajtjen e punës duke lejuar ndodhjen e praktikave të tilla të gabuara, të cilat kanë cenuar dhënien e trajtimit të duhur mjekësor dhe sigurinë e pacientit në kohën që ai ka qenë në spital.

Në përfundim, institucioni shëndetësor ka legjitimitet pasiv në të gjitha rastet kur pacientit dhe familjarëve të tij i ka ardhur një dëm nga kequshtrimi mjekësor i ndodhur si rezultat i mospërmbushjes së përgjegjësive të tij për të organizuar e mirëmbajtur një sistem të kujdesit shëndetësor të mirëdrejtuar dhe të sigurtë. Vetëm një sistem shëndetësor i mirëdrejtuar dhe i sigurtë mundëson përmbushjen e detyrimeve ligjore që ka institucioni shëndetësor kundrejt pacientit për një shërbimi të kujdesshëm, të sigurtë e me cilësi. Prandaj, në rast të shkeljes së detyrimeve ligjore të institucionit shëndetësor ndaj pacientit plotësohen të katërt elementët kumulativ të dëmit, konkretisht: a) veprime/mosveprime të kundraligjshme, b) të kryera me faj, c) ardhja e dëmit, ç) lidhja shkak-pasojë[14] çka sjell dhe përgjegjësinë civile të institucionit shëndetësor.

Legjitimiteti pasiv i institucionit shëndetësor nga përgjegjësia e tij e drejtpërdrejt zbatohet si për rastin kur marrëdhënia me pacientin konsiderohet kontraktore ashtu edhe kur ajo konsiderohet si jashtëkontraktore.

(iv) Legjitimiteti pasiv nga përgjegjësia e punëmarrësit: Sikurse u përmend më lart, institucioni shëndetësor ka kundrejt pacientit një detyrim të drejtpërdrejtë ligjor dhe/ose kontraktor për t’i ofruar atij një shërbim mjekësor e spitalor të kujdesshëm, të sigurtë e me cilësi, detyrim i cili është i pa delegueshëm dhe i pa transferueshëm tek personat e tretë dhe prej të cilit ai nuk shkarkohet dot asnjëherë. Me qëllim përmbushjen e këtij detyrimi, institucioni shëndetësor, për të organizuar një sistem kujdesi të mirëdrejtuar dhe të sigurtë duhet të përzgjedh dhe mbikëqyr një personel të aftë, të kualifikuar e kompetent të tillë si: mjekë të specialiteteve të ndryshme, infermier, mami, farmacist, teknik laboratori, fizioterapist, psikiatër, psikolog, dietolog, asistent, transportues, etj. Kryerja e veprimeve apo mosveprimeve të kundraligjshme nga ana e personelit të institucionit shëndetësor duke shkelur me faj standardet profesionale dhe etike, rregullat dhe protokollet mjekësore, të sigurisë e cilësisë përbëjnë forma të kequshtrimit mjekësor. Në këtë rast, edhe pse institucioni nuk zotëron vet aftësinë dhe kompetencën e duhur profesionale për të kuptuar nga ana teknike, kontrolluar dhe udhëzuar çdo pjesë e hollësi të punës që kryen personeli i tij, institucioni shëndetësor ka gjithsesi përgjegjësi për mbarëvajtjen e punëve të kryera nga personeli i punësuar prej tij dhe për rrjedhojë, ka përgjegjësi për çdo lloj kequshtrimi mjekësor të kryer prej tyre, të tilla si: përcaktimi i një diagnoze të gabuar, trajtim mjekësor të gabuar apo të dhënë nën standardin e duhur, mos informimi dhe mos marrja e pëlqimit paraprak të pacientit apo familjarit (Konsentit Informues) për dhënien e shërbimit mjekësor nga ana e personelit mjekësor, mos zbatimi i udhëzimeve të mjekut nga personeli infermieror, dhënia e një diete të gabuar, rezultate laboratorike të gabuara, shkelje e rregullave të etikës dhe deontologjisë, përhapja e informacionit dhe të dhënave personale, shkelja e sigurisë gjatë transportit të pacientit, moszbatimi nga personeli i udhëzimeve të dhëna nga institucioni shëndetësor, etj. Edhe pse në këtë rast është punëmarrësi ai që ka kryer një veprim apo mosveprim të kundraligjshëm me faj, edhe punëdhënësi, pra institucioni shëndetësor, ndodhet në të njëjtat pozita si punëmarrësi dhe konsiderohet se ka kryer gjithashtu një veprim apo mosveprim të kundraligjshëm me faj. Faji i institucionit shëndetësor në këtë rast qëndron në faktin se ai se nuk ka rekrutuar një personel që zotëron aftësitë, kualifikimet dhe kompetencën e duhur profesionale për të kryer shërbimet mjekësore me standardin dhe kujdesin e duhur, nuk ka ushtruar mbikëqyrjen dhe kontrollin e duhur mbi punëmarrësit e vet që ka nën varësi, nuk ka shpërndarë në mënyrën e duhur përgjegjësitë dhe detyrat ndërmjet personelit apo ka lejuar delegime të detyrave që nuk mund të delegohen (psh. kur një pacient konsultohet me një mjek atij i lind një detyrim personal për kujdes ndaj pacientit, detyrim i cili nuk mund delegohet as tek personeli tjetër mjekësor psh. infermieri dhe as tek kolegët e tjerë të tij), apo institucioni është në dijeni që një punëmarrës po i ushtron detyrat e tij me pakujdesi dhe nuk merr masa për ruajtjen e jetës, shëndetit dhe sigurisë së pacientit, lejon punëmarrësit e vet të punojnë tej kapacitetit të tyre fizik (psh. nuk respektohen pushimet ligjore ndërmjet turneve apo një ngarkesë e madhe pune) ose tej aftësisë së tyre profesionale, nuk merr masa me qëllim shmangien dhe mospërsëritjen e të njëjtit gabim në procesin e punës, etj.  

Përgjegjësia e institucionit shëndetësor në cilësinë e punëdhënësit kundrejt pacientit apo familjarëve e personave të tjerë të lidhur me të për dëmet që i janë shkaktuar nga kequshtrimi mjekësor i personelit të tij është sanksionuar në mënyrë të posaçme në legjislacionin shqiptar. Me qëllim mbrojtjen më të lartë të interesave të pacientit, legjislacioni shqiptar e ka lehtësuar mjaft punën për profesionistët e ligjit dhe personat e dëmtuar lidhur me faktin se cili person duhet të thirret si i paditur në gjykim në rastin dëmit të ardhur nga kequshtrimi mjekësor i personelit mjekësor. Konkretisht, neni 50 i Ligjit Nr. 9106, datë 17/07/2003 “Për Shërbimin Spitalor në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar, parashikon, se: “Spitalet publike dhe jopublike dëmshpërblejnë të sëmurin e dëmtuar, sipas Kodit Civil, kur dëmtimi ka ardhur nga mosrespektimi i rregullave gjatë ushtrimit të detyrës nga personeli mjekësor ose mosdhënia në kohë e ndihmës urgjente mjekësore, sipas nenit 6 të këtij ligji”. Pra ligji parashikon shprehimisht se gëzon legjitimitet pasiv dhe do të thirret si i paditur në procesin civil spitali në të cilin është dhënë shërbimi mjekësor dhe ka ardhur dëmi në fjalë. Në një rast të tillë nuk kërkohet që të thirret në gjykim si i paditur mjeku që ka dhënë shërbimin dhe paditësit nuk i duhet që të provojë as përgjegjësinë e mjekut apo mjekëve të spitalit që i dhanë shërbimin dhe as se cili është roli i tyre në ardhjen e dëmit. E vetmja gjë që duhet të provojë paditësi në këtë rast është që shërbimi mjekësor është marrë në spital dhe se mjeku apo mjekët që i kanë dhënë shërbimin janë punëmarrës të atij spitali. Nga leximi i kujdesshëm i dispozitës së lartpërmendur shihet se e drejta e përfitimit të dëmshpërblimit dhe për të paditur spitalin i përket vetëm të sëmurit të dëmtuar, pra pacientit. Kjo vjen sepse neni 50 i ligjit e trajton marrëdhënien spital-pacient si kontraktore. Gjithsesi ky fakt nuk do të thotë se familjarët apo personat e tjerë të lidhur me pacientin nuk mund të përfitojnë dëmshpërblim dhe nuk mund të padisin spitalin. Janë parashikimet në dispozitat e Kodit Civil mbi dëmin jashtëkontraktor, konkretisht nenet 608 e në vijim, ato që e mundësojnë një gjë të tillë. Edhe familjarët dhe personat e lidhur të pacientit, ashtu sikurse pacienti, kanë të drejtë që, në rastin kur shërbimi mjekësor është marrë në spital nga personel mjekësor të punësuar pranë tij, të thërrasin si të paditur vetëm spitalin pa nevojën që të thërrasin edhe mjekun. Po ashtu, edhe neni 618 i Kodit Civil parashikon, se: “Punëdhënësi është përgjegjës për dëmet e shkaktuara të tretëve për fajin e punonjësve që janë në shërbim të tij, gjatë ushtrimit të detyrave që  janë besuar prej tij.  Padyshim që institucioni shëndetësor mundet më pas që, nëpërmjet padisë së regresit të parashikuar në nenin 627 të Kodit Civil dhe bazuar në nenin 27/1 të Kodit të Punës, të kërkojë brenda 6 muajve[15] nga punëmarrësi i tij që ka shkaktuar dëmin kthimin e shumës së dëmshpërblimit që ka paguar.

Tendenca për të kaluar legjitimitetin pasiv tek institucioni shëndetësor vihet re edhe në jurisprudencën e vendeve të tjera, qofshin këto të sistemit të Common Law apo të Civil Law, pikërisht duke mbajtur parasysh pozitën më të mirë që ka institucioni shëndetësor si punëdhënës jo vetëm për të shpërblyer dëmin që i është shkaktuar personit të dëmtuar, por edhe për ta transferuar përgjegjësinë e tij tek persona të 3-të sikurse janë shoqëritë e sigurimit.[16]

Në përfundim, nëse institucioni shëndetësor ka marrë përsipër përgjegjësinë për t’i dhënë shërbimin një pacienti, atëherë në këto shërbime përfshihen të gjitha shërbimet e mundshme mjekësore, infermierore dhe të tjera të nevojshme për trajtimin e pacientit, të cilat pacienti pret t’i marr në spital dhe që jepen nëpërmjet punonjësve të kualifikuar dhe të aftë të institucionit shëndetësor. Prandaj, në rastet kur nga kequshtrimi mjekësor i personelit të punësuar të institucionit shëndetësor pacientit dhe familjarëve të tij apo personave të tjerë të lidhur me të i ka ardhur një dëm, atëherë institucioni shëndetësor mban përgjegjësi civile dhe gëzon legjitimitet pasiv për tu thirrur si i paditur, pasi edhe në këtë rast plotësohen të katërt elementët kumulativ të dëmit të lartpërmendur.

Legjitimiteti pasiv i institucionit shëndetësor nga përgjegjësia e punëmarrësit zbatohet si për rastin kur marrëdhënia me pacientin konsiderohet kontraktore ashtu edhe kur ajo konsiderohet si jashtëkontraktore.   

(v)    Legjitimiteti pasiv nga përgjegjësia e nënkontraktorëve: Duke qenë se shërbimet spitalore janë tejet komplekse, shpesh herë dhënia e tyre mbështet edhe në veprimtari të tjera që i përkasin një specialiteti të veçantë, që lidhen ngushtësisht me shërbimet shëndetësore dhe. madje, janë pjesë plotësuese e tyre dhe pa ato shërbimet shëndetësore nuk mund të jepen. Institucioni shëndetësor nuk është në gjendje që t’i ofroj drejtpërdrejtë vet të gjitha këto veprimtari mbështetëse dhe plotësuese të shërbimeve shëndetësore prandaj, është normale që institucioni shëndetësor t’i sigurojë ato nëpërmjet nënkontraktorëve të tjerë të specializuar. Këtu bëhet fjalë kryesisht për furnizimin me produkte dhe shërbime mirëmbajtëse, të cilat janë të domosdoshme për ushtrimin e veprimtarisë shëndetësore. Kështu psh., institucioni shëndetësor siguron nëpërmjet nënkontraktorëve të saj produktet farmaceutike për dhënien e trajtimit mjekësor; gjakun dhe produktet e tij; materialet mjekësore si proteza, valvula, pacemaker, fisha laboratorike, pambuk, garza, kostumet mjekësore, etj; instrumentet mjekësore një dhe shumëpërdorimshme si gjilpëra, bisturi, etj; pajisjet mjekësore si CT Scanner, MRI, autoklava, etj, dhe shërbimet e mirëmbajtjes së tyre; produktet ushqimore; lavanderia; higjiena dhe pastrimi, etj. Në një rast të tillë, kequshtrimi mjekësor mund të jetë rezultat i produkteve apo shërbimeve që ofrohen nëpërmjet këtyre nënkontraktorëve si psh., një komplikacion nga përdorimi i një produkti farmaceutik, i gjakut apo produkteve të tij të kontaminuara, pavarësisht ruajtjes dhe ndjekjes së udhëzimeve përkatëse të fabrikimit dhe përdorimit nga ana e institucionit shëndetësor; një komplikacion nga një protezë difektoze; një rezultat i padëshiruar nga moskolaudimi i saktë i pajisjeve mjekësore; helmime ushqimore, etj. Të gjitha këto raste përbëjnë shkas që institucioni shëndetësor të mbajë përgjegjësi për veprimtarinë e kryer në fakt nga nënkontraktorët e saj. Përgjegjësia e institucionit shëndetësor në rastet që përmenden më lart buron nga neni 477 i Kodit Civil sipas të cilit: “Debitori që në ekzekutimin e detyrimit përdor punën e të tretëve përgjigjet për veprimet e tyre, të kryera me faj, si të ishin të vetat”. Kjo është një nga rastet përjashtimore të përgjegjësisë civile të parashikuar me ligj ku, institucioni shëndetësor përgjigjet për dëmin e shkaktuar pa fajin e tij dhe për rrjedhojë gëzon legjitimitet pasiv.[17]

Kjo lloj përgjegjësie gjen zbatim vetëm në rast se marrëdhënia institucion shëndetësor/mjek – pacient trajtohet si kontraktore, konkretisht si një kontratë atipike sipërmarrje ku sipërmarrësi mban përgjegjësi për punët dhe shërbimet e nënsipërmarrësve të vet[18]. Përgjegjësia pa faj nuk gjen asnjëherë zbatim në rastin e një marrëdhënie jashtëkontraktore ku përgjegjësia është gjithmonë me faj[19]. Prandaj, nëse marrëdhënia institucion shëndetësor/mjek – pacient do të trajtohet si jashtëkontraktore përgjegjësia civile në lidhje me produktet dhe shërbimet që ofrohen nga të 3-tët nuk mund të bjerë më mbi institucionin shëndetësor apo mjekun, por mbi vet prodhuesin e produktit apo nënkontraktorin që ofron shërbimin konkret, që ka vepruar apo mosvepruar me faj. Kështu psh., në rastin e përgjegjësisë ndaj produkteve të tilla si barna, gjak, plazmë, materiale mjekësore, etj, të zbatueshme do të jenë dispozitat e neneve 628-634 të Kodit Civil mbi dëmin jashtëkontraktor të prodhuesit dhe furnizuesit dhe jo dispozitat e përgjegjësisë civile kontraktore për institucionin shëndetësor apo mjekun, të cilët nuk gëzojnë legjitimitet pasiv. Në një rast të tillë, institucioni shëndetësor, në cilësinë e furnizuesit, do të konsiderohet si prodhues dhe do të përgjigjet civilisht për produktet në bazë të nenit 632 të Kodit Civil vetëm nëse ai nuk i tregon personit të dëmtuar identitetin e prodhuesit apo të personit që e ka furnizuar. Ky është i vetmi rast ku institucioni shëndetësor apo mjeku konsiderohet se është me faj dhe për rrjedhojë përgjigjet për dëmin jashtëkontraktor. Në të njëjtën linjë është edhe praktika jonë gjyqësore në këtë drejtim ku, në rastin kur është provuar përgjegjësia e nënkontraktorit për produktet në dhënien e shërbimit mjekësor, përgjegjësia e institucionit shëndetësor është përjashtuar për shkak të mungesës së legjitimitetit pasiv.[20]

Legjitimiteti pasiv i mjekut apo institucionit të kontraktuar në mënyrë të pavarur. Përveç marrëdhënies me nënkontraktorët e zakonshëm me të cilët bashkëpunon institucioni shëndetësor për dhënien e shërbimeve shëndetësore, sikurse janë ata të produkteve dhe shërbimeve të përmendur më lart, për shkak të kompleksitetit të shërbimit, institucionet shëndetësore ju duhet shpesh herë që të hyjnë në marrëdhënie me disa kontraktorë të veçantë të specializuar në dhënien e shërbimeve të veçanta mjekësore. Këtu bëhet fjalë për ato raste kur institucioni shëndetësor duhet të bashkëpunojë me mjekë të veçantë që nuk janë të punësuar prej tij, nuk janë nën varësinë e tij dhe as nuk veprojnë në cilësinë e ndonjë agjenti, por ushtrojnë profesionin e mjekut në mënyrë të pavarur, pra si persona fizik tregtar, të vetëpunësuar, me NIPT më vete, ose për ato raste kur institucioni shëndetësor bashkëpunon me një entitet tjetër shëndetësor publik ose privat që ka personalitet juridik më vete dhe është mbajtës i NIPT-it të vet që ofron dhe vë në dispozicion personel mjekësor[21]. Në këtë rast mjekët e pavarur ofrojnë shërbimet e tyre në ambientet e institucionit shëndetësor duke përdorur infrastrukturën spitalore dhe personelin e spitalit, që vetëm një institucion i tillë shëndetësor mund ti ofroj. Kuptohet që kjo marrëdhënie zhvillohet në bazë të një kontrate bashkëpunimi të lidhur ndërmjet institucionit shëndetësor nga njëra anë dhe mjekut përkatës të pavarur, apo klinikës së tij apo institucionit ku ai punon nga ana tjetër, marrëdhënie që është krejt e ndryshme nga kontrata e punës. Përsa i përket marrëdhënies me pacientin, në këto raste zhvillohen dy marrëdhënie kontraktuale, njëra ndërmjet pacientit dhe mjekut privat apo klinikës së tij apo institucionit ku mjeku punon dhe tjetra ndërmjet pacientit dhe institucionit shëndetësor që ofron infrastrukturën spitalore dhe një pjesë të personelit ndihmës.[22] Raste të tilla në praktikë janë të shpeshta megjithatë, jo gjithmonë ato njihen nga pacientët dhe familjarët e tyre. Kështu psh. në rastin e një procedure tejet të ndërlikuar, siç mund të jetë një transplant, nuk ka asgjë jo normale që pjesë e ekipit mjekësor të jenë edhe mjekë të tjerë të një kalibri tejet të lartë e të specializuar, që nuk janë pjesë e institucionit shëndetësor ku do të kryhet procedura, por veprojnë në mënyrë të pavarur ose janë punëmarrës në një institucion tjetër shëndetësor. Në një situatë të tillë ndarja e përgjegjësisë ndërmjet institucionit shëndetësor që ofron infrastrukturën spitalore dhe një pjesë të personelit të vet mjekësor nga njëra anë me mjekun e pavarur që udhëheq procedurën mjekësore apo që i përket një institucioni tjetër shëndetësor nga ana tjetër është tepër e vështirë. Megjithatë, përcaktimi i saktë i përgjegjësive dhe rolit që ka secili aktor në këtë rast përbën bazën e legjitimitetit pasiv dhe suksesin e një padie, prandaj na mbetet si detyrë ne avokatëve që ta bëjmë këtë punë të vështirë në momentin e ngritjes së padisë. Personalisht nuk kam gjetur dhe as nuk marr përsipër të gjej ndonjë formulë fikse për të përcaktuar ndarjen e saktë të përgjegjësisë civile në raste të tilla pasi, ekzistojnë argumente të mira juridike që mbështesin si qëndrimin se legjitimiteti pasiv i përket institucionit shëndetësor ku është dhënë shërbimi mjekësor, ashtu edhe se ky legjitimitet i përket mjekut të pavarur apo institucionit shëndetësor ku ai është i punësuar. Por nga përvoja ime kam kuptuar dhe kam arritur në disa konkludime që po i ndaj me ju në vijim.

(i)     Kur pacienti drejtohet në institucionin shëndetësor: Sipas meje, nëse pacienti i është drejtuar një institucioni të caktuar shëndetësor për të përfituar shërbimin, qoftë ky edhe një shërbim tepër kompleks dhe, institucioni shëndetësor nga ana tjetër ka marrë përsipër kryerjen e këtij shërbimi me personel të vet apo të jashtëm, me mjekë të punësuar prej tij apo me mjekë të vetëpunësuar (me NIPT të tyrin) apo të punësuar nga persona të 3-të, me mjete dhe infrastrukturë të veta apo mjete dhe infrastrukturë të siguruar me ndihmën e të 3-tëve, atëherë përgjegjës për këtë shërbim është plotësisht institucioni shëndetësor që ka marrë përsipër të kryejë këtë shërbim. Raste të tilla në praktikë ku për dhënien e shërbimeve komplekse shpesh kontraktohen mjekë të vetëpunësuar apo institucione të tjera shëndetësore janë jo vetëm transplantet por edhe procedura të tilla si, procedurat IVF (In Vitro Fertilization), procedurat e mbledhjes dhe ruajtjes së gjakut umbilikal (shpesh herë institucioni shëndetësor vepron në këtë rast si agjent i drejtpërdrejt i bankës së ruajtjes së qelizave staminale duke marrë përsipër përgjegjësi të drejtpërdrejt kundrejt pacientit), procedura të kirurgjisë kardiake, ortopedike, plastike, estetike, etj, kryerja e analizave specifike gjenetike e laboratorike me ndihmën e laboratorëve të tjerë të jashtëm, etj. Edhe në këtë rast, si në rastin e personelit të punësuar, institucioni shëndetësor ka detyrim të drejtpërdrejt ligjor dhe/ose kontraktor ndaj pacientit për ti dhënë një shërbim mjekësor të kujdesshëm, të sigurtë dhe me cilësi, duke garantuar një sistem spitalor të mirëdrejtuar dhe të sigurtë, detyrim nga i cili institucioni shëndetësor nuk shkarkohet dot asnjëherë pasi është i pa delegueshëm dhe i pa transferueshëm tek ndonjë i 3-të, qofshin këta mjekë punëmarrës apo mjekë të kontraktuar në mënyrë të pavarur (specialist, konsulent rastësor apo vizitor, koncesionar, etj). Në gjykimin tim, parë në këndvështrimin e një marrëdhënie kontraktore, në këtë rast nuk ka asgjë tjetër ndërmjet palëve veçse një kontratë sipërmarrje sipas nenit 850 të Kodit Civil, ku institucioni shëndetësor në cilësinë e sipërmarrësit, në zbatim të nenit 852 ka edhe detyrimin ligjor të sigurojë edhe “materialet e nevojshme” për kryerjen e shërbimit. Prandaj, në këtë rast nuk ka asnjë rëndësi fakti nëse pacienti apo familjarët e tij e dinin apo jo se mjeku i ka dhënë shërbimet pranë institucionit shëndetësor jo si i punësuar i tij, por si mjek i pavarur, i vetëpunësuar me NIPT më vete, apo si i punësuar pranë një institucioni tjetër shëndetësor. Në këtë rast nuk ka asnjë rëndësi as fakti se pacienti apo familjarët e tij kanë dhënë miratimin për kryerjen e procedurës mjekësore për këtë mjek pasi kontrata mjekësore do të konsiderohet e konkluduar jo vetëm me mjekun e pavarur, por edhe me institucionin shëndetësor ku pacienti është drejtuar për të marrë shërbim, pra kemi lidhjen e dy kontratave. Mjeku i vetëpunësuar në këtë rast apo institucioni tjetër shëndetësor ku ai është i punësuar janë vetëm persona të nënkontraktuar me nënsipërmarrje nga institucioni shëndetësor që ka marrë përsipër të kryejë shërbimin sipas pëlqimit të dhënë nga vet pacienti apo familjari i tij në zbatim të nenit 857 të Kodit Civil. Prandaj, legjitimitetin pasiv në këtë rast e ka institucioni shëndetësor. Parë në këndvështrimin e një marrëdhënie jashtëkontraktore, institucioni shëndetësor mbetet përsëri përgjegjës për shkak të detyrimit ligjor të drejtpërdrejt që ka ndaj pacientit për t’i siguruar atij mbrojtjen e jetës dhe shëndetit nëpërmjet një sistemi spitalor të mirëorganizuar dhe të sigurtë. Duke mbajtur parasysh këtë detyrim dhe duke qenë se institucioni shëndetësor ka mundësinë dhe është i lirë të përzgjedhë kontraktorët më të mirë dhe më të aftë që punojnë në interes të pacientit, a nuk duhet të jetë ai njësoj përgjegjës si në rastin e punëmarrësve të vet? Unë mendoj se po.

Tendenca për të kaluar përgjegjësinë e mjekëve të pavarur tek institucioni shëndetësor që i ka kontraktuar ata shihet edhe në mjaft vende të tjera si Australi, Kanada, SHBA, Gjermani, por edhe në vende të tjera të Civil Law, madje edhe në ato raste kur në kontratën e lidhur ndërmjet institucionit shëndetësor dhe mjekut të pavarur është parashikuar shprehimisht që përgjegjësia i takon këtij të fundit. Në këto raste është vlerësuar fakti se pacienti është dëmtuar nga një mjek që është lejuar të punoj në ambientet e institucionit shëndetësor dhe të përdor pajisjet e tij.[23]

(ii)  Kur pacienti drejtohet tek mjeku privat, klinika e tij apo institucionin ku ai punon: Momenti tjetër që duhet trajtuar në këtë marrëdhënie është rasti kur pacienti drejtohet fillimisht privatisht me vetëdije dhe pëlqim të plotë për të marrë shërbimin, psh. konsultën mjekësore, tek mjeku i përzgjedhur prej tij dhe të cilit i beson, që është i vetëpunësuar me NIPT më vete në klinikën e tij ose në institucionin shëndetësor, publik ose privat, ku ky mjek është i punësuar. Më pas, ky mjek, në dakortësi me pacientin, e referon pacientin për të marrë trajtimin e specializuar mjekësor, psh. kirurgjinë, injeksionin, etj, në një institucion tjetër me të cilin ai bashkëpunon, që ofron infrastrukturën e nevojshme për dhënien e plotë dhe komplekse të shërbimit, duke filluar nga sallat operative, instrumentet mjekësore, barnat, oksigjenin, etj, e madje, edhe personelin asistues në sallën e operacionit si mjekun anestezist, mjekun asistent, infermierët, etj. Në këtë rast ngrihet për diskutim çështja e ndarjes së përgjegjësisë ndërmjet palëve. Në veçanti një çështje e tillë është ngritur për mjekët e pavarur kirurg. A duhet të mbajë përgjegjësi mjeku kirurg për personelin mjekësor të spitalit që i është vënë në dispozicion atij (punëmarrësit e huazuar sipas nenit 137 të Kodit të Punës) dhe që e ndihmojnë atë para, gjatë dhe pas operacionit? Po institucioni shëndetësor çfarë përgjegjësish ka në një rast të tillë? Po për shërbimet jashtë sallës së operacionit si veprohet? Për të përcaktuar shpërndarjen e përgjegjësisë në këtë rast është e rëndësishme të vlerësohet se cili ka të drejtën dhe detyrimin e kontrollit dhe mbikëqyrjes së personelit ndihmës të punësuar nga institucioni shëndetësor që asiston mjekun e pavarur privat.

Në doktrinën dhe jurisprudencën e huaj ka mbizotëruar fillimisht qëndrimi se mjeku kirurg ka statusin e një “kapiteni anije” për shkak të rolit udhëheqës dhe mbikëqyrës që ai ka gjatë operacionit. Mjeku kirurg ka nën komandën dhe urdhrat e tij personelin tjetër që asiston në sallën e operacionit, qofshin këta të punësuar drejtpërdrejt prej tij apo nga institucioni shëndetësor. Asnjë nga pjesëmarrësit në sallën operative nuk mund të kryejë apo të pranojë të zbatojë urdhra në kundërshtim me ato të mjekut kirurg. Prandaj nën këtë këndvështrim, në doktrinën e huaj gjen qëndrimin se në parim mjeku i pavarur mban përgjegjësi për veprimet dhe mosveprimet e veta dhe të personelit të punësuar prej tij. Por, nëse mjeku vepron si pjesë e një skuadre të përbërë nga mjekë të specialiteteve të ndryshme si anestezist, plastik, estetik, angiolog, ortoped, neurokirurg, etj, apo personel tjetër ndihmës si infermier, infermierët anestezistë, etj, të punësuar nga spitali, ai nuk mban përgjegjësi për pakujdesinë e treguar nga anëtarët e tjerë të ekipit, me përjashtim të rastit kur ky mjek është në krye të të gjithë procedurës dhe ka të drejtën dhe detyrimin e kontrollit të drejtpërdrejt ndaj tyre. Pra, përgjegjësia e mjekut shtrihej edhe për pakujdesinë mjekësore të kolegëve dhe të personelit ndihmës të punësuar nga institucioni shëndetësor, duke shmangur kështu këtë të fundit nga përgjegjësia civile e kequshtrimit mjekësor. Megjithatë, doktrina që e vendos mjekun kirurg apo mjekun që udhëheq procedurën mjekësore në rolin e një “kapiteni anije” duke i ngarkuar atij edhe përgjegjësi për veprimet dhe mosveprimet e kolegëve të tij po braktiset. Gjithmonë e më tepër gjen mbështetje qëndrimi se secili prej mjekëve mban përgjegjësi personale për veprimet apo mosveprimet e veta si mjekë të specializuar që zotërojnë njohuri dhe aftësi të veçanta të teknikës që i përket specialitetit të tyre, që kanë një vendimmarrje të pavarur nga kolegë e tjerë kundrejt pacientit ndaj të cilit detyrohen sipas ligjit apo kontratës dhe që duhet ti binden vetëm gjykimit të tyre profesional. Madje, mjeku nuk është përgjegjës as për pakujdesinë e personit që ka caktuar si zëvendësues të tij në rastin e pamundësisë për të marrë pjesë fizikisht në një procedurë mjekësore, me kushte që të ketë treguar të gjithë kujdesin e duhur në përzgjedhjen e zëvendësuesit të vet dhe ndërmjet tyre të mos ekzistojë ndonjë marrëdhënie pune, agjencie apo nënsipërmarrje.[24] Kështu psh. mjeku kirurg që ka sjellë në spital një pacient të tij nuk është përgjegjës për pakujdesinë e mjekut anestezist të spitalit gjatë një procedure kirurgjie.[25] Mjeku kirurg nuk ka rol drejtues gjatë gjithë procedurës operatore dhe nuk ka të drejtë dhe as detyrimin të kontrollojë dhe mbikëqyr mjekun anestezist. Madje, ka momente të caktuara ku rolet gjatë fazave operative ndryshojnë dhe rolin drejtues e merr pikërisht mjeku anestezist në raport me mjekun kirurg. Për shkak të rëndësisë dhe përgjegjësisë së mëvetësuar që ka mjeku anestezist gjatë trajtimit, pacienti jep me shkrim pëlqimin (Konsenti i Informuar) jo vetëm për mjekun kirurg por edhe për mjekun anestezist, duke hyrë kështu në kontrata respektive me të dy këta mjekë. Me lidhjen e kontratës mes anestezistit dhe pacientit, anestezisti edhe pse mund të jetë nënkontraktuar nga kirurgu, nuk ka asnjë detyrim ligjor kundrejt mjekut kirurg (përveçse etik) por ka detyrim vetëm kundrejt pacientit me të cilin ka hyrë në kontratë. Është detyrim ligjor dhe kontraktual i anestezistit dhe çdo mjeku që të ruajë jetën dhe shëndetin e pacientit. Në këto kushte anestezisti nuk duhet të bëj kompromise me mendimin e tij profesional dhe as të vihet nën komandën e mjekut kirurg. Në të kundërt, anestezisti mban përgjegjësi nëse ai, edhe pse ka një mendim kontradiktor me mjekun kirurg dhe e ka deklaruar një fakt të tillë në kartelë, vazhdon të zbatojë urdhrat e mjekut kirurg dhe nuk e ndërpret dhënien e shërbimit nga ana e tij, raste të cilat i ndeshim edhe në praktikën gjyqësore të vendeve të tjera si SHBA-ja.[26] Në këtë vështrim, referuar edhe kuadrit normativ shqiptar, mjekët përgjigjen për veprimet apo mosveprimet e tyre të kryera me pakujdesi gjatë ushtrimit të detyrës dhe dhënies së shërbimit, por ata nuk përgjigjen nëse refuzojnë të japin një shërbim që nuk është në përputhje me bindjen e tyre profesionale[27]. Padyshim kjo nuk do të thotë që mjekët të mos i përmbahen detyrimeve të tyre ligjore, etike dhe deontologjike për të dhënë shërbim në rastin e urgjencave mjekësore dhe për të mos braktisur pacientin pa siguruar më parë vazhdimësinë e trajtimit të tij nga një mjek tjetër[28].

Nën të njëjtën logjikë argumentohet edhe për personelin tjetër (psh, infermieror) të institucionit shëndetësor, që merr pjesë në një procedurë mjekësore duke ju atashuar mjekut të vetëpunësuar dhe që nuk janë të punësuar prej tij apo nën kontrollin dhe mbikëqyrjen e mjekut. Kështu psh. mjeku kirurg nuk është gjetur përgjegjës për pakujdesinë e infermierit anestezist, të cilin as nuk e ka punësuar dhe as nuk është në kontrollin apo mbikëqyrjen e tij; për numërimin me pakujdesi të pambukut të përdorur nga personeli ndihmës në sallën e operacionit në një kohë që procedurat e numërimit të pambukut përcaktohen dhe kontrollohen nga spitali dhe mjeku nuk ka liri zgjedhje të personelit të spitalit që asiston në operacion; për pakujdesinë e teknikut të radiografisë të punësuar nga spitali në marrjen dhe zhvillimin e grafisë dhe rrezeve X kur procedurat janë dhënë nga vet spitali. Madje, vihet re se disa prej praktikave gjyqësore të vendeve të huaja i trajtojnë shpesh herë këto raste sipas prezumimit që “personeli i spitalit mbetet punonjës i spitalit edhe pse punon nën drejtimin e një mjeku privat”. Nëpërmjet zbatimit të këtij rregulli tentohet që të përjashtohet përgjegjësia e mjekut privat për punëmarrësit e spitalit që i janë atashuar atij dhe për pajisjet e spitalit që janë përdorur, ose që të paktën të zbatohet përgjegjësia solidare ndërmjet mjekut privat dhe institucionit shëndetësor. Kjo është një praktikë që ka gjetur vend si në rastin e shërbimeve të dhëna në sallë operatore ashtu edhe për ato të dhëna jashtë kuadrit të një shërbimi kirurgjikal. Kështu psh. Gjykata e Lartë Federale e Gjermanisë ka gjetur përgjegjësi të përbashkët të mjekut privat dhe të spitalit në një rast ku një foshnje katër muajshe pësoi ndërlikim post-operativ për shkak se mjeku privat dhe personeli i spitalit nuk u kujdesën për të siç duhet në njësinë e kujdesit intensiv. Tubi i infuzionit që i ishte vendosur foshnjës pas operacionit në venën sublavia u shkëput duke shkaktuar hemorragji të rëndë, shok dhe arrest kardiak e cila solli si pasojë dëmtime të rënda të trurit dhe tetraplegji. Në këtë rast gjykata vlerësoi se mjeku kishte vepruar me pakujdesi sepse nuk ishte kujdesur personalisht pas operacionit për foshnjën dhe as nuk i kishte dhënë udhëzime të qarta dhe rigoroze personelit të spitalit lidhur me sistemin e infuzimit. Prandaj, sipas gjykatës, përveç spitalit, edhe mjeku kishte gjithashtu përgjegjësi kontraktore dhe jashtëkontraktore për dëmin e shkaktuar. Gjykata citohet të ketë thënë se rreziqe të tilla që rezultojnë nga pajisje teknike nuk duhet të ndodhin në asnjë spital. Pra është e qartë që përgjegjësia në këtë rast është vlerësuar nga gjykata si e drejtpërdrejtë për spitalin. Po ashtu, rregulli që “personeli i spitalit mbetet i punonjës i spitalit”, sipas të cilit mjeku nuk mban përgjegjësi për personelin e punësuar nga spitali që i atashohet atij për ta asistuar, po shihet të gjej zbatim në jurisprudencën e shumë vendeve si Gjermania, SHBA, Indi, Australi, etj, përsa i përket shërbimeve që jepen jashtë sallës operatore. Psh. mjeku nuk ka mbajtur përgjegjësi për injeksionin e pakujdesshëm të penicilinës nga ana e personelit infermieror të punësuar nga spitali, pavarësisht faktit se ky trajtimin ishte përshkruar prej tij. Në këtë rast gjykata nuk e ka konsideruar infermierin e spitalit si punonjës të transferuar në dispozicion të mjekut dhe nën mbikëqyrjen e tij, por ka vlerësuar se, mjeku nuk mund të mbajë përgjegjësi për shërbime të dhëna me pakujdesi nga personeli i spitalit në pavion, jashtë sallës operatore, në kursin normal të shërbimeve që jep spitali; në një rast tjetër mjeku nuk ka mbajtur përgjegjësi për kryerjen me pakujdesi të një injeksioni nga infermieria e spitalit tek një paciente, të cilën mjeku e ka drejtuar në spital vetëm për kryerjen e këtij injeksioni pasi klinika e tij ishte e mbyllur në fundjavë, edhe pse injeksioni është dhënë me përshkrimin e mjekut. Edhe në këtë rast, është vlerësuar nga gjykata se infermieria ka vepruar si punëmarrëse e spitalit dhe jo si punonjëse e transferuar/huazuar nën mbikëqyrjen e mjekut përkatës; mos marrja e masave për sigurinë nga rëniet të pacientit që ka probleme me ekuilibrin janë vlerësuar gjithashtu nën përgjegjësinë e infermierëve të punësuar nga spitali dhe jo të mjekut privat; por, kur asnjë prej punonjësve të spitalit që i janë caktuar mjekut për ta asistuar në operacion nuk ka ditur ose nuk duhet të dinte se instrumentet që ka përzgjedhur mjeku nuk janë të duhura, mos kundërshtimi i tyre nga personeli i spitalit nuk i është atribuuar spitalit si pakujdesi nga gjykata[29]. Pra edhe në këtë rast, është e qartë prirja e gjykatave të huaja për të zgjeruar përgjegjësinë e institucionit shëndetësor dhe për të përjashtuar atë të mjekëve të pavarur, si një mënyrë më e sigurtë për kompensimin e dëmit dhe që i shërben më mirë marrëdhënies mjek-pacient, të paktën në ato raste kur shërbimi shëndetësor në fjalë është marrë përsipër dhe është nën përgjegjësinë e institucionit shëndetësor.[30] Megjithatë, kjo prirje nuk ka përjashtuar rastet kur përgjegjësia ndërmjet mjekut privat dhe institucionit shëndetësor për dëmin e shkaktuar është vlerësua nga jurisprudenca e huaj si solidare, në veçanti në rastet kirurgjikale ku detyrimet janë kryesisht të pandara dhe në ato raste kur detyrimi për kujdes shëndetësor, diagnostikim, trajtim dhe gjithë shërbimet e tjera të nevojshme i përkasin si mjekut privat ashtu edhe institucionit shëndetësor. Në këtë rast ndarja e përgjegjësisë është tepër komplekse dhe mund të konsistojë në: (i) përgjegjësinë personale të mjekut për veprimet/mosveprimet e tij me pakujdesi (nëse ka të tilla); dhe (ii) përgjegjësinë e mjekut për veprimet/mosveprimet e personelit të tij ose të institucionit shëndetësor nën kontrollin dhe mbikëqyrjen e tij; (iii) përgjegjësinë e institucionit shëndetësor për veprimet/mosveprimet me pakujdesi të mjekut të punësuar apo kontraktuar në mënyrë të pavarur (nëse ka të tilla); dhe (iv) përgjegjësinë e institucionit shëndetësor për veprimet/mosveprimet me pakujdesi të personelit mjekësor të punësuar prej tij.[31]

Fatkeqësisht në Shqipëri nuk kam arritur të identifikoj ende ndonjë praktikë gjyqësore në të cilën të trajtohen raste të ngjashme me analiza kaq të hollësishme mbi ndarjen e përgjegjësisë. Prandaj burime të vetme për të arritur në ndonjë përfundim të mundshëm janë dispozitat ligjore. Pra, të përcaktohen se cilat janë detyrimet ligjore dhe ato kontraktuale që ka institucioni shëndetësor dhe mjeku i pavarur, klinika e tij ose institucioni ku punon kundrejt pacientit. Pyetja që duhet bërë në këtë rast është, a ka institucioni shëndetësor detyrim ligjor për shërbim shëndetësor të kujdesshëm, të sigurtë dhe me cilësi ndaj pacientit që referohet në mënyrë private nga mjeku i pavarur? Padyshim që po! Që në momentin që pacienti pranohet për trajtim në institucionin shëndetësor dhe ky i fundit merr përsipër kryerjen e shërbimit, pacienti nuk konsiderohet më vetëm i mjekut, por edhe pacient i spitalit dhe ndërmjet tyre lidhet një kontratë e drejtpërdrejtë mjekësore ose lind një marrëdhënie e drejtpërdrejt detyrimi. Kuptohet që është jashtë çdo dyshimi se detyrimi për shërbim shëndetësor të kujdesshëm, të sigurtë dhe me cilësi ndaj pacientit i përket edhe mjekut të pavarur që merr gjithashtu përsipër kryerjen e shërbimit së bashku me spitalin, me të cilin (mjekun) pacienti gjithashtu lidh një kontratë mjekësore ose hyn në një marrëdhënie detyrimi. Prandaj, për mendimin tim nuk ka asnjë dyshim që përgjegjësia ndaj pacientit është solidare. Në këtë këndvështrim, rregulli i përmendur më lart, që shumë juridiksione gjyqësore të vendeve të huaja po zbatojnë, sipas të cilit “personeli i spitalit mbetet i punonjës i spitalit”, mund të gjej fare mirë zbatim edhe në Shqipëri. Sikurse u përmend më lart, institucioni shëndetësor mban përgjegjësi të plotë dhe të drejtpërdrejt për dëmin e shkaktuar nga pakujdesia e punëmarrësve të vet. Prandaj, në momentin që institucioni shëndetësor merr përsipër një shërbim dhe pranon një pacient të referuar nga një mjek privat të pavarur, institucioni do të mbaj përgjegjësi të plotë për veprimet apo mosveprimet e punëmarrësve të saj, pavarësisht faktit nëse këta ndodhen apo jo nën drejtimin dhe mbikëqyrjen e mjekut privat. Në këtë rast prezumohet se institucioni është me faj pasi ka punësuar një personel të papërshtatshëm. Por në të njëjtën kohë, institucioni shëndetësor  mban përgjegjësi të drejtpërdrejtë edhe për dëmin e shkaktuar nga mjeku privat apo personeli i punësuar prej tij sepse ka lejuar që në ambientet e saj të punojnë dhe të përdorin infrastrukturën e saj njerëz të papërshtatshëm. Madje, Kodi jonë Civil përmban edhe dispozita të tjera ligjore që favorizojnë ngarkimin me përgjegjësi si të institucionit shëndetësor ashtu edhe të mjekut të pavarur. Kështu psh. neni 619 i Kodit Civil parashikon, se: “Në qoftë se një person që ushtron veprimtari në kuadrin e detyrës së një tjetri dhe sipas udhëzimeve të tij, pa qenë punonjës i tij, është përgjegjës për dëmin e shkaktuar gjatë kësaj veprimtarie ndaj të tretit. Personi tjetër është gjithashtu përgjegjës ndaj të tretit”. Kjo dispozitë mund të interpretohet në dy situata. E para, kur mjeku i pavarur, që nuk është punonjës i spitalit, ushtron veprimtarinë e tij mjekësore në spital, në kuadër të dhënies së shërbimeve që ofron spitali për pacientët, sipas udhëzimeve të spitalit, domethënë duke përdorur ambientet dhe pajisjet e spitalit sipas procedurave dhe udhëzimeve të këtij të fundit. Në këtë rast, sipas këtij neni, përgjigjet ndaj të 3-tit që i është shkaktuar dëmi, pra pacientit dhe familjarëve, si mjeku i pavarur ashtu edhe spitali. Rasti i dytë që mund të trajtohet me këtë nen është pikërisht situata ku, personeli i punësuar nga spitali si infermierët, asistentë, etj, janë vënë në dispozicion (huazuar apo transferuar sipas Kodit të Punës) të mjekut të pavarur dhe vepron nën udhëzimet e tij. Edhe në këtë rast sipas këtij neni, do të përgjigjet si spitali në cilësinë e punëdhënësit për pakujdesinë e personelit të tij, por edhe mjeku i pavarur. Pra, në rastin kur pacienti i drejtohet fillimisht mjekut privat, klinikës së tij apo institucionit ku ai punon, ka një ndarje përgjegjësie ndërmjet spitalit dhe mjekut, ndryshe nga rasti i parë ku pacienti i drejtohet direkt institucionet shëndetësor ku përgjegjësia i takon vetëm spitalit në cilësinë e sipërmarrësit. Legjitimiteti pasiv i takon në këtë rast si institucionit shëndetësor ashtu edhe mjekut të pavarur, klinikës së tij apo institucionit ku ai punon, megjithëse jam e mendimit se edhe po të paditet vetëm institucioni shëndetësor nuk përbën ndonjë gabim në ndërgjyqësi për shkak të detyrimeve të gjera ligjore dhe/ose kontraktore që ka institucioni shëndetësor kundrejt pacientit për ofruar një sistem spitalor të mirëdrejtuar dhe të sigurtë. Në këtë kuadër, institucioni shëndetësor nuk çlirohet nga detyrimi i tij për të ofruar personel mjekësor kompetent thjesht duke lejuar që mjekë të pavarur të kontraktuar të përdorin infrastrukturën e tij, por ky detyrim shtrihet edhe në mbikëqyrjen dhe kontrollin e këtyre mjekëve. Në fund të fundit, mjekët e pavarur ofrojnë shërbimet e tyre në institucionin shëndetësor vetëm sepse ky i fundit ju ka lejuar një privilegj të tillë. Padyshim që institucioni shëndetësor mund të përdor më pas padinë e regresit të parashikuar nga neni 627 i Kodit Civil. Mbetet ende për t’u parë se si do të veproj praktika gjyqësore shqiptare në raste të tilla. Megjithatë, po vihet re se gjykatat po i kushtojnë gjithnjë e më tepër rëndësi ndarjes së përgjegjësive dhe përcaktimit të saktë të rolit të secilit pjesëmarrës në ardhjen e pasojës së dëmshme, së paku në rastet kur shërbimi i është dhënë pacientit nga më shumë se një ofrues. Në varësi të këtij roli, gjykatat kanë legjitimuar apo përjashtuar nga legjitimiteti pasiv ofruesit e shërbimit shëndetësor.[32]

Edhe ky rast gjen zbatim si në marrëdhëniet kontraktore ashtu edhe ato jashtëkontraktore.

Legjitimiteti pasiv i anëtarësisë së përbashkët të mjekëve. Një rast tejet i veçantë që kërkon gjithashtu trajtim është ai kur institucioni shëndetësor nuk është themeluar si një person me personalitet juridik të një shoqërie tregtare, por në formën e një anëtarësie të përbashkët. Këtu bëhet fjalë kryesisht për klinikat e vogla shëndetësore ku një grup mjekësh vendosin të bashkëpunojnë me njëri-tjetrin dhe të ofrojnë shërbimet e tyre në të njëjtin ambient, pa krijuar një shoqëri tregtare, por duke vepruar secili si tregtar i pavarur me NIPT-in e vet ose duke u bashkuar formalisht në saj të një kontrate bashkëpunimi. Pavarësisht zgjidhjes fiskale që ndiqet në këtë rast, ku mjekët paraqiten në cilësinë e personave fizik tregtar ose si persona fizik të thjeshtë (individë), jam e mendimit se në aspektin juridik këto lloj bashkëpunimesh duhen konceptuar si shoqëri të thjeshta apo “joint venture”.[33] Në këtë rast, mjekët që marrin pjesë në këtë anëtarësi, pavarësisht personalitetit të pavarur si persona fizik, janë përgjegjës edhe për kequshtrimet mjekësore të kryera nga personeli i punësuar prej tyre, ashtu edhe për ato të kryera nga kolegët e tyre anëtarë të kësaj veprimtarie të përbashkët.[34] Në këtë vështrim, këto grupime mjekësh të ndërtuara nga pikëpamja juridike si shoqëri të thjeshta, ju ngjajnë më tepër nga aspekti i përgjegjësisë ortakëve me përgjegjësi të pakufizuar të shoqërive të personit, atyre komandite dhe kolektive.[35] Grupimet e mjekëve që funksionojnë në mënyrë të tillë kanë detyrimin ligjor që të regjistrojnë shoqërinë e tyre të thjeshtë (klinikën) në Qendrën Kombëtare të Biznesit.[36] Por, edhe nëse kjo nuk ka ndodhur, ky fakt nuk paraqet asnjë rëndësi për pacientët apo familjarët e tyre që dëshirojnë të realizojnë të drejtat e tyre kundrejt këtij grupimi mjekësh sepse, një grupim i tillë (shoqëria e thjeshtë) nuk ka personalitet juridik, pra nuk njihet si person nga legjislacioni shqiptar dhe regjistrimi i tij ka vetëm efekt deklarativ.[37] Ky fakt duhet konsideruar seriozisht në momentin që kërkohet të ngrihet padi për kequshtrimin mjekësor pasi, për shkak të mungesës së personalitetit juridik dhe për rrjedhojë edhe të zotësisë juridike e për të vepruar, shoqëria e thjeshtë nuk legjitimohet të thirret si e paditur.[38] Ka gjithsesi autorë në fushën e së drejtës që mendojnë ndryshe në lidhje me këtë çështje duke përkrahur qëndrimin se edhe shoqëria e thjeshtë mund padis dhe të paditet dhe, mesa duket, as jurisprudenca shqiptare nuk ka arritur në një qëndrim të konsoliduar në lidhje me këtë fakt.[39] Gjithsesi, në një rast të tillë mendoj se për të shmangur rrezikun e rrëzimit të padisë nga gjykata për mungesë të legjitimitetit pasiv, mendoj se më e arsyeshme do të ishte që në rast se grupimi i mjekëve është organizuar formalisht në saj të një kontrate si një shoqëri e thjeshtë e cila gjithashtu është regjistruar formalisht në QKB, të paditej veç shoqërisë së thjeshtë edhe të gjithë anëtarët e këtij bashkimi, për aq sa ata mbajnë përgjegjësi personale dhe solidare për detyrimet e lindura nga veprimtaria e përbashkët që ata ushtrojnë.

Edhe në rastin e grupimeve të mjekëve si shoqëri e thjeshtë padia kundër të gjithë anëtarëve të këtij grupimi mund të ngrihet si në rastin kur marrëdhënia mjek-pacient konsiderohet si kontraktore, pra nëse konsiderohet se pacienti ka lidhur një kontratë për marrjen e shërbimeve mjekësore me njërin prej mjekëve anëtar i cili në këtë rast përfaqëson grupin (shoqërinë), ashtu edhe në rastin kur marrëdhënia konsiderohet jashtëkontraktore. Kjo pasi, si mjeku ashtu edhe e gjithë anëtarësia ku ai bën pjesë (kolegë e tij) kanë ndaj pacientit detyrimin ligjor për kujdes shëndetësor të kujdesshëm, të sigurtë dhe me cilësi. E njëjta gjë vlen edhe për personelin e punësuar në një grupim (shoqëri) të tillë ku mjekët përgjigjen për gabimet e tyre si në rastin kur marrëdhënia mjek-pacient konsiderohet si kontraktore ashtu edhe kur ajo konsiderohet jashtëkontraktore sepse, sikurse e kemi përmendur më lart, në një situatë të tillë mjekët konsiderohen gjithmonë me faj.

Legjitimiteti pasiv i shoqërive të sigurimit. Shoqëritë e sigurimit, qoftë ato që kanë siguruar nga përgjegjësia institucionin shëndetësor apo edhe ato që kanë siguruar mjekun, janë personat që përfundimisht i shpërblejnë dëmin palës së dëmtuar, ose të paktën pjesën më të madhe të saj. Prandaj, edhe nëse këto shoqëri nuk thirren si të paditur në gjykim, çmoj se të paktën ato duhet të thirren në cilësinë e personit të tretë pasi kanë interes për çështjen. Praktika gjyqësore që ndiqet në Shqipëri ku shoqëritë e sigurimit nuk thirren fare në gjykim edhe pse ato mbartin rrezikun më të madh në çështjet e dëmshpërblimit dhe janë në fakt pagueset më të mëdha të këtyre shumave dhe, pavarësisht se provohet se ekziston një marrëdhënie kontraktore ndërmjet shoqërisë së sigurimit me palën e paditur në gjykim, është për mendimin tim i gabuar dhe jo në përputhje me kërkesat e nenit 192 (“Secila palë mund të thërresë në gjykimin e çështjes një person me të cilin mendon se ka të përbashkët çështjen ose nga i cili mund të kërkohet një garanci ose shpërblim, që lidhet me përfundimin e çështjes”) dhe 193 (“Gjykata, kur çmon se procesi gjyqësor duhet të zhvillohet në prani të një personi të tretë, i cili rezulton se ka interes në çështje, e thërret atë ...”) të Kodit të Procedurës Civile dhe praktikën e Gjykatës së Lartë[40].

 

Përfundime        

 

Është në diskrecionin e paditësit që në varësi të faktit se si e zgjedh shkakun ligjor të padisë dhe se si zgjedh të trajtojë marrëdhënien institucion shëndetësor/mjek – pacient të përcaktojë rrethin e personave të legjitimuar aktivisht dhe pasivisht në paditë civile të dëmit të ardhur nga  kequshtrimi mjekësor.

Ndërkohë që përcaktimi i rrethit të personave të legjitimuar aktivisht është më lehtë, përcaktimi i personave që gëzojnë legjitimitet pasiv në rastet e kequshtrimit mjekësor është më e ndërlikuar dhe varet shumë edhe nga marrëdhëniet që kanë krijuar ofruesit e shërbimeve shëndetësore me njëri tjetrin. Gjithsesi, gjithmonë e më tepër rëndësi po merr fakti se institucionet shëndetësore nuk konsiderohen thjesht si vende që ofrojnë infrastrukturën e nevojshme ku profesionistët e shëndetësisë mblidhen që të ushtrojnë profesionin e tyre nën përgjegjësinë e tyre. Përkundrazi, edhe institucionet shëndetësore, ashtu sikurse personeli i vet mjekësor ose jo mjekësor dhe mjekët e pavarur, kanë detyrim të drejtpërdrejt ligjor dhe/ose kontraktual ndaj pacientëve për shërbime mjekësore dhe spitalore të kujdesshme, të sigurta e me cilësi, të cilat mund ti ofrojnë vetëm duke organizuar e mirëmbajtur një sistem shëndetësor të mirëdrejtuar dhe të sigurtë. Institucionet shëndetësore nuk mund të çlirohen dot nga ky detyrim i tyre duke i deleguar përgjegjësitë e veta tek personeli i punësuar apo tek kontraktorët a nënkontraktorët e pavarur. Pikërisht, duke zgjeruar gjithmonë e më shumë rrethin e përgjegjësive që ka institucioni shëndetësor kundrejt pacientëve, gjithmonë e më tepër po tentohet drejt kahjes që institucionet shëndetësore të mbajnë përgjegjësi jo vetëm për kequshtrimin mjekësor të kryer nga punëmarrësit e tyre, gjë që parashikohet shprehimisht në ligj, por të mbajnë përgjegjësi direkte edhe për nënkontraktorët dhe madje edhe për mjekët e pavarur të vetëpunësuar ose të punësuar në institucione të tjera, sipas argumentit se ato kanë dështuar në përgjegjësinë e tyre kryesore për të organizuar dhe mirëmbajtur një sistem shëndetësor të mirëdrejtuar dhe të sigurtë. Prandaj, është e natyrshme dhe ligjore që institucionet shëndetësore të gëzojnë legjitimitet pasiv në çështjet e kequshtrimit mjekësor. Kjo prirje vihet re në jurisprudencën e vendeve të huaja, por ky fakt nuk do të thotë se nuk bëhet një ndarje e përgjegjësive civile ndërmjet aktorëve të ndryshëm që ofrojnë shërbimin shëndetësor dhe se nuk ndeshen raste të përgjegjësisë solidare dhe konkurrimit të tyre, sidomos kur bëhet fjalë për marrëdhëniet dhe detyrimet ndërmjet institucionit shëndetësor dhe mjekëve të pavarur të kontraktuar. Edhe pse ndarja e përgjegjësisë ndërmjet këtyre aktorëve është e ndërlikuar, në përfundim janë gjykatat ato që e përcaktojnë atë. Përsa i përket praktikës gjyqësore shqiptare, deri tani nuk janë ndeshur raste ku mjeku të jetë përcaktuar personalisht civilisht përgjegjës për dëmin e shkaktuar madje përkundrazi, të gjitha rastet kanë legjitimuar pasivisht institucionin shëndetësor. Gjithsesi, në këtë konstatim të deritanishëm duhet mbajtur parasysh fakti se në praktikën time nuk njoh raste ku gjykatave t’i  jetë dashur të trajtojnë marrëdhënie të ndërlikuara të ofruesve të kujdesit shëndetësor që përfshijnë mjekë të pavarur, të vetëpunësuar ose të punësuar në institucione të tjera, por ato kanë patur të bëjnë kryesisht me kequshtrime të personelit të punësuar të institucionit shëndetësor, fakt ky që ka ndikim të rëndësishëm në këtë rezultat. Prandaj, mbetet ende për t’u parë reagimi i gjykatave shqiptare në këtë drejtim. Megjithatë, raste gjyqësore të trajtimit dhe ndarjes së përgjegjësive ndërmjet institucioneve shëndetësore dhe nënkontraktorëve të saj apo ndërmjet disa institucioneve shëndetësore, që kanë ofruar secili shërbimet në mënyrë të pavarur, ka dhe gjykatat nuk kanë nguruar në këto raste që të pranojnë apo të përjashtojnë nga legjitimiteti pasiv institucionet shëndetësore që janë gjetur pa lidhje shkakësore në ardhjen e dëmit.

____________________________________

 

Literatura:

 

Akte normative

-          Konventa Evropiane e të Drejtave të Njeriut

-          Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar

-          Ligj Nr. 7961, datë 12/07/1995 “Kodi i Punës i Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar

-          Ligj Nr. 8116, datë 29/03/1996 “Kodi i Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar

-          Ligj Nr. 8417, datë 21/10/1998 “Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar

-          Ligj. Nr. 8960, datë 24/10/2002 “Për Ratifikimin e Kartës Sociale Evropiane, i ndryshuar

-          Ligjit Nr. 9106, datë 17/07/2003 “Për Shërbimin Spitalor në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar

-          Ligj Nr. 9723, datë 03/05/2007 “Për Regjistrimin e Biznesit”, i ndryshuar

-          Ligj Nr. 9901, datë 14/04/2008 “Për Tregtarët dhe Shoqëritë Tregtare”, i ndryshuar

-          Ligj Nr. 10107, datë 30/03/2009 “Për kujdesin shëndetësor në Republikën e Shqipërisë

-          Ligj Nr. 10339, datë 28/10/2010 “Për Aderimin e Republikës së Shqipërisë në Konventën Për të Drejtat e Njeriut dhe Biomjekësisë

-          Vendim i Këshillit Kombëtar të UMSH Nr. 9, datë 11/11/2011 “Kodi i Etikës dhe Deontologjisë Mjekësore

-          Urdhër i Ministrisë së Shëndetësisë Nr. 657, datë 15/02/ 2010 “Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit

 

Doktrinë

-          BRATAJ, A. 2008. Procedura Civile. Botimet ‘Dudaj’

-          GJETA, A. (2019). Shoqëria e Thjeshtë Midis Kodit Civil dhe Legjislacionit Tregtar. ‘Avokatia’ 31 (Korrik 2019)

-          GIESEN, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus ‘Nijhoff Publishers’

-          PAPAGJONI, E. (2020). Përgjegjësia Civile në Kujdesin Shëndetësor – Padia: Një ekuacion juridik në fushëbetejat gjyqësore –. ‘Avokatia’, 33 (Janar 2020)

-          SEMINI, M. 2006. E Drejta e Detyrimeve dhe Kontratave Pjesa e Përgjithshme. ‘Skanderbeg books’

-          SHINDE. Surekha S. et PARAK S C. etc. (2021). Medico-legal and ethical issues in anaesthesiology profession. Indian Journal of Anesthesia, January 65 (1). [online]. Disponibël në https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7980236/ [Aksesuar më 7 Shkurt 2022]

-          TAFAJ, F. et TUSHA, V., 2003. Procedurë Civile (Cikël Leksionesh). Fakulteti i Drjetësisë, UT

-          TORRENTE, A. et. SCHLESINGER, P. Manual i së Drejtës Private. Dhoma e Avokatisë së Shqipërisë. Botimi 2

-          VERMILLE, G. (2006), E Drejta Civile. Kontratat. Pjesa e Posaçme, ‘Papirus’, Tiranë

-          WASMUTH, Carl E. (1960). Liability of the Anesthesiologist and the Surgeon. ‘Journal of American Medical Association, April 172 (14)

 

Jurisprudencë

-          Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut [GC], Calvelli & Ciglio v. Italy (Aplikim Nr. 32967/96, Vendim datë 17 Janar 2002)

-          Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut [C], Erikson v. Italy (Aplikim No. 37900/97), Vendim datë 26 Tetor 1999

-          Vendime të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë: Nr. 901, datë 21/06/2000;

-          Nr. 22, datë 13/03/2002; Nr. 74, datë 07/10/2002; Nr. 12, datë 14/09/2007

-          Vendim Nr. 1660, datë 19/12/2018 i Gjykatës së Rethit Gjyqësor Elbasan

-          Vendime të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Tiranë: Nr. 6898, datë 30/07/2018; Nr. 7159, datë 19/09/2015

-          Vendimi Nr. 203, datë 21/04/2015 i Gjykatës Administrative të Shkallës së Parë Korçë

-          Vendimi Nr. 1421, datë 26/05/2017 i Gjykatës së Apelit Tiranë

-          Vendim Nr. 10-2019-1408 (490), datë 18/02/2019 i Gjykatës së Apelit Durrës



[1] Ligj Nr. 8116, datë 29/03/1996 “Kodi i Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 161, 162, 176, 467/d

[2] Po aty neni 32/a; TAFAJ, F. et TUSHA, V. 2003. Procedurë Civile (Cikël Leksionesh). Fakulteti i Drejtësisë, UT, fq. 23, 24; BRATAJ, A. 2008. Procedura Civile. Botimet ‘Dudaj’, fq. 104, 105, 261-263; Gjykata e Lartë, Kolegjet e Bashkuara, Vendim Nr. 22, datë 13/03/2002

[3] Kushtetuta e Republiës së Shqipërisë, neni 21; Konventa Evropjane e të Drejtave të Njeriut, neni 2 dhe 3; Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, nenet 420, 476, 486, 608

[4] Për më shumë refero: PAPAGJONI, E. (2020), Përgjegjësia Civile në Kujdesin Shëndetësor – Padia: Një ekuacion juridik në fushëbetejat gjyqësore –. ‘Avokatia’, 33 (Janar 2020), fq. 204-205, 209-210

[5] Refero më shumë: Gjykata e Lartë, Kolegjet e Bashkuara, Vendim Nr. 12, datë 14/09/2007

[6] Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, nenet 114, 115/dh, e

[7] Ligj Nr. 8116, datë 29/03/1996 “Kodi i Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 32/a; TAFAJ, F. et TUSHA, V., 2003. Procedurë Civile (Cikël Leksionesh). Fakulteti i Drjetësisë, UT, fq. 23, 24

[8] Për më shumë mbi kuptimin “i kujdesshëm”, “i sigurtë” dhe “cilësor” refero: Karta Sociale Evropiane, neni 11; Ligji Për Shëndetin Publik, neni 21, 22; Karta Shqiptare e të Drejtave të Pacientit, neni 8, 10. Shërbimi mjekësor i dhënë në mënyrë të kujdesshme, të sigurtë dhe cilësore është një shërbim me standard.

[9] GIESEN, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.+ER C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 59-62

[10] Gjykata Evropjane e të Drejtave të Njeriut [GC], Calvelli & Ciglio v. Italy (Aplikim Nr. 32967/96, Vendim datë 17 Janar 2002) § 48-49; Erikson v. Italy (Aplikim No. 37900/97), Vendim datë 26 October 1999

[11] Shënim: Përveç institucionit shëndetësor, edhe mjekët, teknikët apo personeli tjetër i përfshirë në një operacion apo trajtim kanë detyrimin të kontrollojnë paraprakisht dhe të sigurohen për funksionimin e duhur të pajisjeve që ata do të përdorin, aq më tepër kur përdorimi i tyre shoqërohet me rreziqe të veçanta. Pacienti ka të drejtë të pres se pajisjet më të mira dhe moderne të spitalit po përdoren nga një personel i mirëkualifikuar që ka njohuri të plotë për funksionimin e tyre dhe se këto pajisje janë kontrolluar paraprakisht siç duhet.

[12] Sëmundje të shkaktuara nga egzaminimet apo trajtimet mjekësore.

[13] GIESEN, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.+ER C.B Mohr (Paul Siebeck) ‘Martinus Nijhoff Publishers’, fq. 46, 47, 56, 62-69.

[14] SEMINI, M. 2006. E Drejta e Detyrimeve dhe Kontratave Pjesa e Përgjithshme. ‘Skandergeg books’, fq. 181-190, 251-256

[15] Ligj Nr. 7961, datë 12/07/1995 “Kodi i Punës i Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 203/2

[16] GIESEN, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 38-39, 50-60

[17] SEMINI, M. 2006. E Drejta e Detyrimeve dhe Kontratave Pjesa e Përgjithshme. Skandergeg books, fq. 181, 191-194

[18] Për më shumë refero: VERMILLE, G. (2006), E Drejta Civile. Kontratat. Pjesa e Posaçme, “Papirus”, Tiranë, fq. 164, 168, 169, 171; PAPAGJONI, E. (2020). Përgjegjësia Civile në Kujdesin Shëndetësor – Padia: Një ekuacion juridik në fushëbetejat gjyqësore – Avokatia, 33 (Janar 2020), fq. 193-209

[19] Për më shumë refero Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 608

[20] Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 7159, datë 19/09/2015; Gjykata e Apelit Tiranë, Vendim Nr. 1421, datë 26/05/2017

[21] Ligj Nr. 9901, datë 14/04/2008 “Për Tregtarët dhe Shoqëritë Tregtare”, i ndryshuar, neni 2, 3

[22] GIESEN, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) Martinus Nijhoff Publishers, fq. 43

[23] GIESEN, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck)’ Martinus Nijhoff Publishers], fq. 55-59

[24] Po aty, fq. 39-43; WASMUTH, Carl E. (1960). Liability of the Anesthesiologist and the Surgeon. Journal of American Medical Association, April 172 (14), fq. 69

[25] Po aty fq. 69-71; SHINDE. Surekha S. et.  PARAK S C. etc, (2021). Medico-legal and ethical issues in anaesthesiology profession. Indian Journal of Anesthesia, January 65 (1). [online]. Disponibël në https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7980236/ [Aksesuar më 7 Shkurt 2022]

[26] WASMUTH, Carl E. (1960). Liability of the Anesthesiologist and the Surgeon. Journal of American Medical Association, April 172 (14) fq. 71

[27] Për më shumë refero: Vendim i Këshillit Kombëtar të UMSH Nr. 9, datë 11/11/2011 “Kodi i Etikës dhe Deontoligjisë Mjekësore”, neni 12, “Përdorimi i njohurive dhe ushtrimi i mjekësisë bazohet në parimin e lirisë dhe pavarësisë së profesionit. Mjeku duhet të përdor njohuritë dhe të gjitha burimet e shkencës mjekësore për një mjekim efektiv, duke u bazuar në pavarësinë profesionale, lirinë e veprimit dhe përgjegjshmërinë personale. Ai duhet të marrë parasysh avantazhet, efektet e dëmshme dhe pasojat e mundshme të hulumtive dhe mjekimeve që përshkruan.”

[28] Po aty, nenet 9, 30, 31; Ligj. 9106, datë 17/07/2003 “Për shërbimin Spitalor në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 6, 50

[29] GIESEN, D., 1988. International Medical Malpractice Law: A Comparative Study of Civil Responsibility Arising from Medical Care. Tubingen: J.C.B Mohr (Paul Siebeck) ‘Martinus Nijhoff Publishers’, fq. 43-46

[30] Për më shumë shiko po aty, fq. 55-59

[31] Po aty fq. 70-71

[32] Gjykata e Rrethit Gjyqësor Tiranë, Vendim Nr. 6898, datë 30/07/2018; Gjykata e Rrethit Gjyqësor Elbasan, Vendim nr. 1660, datë 19/12/2018; Gjykata e Apelit Durrës, Vendim Nr. 10-2019-1408 (490), datë 18/02/2019.

[33] Për më shumë refero Ligj Nr. 7850, datë 29/07/1994 “Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar neni 1074 i cili ndër të tjerash parashikon, se: “Shoqëria është një kontratë në të cilën dy apo më shumë persona merren vesh për të ushtruar një aktivitet ekonomik, me qëllim që të ndajnë fitimet që rrjedhin prej tij…”.

[34] Po aty nenet 1080, 1083, 1086, 1087, 1089, 1091. Edhe pse neni 1089 i Kodit Civil parashikon mundësinë e kufizimit apo përjashtimit të përgjegjësisë solidare të anëtarëve me anë të një marrëveshje ndërmjet tyre që i është bërë publike të tretëve, dispozitat e neneve 1086, 1087 dhe 1091 të Kodit Civil që parashikojnë përballimin e humbjeve të shoqërisë në mënyrë proporcionale nga të gjithë anëtarët i vendos në fakt dhe përfundimisht anëtarët përpara përgjegjësisë solidare.

[35] Për më shumë refero: TORRENTE, A. et. SCHLESINGER, P. Manual i së Drejtës Private. Dhoma e Avokatisë së Shqipërisë. Botimi 2, fq. 1104, 1109, 1110.

[36] Ligj Nr. 9723, datë 03/05/2007 “Për Regjistrimin e Biznesit”, i ndryshuar, neni 22/b, 28/2

[37] Po aty neni 42/2. Po ashtu, neni 1074 i Kodit Civil të përmendur më lart parashikon që shoqëria është një kontratë, pra jo një person. Kurse në vijim neni 1088 i Kodit Civil parashikon, se: “Shoqëria fiton të drejtat dhe merr përsipër detyrimet me anë të anëtarëve që kanë të drejtën për ta përfaqësuar… Ndryshimet dhe shuarja e tagrave të përfaqësimit rregullohen me dispozitat për përfaqësimin”. Pra, në dallim nga shoqëritë tregtare, në rastin e shoqërive të thjeshta të drejtat dhe detyrimet nuk i merr drejtpërdrejt shoqëria, pasi ajo nuk është person, por këto realizohen nëpërmjet anëtarëve të saj, të cilët i fitojnë tagrat e përfaqësimit sipas dispozitave për përfaqësimin pra me prokurë apo autorizim. Shoqëria e thjeshtë ka të njëjtin status si dega dhe zyra e përfaqësimit të shoqërisë së huaj, të cilat pavarësisht regjistrimit në QKB për efekte deklarative dhe tatimore, nuk gëzojnë personalitet juridik të vetin por gëzojnë personalitetin e shoqërisë mëmë.

[38] Ligj Nr. 8116, datë 29/03/1996 “Kodi i Procedurës Civile të Republikës së Shqipërisë”, i ndryshuar, neni 33 parahikon se: “Nuk mund të ngrihet padi nga një person që i mungon zotësia juridike për të vepruar”. Kurse neni 90§1 parashikon: “Palë në një gjykim civil janë personat fizikë ose jurdikë, në emër ose kundër të cilëve zhvillohet gjykimi”. Duke qenë se shoqëria e thjeshtë nuk është as person fizik dhe as person juridik që fiton personalitet juridik por është vetëm një kontratë, ajo proceduralisht nuk mund të padis dhe as të paditet, pra nuk mund të bëhet palë në gjykim.

[39] TORRENTE, A. et. SCHLESINGER, P. Manual i së Drejtës Private. Dhoma e Avokatisë së Shqipërisë. Botimi 2, fq. 1104; GJETA, A. (2019). Shoqëria e Thjeshtë Midis Kodit Civil dhe Legjislacionit Tregtar, ‘Avokatia’ 31 (Korrik 2019), fq. 141-144; Gjykata Administrative e Shkallës së Parë Korçë, Vendim Nr. 203, datë 21/04/2015.

[40] Gjykata e Lartë, Kolegjet e Bashkuara, Vendim Nr. 74, datë 07/10/2002; Nr. 901, datë 21/06/2000